უზბეკური ენის თარჯიმანი თბილისში

უზბეკური ენის თარგმანი საქართველოში ბოლო წლებში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი მიმართულებაა: 2017 წლის შემდეგ უზბეკეთის ეკონომიკური გახსნა, ტაშკენტ-თბილისის პირდაპირი ავიარეისები, უზბეკი სტუდენტების, მუშახელისა და მეწარმეების ნაკადი და ორმხრივი ვაჭრობის ზრდა ნიშნავს, რომ უზბეკურენოვანი დოკუმენტი ქართველ ნოტარიუსთან, ბანკსა და უნივერსიტეტში ყოველდღიური სტუმარია. ამ გვერდზე იმაზე ვსაუბრობთ, რაც უზბეკურ თარგმანს ყველა სხვა ენისგან განასხვავებს: ორი ანბანის თანაარსებობა ერთსა და იმავე დოკუმენტში, ლათინური აპოსტროფის ტექნიკური პრობლემა, რომელიც სახელს პასპორტისგან განსხვავებულს ხდის, o‘g‘li/qizi ფორმები, 14-ნიშნა პირადი ნომერი და ის უწყებები, რომლებიც ამ დოკუმენტებს ორივე ქვეყანაში გასცემენ და იღებენ.

ორი ანბანი ერთ ენაში: ლათინური და კირილიცა

უზბეკეთმა ლათინურ ანბანზე გადასვლა 1993 წელს გამოაცხადა, 1995 წელს ანბანი შეცვალა, 2019-2021 წლებში კიდევ ერთხელ დაახვეწა და სრული გადასვლის ვადა რამდენჯერმე გადადო. შედეგი ისაა, რომ დღეს უზბეკური დოკუმენტების ნაკადი ორ გრაფიკულ სისტემას ერთდროულად შეიცავს: ბიომეტრიული პასპორტი და ID-ბარათი ლათინურითაა, 2000-იან წლებამდე გაცემული დაბადების მოწმობა და დიპლომი კირილიცით, სასამართლო გადაწყვეტილებები და სანოტარო აქტები კი რეგიონისა და უწყების მიხედვით ხან ერთით, ხან მეორით. ერთ საოჯახო პაკეტში ხშირად ორივე გვხვდება.

ჩვენი უზბეკური ენის მთარგმნელები ორივე ანბანს თანაბრად კითხულობენ და თარგმანში დედნის გრაფიკას ვინარჩუნებთ: სახელი და ტოპონიმი ისე გადმოგვაქვს, როგორც კონკრეტულ დოკუმენტშია, ხოლო ერთსა და იმავე პირზე კირილიცისა და ლათინური ვარიანტების იდენტურობას მთარგმნელის შენიშვნით ვადასტურებთ. ეს იმიტომ არის საჭირო, რომ ქართული უწყება, რომელიც უზბეკურს არ კითხულობს, „Ўткир“-სა და „O‘tkir“-ს ორ სხვადასხვა ადამიანად არ აღიქვამს.

აპოსტროფის პრობლემა: Oʻ, O‘ და O'

უზბეკური ლათინური ანბანი ორ ასოს აპოსტროფის მსგავსი ნიშნით წერს: Oʻ და Gʻ. ოფიციალურად ეს ნიშანი U+02BB სიმბოლოა (ʻ), მაგრამ პასპორტის ბეჭდვის სისტემა, ბანკის პროგრამა და კომპიუტერის კლავიატურა მას სამი-ოთხი სხვადასხვა სიმბოლოთი გადმოსცემს: სწორი აპოსტროფით ('), ტიპოგრაფიული აპოსტროფით (’), საპირისპირო აპოსტროფით (‘) ან საერთოდ გამოტოვებით. შედეგად ერთი და იგივე გვარი, მაგალითად, To‘rayev, ოთხ დოკუმენტში ოთხნაირად შეიძლება იყოს დაბეჭდილი, და ქართული ბანკის სისტემა, რომელიც სახელს სიმბოლო-სიმბოლო ადარებს, შეუსაბამობას აფიქსირებს.

ამიტომ უზბეკურ თარგმანში ლათინურ ჩანაწერს ვინარჩუნებთ ზუსტად იმ სიმბოლოთი, რომელიც პასპორტის მანქანურად წაკითხვად ზონაშია (სადაც აპოსტროფი საერთოდ არ იწერება და O‘ უბრალოდ O ხდება), ხოლო ქართული ტრანსკრიფცია ბგერის მიხედვით ვქმნით (Oʻ - ო, Gʻ - ღ). თარგმანს ვურთავთ შენიშვნას აპოსტროფის ვარიანტების იდენტურობის შესახებ. ეს ერთი აბზაცი, გამოცდილებით, უზბეკური დოკუმენტების უარყოფის ყველაზე ხშირ მიზეზს ხსნის.

