თარგმნა უზბეკურიდან ქართულად და ქართულიდან უზბეკურად

უზბეკურ-ქართული თარგმანი ორი სხვადასხვა პროფესიაა, რომლებიც ერთ სახელწოდებაში ხვდება. უზბეკეთიდან საქართველოში მომავალი დოკუმენტი ორანბანიან, ხშირად ორენოვან, საბჭოთა და თანამედროვე ფენებით დატვირთულ ტექსტს წარმოადგენს, რომელიც ქართული უწყებისთვის ცალსახად უნდა „გაიშიფროს“; საქართველოდან უზბეკეთში მიმავალი კი ქართული რეალიების უზბეკურ სამართლებრივ და ადმინისტრაციულ ენაზე გადატანას მოითხოვს, სადაც სამიზნე ენის არჩევა (უზბეკური თუ რუსული) თავად უწყებაზეა დამოკიდებული. ამ გვერდზე ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე განვიხილავთ: ვინ და რატომ თარგმნის, რომელი დოკუმენტები მიდის რომელ უწყებაში, რა ენობრივი ხაფანგები ელის თითოეულ მიმართულებას და როგორ ვირჩევთ მთარგმნელს იმის მიხედვით, რომელი ენა არის მისთვის მშობლიური.

მიმართულება პირველი: უზბეკურიდან ქართულად

ვინ არის კლიენტი

უზბეკეთის მოქალაქეები საქართველოში უვიზოდ შემოდიან, თუმცა სწავლა, მუშაობა, ბიზნესი, ქორწინება და ქონების შეძენა ყოველთვის ქართულენოვან, ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს მოითხოვს. ბოლო წლების სამი ძირითადი ნაკადი: სტუდენტები ქართული უნივერსიტეტების სამედიცინო და საბიზნესო პროგრამებზე, სამშენებლო და მომსახურების სექტორში დასაქმებული მუშახელი და მეწარმეები, რომლებიც საქართველოს ტექსტილის, ხილ-ბოსტნეულის, ლოგისტიკისა და IT-სერვისების მიმართულებით იყენებენ. თითოეულ ჯგუფს საკუთარი დოკუმენტების ნაკრები და საკუთარი სამიზნე უწყება აქვს.

რომელი დოკუმენტები მოდის ამ მიმართულებით

• პასპორტი და ID-ბარათი ბინადრობის, ბანკისა და ნოტარიუსისთვის
• დაბადების, ქორწინების, განქორწინების მოწმობები ოჯახური საკითხებისა და ქორწინების რეგისტრაციისთვის
• ცნობა ნასამართლობის შესახებ შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან ბინადრობის სააგენტოსთვის
• ატესტატი, ლიცეუმისა და კოლეჯის დიპლომი, უნივერსიტეტის დიპლომი დანართით
• ცნობა ოჯახური მდგომარეობის, ოჯახის შემადგენლობისა და საცხოვრებელი ადგილის შესახებ
• MChJ-ს სარეგისტრაციო მოწმობა, წესდება, ამონაწერი რეესტრიდან საჯარო რეესტრისთვის
• ცნობა ხელფასის შესახებ და საბანკო ამონაწერი KYC-პროცედურისთვის
• სამედიცინო ცნობა, ვაქცინაციის ბარათი, ეპიკრიზი უნივერსიტეტისა და კლინიკებისთვის
• მართვის მოწმობა და ავტომობილის სარეგისტრაციო დოკუმენტები

