თარგმნა ჩინურიდან ქართულად და ქართულიდან ჩინურად

ჩინურ-ქართული თარგმანი ორი ისეთი ენის შეხვედრაა, რომელთა შორის არც საერთო ანბანია, არც საერთო გრამატიკული ლოგიკა და არც შუალედური ტრადიცია: ქართული ინდოევროპულ და თურქულ ენებთან საუკუნეების კონტაქტს ინახავს, ჩინურთან კი ეს კონტაქტი მხოლოდ ბოლო ათწლეულებში დაიწყო. ამიტომ ორივე მიმართულებაში მთარგმნელი არა უბრალოდ სიტყვებს, არამედ მთელ ცნებით სისტემებს გადაიტანს, და თითოეული მიმართულება საკუთარ ხაფანგებს შეიცავს. ამ გვერდზე ვხსნით, რა განსხვავებაა ქართულიდან ჩინურად და ჩინურიდან ქართულად თარგმნას შორის, ვინ და რისთვის უკვეთავს თითოეულს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

ორი მიმართულება, ორი სხვადასხვა მკითხველი

ქართულიდან ჩინურად ნათარგმნი ტექსტი ჩინელ მკითხველს მიდის: საბაჟო ინსპექტორს, უნივერსიტეტის მისაღები კომისიის წევრს, სამოქალაქო საქმეთა ბიუროს თანამშრომელს, ბიზნესპარტნიორს. ეს მკითხველი ქართულ რეალიებს არ იცნობს, ქართულ ანბანს ვერ კითხულობს და ტექსტს მხოლოდ იმით აფასებს, რამდენად „ჩინურად" ჟღერს და რამდენად ემთხვევა ჩინური დოკუმენტების ჩვეულ სტრუქტურას. ჩინურიდან ქართულად ნათარგმნი ტექსტი კი ქართველ თანამშრომელს, ექიმს, იურისტს ან ნოტარიუსს მიდის, რომელიც ჩინური სისტემის ცნებებს არ იცნობს და თარგმანში ქართული ბიუროკრატიული ლოგიკის ამოცნობას ცდილობს.

ამ ორი მკითხველის მოლოდინი იმდენად განსხვავებულია, რომ ერთი და იმავე მთარგმნელისგან ორივე მიმართულებით თანაბარ ხარისხს იშვიათად ვითხოვთ. ქართულიდან ჩინურად თარგმანს, სადაც შესაძლებელია, მშობლიური ჩინურის მქონე მთარგმნელი ასრულებს ან რედაქტირებას უწევს; ჩინურიდან ქართულად თარგმანს ქართველი მთარგმნელი, რომელსაც ჩინური სისტემის ღრმა ცოდნა აქვს, და ქართული იურიდიული ენის რედაქტორი ამოწმებს.

ქართულიდან ჩინურად: ვინ და რისთვის

ამ მიმართულების მთავარი მომხმარებელი ქართული ბიზნესი და ქართველი სტუდენტია. ღვინის, წყლის, თხილისა და სოფლის მეურნეობის პროდუქციის ექსპორტიორები სერტიფიკატებს, ეტიკეტებს, პრეზენტაციებსა და ხელშეკრულებებს თარგმნიან; სამშენებლო და ლოგისტიკური კომპანიები, რომლებიც ჩინურ კონტრაქტორებთან მუშაობენ, ტექნიკურ დოკუმენტაციას; სტუდენტები დიპლომებსა და სამოტივაციო წერილებს CSC სტიპენდიისთვის; სპეციალისტები, რომლებიც ჩინეთში სამუშაოდ მიდიან, კვალიფიკაციისა და გამოცდილების დოკუმენტებს. ცალკე ჯგუფია ტურისტული ინდუსტრია: 2024 წლიდან უვიზო რეჟიმისა და ორმხრივი ტურისტული ნაკადის ზრდის ფონზე ქართული სასტუმროები, მარნები და ტუროპერატორები ჩინურენოვან მასალებს ამზადებენ.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები ჩინურად ეკვივალენტს არ პოულობს, და მთარგმნელმა ისინი ჩინური ადმინისტრაციული ენის ლოგიკით უნდა გადმოსცეს. „იუსტიციის სახლი" სიტყვასიტყვით ითარგმნება, მაგრამ ჩინელი მკითხველისთვის ფუნქციური განმარტება სჭირდება; „პირადი ნომერი" ჩინური პირადობის ნომრის ანალოგად უნდა წარსდგეს; „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან" ჩინური სარეგისტრაციო ლიცენზიის ეკვივალენტად. ქართული სახელების ჩინურად გადატანა კი იეროგლიფების შერჩევას მოითხოვს: ჩვენ სტანდარტულ ფონეტიკურ ტრანსკრიფციას ვიყენებთ, ვამოწმებთ, აქვს თუ არა პირს ჩინეთში უკვე დაფიქსირებული იეროგლიფური სახელი, და არჩეულ ფორმას ყველა შემდგომ დოკუმენტში ვინარჩუნებთ.

