სამეცნიერო ხარისხის დიპლომის თარგმნა

„მეცნიერებათა კანდიდატი“ ინგლისურად რომ პირდაპირ „candidate“ ვთარგმნოთ, უცხოელი პროფესორი წაიკითხავს, რომ ადამიანი ჯერ კიდევ დისერტაციაზე მუშაობს. სინამდვილეში ეს დაცული დისერტაციაა, რომელსაც ევროპისა და ამერიკის აღიარების ორგანოები PhD-ის დონედ თვლიან. ერთი სიტყვის თარგმანი აქ სამეცნიერო კარიერის ოც წელს წყვეტს: ჩაითვლება თუ არა ხარისხი პოსტდოკის კონკურსში, გერმანიის ლურჯი ბარათის განაცხადში ან უნივერსიტეტის კათედრაზე დანიშვნისას. სამეცნიერო ხარისხის დიპლომები ჩვენს ბიუროში, თბილისში, ცალკე კატეგორიაა სწორედ იმიტომ, რომ აქ ტერმინოლოგია ჩვეულებრივზე მეტს იწონის, ხოლო დოკუმენტების უმეტესობა 1990 წლამდეა გაცემული, რუსულად და დღეს აღარარსებული უწყებების ბეჭდით.

რომელი ხარისხები არსებობს ქართულ სისტემაში

თბილისში დღეს სამი თაობის სამეცნიერო დიპლომი მიმოქცევაშია. საბჭოთა და ადრეული 90-იანების „მეცნიერებათა კანდიდატის“ და „მეცნიერებათა დოქტორის“ დიპლომები საკავშირო უმაღლესი საატესტაციო კომისიის (ВАК) ბლანკზეა, რუსულ ენაზე, სპეციალობის შიფრით და დაცვის საბჭოს მითითებით. 1990-იანებიდან 2005 წლამდე იმავე ორ ხარისხს საქართველოს სწავლულ ექსპერტთა საბჭო ანიჭებდა, უკვე ქართულ ბლანკზე. 2005 წლის შემდეგ, ბოლონიის რეფორმით, ერთადერთი სამეცნიერო ხარისხი აკადემიური დოქტორია (PhD), რომელსაც უნივერსიტეტი ანიჭებს და დიპლომს დანართთან ერთად გასცემს. ამას ემატება სამეცნიერო-პედაგოგიური წოდებების ატესტატები: დოცენტი და პროფესორი, რომლებიც ხარისხისგან განსხვავებით თანამდებობრივ სტატუსს ადასტურებს და უცხოეთში ცალკე ინტერპრეტაციას საჭიროებს.

ეკვივალენტები ქვეყნების მიხედვით და რას წერს თარჯიმანი

თარგმანში ხარისხი ორიგინალური სახელწოდებით გადადის, ტრანსლიტერაციით და ფრჩხილებში განმარტებით: Candidate of Sciences (Kandidat Nauk; a research doctorate-level degree), Doctor of Sciences (Doktor Nauk; a higher doctorate awarded after the Candidate degree), Academic Doctor (PhD). ეკვივალენტს კი აღიარების ორგანო ადგენს, და ვიცით, როგორ:

• გერმანია (Anabin, ZAB): Kandidat nauk ჩვეულებრივ Doktor-ის ეკვივალენტად ფასდება, Doktor nauk კი ჰაბილიტაციის დონედ. ლურჯი ბარათისა და პროფესორის პოზიციისთვის სწორედ ეს ჩანაწერია საჭირო.
• ENIC-NARIC ქსელი (საფრანგეთი, ნიდერლანდები, სკანდინავია): ორივე საბჭოთა ხარისხი მესამე საფეხურის (doctoral) კვალიფიკაციად აღიწერება.
• დიდი ბრიტანეთი (UK ENIC): Candidate of Sciences ბრიტანული PhD-ის სტანდარტს შეესაბამება; Doctor of Sciences-ს პირდაპირი ანალოგი არ აქვს და higher doctorate-ად აღიწერება.
• აშშ და კანადა (WES, ECE): Candidate of Sciences ჩვეულებრივ Doctor of Philosophy-ს ეკვივალენტია; WES-ისთვის დისერტაციის თემა და დაცვის თარიღი დიპლომის თარგმანში აუცილებლად უნდა ჩანდეს.
• თურქეთი, ისრაელი, სპარსეთის ყურე: უნივერსიტეტები ხშირად ხარისხის ცენტრის ცნობას ითხოვენ ხარისხის მოქმედების შესახებ, დიპლომის თარგმანთან ერთად.

