ჩინური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

ჩინური იურიდიული და სამედიცინო ტექსტი ის სფეროა, სადაც ენობრივი ცოდნა დარგობრივის გარეშე საშიშია. ჩინეთის სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც 2021 წლის იანვრიდან მოქმედებს, კონტინენტური სამართლის ცნებებს ჩინური ინსტიტუციური ლოგიკით აერთიანებს; ჩინური სამედიცინო დოკუმენტაცია დასავლური მედიცინისა და ტრადიციული ჩინური მედიცინის პარალელურ სისტემებს ერთ საავადმყოფოშიც კი თანაარსებობს. ამ გვერდზე აღწერილია, როგორ ვთარგმნით ხელშეკრულებებს, სასამართლო და საარბიტრაჟო დოკუმენტებს, კორპორატიულ საბუთებსა და სამედიცინო ჩანაწერებს ჩინურ-ქართულ წყვილში, რომელი ცნებები მოითხოვს განმარტებას და არა თარგმანს, და ვინ ამოწმებს შედეგს.

ჩინური სამართალი ქართველი იურისტისთვის: რა ჰგავს და რა არა

ჩინური კერძო სამართალი გერმანულ და იაპონურ მოდელებზეა აგებული, და ეს ქართველი იურისტისთვის კარგი ამბავია: ხელშეკრულების, ვალდებულების, საკუთრებისა და დელიქტის ბაზისური სტრუქტურა ქართული სამოქალაქო კოდექსის სტრუქტურას ჰგავს, და ამ დონეზე თარგმანი შედარებით პირდაპირია. განსხვავებები ინსტიტუციურ და პროცედურულ დონეზე იწყება. ჩინური კომპანიის „იურიდიული წარმომადგენელი" კანონის ძალით მოქმედებს და პირადად აგებს პასუხს, რაც ქართული დირექტორის სტატუსისგან განსხვავდება; „საქმიანობის ფარგლები" სარეგისტრაციო ლიცენზიაში კომპანიის უფლებაუნარიანობას ზღუდავს, რაც ქართულ სამართალში არ არსებობს; კომპანიის ბეჭედი ხელმოწერაზე მეტ სამართლებრივ ძალას ატარებს.

ცალკე თემაა ჩინური არბიტრაჟი. ჩინური კონტრაქტორები და ინვესტორები ხელშეკრულებებში ხშირად ჩინეთის საერთაშორისო ეკონომიკური და სავაჭრო საარბიტრაჟო კომისიას (CIETAC) ან შანხაისა და შენჟენის საარბიტრაჟო ცენტრებს უთითებენ. საარბიტრაჟო დათქმის თარგმანი ორივე ენაზე იურიდიულად უნაკლო უნდა იყოს, რადგან სწორედ ეს მუხლი განსაზღვრავს, სად და რომელი წესებით გადაწყდება დავა. ჩვენი იურიდიული მთარგმნელები ჩინური საარბიტრაჟო წესების ტერმინოლოგიას იცნობენ და დათქმას ორივე ენაზე ისე თარგმნიან, რომ ის აღსრულებადი დარჩეს.

ხელშეკრულებები ჩინურ პარტნიორთან

ჩინურ-ქართული კომერციული ხელშეკრულებების ყველაზე გავრცელებული ტიპები:

• ნასყიდობისა და მიწოდების ხელშეკრულებები ღვინის, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციისა და ავტომობილების ვაჭრობაში
• სამშენებლო და საინჟინრო კონტრაქტები (ხშირად FIDIC-ის მოდელზე, ჩინური ადაპტაციით) ინფრასტრუქტურული პროექტებისთვის
• ერთობლივი საწარმოსა და ინვესტიციის შეთანხმებები თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონებში
• დისტრიბუციისა და აგენტირების ხელშეკრულებები ჩინურ ბაზარზე შესვლისთვის
• ლიცენზიისა და ტექნოლოგიის გადაცემის შეთანხმებები
• შრომითი ხელშეკრულებები ჩინელი და ქართველი თანამშრომლებისთვის ერთობლივ პროექტებში

ჩინური ხელშეკრულების სტრუქტურა ქართულისგან განსხვავდება: ის ხშირად უფრო მოკლეა, ზოგადი პრინციპების მუხლით იწყება და დეტალებს დანართებში გადააქვს, ხოლო „კეთილსინდისიერი მოლაპარაკების" (友好协商) მუხლი თითქმის ყოველთვის წინ უსწრებს დავის გადაწყვეტის მუხლს. ქართული სტრუქტურა, პირიქით, დეტალურ ძირითად ტექსტს ითხოვს. ორსვეტიან ხელშეკრულებაში ეს განსხვავება წინასწარ უნდა გადაწყდეს: რომელი მხარის სტრუქტურაა საბაზისო, და მუხლების ნუმერაცია ორივე სვეტში სინქრონულია. ენობრივი უპირატესობის მუხლი, რომელიც ადგენს, რომელი ტექსტი ჭარბობს დავის შემთხვევაში, ორივე ენაზე განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება.