ჩინურიდან ქართულად: ვინ და რისთვის

საპირისპირო ნაკადი ორი ძირითადი წყაროდან მოდის. პირველი, ჩინური ბიზნესი საქართველოში: ინვესტორები, კონტრაქტორები, იმპორტიორები და მათი თანამშრომლები, რომლებსაც კორპორატიული დოკუმენტების, ხელშეკრულებების, ტექნიკური სპეციფიკაციებისა და პირადი საბუთების ქართული თარგმანი სჭირდებათ რეესტრისთვის, ბანკისთვის, ბინადრობისთვის. მეორე, ჩინელი მოქალაქეები საქართველოში: სტუდენტები, ქართულ-ჩინური ოჯახების წევრები, სამედიცინო ტურისტები, რომელთა ნოტარიული აქტები, დიპლომები და სამედიცინო დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება. ამას ემატება ჩინური უნივერსიტეტების კურსდამთავრებული ქართველები, რომლებსაც ჩინური დიპლომი საქართველოში აღიარება სჭირდებათ.

ჩინური დოკუმენტის სტრუქტურა ქართველი მკითხველისთვის

ჩინური ოფიციალური დოკუმენტი ქართველისთვის უჩვეულო ლოგიკით არის აგებული: ნოტარიული აქტი ფაქტს ადასტურებს და არა დოკუმენტს, სარეგისტრაციო ლიცენზია ერთ გვერდზე მთელ კომპანიას აღწერს, ბეჭედი ხელმოწერაზე მეტს ნიშნავს, მისამართი პროვინციიდან იწყება, თარიღი წლიდან. ქართული თარგმანი ამ სტრუქტურას ინარჩუნებს, რადგან დედანთან უნდა ემთხვეოდეს, მაგრამ ყოველ უჩვეულო ელემენტს მოკლე განმარტებას ურთავს, რომ ქართველმა თანამშრომელმა დოკუმენტი სწორად წაიკითხოს. ეს ბალანსი, სიზუსტესა და გასაგებობას შორის, ჩინურიდან ქართულად თარგმნის მთავარი ხელოვნებაა.

იეროგლიფების სისტემა და რეგიონული ვარიანტები

ქართულიდან ჩინურად თარგმნისას პირველი გადაწყვეტილება სამიზნე იურისდიქციაა: მატერიკული ჩინეთი და სინგაპური გამარტივებულ იეროგლიფებს იყენებს, ჰონგ-კონგი, მაკაო და ტაივანი ტრადიციულს. მაგრამ სხვაობა გრაფიკაზე არ ჩერდება: ტაივანური იურიდიული ტერმინოლოგია მატერიკულისგან შესამჩნევად განსხვავდება, ჰონგ-კონგური ადმინისტრაციული ენა ბრიტანული სამართლის ცნებებს ატარებს, სინგაპურული ჩინური კი ინგლისურ ტერმინებთან თანაარსებობს. ჩინურიდან ქართულად თარგმნისას კი წარმომავლობის ამოცნობა თავად დოკუმენტიდან ხდება, იეროგლიფების ტიპით, უწყებათა სახელწოდებებით და ბეჭდების ფორმატით, და ეს განსაზღვრავს, რომელ ტერმინოლოგიურ ბაზას ვიყენებთ.