სახელები: o‘g‘li, qizi და -ov დაბოლოებები

უზბეკური სახელის სისტემა სამ ფენას ატარებს: საბჭოთა რუსული მოდელი (Karimov, Karimova; მამის სახელი Rustamovich), უზბეკური მამის სახელის ფორმები (Rustam o‘g‘li - „რუსტამის ვაჟი“, Rustam qizi - „რუსტამის ქალიშვილი“), და უზბეკეთის 2000-იანი წლების პრაქტიკა, როცა ერთი ოჯახის წევრები სხვადასხვა მოდელით არიან ჩაწერილი. თარგმანში მამის სახელის ფორმას უცვლელად ვინარჩუნებთ და ქართულად არ „ვასწორებთ“, რადგან ქართული ბინადრობის ბარათი პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს იმეორებს. თუ დოკუმენტებში ორი განსხვავებული ფორმა გვხვდება (ძველ მოწმობაში Rustamovich, პასპორტში Rustam o‘g‘li), თარგმანს ვურთავთ განმარტებას და კლიენტს ვურჩევთ უზბეკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანოსგან იდენტურობის ცნობა მოიტანოს, თუ ქართული უწყება მას მოითხოვს.

JSHSHIR: 14-ნიშნა პირადი ნომერი

უზბეკეთის ყველა ახალი დოკუმენტი 14-ნიშნა პირად საიდენტიფიკაციო ნომერს შეიცავს: JSHSHIR (jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami), რუსულად ПИНФЛ. მისი პირველი ციფრი სქესს და საუკუნეს ასახავს, შემდეგი ექვსი დაბადების თარიღს. ეს ნომერი, ისევე როგორც პასპორტის სერია (AA, AB და ა.შ.) და ID-ბარათის ნომერი, თარგმანში უცვლელად გადმოგვაქვს და აბრევიატურას ქართულად ვხსნით ორიგინალის ფრჩხილებში შენარჩუნებით. საქართველოს ბანკები და საჯარო რეესტრი უზბეკ კლიენტს ხშირად სწორედ ამ ნომრით ახდენენ იდენტიფიცირებას, ამიტომ თოთოეული ციფრი რედაქტორის მიერ ცალკე მოწმდება.

რომელი დოკუმენტები მოდის უზბეკეთიდან

• პასპორტი (ბიომეტრიული, ლათინური) და ID-ბარათი 2021 წლიდან
• დაბადების მოწმობა (tug‘ilganlik haqida guvohnoma), ხშირად კირილიცით, ხელნაწერი ჩანაწერებით
• ქორწინების და განქორწინების მოწმობა (nikoh / nikohdan ajratish haqida guvohnoma)
• სკოლის ატესტატი, ლიცეუმის ან კოლეჯის დიპლომი, უნივერსიტეტის დიპლომი დანართით
• ცნობა ნასამართლობის შესახებ შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან
• ცნობა ოჯახური მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილისა და ოჯახის შემადგენლობის შესახებ (ma’lumotnoma)
• სამედიცინო ცნობა 086-ფორმის ტიპისა, ვაქცინაციის ბარათი
• MChJ-ს (შპს-ის) სარეგისტრაციო მოწმობა, წესდება, ამონაწერი ერთიანი სახელმწიფო რეესტრიდან
• სანოტარო მინდობილობა (ishonchnoma) და სასამართლო გადაწყვეტილებები

ვინ იღებს ამ დოკუმენტებს საქართველოში

უზბეკეთის მოქალაქეს საქართველოში უვიზო შესვლისა და ყოფნის უფლება აქვს, მაგრამ ხანგრძლივი მიზნები დოკუმენტების ქართულ თარგმანს მოითხოვს. ბინადრობის ნებართვისთვის სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო ითხოვს პასპორტის, ცნობა ნასამართლობისა და საფუძვლის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს; უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი ატესტატისა და დიპლომის თარგმანს; საჯარო რეესტრი კომპანიის დამფუძნებლის კორპორატიულ საბუთებს; ბანკები კი შემოსავლის ცნობებს KYC-პროცედურისთვის. ქორწინების რეგისტრაციისთვის იუსტიციის სახლი ითხოვს ცნობას, რომ პირი უზბეკეთში ქორწინებაში არ იმყოფება, რომელსაც უზბეკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანო (FHDYo) გასცემს.