კორპორატიული და სარეგისტრაციო დოკუმენტები

ჩინური ინვესტიციის საქართველოში რეგისტრაცია ჩინური კომპანიის სარეგისტრაციო ლიცენზიის (营业执照), წესდების (公司章程), დამფუძნებელთა გადაწყვეტილებისა და მინდობილობის ქართულ თარგმანს მოითხოვს, აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით. ჩინური წესდება ქართულისგან სტრუქტურულადაც განსხვავდება და შინაარსობრივადაც: მასში ხშირად წერია დებულებები კომპანიის ბეჭდის მართვის, იურიდიული წარმომადგენლის ცვლილებისა და პარტიული ორგანიზაციის შესახებ, რომლებსაც ქართული სამართლის ანალოგი არ აქვს და თარგმანში უცვლელად, განმარტებით გადმოგვაქვს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ჩინურად ითარგმნება ჩინეთში წარმომადგენლობის რეგისტრაციისთვის ან ჩინურ ბანკში ანგარიშის გასახსნელად, და აქ ქართული „დირექტორი", „პარტნიორი" და „წილი" ჩინური კორპორატიული ტერმინოლოგიით ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ჩინურმა უწყებამ სტრუქტურა ერთი წაკითხვით გაიგოს.

სასამართლო და საპროცესო დოკუმენტები

ჩინური სასამართლო გადაწყვეტილებები (判决书), საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები (裁决书) და საპროცესო დოკუმენტები საქართველოში აღიარებისა და აღსრულებისთვის ითარგმნება, ხოლო ქართული სასამართლო დოკუმენტები ჩინეთში იმავე მიზნით. ჩინური გადაწყვეტილების სტრუქტურა ქართველი იურისტისთვის ამოსაცნობია, მაგრამ ტერმინოლოგია სპეციფიკურია: „ხალხის სასამართლო" (人民法院) სხვადასხვა დონეზე, „კოლეგიური შემადგენლობა", „საქმის ნომერი" სპეციალური კოდირებით, „კანონიერ ძალაში შესვლა" ჩინური საპროცესო კოდექსის ვადებით. ეს უკანასკნელი აღიარებისთვის გადამწყვეტია, და თარგმანში ქართული საპროცესო სამართლის ზუსტი ტერმინით გადმოგვაქვს. ჩინური მტკიცებულებები, მიმოწერა, ინვოისები, ტექნიკური ანგარიშები, ქართული სასამართლოსთვის ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანით წარედგინება, და მათი მოცულობა ხშირად ასეულობით გვერდია; ასეთ საქმეებში კლიენტთან ერთად ვადგენთ, რომელი დოკუმენტია არსებითი, და პრიორიტეტების მიხედვით ვგეგმავთ ვადებს.

ინტელექტუალური საკუთრება ჩინეთში

ქართული ბრენდების ჩინეთში რეგისტრაცია, ღვინის, წყლის, სამზარეულოსა და ტურისტული ბრენდების ჩათვლით, ბოლო წლების აქტუალური თემაა, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ ჩინური „პირველი განმცხადებლის" პრინციპი უცხოური ბრენდების ადგილობრივ რეგისტრაციას მესამე პირების მიერ შესაძლებელს ხდის. ჩინეთის ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ადმინისტრაციაში (CNIPA) განაცხადი ჩინურად ივსება, საქონლის კლასების ჩინური ოფიციალური ჩამონათვალით, ხოლო ბრენდის ჩინური ვერსია (ფონეტიკური, სემანტიკური ან კომბინირებული) ცალკე რეგისტრირდება. ამ პროცესის დოკუმენტები, განაცხადი, მინდობილობა ჩინელი წარმომადგენლისთვის, პრიორიტეტის დამადასტურებელი საბუთები, ჩვენს იურიდიულ მთარგმნელებს ჩინური IP-ტერმინოლოგიით გადმოაქვთ, ხოლო ბრენდის ჩინური სახელის შერჩევა მარკეტინგული ლოკალიზაციის ფარგლებში ცალკე მუშავდება.