ენობრივი ხაფანგები უზბეკურიდან ქართულად

პირველი ხაფანგი გრაფიკულია: ერთ პაკეტში კირილიცისა და ლათინური ტექსტი, აპოსტროფის სხვადასხვა ვარიანტი და ერთი და იმავე სახელის ორი ჩანაწერი. მეორე სტრუქტურულია: უზბეკური აგლუტინაციური ენაა, ზმნა ბოლოს დგას, განსაზღვრება წინ უსწრებს განსაზღვრულს, და სიტყვასიტყვითი თარგმანი ქართულში გაუგებარ კონსტრუქციებს ქმნის. მესამე ტერმინოლოგიურია: უზბეკური ადმინისტრაციული ლექსიკა სპარსულ-არაბულ ფუძეებზეა აგებული (guvohnoma, ma’lumotnoma, ishonchnoma, shartnoma), ხოლო ამავე დოკუმენტის რუსული სვეტი საბჭოთა ტერმინოლოგიას იყენებს; ქართულში ორივეს ერთი დამკვიდრებული ტერმინი შეესაბამება, და მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომ „ma’lumotnoma“ ცნობაა და არა ინფორმაცია, „guvohnoma“ მოწმობა და არა სერტიფიკატი.

ვინ თარგმნის უზბეკურიდან ქართულად

სამიზნე ენა ქართულია, ამიტომ თარგმანს ქართულის მშობლიური მთარგმნელი ასრულებს, რომელიც უზბეკურს პროფესიულ დონეზე და ორივე ანბანით ფლობს; რედაქციას უზბეკურის მშობლიური სპეციალისტი აკეთებს, რომელიც დედნის სპარსულ-არაბული და დიალექტური ნიუანსების სწორ გაგებას ამოწმებს. ეს სქემა ქართული ტექსტის ბუნებრიობასაც უზრუნველყოფს და უზბეკური ჩანაწერის სისრულესაც.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან უზბეკურად

უზბეკური თუ რუსული: როგორ ავირჩიოთ სამიზნე ენა

უზბეკეთის კანონმდებლობით სახელმწიფო ენა უზბეკურია და ოფიციალური საქმისწარმოება მასზე მიმდინარეობს, თუმცა რუსული პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება და ბევრი უწყება რუსულენოვან თარგმანსაც იღებს. სად არის უზბეკური სავალდებულო: სასამართლო წარმოებაში, სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციაში, სახელმწიფო შესყიდვებში, საქონლის ეტიკეტირებაში, კომპანიის სახელმწიფო რეგისტრაციაში და ბოლო წლების ადმინისტრაციულ რეფორმის შემდეგ სულ უფრო მეტ სახელმწიფო სერვისში. სად საკმარისია რუსული: ბევრ ბანკში, კერძო კომპანიაში, საერთაშორისო ორგანიზაციაში და ზოგიერთ საკონსულო პროცედურაში. თუ დარწმუნებული არ ხართ, გვითხარით სამიზნე უწყება, და ვურჩევთ, ერთი თარგმანი გჭირდებათ თუ ორივე.

ვინ არის კლიენტი ამ მიმართულებით

ქართულიდან უზბეკურად ყველაზე ხშირად თარგმნიან: ქართული ღვინის, მინერალური წყლისა და საკვების ექსპორტიორები, რომლებსაც უზბეკეთის სერტიფიცირებისა და საბაჟო ორგანოებისთვის დოკუმენტები სჭირდებათ; ქართული სამშენებლო, სასტუმრო და IT-კომპანიები, რომლებიც უზბეკეთის ბაზარზე შედიან; ქართველ-უზბეკური ოჯახები, რომლებშიც ქართული ქორწინების ან დაბადების მოწმობა უზბეკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანოში უნდა დარეგისტრირდეს; საქართველოს მოქალაქეები, რომლებიც უზბეკეთში სასწავლებლად ან სამუშაოდ მიდიან; და უზბეკეთის მოქალაქეები, რომლებსაც საქართველოში მიღებული დოკუმენტები (ბინადრობის ბარათი, ცნობა, დიპლომი) სამშობლოში სჭირდებათ.