ამიტომ დიპლომის თარგმანში არასდროს ვწერთ „PhD“-ს იქ, სადაც ორიგინალში „კანდიდატი“ წერია: აღიარების ორგანო ამას დოკუმენტის შეცვლად აღიქვამს. სამაგიეროდ, ვურთავთ თარჯიმნის შენიშვნას ხარისხის სისტემის შესახებ, რომელიც ექსპერტს დროს უზოგავს.

სად წარადგენენ ხარისხის დიპლომს ყველაზე ხშირად

ჩვენი პრაქტიკიდან ოთხი მიმართულება დომინირებს. აკადემიური კონკურსები და პოსტდოკი, სადაც დიპლომს ავტორეფერატი და პუბლიკაციები ახლავს და კომისია ინგლისურ ან გერმანულ ვერსიას კითხულობს. მაღალკვალიფიციური სპეციალისტის ვიზები, უპირველესად გერმანიის ლურჯი ბარათი და ნიდერლანდების, ავსტრიისა და ჩეხეთის ანალოგები, სადაც საიმიგრაციო სამსახური Anabin-ის ჩანაწერს დიპლომის თარგმანთან ადარებს. ექიმებისა და ფარმაცევტების ლიცენზირება, სადაც სამეცნიერო ხარისხი სპეციალიზაციის დამადასტურებელ დოკუმენტებთან ერთად სამედიცინო პალატას წარედგინება. და ბოლოს, საქართველოში დაბრუნებული მკვლევრები, რომლებსაც უცხოური PhD ქართულად უნდა ითარგმნონ სახელმწიფო უნივერსიტეტში ან სამეცნიერო ფონდში წარსადგენად.

რა დოკუმენტები შედის „სამეცნიერო პაკეტში“

ხარისხის დიპლომი

ერთგვერდიანი, ხშირად წიგნაკის ფორმის დოკუმენტი: ხარისხი, სპეციალობის შიფრი და დასახელება, დაცვის საბჭოს ან უნივერსიტეტის სახელი, გადაწყვეტილების თარიღი და ნომერი, დიპლომის სერია. საბჭოთა შიფრები (მაგალითად, 05.13.11) უცვლელად გადადის და ფრჩხილებში სპეციალობის სახელწოდება ითარგმნება, რადგან სწორედ შიფრით ადგენს ექსპერტი დარგს.

ავტორეფერატი და დისერტაციის რეზიუმე

აკადემიური პოზიციისა და კვლევითი გრანტებისთვის (Horizon Europe, Marie Skłodowska-Curie, Humboldt) კომისია დისერტაციის შინაარსს კითხულობს. ავტორეფერატის სრული თარგმანი 20-30 გვერდია; ხშირად საკმარისია რეზიუმე, სამეცნიერო სიახლისა და დაცული დებულებების ნაწილი. თარგმანს დარგის სპეციალისტი ასრულებს, ტერმინოლოგია კი ავტორთან თანხმდება.

პუბლიკაციების სია და დოცენტის ატესტატი

ბიბლიოგრაფიულ სიაში სტატიების სათაურები ითარგმნება, ჟურნალების დასახელებები ტრანსლიტერაციით რჩება (ან მათი ოფიციალური ინგლისური სახელით, თუ აქვთ), ხოლო გვერდები, წლები და თანაავტორები უცვლელი რჩება. დოცენტისა და პროფესორის ატესტატები ითარგმნება როგორც Associate Professor / Full Professor (academic title), განმარტებით, რომ ეს წოდებაა და არა ხარისხი.

თანმხლები დოკუმენტები

პაკეტში ხშირად შედის დოქტორანტურის აკადემიური ცნობა, სამეცნიერო ხელმძღვანელის რეკომენდაცია, აკადემიური CV და ენის სერტიფიკატი; სწავლების პოზიციებისთვის კი წაკითხული კურსების სილაბუსები. ერთი გლოსარიუმი მთელ პაკეტზე ვრცელდება.