სამედიცინო თარგმანი: ვისთვის და რისთვის

ჩინურენოვანი სამედიცინო თარგმანის საჭიროება რამდენიმე ჯგუფიდან მოდის. ჩინელი მოქალაქეები საქართველოში, სტუდენტები, კონტრაქტორების თანამშრომლები, ქართულ-ჩინური ოჯახების წევრები, ქართულ კლინიკებში მკურნალობენ და ჩინური სამედიცინო ისტორია სჭირდებათ ქართველი ექიმისთვის, ხოლო ქართული ეპიკრიზი ჩინეთში მკურნალობის გასაგრძელებლად ან სადაზღვევო კომპანიისთვის. ქართველი სპეციალისტები, რომლებიც ჩინეთში მუშაობენ, სამედიცინო შემოწმების ფორმას წარადგენენ სამუშაო ნებართვისთვის. სამედიცინო ტურიზმი ორივე მიმართულებით იზრდება: ჩინელი პაციენტები საქართველოს კლინიკებში, ქართველი პაციენტები ჩინეთის ონკოლოგიურ და ტრადიციული მედიცინის ცენტრებში. ამას ემატება ფარმაცევტული და სამედიცინო მოწყობილობების რეგისტრაციის დოკუმენტები ჩინური მარეგულირებლისთვის (NMPA) და ქართულისთვის.

ჩინური სამედიცინო დოკუმენტების სტრუქტურა

ჩინური საავადმყოფოს გაწერის ეპიკრიზი (出院小结) ქართული ეპიკრიზის სტრუქტურას ჰგავს: მიღების მიზეზი, ანამნეზი, გამოკვლევები, დიაგნოზი, მკურნალობა, რეკომენდაციები. დიაგნოზის ცნობა (诊断证明) ცალკე, მოკლე დოკუმენტია საავადმყოფოს ბეჭდით, რომელიც ხშირად სამსახურისთვის ან სადაზღვევოსთვის გაიცემა. ლაბორატორიული ანალიზების ფურცლები (化验单) სტანდარტიზებულია და საერთაშორისო ერთეულებს იყენებს, თუმცა რეფერენსული დიაპაზონები ჩინური ლაბორატორიების პრაქტიკას მიჰყვება და თარგმანში უცვლელად რჩება. მედიკამენტების სახელწოდებები ხშირად ჩინური სავაჭრო ბრენდებია, რომლებიც საქართველოში არ იყიდება; თარგმანში ბრენდს ვინარჩუნებთ და ფრჩხილებში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას ვამატებთ.

ტრადიციული ჩინური მედიცინა ქართულ თარგმანში

ჩინური სამედიცინო დოკუმენტების ნაწილი ტრადიციული ჩინური მედიცინის (中医) დიაგნოზებსა და დანიშნულებებს შეიცავს, ზოგჯერ დასავლური დიაგნოზის პარალელურად. ცნებები, როგორიცაა 气 (ცი), 阴阳 (ინი და იანი), 脾虚 (ელენთის უკმარისობა ტრადიციული გაგებით), დასავლურ მედიცინაში ეკვივალენტს არ პოულობს, და მათი „თარგმნა" დასავლური ტერმინით შეცდომაა. ჩვენი მიდგომაა ტრანსკრიფცია განმარტებით: ტერმინი ქართულად ფონეტიკურად გადმოგვაქვს, ფრჩხილებში ვუთითებთ ჩინურ იეროგლიფებს და მოკლე განმარტებას, რომ ქართველმა ექიმმა გაიგოს, რომ ეს ტრადიციული, არა კლინიკური დიაგნოზია. მცენარეული პრეპარატების რეცეპტები კი ლათინური ბოტანიკური სახელწოდებებით მოწმდება.