რომელი ქართული დოკუმენტები ითარგმნება უზბეკურად

• ქორწინების და დაბადების მოწმობები უზბეკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანოსა და საკონსულოსთვის
• ცნობა ნასამართლობის, ჯანმრთელობისა და ოჯახური მდგომარეობის შესახებ
• დიპლომი და დანართი უზბეკეთის აღიარების ინსპექციისთვის
• ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან, წესდება, მინდობილობა უზბეკეთში კომპანიის დასაფუძნებლად
• შესაბამისობის სერტიფიკატები, ეტიკეტები, ხარისხის დეკლარაციები ექსპორტისთვის
• შრომითი ხელშეკრულება უზბეკეთის შრომითი მიგრაციის სააგენტოსთვის
• ბინადრობის ბარათი და ცნობა საცხოვრებელი ადგილის შესახებ საკონსულო აღრიცხვისთვის

ენობრივი ხაფანგები ქართულიდან უზბეკურად

ქართული რეალიები („იუსტიციის სახლი“, „საჯარო რეესტრი“, „სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო“) უზბეკეთში პირდაპირი ანალოგის გარეშეა და აღწერით ან უზბეკურ ფუნქციურ ეკვივალენტს განმარტებით მოითხოვს. ქართული სახელების უზბეკურ ლათინურზე გადატანა ცალკე საკითხია: უზბეკური ანბანი ქართული ღ, ყ, წ, ჭ ბგერებს ზუსტად ვერ გადმოსცემს, ამიტომ ვამკვიდრებთ ვარიანტს, რომელიც კლიენტის საერთაშორისო პასპორტს ემთხვევა, და მთელ პაკეტში ვინარჩუნებთ. მესამე ხაფანგი მორფოლოგიურია: უზბეკურში ბრუნვისა და კუთვნილების სუფიქსები უწყებების სახელწოდებებსა და ტოპონიმებსაც ერთვის, და შეცდომა სუფიქსში ოფიციალურ ტექსტს არაპროფესიონალურს ხდის.

ვინ თარგმნის ქართულიდან უზბეკურად

სამიზნე ენა უზბეკურია, ამიტომ თარგმანს უზბეკურის მშობლიური მთარგმნელი ასრულებს თანამედროვე ლათინური ორთოგრაფიით, ქართველი რედაქტორი კი ამოწმებს, რომ ქართული დედნის ყველა იურიდიული ნიუანსი სწორად იყოს გაგებული. უზბეკური სახელმწიფო ენის ნორმა 2019-2021 წლების ანბანური რეფორმის შემდეგ აქტიურად იხვეწება, ამიტომ მშობლიური სპეციალისტის ჩართვა ტექსტის მოქმედ სტანდარტთან შესაბამისობის ერთადერთი საიმედო გარანტიაა. თუ სამიზნე უწყება კირილიცას ითხოვს (რაც უზბეკეთის ზოგიერთ რეგიონულ ორგანოში ჯერ კიდევ ხდება), თარგმანს ამ გრაფიკით ვამზადებთ.

დამოწმება და ლეგალიზაცია მიმართულების მიხედვით

უზბეკურიდან ქართულად: დედანს აპოსტილი უზბეკეთში ერთვის (იუსტიციის სამინისტრო, განათლების ორგანოები, უზენაესი სასამართლო, საგარეო საქმეთა სამინისტრო, დოკუმენტის ტიპის მიხედვით), ქართული თარგმანი კი ქართველი ნოტარიუსის მიერ მოწმდება. ქართულიდან უზბეკურად: ქართულ დედანს აპოსტილს იუსტიციის სახლი ადებს, შემდეგ დგება ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი და საჭიროებისამებრ ნოტარიულ აქტსაც ედება აპოსტილი. ორივე ქვეყანა მინსკის კონვენციის მონაწილეა და ფორმალურად აპოსტილის გარეშე მიღება შესაძლებელია, მაგრამ პრაქტიკაში აპოსტილს ვურჩევთ ორივე მიმართულებით.