რიცხვები, თარიღები და ერთეულები ორივე მიმართულებით

ჩინური რიცხვითი სისტემა ოთხნიშნა ჯგუფებზეა აგებული: 万 (ათი ათასი) და 亿 (ასი მილიონი) არის ის ერთეულები, რომლებიც ევროპულ სამნიშნა ლოგიკაში არ არსებობს. 3万 ქართულად ოცდაათი ათასია, 2亿 კი ორასი მილიონი, და საბანკო ცნობაში ან ხელშეკრულებაში ამ გადაყვანის შეცდომა თანხას ათჯერ ან ასჯერ ცვლის. თარიღი ჩინურად წელი-თვე-დღე თანმიმდევრობითაა, ქართულად დღე-თვე-წელი; ჩინური საბანკო დოკუმენტები ხშირად ფინანსურ იეროგლიფებსაც იყენებს (壹, 贰, 叁 ნაცვლად 一, 二, 三), რომლებიც გაყალბებისგან იცავს და თარგმანში სიტყვიერი ჩაწერით აისახება. ერთეულები: ჩინური 亩 (მიწის ფართობის ერთეული, დაახლოებით 667 კვ.მ), 斤 (ნახევარი კილოგრამი) და 元 (იუანი) ქართულ თარგმანში საერთაშორისო ერთეულებთან ერთად, ფრჩხილებში იწერება.

ხელშეკრულებები ორ ენაზე: რომელი ტექსტი ჭარბობს

ჩინურ პარტნიორთან ხელშეკრულება თითქმის ყოველთვის ორენოვანია, და ორივე მიმართულების ერთდროულ სამუშაოს მოითხოვს: ქართული პროექტი ჩინურად ითარგმნება, ჩინური შესწორებები ქართულად, საბოლოო ვერსია კი ორსვეტიან ფორმატში ფორმდება. გადამწყვეტი მუხლია ენობრივი უპირატესობის დებულება: ჩინური მხარე ხშირად ითხოვს, რომ დავის შემთხვევაში ჩინური ტექსტი ჭარბობდეს, განსაკუთრებით, თუ სასამართლო ან არბიტრაჟი ჩინეთშია. ეს ნიშნავს, რომ ჩინური ვერსიის სიზუსტე ქართული მხარისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, და სწორედ ამიტომ ქართულიდან ჩინურად ნათარგმნ ხელშეკრულებას მშობლიური ჩინურის მქონე იურიდიული რედაქტორი ამოწმებს. საპირისპირო შემთხვევაში, როცა ქართული ტექსტი ჭარბობს, ჩინურ პარტნიორს ქართული ვერსიის ზუსტი ჩინური თარგმანი სჭირდება, რომ ხელმოწერამდე იცოდეს, რას ეთანხმება.

ტექნიკური თარგმანი: სტანდარტები და ტერმინოლოგია

ჩინური კონტრაქტორების ტექნიკური დოკუმენტაცია, გვირაბების, გზების, საპორტო ინფრასტრუქტურისა და ენერგეტიკული ობიექტების პროექტები, ორივე მიმართულებით ითარგმნება: ჩინური სპეციფიკაციები ქართული ზედამხედველისთვის, ქართული ნორმები და შენიშვნები ჩინელი ინჟინრებისთვის. ჩინური ეროვნული სტანდარტები (GB) და ქართული ან ევროპული ნორმები ერთმანეთს პირდაპირ არ ემთხვევა, და თარგმანი ორივე მხარეს ნათლად უნდა უჩვენებდეს, სად არის ეკვივალენტი და სად განსხვავება. დიდი პროექტებისთვის ვქმნით ორენოვან ტერმინოლოგიურ ბაზას, რომელსაც ორივე მხარის ინჟინრები ამტკიცებენ; ეს ბაზა პროექტის მთელი ხანგრძლივობის განმავლობაში ყველა დოკუმენტში ერთნაირად გამოიყენება და ორივე მიმართულების თარგმანს თანმიმდევრულს ხდის.

მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები: სადაც პირდაპირი თარგმანი არ მუშაობს

