HSE დოკუმენტაციისა და შრომის უსაფრთხოების წესების თარგმნა: ინსტრუქციები, რისკების შეფასება, SDS ფურცლები

შრომის უსაფრთხოების დოკუმენტი ერთადერთია საწარმოში, რომლის თარგმანის შეცდომა უშუალოდ ადამიანის სიცოცხლეზე აისახება. ინსტრუქცია, რომელიც ოპერატორს ესმის მხოლოდ ნაწილობრივ, არ არის ინსტრუქცია. საქართველოს კანონმდებლობა და საერთაშორისო HSE სტანდარტები ერთხმად მოითხოვს, რომ უსაფრთხოების ინფორმაცია დასაქმებულს გასაგებ ენაზე მიეწოდოს. ჩვენ ვთარგმნით HSE დოკუმენტაციას საწარმოო, სამშენებლო, ენერგეტიკული და ნავთობგაზის სექტორისთვის იმ სიზუსტით და ერთგვაროვნებით, რომელსაც შრომის ინსპექცია, უცხოური აუდიტორი და, რაც მთავარია, თავად მუშა მოითხოვს.

რომელი დოკუმენტები შედის ამ მიმართულებაში

• შრომის უსაფრთხოების ინსტრუქციები პროფესიების, სამუშაო ადგილებისა და სამუშაოთა სახეობების მიხედვით.
• რისკების შეფასების დოკუმენტები: საფრთხეების იდენტიფიკაცია, რისკის მატრიცები, JSA (Job Safety Analysis), HAZOP და HAZID ანგარიშები.
• სამუშაოს შესრულების ნებართვების სისტემა (Permit to Work): ცხელი სამუშაოები, შეზღუდულ სივრცეში მუშაობა, სიმაღლეზე მუშაობა, ენერგიის იზოლაცია (LOTO).
• უსაფრთხოების მონაცემთა ფურცლები (SDS/MSDS): 16-განყოფილებიანი ფორმატი GHS და REACH II დანართის შესაბამისად.
• საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების გეგმები: ევაკუაცია, ხანძარი, ქიმიური დაღვრა, პირველი დახმარება.
• HSE პოლიტიკა, სახელმძღვანელოები და პროცედურები ISO 45001 და ISO 14001 სისტემების ფარგლებში.
• ინციდენტების გამოძიების ანგარიშები, მიზეზების ანალიზი (root cause analysis), მაკორექტირებელი ქმედებების გეგმები.
• სასწავლო მასალები: ინდუქციური ტრენინგები, toolbox talk-ის თემები, ტესტები, ვიდეო-სუბტიტრები.
• უსაფრთხოების ნიშნები და პლაკატები ISO 7010 პიქტოგრამებით.

სამართლებრივი კონტექსტი საქართველოში

შრომის უსაფრთხოების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონი დამსაქმებელს ავალდებულებს, დასაქმებულს გასაგები ფორმით მიაწოდოს ინფორმაცია სამუშაო ადგილის რისკებისა და დამცავი ზომების შესახებ, ჩაატაროს ინსტრუქტაჟი და აწარმოოს რისკების შეფასების დოკუმენტაცია. შრომის ინსპექციის სამსახური შემოწმებისას სწორედ ამ დოკუმენტებს ითხოვს ქართულ ენაზე. ამავდროულად, საერთაშორისო კომპანიები და საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტების (IFC, EBRD) მიერ დაფინანსებული პროექტები HSE დოკუმენტაციას ინგლისურად აწარმოებენ, ხოლო კონტრაქტორები და მუშები ქართულად საუბრობენ. ეს ორმხრივი მოთხოვნა ქმნის მუდმივ საჭიროებას, რომ ერთი და იგივე დოკუმენტი ორ ენაზე იდენტური შინაარსით არსებობდეს.

HSE ტერმინოლოგიის განსაკუთრებული მოთხოვნები

კონტროლის იერარქია და სტანდარტული ცნებები

HSE სისტემა ფიქსირებულ ცნებებზე დგას: კონტროლის იერარქია (აღმოფხვრა, ჩანაცვლება, საინჟინრო კონტროლი, ადმინისტრაციული კონტროლი, ინდივიდუალური დაცვის საშუალებები), საფრთხე და რისკი, ინციდენტი და უბედური შემთხვევა, near miss და გაუმართავი მდგომარეობა. ეს წყვილები ქართულში ერთმანეთისგან მკაფიოდ უნდა განსხვავდებოდეს და მთელ დოკუმენტაციაში ერთი შესატყვისით გამოიყენებოდეს. თუ „hazard" ერთ დოკუმენტში „საფრთხეა", მეორეში კი „რისკი", კომპანიის რისკების შეფასების სისტემა ლოგიკურად იშლება.

ბრძანებითი ფორმა და მოდალურობა

უსაფრთხოების ინსტრუქცია ბრძანებებით იწერება. ჩვენ ვინარჩუნებთ ერთგვაროვან ბრძანებით ფორმას მთელ დოკუმენტში, ხოლო „shall", „must", „should" და „may" ფიქსირებული ქართული შესატყვისებით გადმოგვაქვს, რადგან სწორედ ეს განსაზღვრავს, სავალდებულოა მოქმედება თუ რეკომენდებული. აკრძალვები („never", „do not") ისე ითარგმნება, რომ ორაზროვნების ადგილი არ დარჩეს.