უზბეკეთი ჰააგის კონვენციაში: 2012 წლიდან

უზბეკეთი აპოსტილის კონვენციას 2012 წლის აპრილიდან შეუერთდა, რაც ნიშნავს, რომ ორივე მიმართულებით საკონსულო ლეგალიზაცია საჭირო აღარ არის. უზბეკეთში აპოსტილს გასცემს იუსტიციის სამინისტრო (სამოქალაქო აქტები, სანოტარო დოკუმენტები), განათლების სფეროს უწყებები (დიპლომები, ატესტატები), გენერალური პროკურატურა და უზენაესი სასამართლო (სასამართლო და საპროკურორო აქტები) და საგარეო საქმეთა სამინისტრო (სხვა დოკუმენტები); ბოლო წლებში აპოსტილის ელექტრონულად მიღება ერთიანი სახელმწიფო სერვისების პორტალითაც შესაძლებელია. საქართველოში აპოსტილს იუსტიციის სახლი გასცემს. ორივე ქვეყანა მინსკის კონვენციის მონაწილეცაა, თუმცა პრაქტიკაში აპოსტილს ვურჩევთ, რადგან ბანკები და კერძო ორგანიზაციები მას სტანდარტულად ითხოვენ.

უზბეკეთის საელჩო და საკონსულო პროცედურები

უზბეკეთის რესპუბლიკის დიპლომატიური წარმომადგენლობა თბილისში ფუნქციონირებს, საქართველოს საელჩო კი ტაშკენტში. საკონსულო პროცედურებში, მაგალითად პასპორტის განახლებაში, ბავშვის მოქალაქეობის საკითხებში ან საკონსულო აღრიცხვაზე დადგომაში, ქართული დოკუმენტების უზბეკური თარგმანი ხშირად საჭიროა: ქართული დაბადების მოწმობა, ბინადრობის ბარათი, ცნობა საცხოვრებელი ადგილის შესახებ. ვინაიდან ორივე ქვეყანა აპოსტილის კონვენციის წევრია, საელჩოს ლეგალიზაციაში ჩართვა არ სჭირდება; მისი როლი საკონსულო მომსახურებით შემოიფარგლება, დოკუმენტების თარგმანი კი ჩვენთან, ნოტარიული დამოწმებით, მზადდება.

განათლება: უზბეკი სტუდენტები ქართულ უნივერსიტეტებში

ქართული უნივერსიტეტების საერთაშორისო პროგრამებზე, განსაკუთრებით მედიცინის, სტომატოლოგიის, ბიზნესისა და ინფორმატიკის მიმართულებით, უზბეკეთიდან ჩამოსული სტუდენტების რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება. ჩასარიცხად საჭიროა სკოლის ატესტატი ან ლიცეუმის/კოლეჯის დიპლომი, სადაც უზბეკური ხუთბალიანი შეფასების სისტემა მოქმედებს, ხოლო უნივერსიტეტიდან გადმომსვლელისთვის აკადემიური ცნობა, სადაც კრედიტები ხშირად საათებით არის აღრიცხული. თარგმანში შეფასების ცხრილს განმარტებას ვურთავთ, კონვერტაციის გარეშე. საპირისპირო მიმართულებით, ქართული დიპლომის უზბეკეთში აღიარებას განათლების ხარისხის კონტროლის სახელმწიფო ინსპექცია ახორციელებს და აპოსტილირებულ დედანსა და უზბეკურად ან რუსულად დამოწმებულ თარგმანს ითხოვს.

ბიზნესი უზბეკეთსა და საქართველოს შორის

უზბეკეთის საექსპორტო პროდუქცია (ტექსტილი, ხილ-ბოსტნეული, ავტომობილები) და ქართული ღვინო, მინერალური წყალი და საკვები პროდუქტი ორმხრივი ვაჭრობის ძირითადი ნაკადებია, რასაც ბოლო წლებში ტურიზმი, IT-სერვისები და სამშენებლო პროექტები დაემატა. ქართველი ექსპორტიორისთვის ეს ნიშნავს უზბეკური სერტიფიცირების, საბაჟო და სახელშეკრულებო დოკუმენტების თარგმნას, უზბეკი მეწარმისთვის კი საქართველოში კომპანიის დაფუძნების, ბანკის ანგარიშის გახსნისა და ბინადრობის დოკუმენტების მომზადებას. უზბეკური კორპორატიული ტერმინოლოგია (MChJ - mas’uliyati cheklangan jamiyat, YaTT - yakka tartibdagi tadbirkor) ქართულ ეკვივალენტებს ადვილად პოულობს, სირთულე უფრო რეესტრების, ლიცენზიებისა და საგადასახადო რეჟიმების სახელწოდებებშია, რომლებსაც ორიგინალის შენარჩუნებით ვხსნით.

