სარეკომენდაციო წერილი ერთადერთი დოკუმენტია ამ კატეგორიაში, რომელიც არაფერს ადასტურებს და ყველაფერს არწმუნებს. დიპლომი ფაქტია, ცნობა ფაქტია; რეკომენდაცია კი ერთი ადამიანის აზრია მეორეზე, და კომისია მას სწორედ ასე კითხულობს: ვინ წერს, რამდენად კონკრეტულად და რამდენად დამაჯერებლად. ამიტომ რეკომენდაციის თარგმანი სხვა კანონებით მუშაობს. აქ ბეჭდები და აპოსტილი თითქმის არასდროსაა საჭირო, სამაგიეროდ საჭიროა ის, რასაც სხვა დოკუმენტებში განგებ ვერიდებით: ტონი, რიტმი, აკადემიური ინგლისურის ბუნებრივი ჟღერადობა. ცუდად ნათარგმნი რეკომენდაცია კომისიისთვის არა უბრალოდ გაუგებარი, არამედ საეჭვოა, რადგან წერილს, რომელიც პროფესორმა თითქოს ინგლისურად დაწერა, ინგლისურად უნდა ეკითხებოდეს კიდეც.
სამი ტიპური სიტუაცია და სამი განსხვავებული ამოცანა
პროფესორი ქართულად წერს, კომისია ინგლისურს ითხოვს
ყველაზე ხშირი შემთხვევა. თბილისის უნივერსიტეტის ლექტორმა სტუდენტს ქართულად დაუწერა ორგვერდიანი რეკომენდაცია, სააპლიკაციო პორტალი კი ინგლისურ წერილს ითხოვს, თანაც ხშირად პირდაპირ რეკომენდატორის ელფოსტიდან. აქ ორი გზაა. პირველი: ვთარგმნით, ბიუროს ბლანკზე ვამოწმებთ და განმცხადებელი ორივე ვერსიას ატვირთავს; ეს კორექტულია, მაგრამ კომისიას ახსენებს, რომ რეკომენდატორი ინგლისურად არ წერს. მეორე, უფრო ბუნებრივი: ვამზადებთ ინგლისურ ვერსიას იმ ფორმატში, რომელსაც პროფესორი უნივერსიტეტის ბლანკზე ბეჭდავს, ხელს აწერს და თავად აგზავნის ან პორტალზე ტვირთავს. მეორე შემთხვევაშიც თარგმანი შინაარსობრივად ორიგინალის იდენტურია; ვცვლით მხოლოდ იმას, რაც ენობრივია.
დამსაქმებლის რეკომენდაცია სამუშაო ვიზისა და აღიარებისთვის
კვალიფიციური მუშახელის ვიზების, პროფესიული აღიარებისა და უცხოური დამსაქმებლისთვის საჭიროა წინა სამსახურის წერილი: თანამდებობა, პერიოდი, მოვალეობები, შეფასება. ეს დოკუმენტი უფრო ფაქტობრივია და ხშირად სამუშაო ადგილის ცნობასა და კვალიფიკაციის სერტიფიკატებთან ერთად მიდის. გერმანულენოვან ქვეყნებში კი განსაკუთრებული ჟანრი არსებობს, Arbeitszeugnis, სადაც ყოველ ფორმულას კოდირებული მნიშვნელობა აქვს: „stets zu unserer vollsten Zufriedenheit“ საუკეთესო შეფასებაა, „bemühte sich“ კი ფარული კრიტიკა. ქართული რეკომენდაციის გერმანულად თარგმნისას ამ კოდს ვიცნობთ და ვზრუნავთ, რომ დადებითი ქართული ფრაზა გერმანელ HR-ს უნებურად ცუდ სიგნალად არ წაეკითხოს.
უცხოური რეკომენდაცია ქართული უწყებისთვის
საპირისპირო მიმართულებაც არსებობს: უცხოელი პროფესორის ან დამსაქმებლის წერილი ქართულად სჭირდებათ სადოქტორო კონკურსში, საჯარო სამსახურის ვაკანსიაზე ან სახელმწიფო სტიპენდიის პროგრამაში. აქ ხშირად ნოტარიული დამოწმებაც მოითხოვება, და წერილს ისე ვთარგმნით, რომ ქართველი კომისიისთვის უცხოური აკადემიური იერარქიაც გასაგები იყოს (Associate Professor, Reader, Senior Lecturer).