აპოსტილი საბჭოთა და ქართულ სამეცნიერო დიპლომებზე

2005 წლის შემდეგ უნივერსიტეტის მიერ გაცემულ PhD დიპლომზე აპოსტილს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი უსვამს იმავე წესით, როგორც სხვა დიპლომებზე: უნივერსიტეტთან ნამდვილობის შემოწმება, შემდეგ აპოსტილი. ВАК-ისა და სწავლულ ექსპერტთა საბჭოს დიპლომებზე პროცედურა უფრო რთულია: ცენტრი ხარისხის მინიჭებას დაცვის საბჭოს არქივის მასალებით ამოწმებს, რაც კვირებს გრძელდება, და ზოგ შემთხვევაში დიპლომის ნაცვლად ან მასთან ერთად გასცემს ცნობას ხარისხის შესახებ, რომელზეც აპოსტილი ისმება. თუ დაცვა საქართველოს ფარგლებს გარეთ, სხვა საბჭოთა რესპუბლიკაში მოხდა, აპოსტილი იმ ქვეყანაშია მისაღები. ამიტომ სამეცნიერო დიპლომებზე აპოსტილის დაგეგმვას ვიწყებთ პირველივე კონსულტაციაზე, კონკურსის ვადიდან უკუთვლით. თარგმანი ყოველთვის აპოსტილის შემდეგ კეთდება; ნოტარიუსი მას დიპლომის ნოტარიულად დამოწმებულ ასლს აკერებს, რადგან წიგნაკის ფორმის ორიგინალს ვერაფერს მიაკერებ. საერთო წესები კატეგორიის გვერდზეა, უცხოური PhD-ის საქართველოში აღიარებაზე კი ცალკე გვერდი გვაქვს.

ვადები

ხარისხის დიპლომი ან ატესტატი ნოტარიული დამოწმებით ერთ სამუშაო დღეშია მზად. ავტორეფერატი და პუბლიკაციების სია ჩვეულებრივ 2-4 დღეს მოითხოვს, დარგობრივი ტერმინოლოგიის შეთანხმების ჩათვლით. სკანი გამოგვიგზავნეთ ვებგვერდის ფორმით; მზა პაკეტს იღებთ ოფისში, კურიერით ან PDF-ად კონკურსის პორტალზე ასატვირთად.

ხშირად დასმული კითხვები

მეცნიერებათა კანდიდატი ინგლისურად PhD-ია?

თარგმანში ხარისხი ორიგინალური სახელწოდებით გადადის: Candidate of Sciences (Kandidat Nauk), ფრჩხილებში განმარტებით, რომ ის PhD-ის დონის ხარისხია. Anabin, ENIC-NARIC და აშშ-ის შემფასებლების უმეტესობა მას PhD-ის ეკვივალენტად აღიარებს, მაგრამ ამას აღიარების ორგანო წერს, არა თარჯიმანი.

საბჭოთა პერიოდის, რუსულენოვან დიპლომზე აპოსტილი დაისმება?

დიახ, თუ ხარისხი საქართველოში მოქმედმა საბჭომ მიანიჭა. აპოსტილს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი უსვამს არქივის მასალებით ნამდვილობის შემოწმების შემდეგ; ვადა სტანდარტულზე გრძელია და წინასწარ უნდა დაიგეგმოს.

ავტორეფერატი და პუბლიკაციების სიაც უნდა ვთარგმნო?

აკადემიური პოზიციისა და კვლევითი გრანტებისთვის ხშირად დიახ: მინიმუმ ავტორეფერატის რეზიუმე და პუბლიკაციების ბიბლიოგრაფიული სია. ვიზისა და ლიცენზირებისთვის, როგორც წესი, მხოლოდ დიპლომი საკმარისია.

რამდენ ხანში იქნება მზად?

ხარისხის დიპლომი ნოტარიული დამოწმებით ერთ სამუშაო დღეში. ავტორეფერატი და პუბლიკაციების სია მოცულობის მიხედვით, ჩვეულებრივ 2-4 დღეში. აპოსტილი ცალკე ვადაა.

გამოგვიგზავნეთ დიპლომის სკანი და მიუთითეთ, სად წარადგენთ: უნივერსიტეტში, გრანტის კომისიაში თუ საიმიგრაციო სამსახურში. გეტყვით, რომელი დოკუმენტებია საჭირო პაკეტში და რამდენ ხანს წაიღებს აპოსტილი თქვენი დიპლომის ტიპზე.