ექიმის კვალიფიკაციის დოკუმენტები

ჩინელი ექიმების საქართველოში და ქართველი ექიმების ჩინეთში მუშაობა ჯერ იშვიათია, მაგრამ სამედიცინო განათლების დოკუმენტების თარგმანი უკვე რეგულარულია: ჩინური სამედიცინო უნივერსიტეტების კურსდამთავრებული ქართველები, ჩინელი სტუდენტები ქართულ სამედიცინო პროგრამებზე, ერთობლივი კვლევითი პროექტები. ჩინური სამედიცინო დიპლომი, ხარისხის მოწმობა და ექიმის ლიცენზია (医师资格证书 და 医师执业证书, ორი ცალკე დოკუმენტი, რომელთა განსხვავება ქართველი მიმღებისთვის განმარტებას საჭიროებს) ქართულად ითარგმნება აღიარებისთვის. ქართული სამედიცინო დიპლომი და სასწავლო პროგრამა ჩინურად ჩინური უნივერსიტეტის სამაგისტრო ან სადოქტორო პროგრამაზე ჩარიცხვისთვის. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად უნდა ითარგმნოს.

შრომითი სამართალი ერთობლივ პროექტებში

ჩინური კონტრაქტორების საქართველოში მუშაობა შრომითი დოკუმენტების ორმხრივ ნაკადს ქმნის: ჩინელი მუშაკების შრომითი ხელშეკრულებები ქართული შრომის ინსპექციისა და ბინადრობის ნებართვისთვის, ქართველი მუშაკების ხელშეკრულებები ჩინური მშობელი კომპანიის შიდა აუდიტისთვის, უსაფრთხოების ინსტრუქციები ორივე ენაზე, სამუშაო რეგლამენტები, დისციპლინური და საწარმოო ტრავმის ოქმები. ჩინური შრომითი სამართლის ცნებები, „შრომითი ხელშეკრულების კანონი", „საცდელი ვადა", „ეკონომიკური კომპენსაცია" შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას, ქართული შრომის კოდექსის ცნებებს ნაწილობრივ ემთხვევა, ნაწილობრივ არა, და თარგმანი ორივე მხარეს ზუსტად უნდა უჩვენებდეს, რომელი ქვეყნის ნორმა მოქმედებს კონკრეტულ მუხლში. საწარმოო ტრავმის დოკუმენტები კი ერთდროულად სამედიცინო და იურიდიულია, და მათ თარგმანს ორივე ტიპის რედაქტორი ამოწმებს.

უძრავი ქონება და ინვესტიცია

ჩინელი ინვესტორების ინტერესი ქართული უძრავი ქონებისა და თავისუფალი ინდუსტრიული ზონების მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულებების, საჯარო რეესტრის ამონაწერების, სამშენებლო ნებართვებისა და იჯარის ხელშეკრულებების ჩინურ თარგმანს მოითხოვს, ხოლო ჩინური ინვესტიციის სტრუქტურა (ჰოლდინგი ჰონგ-კონგში, ოპერაციული კომპანია საქართველოში) ჰონგ-კონგური და მატერიკული კორპორატიული დოკუმენტების ქართულ თარგმანს. ქართული საჯარო რეესტრის ამონაწერის ცნებები, „უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი", „საკადასტრო კოდი", „იპოთეკა", ჩინური უძრავი ქონების რეგისტრაციის ტერმინოლოგიით ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ჩინელმა ინვესტორმა, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის სარგებლობის უფლების სისტემასაა შეჩვეული, ქართული კერძო საკუთრების ლოგიკა სწორად გაიგოს. ეს ერთ-ერთი იმ შემთხვევათაგანია, სადაც თარგმანს განმარტებითი შენიშვნა ხშირად თავად ტექსტზე მეტად სჭირდება.

ფარმაცევტული და სამედიცინო მოწყობილობების რეგისტრაცია

ქართული ფარმაცევტული პროდუქციისა და სამედიცინო მოწყობილობების ჩინურ ბაზარზე შესვლა და ჩინური პროდუქციის საქართველოში რეგისტრაცია სპეციალიზებული სამედიცინო თარგმანის ნაკადს ქმნის: სარეგისტრაციო დოსიე, კლინიკური კვლევების ანგარიშები, ინსტრუქციები (说明书), ხარისხის სერტიფიკატები, წარმოების ლიცენზიები. ჩინური მარეგულირებელი (NMPA) დოკუმენტებს ჩინურად, საკუთარი ტერმინოლოგიური სტანდარტებით ითხოვს, და თარგმანი, რომელიც ამ სტანდარტს არ იცავს, ფორმალური მიზეზით ბრუნდება. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ კლიენტის დამტკიცებული გლოსარიუმით, ჩინური ფარმაკოპეის ოფიციალური ტერმინოლოგიით და ფარმაცევტული განათლების მქონე რედაქტორით. ინსტრუქციის თარგმანი ორმაგ სტანდარტს უნდა აკმაყოფილებდეს: მარეგულირებლისთვის ზუსტი და პაციენტისთვის გასაგები.