ღვინის მარნის პრეზენტაცია ჩინელი დისტრიბუტორისთვის, სასტუმროს ვებსაიტი ჩინელი ტურისტისთვის, ქართული სამზარეულოს მენიუ: აქ სიტყვასიტყვითი თარგმანი უფრო აზიანებს, ვიდრე ეხმარება. ჩინელი მკითხველი ტექსტისგან სხვა სტრუქტურას, სხვა რიტორიკასა და სხვა კულტურულ მინიშნებებს ელოდება; ქვევრის ღვინის „რვაათასწლიანი ისტორია" ჩინურ კონტექსტში საკუთარი ხუთათასწლიანი ცივილიზაციის ფონზე სხვანაირად უნდა იყოს წარმოდგენილი. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ ლოკალიზაციის, არა თარგმანის ლოგიკით: ტექსტს მშობლიური ჩინურის მქონე კოპირაიტერი ადაპტირებს, სახელწოდებებს ჩინურ ბაზარზე შესამოწმებლად ვირჩევთ (ბრენდის ჩინური სახელი ცალკე პროექტია), ხოლო ვიზუალურ და კულტურულ კონტექსტს კლიენტთან ვათანხმებთ. საპირისპირო მიმართულებით, ჩინური კომპანიის მასალები ქართული აუდიტორიისთვის იმავე პრინციპით ადაპტირდება.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ჩინელი პაციენტების ქართულ კლინიკებში მკურნალობა და ქართველი პაციენტების ჩინეთში მოგზაურობა (განსაკუთრებით ტრადიციული ჩინური მედიცინის ცენტრებში) სამედიცინო თარგმანის ორმხრივ ნაკადს ქმნის. ჩინური ეპიკრიზი (出院小结) და დიაგნოზის ცნობა (诊断证明) ქართველი ექიმისთვის ითარგმნება, ქართული სამედიცინო ისტორია კი ჩინური კლინიკისთვის. ტრადიციული ჩინური მედიცინის ტერმინოლოგია ცალკე გამოწვევაა: ცნებები, რომლებსაც დასავლურ მედიცინაში ეკვივალენტი არ აქვს, ქართულად ტრანსკრიფციითა და განმარტებით გადმოგვაქვს, ხოლო დასავლური დიაგნოზები ორივე ენაში საერთაშორისო კლასიფიკაციის კოდებით მოწმდება. ორივე მიმართულებით სამედიცინო თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: ორი სისტემა, ორი მიმართულება

ქართველი სტუდენტის დოკუმენტები ჩინური უნივერსიტეტისთვის და ჩინელი სტუდენტის დოკუმენტები ქართულისთვის ერთსა და იმავე პრობლემას სარკისებურად აჩვენებს. ქართული ატესტატი და დიპლომი ჩინურად ითარგმნება ისე, რომ ჩინურმა მისაღებმა კომისიამ განათლების საფეხური (12-წლიანი სკოლა, ოთხწლიანი ბაკალავრიატი) ჩინურ სისტემასთან შეადაროს, სადაც სკოლა ასევე 12-წლიანია, მაგრამ ერთიანი გამოცდის (高考) ლოგიკით მუშაობს. ჩინური სასკოლო და საუნივერსიტეტო დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის, რომელიც უცხოური განათლების აღიარებას აწარმოებს და ხშირად სასწავლო პროგრამის აღწერას საათობრივი დატვირთვით ითხოვს. ორივე მიმართულებით ვურთავთ შეფასების სისტემის განმარტებას და საგნების სახელწოდებების თანმიმდევრულ თარგმანს, რომელიც კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად მეორდება.

სამართლებრივი ტერმინოლოგია: სად არის ეკვივალენტი და სად არა

ჩინური და ქართული სამართალი ორივე კონტინენტური ტრადიციის გავლენას ატარებს, რაც ბაზისურ ცნებებში დახმარებაა: ხელშეკრულება, ვალდებულება, საკუთრება, მინდობილობა ორივე სისტემაში არსებობს და შინაარსობრივად ახლოსაა. მაგრამ ინსტიტუციური დონე განსხვავდება. ჩინური „იურიდიული წარმომადგენელი" (法定代表人) ქართული „დირექტორისგან" სამართლებრივი ბუნებით განსხვავდება, „ერთიანი სოციალური საკრედიტო კოდი" ქართული საიდენტიფიკაციო კოდის ანალოგია, მაგრამ უფრო ფართო ფუნქციით, ხოლო ჩინური „საქმიანობის ფარგლები" ქართულ სამართალში, სადაც კომპანია ნებისმიერ კანონიერ საქმიანობას ეწევა, საერთოდ არ არსებობს. ორივე მიმართულებით ასეთ ცნებებს ვთარგმნით ტერმინის შენარჩუნებით და ფრჩხილებში ფუნქციური განმარტებით, რომ არც ერთი მხარე უცხო სისტემის ცნებას საკუთარის შეცდომით არ გაუიგივოს.