შრომითი მიგრაცია და დამსაქმებლის დოკუმენტები

უზბეკეთის მოქალაქეების ნაწილი საქართველოში სამშენებლო, სასოფლო-სამეურნეო და მომსახურების სექტორში მუშაობს, და ამ სფეროში თარგმანი ორივე მხარეს სჭირდება: დამსაქმებელს თანამშრომლის პასპორტის, ცნობა ნასამართლობისა და კვალიფიკაციის დამადასტურებელი დოკუმენტის ქართული თარგმანი ბინადრობის ნებართვისა და შრომითი ხელშეკრულებისთვის, თანამშრომელს კი ქართული შრომითი ხელშეკრულების, ცნობა ხელფასისა და საპენსიო ანგარიშის უზბეკური ვერსია უზბეკეთის საკონსულოსა და შრომითი მიგრაციის სააგენტოსთვის. უზბეკეთის შრომითი მიგრაციის სააგენტო ორგანიზებული დასაქმების პროგრამებში მონაწილე მოქალაქეებისგან უზბეკურენოვან შრომით ხელშეკრულებას ითხოვს, ამიტომ ქართველი დამსაქმებლისთვის ხელშეკრულების ორენოვანი ვერსია სტანდარტულ პაკეტად ვამზადებთ.

ერთიანი საოჯახო პაკეტი

ოჯახის გადასვლისას უზბეკეთიდან საქართველოში ერთდროულად ათამდე დოკუმენტი ითარგმნება: მშობლების პასპორტები, ქორწინების მოწმობა, ბავშვების დაბადების მოწმობები (ხშირად კირილიცით), სკოლის ცნობები, ვაქცინაციის ბარათები, ცნობა ოჯახის შემადგენლობის შესახებ. ერთიანი პაკეტის უპირატესობა ისაა, რომ სახელების ტრანსკრიფცია, აპოსტროფის ფორმა და მამის სახელის მოდელი ყველა დოკუმენტში ერთნაირია, დამოწმება ერთ ვიზიტში სრულდება, ხოლო ბინადრობის სააგენტოსა და სკოლისთვის საჭირო ეგზემპლარები თავიდანვე ცალ-ცალკე მოწმდება. ერთი პროექტ-მენეჯერი მთელ პაკეტს მართავს და კლიენტს მხოლოდ ერთხელ სთხოვს პასპორტების ასლებს.

ენობრივი თავისებურებები

უზბეკური ყარლუყური თურქული ენაა, აგლუტინაციური, ზმნა წინადადების ბოლოს დგას, ბრუნვათა და კუთვნილების სუფიქსები სიტყვის ბოლოს ერთვის. ლექსიკაში სამი ფენაა: თურქული ფუძეები, სპარსულ-არაბული ნასესხობა (განსაკუთრებით სამართლებრივ, რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ლექსიკაში: guvohnoma - მოწმობა, ishonchnoma - მინდობილობა, shartnoma - ხელშეკრულება) და რუსული ტერმინები, რომლებიც საბჭოთა პერიოდიდან შემორჩა. ეს ფენები ერთ დოკუმენტში ერთმანეთს ენაცვლება, და მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომ „diplom“ და „guvohnoma“ სხვადასხვა დოკუმენტია, „ma’lumotnoma“ კი ცნობა და არა ინფორმაცია ზოგადად. ქართულში ტერმინს იმ ფორმით ვირჩევთ, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობასა და უწყებების პრაქტიკაშია დამკვიდრებული.

ხელნაწერი ჩანაწერები და ბეჭდები ძველ დოკუმენტებში

უზბეკური 1990-იანი წლების და უფრო ადრეული მოწმობები ხშირად ხელნაწერია, ბეჭდები ორ ენაზეა (უზბეკური კირილიცა და რუსული), ბლანკის ტექსტი კი ზოგჯერ სამ ენაზეც. ასეთ დოკუმენტში ვთარგმნით ყველა წაკითხვად ელემენტს: ბლანკის ბეჭდურ ტექსტს, ხელნაწერ ჩანაწერს, ბეჭდის გარე წრეს და ცენტრს, რეგისტრაციის ნომერსა და მარგინალურ შენიშვნებს (მაგალითად, გვარის შეცვლის ჩანაწერს). წაუკითხავ ფრაგმენტს თარგმანში „წაუკითხავად“ ვნიშნავთ და არასდროს ვავსებთ ვარაუდით, რადგან უწყებისთვის ეს პატიოსანი და მისაღები ჩანაწერია, გამოგონილი ტექსტი კი დოკუმენტის უარყოფის საფუძველი.