სადაზღვევო საქმეები ორ ქვეყანას შორის

ჩინელი პაციენტის საქართველოში მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება ჩინური სადაზღვევო კომპანიისგან, ან ქართველი პაციენტის ჩინეთში მკურნალობის ანაზღაურება ქართული დაზღვევისგან, სამედიცინო და ფინანსური დოკუმენტების ერთობლივ პაკეტს მოითხოვს: ეპიკრიზი, ინვოისები, გადახდის ქვითრები, დიაგნოზის ცნობა, ექიმის დანიშნულება. სადაზღვევო კომპანია თარგმანში მკურნალობის აუცილებლობის დასაბუთებას ეძებს, ამიტომ ეპიკრიზისა და ინვოისის თარგმანი ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს: ყოველი პროცედურა, რომელიც ინვოისშია, ეპიკრიზშიც უნდა ჩანდეს იმავე სახელწოდებით. ჩინური სამედიცინო ინვოისები (发票) სტანდარტიზებულია და საგადასახადო კოდებს შეიცავს, რომლებსაც თარგმანში უცვლელად ვინარჩუნებთ; ქართული ინვოისების ჩინურად თარგმნისას კი ჩინური სადაზღვევო კომპანიების მოთხოვნებს ვითვალისწინებთ.

ვინ თარგმნის და ვინ ამოწმებს

ჩინური იურიდიული ტექსტები ითარგმნება მთარგმნელების მიერ, რომლებსაც იურიდიული განათლება ან ჩინური სამართლის მრავალწლიანი პრაქტიკა აქვთ, ჩინეთში სწავლის ან მუშაობის გამოცდილებით. ქართულიდან ჩინურად ნათარგმნ ხელშეკრულებას მშობლიური ჩინურის მქონე იურიდიული რედაქტორი ამოწმებს. სამედიცინო თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ადარებს კლინიკურ ლოგიკას: შეესაბამება თუ არა დიაგნოზი მკურნალობას, სწორია თუ არა დოზები და ერთეულები, სწორად არის თუ არა გამიჯნული დასავლური და ტრადიციული დიაგნოზები. ორივე ტიპის თარგმანში ცალკე მოწმდება რიცხვები 万-ისა და 亿-ის სისტემის გათვალისწინებით, თარიღები, სახელები და ბეჭდები.

ორსვეტიანი დოკუმენტების ტექნიკური მომზადება

ჩინურ-ქართული ორენოვანი ხელშეკრულება ცალკე ტექნიკურ ამოცანას წარმოადგენს: ჩინური ტექსტი, როგორც წესი, ქართულზე მოკლეა (იეროგლიფული ჩაწერა კომპაქტურია), და პარალელურ სვეტებში აბზაცების გასწორება ხელით ფორმატირებას მოითხოვს. მუხლების ნუმერაცია ორივე სვეტში სინქრონულია, დანართები ორივე ენაზე იდენტური სტრუქტურით მზადდება, ხოლო ხელმოწერის ბლოკი ჩინურ პრაქტიკას ითვალისწინებს: ბეჭდის ადგილი, იურიდიული წარმომადგენლის ხელმოწერა, თარიღი ჩინური ფორმატით. ტერმინოლოგიური თანმიმდევრულობა ორივე სვეტში ავტომატურად მოწმდება: თუ ქართულში „მომწოდებელი" წერია, ჩინურში ყველგან ერთი და იგივე ტერმინი უნდა იყოს. მზა დოკუმენტი რედაქტირებადი და ხელმოსაწერი ფორმატით გადმოგეცემათ, ნოტარიული დამოწმებით ან მის გარეშე.

კონფიდენციალურობა და ვადები

იურიდიული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის ხელშეკრულების ფარგლებში მუშავდება; სამედიცინო მონაცემები მხოლოდ კონკრეტულ დოკუმენტზე მომუშავე მთარგმნელისა და რედაქტორისთვის არის ხელმისაწვდომი. სტანდარტული სამედიცინო ცნობა ან მოკლე ხელშეკრულება ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; მრავალგვერდიანი ხელშეკრულება, სასამართლო საქმე, სარეგისტრაციო დოსიე ან სრული სამედიცინო ისტორია ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე ტიპის დოკუმენტისთვის ხელმისაწვდომია.

ხშირად დასმული კითხვები