ელექტრონული დოკუმენტები და QR-კოდები

ჩინეთი ერთ-ერთი ყველაზე ციფრული ადმინისტრაციაა მსოფლიოში: ვერიფიკაციის ანგარიშები, ნასამართლობის ცნობები, საგადასახადო დოკუმენტები და სულ უფრო ხშირად ნოტარიული აქტებიც ელექტრონულად, QR-კოდით ან გადამოწმების ნომრით გაიცემა. ქართული უწყება ასეთი დოკუმენტის ნაბეჭდ ვერსიას აპოსტილით ითხოვს, ხოლო თარგმანში QR-კოდის არსებობასა და გადამოწმების ბმულს ვასახავთ, რომ მიმღებმა დოკუმენტი გამომცემი უწყების პლატფორმაზე თავად შეამოწმოს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ელექტრონული ამონაწერები (საჯარო რეესტრი, სამეწარმეო რეესტრი) ჩინური მხარისთვის ანალოგიურად, ელექტრონული წარმომავლობის აღნიშვნით ითარგმნება, რაც ჩინელი მიმღებისთვის, რომელიც თავად ციფრულ სისტემასაა შეჩვეული, სრულიად ბუნებრივია.

ორივე მიმართულების ხარისხის კონტროლი

ყოველი ჩინურ-ქართული თარგმანი, მიმართულების მიუხედავად, სამ ფილტრს გადის. პირველი ენობრივი რედაქტირებაა, სადაც სამიზნე ენის მშობლიური ან პროფესიული მცოდნე ტექსტის ბუნებრიობას ამოწმებს. მეორე ფორმალური შედარებაა დედანთან: სახელები პასპორტთან, რიცხვები 万-ისა და 亿-ის სისტემის გათვალისწინებით, თარიღები ფორმატის შეცვლით, ბეჭდებისა და ხელმოწერების ტექსტი, აპოსტილის ველები. მესამე დარგობრივი შემოწმებაა, სადაც იურიდიულ ტექსტს იურისტი-რედაქტორი, სამედიცინოს სამედიცინო რედაქტორი, ტექნიკურს დარგის სპეციალისტი ადარებს. ეს სამსაფეხურიანი პროცესი სწორედ იმ შეცდომებს იჭერს, რომლებიც ერთ ენაში იდეალურად ჟღერს და მეორეში სამართლებრივ ან ფინანსურ შედეგს იწვევს.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• ქართულიდან ჩინურად, ჩინური სახელმწიფო უწყებისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + აპოსტილი, ან, უწყების მოთხოვნით, ხელახალი თარგმანი ჩინეთში ლიცენზირებული სააგენტოსგან; ორივე ვარიანტს ვამზადებთ
• ქართულიდან ჩინურად, ბიზნესპარტნიორისთვის ან უნივერსიტეტისთვის: ხშირად საკმარისია სააგენტოს დამოწმება, ოფიციალური პროცედურისთვის ნოტარიული
• ჩინურიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: ჩინური აპოსტილი დედანზე + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი, ეს სქემა ყველა ქართულ უწყებაში მუშაობს
• ჩინურიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები ორივე მიმართულებით: დამოწმების გარეშე, ლოკალიზაციის ფორმატით

პირადი კორესპონდენცია და სწრაფი თარგმანი

ორივე მიმართულებით არსებობს ტექსტების ჯგუფი, რომელსაც დამოწმება არ სჭირდება, სიჩქარე კი სასიცოცხლოდ: ჩინელი სტუდენტის მიერ მიღებული უნივერსიტეტის შეტყობინება, ჩინური პარტნიორის ელექტრონული წერილი გადაუდებელ საკითხზე, ჩინური კლინიკის რეკომენდაცია მკურნალობის გაგრძელებაზე, ქართული ბანკის შეტყობინება ჩინელი კლიენტისთვის. ასეთი ტექსტებისთვის გვაქვს ექსპრეს ფორმატი დამოწმების გარეშე, სადაც მოკლე ტექსტი რამდენიმე საათში ბრუნდება ელექტრონულად. სიჩქარე ხარისხს არ ეწირება: ექსპრეს თარგმანსაც იგივე მთარგმნელები ასრულებენ, უბრალოდ ფორმალური რედაქტირების ეტაპი მოკლდება, რაც საინფორმაციო ტექსტისთვის სრულიად მისაღებია და ოფიციალურისთვის არა.

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებას, სამიზნე იურისდიქციასა და მიმღებს, ჩვენ ვაფასებთ და ვიწყებთ. სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; ორენოვანი ხელშეკრულება, ტექნიკური პაკეტი ან ლოკალიზაციის პროექტი ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, ჩინური იეროგლიფური სახელის არსებობის შემთხვევაში, მის დაფიქსირებულ ფორმას.

ხშირად დასმული კითხვები