რას ვცვლით და რას არასდროს
რეკომენდაცია რეკომენდატორის სიტყვაა, და თარჯიმანი მას არ წერს: ფაქტს არ ვამატებთ, შეფასებას არ ვაძლიერებთ, არ ვთხზავთ მაგალითებს. რასაც ვაკეთებთ, არის რეგისტრისა და სტრუქტურის მორგება იმ აკადემიურ კულტურაზე, სადაც წერილი წაიკითხება. ქართული რეკომენდაცია ხშირად მოკლე და ფორმულურია („გამოირჩევა შრომისმოყვარეობით, პასუხისმგებლობით და მაღალი აკადემიური მოსწრებით“), ინგლისურენოვანი კომისია კი კონკრეტიკას, შედარებას და მაგალითებს ელის. სიტყვასიტყვითი თარგმანი ამ შემთხვევაში სუსტ წერილს კიდევ უფრო ასუსტებს. ამიტომ, თუ რეკომენდატორი თანახმაა, თარგმნამდე ვუგზავნით მოკლე სახელმძღვანელოს: რომელ კურსზე ასწავლიდა, რა შედეგი აჩვენა სტუდენტმა, რითი გამოირჩეოდა ჯგუფში, რა კონკრეტული ნამუშევარი ახსოვს. დამატებული დეტალები რეკომენდატორის ხელით შედის ორიგინალში, და მხოლოდ შემდეგ ვთარგმნით. ეს ეთიკურიცაა და ეფექტურიც.
თარგმანის დეტალები
რეგისტრი და ფორმულები
„დიდი პატივისცემით გირჩევთ“ ინგლისურად I recommend her without reservation-ია და არა with great respect I advise you; „ერთ-ერთი საუკეთესო სტუდენტი ჩემი პრაქტიკის განმავლობაში“ კომისიისთვის უფრო წონიანია, როგორც among the top students I have taught in fifteen years, თუ ორიგინალშიც ეს რიცხვია. ვიყენებთ იმ ფორმულებს, რომლებსაც ინგლისურენოვანი, გერმანულენოვანი თუ ფრანგულენოვანი აკადემიური წერილები რეალურად იყენებენ, და ვერიდებით ქართული საკანცელარიო სტილის კალკებს.
ფაქტობრივი ველები
რეკომენდატორის სახელი, თანამდებობა და წოდება (ასოცირებული პროფესორი, კათედრის ხელმძღვანელი), უნივერსიტეტისა და ფაკულტეტის დასახელება, კურსების სახელწოდებები და თარიღები ისე ითარგმნება, როგორც სტუდენტის აკადემიურ ცნობასა და დიპლომში, რომ კომისიამ წერილი დანარჩენ პაკეტს დაუკავშიროს. სამეცნიერო ხარისხები დამკვიდრებული შესატყვისებით გადადის, რაზეც ცალკე გვერდზე ვწერთ.
კონფიდენციალურობა
ბევრი პროგრამა ითხოვს, რომ განმცხადებელმა წერილი არ ნახოს და რეკომენდატორმა პირდაპირ გამოაგზავნოს. ასეთ დროს რეკომენდატორთან უშუალოდ ვმუშაობთ: ის გვიგზავნის ორიგინალს, ჩვენ ვუბრუნებთ თარგმანს, და განმცხადებელი პროცესში არ მონაწილეობს. ყოველი თარჯიმანი კონფიდენციალურობის ვალდებულებით არის შებოჭილი.
რას ელის კომისია კარგი რეკომენდაციისგან
ეს რჩევა თარგმანს სცდება, მაგრამ ყოველკვირეულად გვეკითხებიან. ძლიერი აკადემიური რეკომენდაცია სამ კითხვას პასუხობს: რა კონტექსტში იცნობს რეკომენდატორი კანდიდატს (რომელი კურსი, რომელი პროექტი, რამდენი ხანი), რით გამოირჩევა ის თანატოლებთან შედარებით (კონკრეტული მაგალითით, არა ზედსართავებით) და რატომ შეეფერება სწორედ ამ პროგრამას ან პოზიციას. ერთი გვერდი საკმარისია, ორი მაქსიმუმია; ბლანკი, თარიღი, ხელმოწერა და საკონტაქტო ელფოსტა სავალდებულოა, რადგან კომისიები რეკომენდატორებს ზოგჯერ უკავშირდებიან. თუ რეკომენდატორი ამ სტრუქტურით წერს, თარგმანი მას მხოლოდ ენას უცვლის და ძალას სრულად ინარჩუნებს.