რატომ ვერ ცვლის უზბეკურ მთარგმნელს თურქულის ან ყაზახურის სპეციალისტი

უზბეკური, თურქული და ყაზახური ერთ ენობრივ ოჯახს ეკუთვნის, თუმცა ოფიციალური დოკუმენტის თარგმნისთვის ეს ნათესაობა საკმარისი არ არის: უზბეკური სამართლებრივი ლექსიკის სპარსულ-არაბული ფენა თურქულში ნაწილობრივ ემთხვევა, ყაზახურში კი თითქმის არ არსებობს; უზბეკურ ლათინურ ანბანს საკუთარი წესები აქვს, რომელიც თურქულისგან განსხვავდება (მაგალითად, sh და ch დიგრაფები ş და ç-ს ნაცვლად); უზბეკური კირილიცის სპეციფიკური ასოები (Ў, Қ, Ғ, Ҳ) ყაზახურთან ნაწილობრივ ემთხვევა, მაგრამ ფონეტიკური მნიშვნელობა განსხვავებულია. ნოტარიუსთან უზბეკური ენისთვის ცალკე მთარგმნელია რეგისტრირებული და დოკუმენტს სწორედ ის აწერს ხელს.

ტიპური შეცდომები უზბეკურ თარგმანში

• ლათინური აპოსტროფის შემთხვევითი სიმბოლოთი ჩაწერა, რაც სახელს პასპორტისგან განსხვავებულს ხდის
• კირილიცისა და ლათინური ვარიანტების ორ სხვადასხვა პირად აღქმა და შენიშვნის გარეშე დატოვება
• o‘g‘li/qizi ფორმის რუსულ -ovich/-ovna-დ „გასწორება“ ან პირიქით
• JSHSHIR-ის ერთი ციფრის შეცდომა, რომელიც ბანკის სისტემას იდენტიფიკაციას უშლის
• ორენოვანი ბეჭდის მხოლოდ ერთი ენიდან თარგმნა
• „ma’lumotnoma“-ს ზოგად „ინფორმაციად“ თარგმნა, თუმცა ის ოფიციალური ცნობაა

ვადები

ერთი-ორი გვერდი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში, ხოლო ხელშეკრულება ან დიპლომის დანართი ორ-სამ დღეში. ტაშკენტი თბილისს ერთი საათით უსწრებს, ამიტომ დილით გამოგზავნილი შეკვეთა ჩვენს სამუშაო დღეშივე მუშავდება. ნოტარიული დამოწმება, აპოსტილი იუსტიციის სახლში და კურიერით მიწოდება ერთი შეკვეთის ფარგლებში სრულდება.

ხარისხის კონტროლი უზბეკურ თარგმანზე

ყოველი უზბეკური თარგმანი მთარგმნელის შემდეგ რედაქტორთან გადის, რომელიც სამ რამეს ამოწმებს: ციფრობრივ მონაცემებს (JSHSHIR, პასპორტის სერია, ბლანკის ნომრები, თარიღები) სიმბოლო-სიმბოლო, საკუთარ სახელებს პასპორტის მანქანურად წაკითხვად ზონასთან შედარებით და ტერმინოლოგიურ თანმიმდევრობას მთელ პაკეტში. ორანბანიანი დედნის შემთხვევაში რედაქტორი დამატებით ამოწმებს, რომ კირილიცისა და ლათინური ვარიანტების იდენტურობის შენიშვნა თარგმანშია და სწორ პირს ეხება.

კონფიდენციალურობა

უზბეკური დოკუმენტების ნაწილი მიგრაციულ და ფინანსურ ინფორმაციას შეიცავს, რომლის გაჟონვაც კლიენტს რეალურ ზიანს აყენებს. ყველა მთარგმნელი და რედაქტორი ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობს, ფაილები დაშიფრულ საცავში ინახება, გარე პლატფორმებზე არ იტვირთება და შეკვეთის დასრულებიდან განსაზღვრული ვადის შემდეგ იშლება, თუ კლიენტი სხვაგვარად არ ითხოვს.

ხშირად დასმული კითხვები