სტუდენტური საბუთები ორივე მიმართულებით

უზბეკეთიდან ჩამოსული აბიტურიენტი ატესტატს ხუთბალიანი შეფასებით წარადგენს, უნივერსიტეტიდან გადმომსვლელი კი აკადემიურ ცნობას, სადაც დატვირთვა საათებითაა და არა ECTS-კრედიტებით. ქართული უნივერსიტეტი და ეროვნული ცენტრი შეფასების სისტემის განმარტებას ითხოვს, რომელსაც შენიშვნად ვამატებთ, კონვერტაციის გარეშე. საპირისპირო მიმართულებით ქართული 100-ქულიანი და ECTS-ზე დაფუძნებული დანართი უზბეკეთის ინსპექციისთვის ისეთსავე განმარტებას საჭიროებს უზბეკურად. ორივე შემთხვევაში დანართის ცხრილის სტრუქტურა ზუსტად მეორდება.

ბიზნეს კეისები: ორივე მიმართულება ერთ პროექტში

ქართული ღვინის კომპანია უზბეკ დისტრიბუტორთან ხელშეკრულებას აფორმებს: უზბეკური მხარის სარეგისტრაციო დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება ბანკისა და ბუღალტერიისთვის, ქართული მხარის ამონაწერი, სერტიფიკატები და ეტიკეტების ტექსტი უზბეკურად უზბეკეთის საბაჟოსა და სერტიფიცირების ორგანოსთვის, ხელშეკრულება კი ორ სვეტად დგება. უზბეკეთის ტექნიკური რეგულირების სისტემა საკუთარ სტანდარტებს (O‘zDSt) და ეტიკეტირების მოთხოვნებს იყენებს, რომლებსაც ორიგინალის შენარჩუნებით ვხსნით. ერთი პროექტ-მენეჯერი ორივე მიმართულებას კოორდინირებს, რათა სახელწოდებები, ნომრები და თარიღები ყველა დოკუმენტში იდენტური იყოს.

შრომითი ხელშეკრულება ორ ენაზე

უზბეკეთის შრომითი მიგრაციის სააგენტო ორგანიზებული დასაქმების პროგრამებში მონაწილე მოქალაქეებისგან უზბეკურენოვან შრომით ხელშეკრულებას ითხოვს, ხოლო ქართული შრომის ინსპექცია და ბინადრობის სააგენტო ქართულს. ამიტომ ქართველი დამსაქმებლისთვის ხელშეკრულებას ორენოვან ფორმატში ვამზადებთ, სადაც ორივე ტექსტი თანაბარძალიანია და გამოსაცდელი ვადის, სამუშაო დროის, ანაზღაურებისა და შეწყვეტის საფუძვლების მუხლები ორივე ქვეყნის შრომის კოდექსის ტერმინოლოგიით არის ჩამოყალიბებული. თანამშრომლის პასპორტი, ცნობა ნასამართლობა და კვალიფიკაციის დოკუმენტი პარალელურად უზბეკურიდან ქართულად ითარგმნება.

ავტომობილი და მართვის მოწმობა

უზბეკეთის მართვის მოწმობა საქართველოში დროებით ძალაშია, ბინადრობის მიღების შემდეგ კი მისი შეცვლა თარგმანს მოითხოვს; უზბეკური მოწმობის კატეგორიები და ველები ქართულ ფორმატთან ერთი-ერთზე არ ემთხვევა, ამიტომ ორიგინალ აღნიშვნებს ვინარჩუნებთ. ავტომობილის უზბეკეთიდან შემოყვანისას სარეგისტრაციო მოწმობის, ნასყიდობისა და საბაჟო დეკლარაციის თარგმანია საჭირო, საპირისპირო მიმართულებით კი ქართული ტექპასპორტი უზბეკურად ითარგმნება, სადაც VIN-კოდისა და ძრავის ნომრის სიმბოლო-სიმბოლო გადატანა გადამწყვეტია.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