SDS ფურცლების ფორმალური სტრუქტურა

უსაფრთხოების მონაცემთა ფურცელი 16 სავალდებულო განყოფილებისგან შედგება, ხოლო საფრთხის განაცხადები (H-ფრაზები) და უსაფრთხოების ზომების განაცხადები (P-ფრაზები) სტანდარტიზებული ტექსტია, რომელიც GHS სისტემით კოდირებულია. ამ ფრაზებს არ ვთარგმნით თავისუფლად: ვიყენებთ ფიქსირებულ, სისტემურად შეთანხმებულ ქართულ ვერსიებს, რომლებიც ერთი კომპანიის ყველა SDS ფურცელში იდენტურია. CAS ნომრები, ფიზიკურ-ქიმიური მონაცემები და ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები უცვლელი რჩება.

ვისუალური მასალა და სამუშაო ადგილის დოკუმენტები

HSE დოკუმენტაცია ხშირად სამუშაო უბანზე იკიდება ან ჯიბის ბარათის სახით ურიგდება მუშას. ამიტომ თარგმანი განლაგებასთან ერთად სრულდება:

• ISO 7010 პიქტოგრამები უცვლელი რჩება, ითარგმნება მხოლოდ თანმხლები ტექსტი;
• სიგნალური სიტყვები (DANGER, WARNING, CAUTION) ინსტრუქციების სილოს იმავე ფიქსირებული შესატყვისებით ითარგმნება;
• ჩეკლისტები და ნებართვის ფორმები ინარჩუნებს ველების სტრუქტურას, რათა ორენოვანი ვერსია ერთ ფურცელზე დაეტიოს;
• სასწავლო პრეზენტაციები და ვიდეო-სუბტიტრები ითარგმნება დროის კოდებისა და სლაიდის ტექსტის ლიმიტის დაცვით.

ორენოვანი დოკუმენტაცია საერთაშორისო პროექტებზე

ნავთობგაზისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების HSE გეგმა, როგორც წესი, ინგლისურად იწერება და ქართულად ითარგმნება, ხოლო ინციდენტების ანგარიშები და ტრენინგის ჟურნალები ქართულად იწერება და ინგლისურად ბრუნდება. ამ ორმხრივ ნაკადს ერთი საერთო ტერმინოლოგიური ბაზა და თარგმანის მეხსიერება ემსახურება, რაც უზრუნველყოფს, რომ თვეების შემდეგ დაწერილი ანგარიშიც იმავე ტერმინებს იყენებდეს, რომლითაც HSE გეგმა ითარგმნა. ეს კრიტიკულია აუდიტისას, როცა შემმოწმებელი ინგლისურ გეგმას ქართულ ინსტრუქციასთან ადარებს.

ტიპური შეცდომები, რომლებსაც თავიდან ვიცილებთ

• „საფრთხისა" და „რისკის" ურთიერთშენაცვლება, რაც რისკის მატრიცის ლოგიკას არღვევს;
• „უბედური შემთხვევის" და „ინციდენტის" ერთ ტერმინად შერწყმა, რის გამოც ანგარიშგების კატეგორიები იშლება;
• ინდივიდუალური დაცვის საშუალებების სახელების არათანმიმდევრულობა ინსტრუქციასა და პლაკატს შორის;
• H- და P-ფრაზების თავისუფალი პერიფრაზი, რაც GHS სისტემასთან შესაბამისობას კარგავს;
• ბრძანებითი ფორმის ჩანაცვლება აღწერითით („მუშა ატარებს ჩაფხუტს" იმის ნაცვლად, რომ „ატარეთ ჩაფხუტი"), რაც ინსტრუქციას რეკომენდაციად აქცევს.

პროცესი

1. დოკუმენტების ანალიზი და კლიენტის არსებული HSE ტერმინოლოგიის (თუ ასეთი არსებობს) ინტეგრაცია ბაზაში.
2. გლოსარიუმის შეთანხმება HSE მენეჯერთან.
3. თარგმანი მთარგმნელის მიერ, რომელსაც სამრეწველო უსაფრთხოების ან სამშენებლო სექტორის გამოცდილება აქვს.
4. რედაქტირება: ტერმინოლოგიური ერთგვაროვნების, მოდალურობისა და ბრძანებითი ფორმის კონტროლი.
5. განლაგება ფორმებში, პლაკატებსა და პრეზენტაციებში, ვიზუალური შემოწმება.
6. ჩაბარება და თარგმანის მეხსიერების გადაცემა კლიენტს შემდგომი განახლებებისთვის.

HSE დოკუმენტაცია მჭიდროდ უკავშირდება მოწყობილობის ექსპლუატაციის ინსტრუქციებს და ISO 45001 სერტიფიკატს, რომლის აუდიტისას სწორედ ეს დოკუმენტები მოწმდება. ამიტომ სამივეს ერთ ტერმინოლოგიურ ბაზაში ვამუშავებთ.

ხშირად დასმული კითხვები