დამოწმება: როდის რა
უნივერსიტეტებისა და სტიპენდიის ფონდებისთვის (DAAD, Fulbright, Erasmus Mundus, Chevening) დამოწმება საერთოდ არ არის საჭირო: წერილი რეკომენდატორის ხელმოწერითა და ბლანკით მოქმედებს. თუ თარგმანი ორიგინალთან ერთად იტვირთება, ბიუროს ბლანკზე ვამოწმებთ თარჯიმნის ხელმოწერითა და ბეჭდით, PDF-ად. ნოტარიული დამოწმება საჭიროა მხოლოდ მაშინ, როცა წერილი ოფიციალურ საქმეშია დანართი: ბინადრობა, პროფესიული აღიარება, სასამართლო. აპოსტილი რეკომენდაციაზე არ ისმება; თუ საიმიგრაციო ორგანო ლეგალიზაციას ითხოვს, წერილის ნოტარიული ასლი მზადდება და აპოსტილს იუსტიციის სამინისტრო უსვამს. ზოგადი პრინციპები კატეგორიის გვერდზეა; რეკომენდაციასთან ერთად ხშირად ერთ პაკეტში მიდის სამოტივაციო წერილი და CV, რომლებსაც ერთი რედაქტორი ამოწმებს, რომ სამივე დოკუმენტი ერთი ხმით არ ლაპარაკობდეს და ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგებოდეს.
ვადები
ერთ-ორგვერდიანი რეკომენდაცია 1-2 სამუშაო დღეშია მზად, რედაქტორის შემოწმების ჩათვლით; სასწრაფო შემთხვევებში, დედლაინის დღეს, რამდენიმე საათში. ტექსტი გამოგვიგზავნეთ Word-ში ან სკანით; მზა ვერსიას იღებთ რედაქტირებად ფაილად რეკომენდატორის ბლანკისთვის ან დამოწმებულ PDF-ად.
ხშირად დასმული კითხვები
სჭირდება თუ არა სარეკომენდაციო წერილს ნოტარიული დამოწმება?
როგორც წესი, არა. უნივერსიტეტები და სტიპენდიის ფონდები წერილს რეკომენდატორის ხელმოწერითა და ბლანკით იღებენ, ხშირად პირდაპირ რეკომენდატორის ელფოსტიდან. ნოტარიული დამოწმება მხოლოდ მაშინაა საჭირო, თუ წერილი საიმიგრაციო ან სალიცენზიო საქმეში ოფიციალურ დოკუმენტად წარედგინება.
პროფესორმა ქართულად დაწერა, კომისიას კი ინგლისური სჭირდება. როგორ ხდება?
ორი გზაა: ვთარგმნით და დამოწმებულ თარგმანს ქართულ ორიგინალთან ერთად ატვირთავთ, ან ვამზადებთ ინგლისურ ვერსიას, რომელსაც პროფესორი თავის ბლანკზე ხელს აწერს და თავად აგზავნის. მეორე ვარიანტი კომისიებისთვის უფრო ბუნებრივია.
შეგიძლიათ თუ არა წერილის „გაუმჯობესება“ თარგმნისას?
შინაარსს არ ვცვლით: რეკომენდაცია რეკომენდატორის სიტყვაა. რასაც ვაკეთებთ, არის რეგისტრისა და სტრუქტურის მორგება სამიზნე აკადემიურ კულტურაზე და, სურვილისამებრ, რეკომენდატორისთვის რჩევა, რა დეტალები დაამატოს, სანამ ხელს მოაწერს.
რამდენ ხანში იქნება მზად?
ერთ-ორგვერდიანი წერილი 1-2 სამუშაო დღეში, რედაქტორის შემოწმების ჩათვლით; სასწრაფო შემთხვევებში იმავე დღეს.
გამოგვიგზავნეთ წერილი და მიუთითეთ პროგრამა ან დამსაქმებელი: გეტყვით, რომელი ვარიანტი ჯობია თქვენს შემთხვევაში, ბლანკზე ხელმოსაწერი ვერსია თუ დამოწმებული თარგმანი, და 1-2 დღეში მოგაწვდით.