უზბეკეთიდან ჩამოსული სტუდენტის სამედიცინო ცნობა (086-ფორმის ტიპისა) და ვაქცინაციის ბარათი ქართული ჯანმრთელობის ცნობის (ფორმა 100) სტრუქტურას არ იმეორებს, ამიტომ თარგმანში ველების შესაბამისობას ვუთითებთ. სამკურნალოდ ჩამოსული პაციენტის ეპიკრიზი ხშირად რუსულადაა, სათაურები და ბეჭდები კი უზბეკურად, და ქართველი ექიმისთვის ერთიან ტექსტად მზადდება. ქართული კლინიკის დასკვნა და ინვოისები უზბეკეთის სადაზღვევო კომპანიისა და მკურნალი ექიმისთვის უზბეკურად ან რუსულად ითარგმნება, ICD-კოდებისა და პრეპარატების საერთაშორისო დასახელებების შენარჩუნებით.

საკონსულო აღრიცხვა და მოქალაქეობის საკითხები

უზბეკეთის მოქალაქეს, რომელიც საქართველოში ხანგრძლივად ცხოვრობს, უზბეკეთის საკონსულოში აღრიცხვაზე დადგომა, პასპორტის განახლება ან ბავშვის მოქალაქეობის დარეგისტრირება ქართული დოკუმენტების უზბეკურ თარგმანს მოითხოვს: ბინადრობის ბარათი, ცნობა საცხოვრებელი ადგილის შესახებ, ქართული დაბადების მოწმობა. ეს ქართულიდან უზბეკურად თარგმნის ის იშვიათი შემთხვევაა, სადაც სამიზნე უწყება საქართველოშივეა, ამიტომ ვადები მოკლეა და აპოსტილი ხშირად საჭირო არ არის. საპირისპირო მიმართულებით, საქართველოს მოქალაქეს უზბეკეთში ცხოვრებისას საქართველოს საელჩო ტაშკენტში უზბეკური დოკუმენტების ქართულ თარგმანს სთხოვს, რომელსაც დისტანციურად ვამზადებთ და ელექტრონულად ვუგზავნით.

რელიგიური და ტრადიციული დოკუმენტები

უზბეკეთის ოჯახებში ქორწინება ხშირად ორ დონეზე იმართება: სამოქალაქო რეგისტრაცია და რელიგიური წესი (nikoh), რომლის შესახებ მეჩეთი ან რელიგიური ორგანიზაცია ცნობას გასცემს. ეს ცნობა საქართველოში იურიდიულ ძალას არ ატარებს, მაგრამ ოჯახური საკითხების განხილვისას, მაგალითად სასამართლოში, დამხმარე დოკუმენტად შეიძლება იყოს წარდგენილი და თარგმანს საჭიროებს. ასეთ ტექსტში არაბული წარმოშობის ტერმინოლოგია (nikoh, mahr, taloq) ქართულად განმარტებით გადადის, ორიგინალის შენარჩუნებით, ვინაიდან ქართულ სამართლებრივ ლექსიკაში პირდაპირი ეკვივალენტი არ არსებობს.

თარიღები, ვალუტა და მისამართები

უზბეკური დოკუმენტები თარიღს დღე.თვე.წელი ფორმატით წერს, თვის სახელი კი ხშირად უზბეკურადაა სიტყვიერად (yanvar, fevral, mart და ა.შ., კირილიცით: январь-ის ნაცვლად янвaр). ვალუტა სუმია (so‘m, UZS), დიდი თანხები მილიონებში იწერება და თარგმანში სიტყვიერ ფორმასაც ვინარჩუნებთ. მისამართები უზბეკეთში მაჰალას (mahalla - თვითმმართველი უბანი) სახელწოდებას შეიცავს, რომელსაც ქართული ანალოგი არ აქვს; თარგმანში ორიგინალ ფორმას ვტოვებთ და ფრჩხილებში ქართულ ტრანსკრიფციასა და მოკლე განმარტებას ვამატებთ.

ტურისტული და სასტუმრო მასალები

უზბეკი ტურისტების ნაკადმა ქართულ სასტუმროებს, ტუროპერატორებსა და კლინიკებს უზბეკურენოვანი მასალების საჭიროება გაუჩინა: ტურის პროგრამა, ვებგვერდი, ხელშეკრულება ტურისტთან, დაზღვევის პირობები, მენიუ ჰალალის აღნიშვნით. ეს ქართულიდან უზბეკურად თარგმნის ცალკე კატეგორიაა, სადაც იურიდიული სიზუსტე მარკეტინგულ ენას ერწყმის, და სადაც მშობლიური უზბეკი მთარგმნელი ქართველი მარკეტინგის რედაქტორთან ერთად მუშაობს. ხელშეკრულების ნაწილი უზბეკეთის მომხმარებელთა უფლებების კანონმდებლობის თვალსაზრისით ცალკე მოწმდება.

ტიპური შეცდომები მიმართულების არჩევისას

• ქართული საბუთის მხოლოდ რუსულად თარგმნა და უზბეკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანოში წარდგენა, სადაც უზბეკური მოითხოვეს
• უზბეკური დოკუმენტის ინგლისურად თარგმნა ტაშკენტში და საქართველოში წარდგენა, სადაც ქართული ნოტარიული თარგმანი მაინც დასჭირდათ
• უზბეკურად თარგმნა კირილიცით, როცა უწყება ლათინურს ითხოვდა, ან პირიქით
• ერთი და იმავე ადამიანის სახელის სხვადასხვა ტრანსკრიფცია ორ მიმართულებით მომზადებულ დოკუმენტებში
• უზბეკეთის აპოსტილის „დამატების“ მცდელობა საქართველოში, რაც შეუძლებელია

ერთი შეკვეთის მაგალითი: სტუდენტის ჩარიცხვა და ოჯახის მხარდაჭერა

ტიპური სტუდენტური პაკეტი ორივე მიმართულებას აერთიანებს: ატესტატი, სამედიცინო ცნობა, ვაქცინაციის ბარათი და პასპორტი უზბეკურიდან ქართულად ითარგმნება უნივერსიტეტისა და ბინადრობის სააგენტოსთვის, ხოლო ქართული ჩარიცხვის ბრძანება, ხელშეკრულება უნივერსიტეტთან და ცნობა სწავლის შესახებ უზბეკურად უზბეკეთის საკონსულოსთვის, სამხედრო აღრიცხვის გადავადებისა და მშობლების ბანკისთვის, რომელიც სწავლის საფასურის გადარიცხვას ამ დოკუმენტების საფუძველზე ახორციელებს. ერთი პროექტ-მენეჯერი მთელ პაკეტს მართავს, სახელის ტრანსკრიფცია ყველა დოკუმენტში ერთნაირია.

ტერმინთა ბაზა მუდმივი კლიენტებისთვის

უზბეკეთთან რეგულარულად მომუშავე კომპანიებისთვის ორმხრივ ტერმინოლოგიურ ბაზას ვქმნით: კომპანიების სახელწოდებები, თანამდებობები, პროდუქციის დასახელებები, სახელშეკრულებო ფორმულირებები ერთხელ შეთანხმებული ფორმით ინახება და ყოველ ახალ დოკუმენტში უცვლელად გამოიყენება. ბაზა სამ სვეტს მოიცავს (ქართული, უზბეკური ლათინური, რუსული), კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისთანავე გადაეცემა.

ვადები მიმართულების მიხედვით

უზბეკურიდან ქართულად სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ქართულიდან უზბეკურად, მშობლიური მთარგმნელისა და რედაქციის ორმაგი ეტაპის გამო, სტანდარტული ვადა ერთი-ორი სამუშაო დღეა, ორივე სამიზნე ენაზე (უზბეკური და რუსული) ერთდროული მომზადება კი ერთ დღეს ამატებს. უზბეკური ტექსტი ქართულთან შედარებით კომპაქტურია, ამიტომ ქართულიდან უზბეკურად თარგმნისას საბოლოო მოცულობა ხშირად დედანზე ნაკლები გამოდის.

ხშირად დასმული კითხვები