თარგმანი რუმინულიდან ქართულად და ქართულიდან რუმინულად

რუმინულიდან ქართულად და ქართულიდან რუმინულად თარგმნა ორი განსხვავებული პროფესიული რეჟიმია. პირველ მიმართულებით მთარგმნელს რუმინული ტექსტის გაშიფვრა უწევს: ბოლოსართული არტიკლი, რომელიც ლათინური ენების მცოდნისთვის ბრუნვას ჰგავს, დიაკრიტიკების ორი ვარიანტი, რომლებიც ერთსა და იმავე დოკუმენტში ერევა, და რუმინეთისა და მოლდოვის ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიის განსხვავებები. მეორე მიმართულებით ტექსტი ისე უნდა აიგოს, რომ რუმინელი ჩინოვნიკი, პროფესორი ან ნოტარიუსი მას ბუნებრივად, რუმინული ოფიციალური სტილის ყველა კონვენციით წაიკითხოს. ამ გვერდზე ორივეს ცალ-ცალკე ვხსნით.

რუმინულიდან ქართულად

ბოლოსართული არტიკლი და „ბრუნვის“ ილუზია

რუმინულში განსაზღვრული არტიკლი სიტყვის ბოლოში ემატება: student („სტუდენტი“), studentul („ის სტუდენტი“), studentului („იმ სტუდენტის“). ვინც იტალიურს ან ფრანგულს იცნობს, ამ დაბოლოებებს ხშირად ბრუნვად ან სხვა სიტყვად აღიქვამს, და დაწესებულების სახელი ქართულ ტექსტში დამახინჯებული გადმოდის: Universitatea din București ნიშნავს „ბუქარესტის უნივერსიტეტს“, სადაც -a არტიკლია, ხოლო Universității („უნივერსიტეტის“) ნათესაობითი ფორმაა. რუმინულს ორი ბრუნვითი ფორმა აქვს (სახელობით-ბრალდებითი და ნათესაობით-მიცემითი), და ოფიციალურ დოკუმენტში დაწესებულებები ხშირად ნათესაობითში დგას; მთარგმნელმა სახელობითი ფორმა უნდა აღადგინოს და ოფიციალურ სახელწოდებას დაუკავშიროს.

ș და ț: ორი სიმბოლო, ერთი ასო

რუმინული ș და ț ქვედა მძიმით სწორი ორთოგრაფიაა, მაგრამ 1990-2000-იან წლებში კომპიუტერულ სისტემებში ეს სიმბოლოები არ იყო და მათ ნაცვლად თურქული ş და ţ სედილით გამოიყენებოდა. შედეგად ბევრ რუმინულ დოკუმენტში, განსაკუთრებით 2010 წლამდე გაცემულში, სედილიანი ვარიანტი დგას, ზოგჯერ ერთსა და იმავე გვერდზე ორივე. ქართულ თარგმანში ეს არ ჩანს (ორივე „შ“ და „ც“-ია), მაგრამ ლათინური სახელწოდებებისა და სახელების ჩაწერისას, რომლებსაც თარგმანში ფრჩხილებში ვინარჩუნებთ, ზუსტად დედნის სიმბოლოს ვიყენებთ, რომ პასპორტთან ან რეესტრთან ავტომატური შედარებისას შეუსაბამობა არ გაჩნდეს. ეს ტექნიკური დეტალია, რომელიც ბანკებისა და საიმიგრაციო სისტემების ელექტრონულ შემოწმებაზე რეალურად მოქმედებს.

რუმინეთი და მოლდოვა: ერთი ენა, ორი ლექსიკა

მოლდოვის სახელმწიფო ენა რუმინულია, მაგრამ მოლდოვური ადმინისტრაციული ტერმინოლოგია საბჭოთა პერიოდის გავლენით რუმინეთისგან შესამჩნევად განსხვავდება: მოლდოვური buletin de identitate რუმინული carte de identitate-ს ნაცვლად, IDNP (პირადი კოდი) რუმინული CNP-ის ნაცვლად, Agenția Servicii Publice რუმინული სხვადასხვა უწყებების ნაცვლად. მოლდოვური დოკუმენტები ხშირად ორენოვანია, რუმინული და რუსული, და რუსული ვერსია ზოგჯერ არასრულია ან განსხვავებულია. ჩვენ მოლდოვურ დოკუმენტს რუმინული ვერსიიდან ვთარგმნით და რუსულს მხოლოდ შესამოწმებლად ვიყენებთ, ხოლო ტერმინთა ბაზაში რუმინეთისა და მოლდოვის ვარიანტები ცალ-ცალკე გვაქვს აღრიცხული.

რუმინული ოფიციალური სტილი და ქართული გაშლა

რუმინული ადმინისტრაციული ტექსტი გრძელი, ფორმალური წინადადებებით და ფიქსირებული ფორმულებით არის აგებული: „Se certifică prin prezenta că...“ („წინამდებარეთი დასტურდება, რომ...“), „conform art. ... din Legea nr. ...“ („კანონის ... მუხლის შესაბამისად“). ეს ფორმულები ქართულ საკანცელარიო ენაზე უნდა გადავიდეს იმ ფრაზებით, რომლებსაც ქართული ცნობა იმავე ადგილას იყენებს. რუმინული სამართლებრივი ტერმინოლოგია 2011 წლის სამოქალაქო კოდექსზე დგას და ფრანგული სამართლის ტრადიციას მიჰყვება, ქართული კი გერმანულს; ეს ნიშნავს, რომ ერთი და იმავე ინსტიტუტის სახელწოდება ორ სისტემაში სხვადასხვა ლოგიკით არის აგებული, და მთარგმნელს ორივე სისტემის ცოდნა სჭირდება, არა ლექსიკონი.

ქართულიდან რუმინულად

რას ითხოვს რუმინული უწყება რუმინული ტექსტისგან

თარგმანი, რომელიც IGI-ში, CNRED-ში, ONRC-ში, სასამართლოში ან საჯარო ნოტარიუსთან მიდის, რუმინული ოფიციალური სტილით უნდა იყოს დაწერილი: ფორმალური წინადადებები, ტერმინოლოგია რუმინული კანონმდებლობიდან, სახელწოდებები სწორი არტიკლითა და ბრუნვით, თარიღები რუმინული ფორმატით (15.09.2026 ან 15 septembrie 2026), დიაკრიტიკები სწორი, ქვედამძიმიანი ფორმით. ქართული ცნობის შაბლონური ფრაზები რუმინული ცნობის შესატყვისი ფორმულებით იცვლება. რუმინული უწყებები, განსაკუთრებით CNRED, თარგმანის ვიზუალურ სტრუქტურასაც აქცევენ ყურადღებას: დედნის განლაგება, ბეჭდების ადგილი, ხელმოწერების აღწერა. ჩვენი რუმინულენოვანი რედაქტორი ტექსტს დედნის გარეშე კითხულობს და ამოწმებს, ჟღერს თუ არა ის, როგორც რუმინული უწყების მიერ დაწერილი დოკუმენტი.

ქართული რეალიები რუმინულ ტერმინებში

ქართული „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან“ რუმინულად extras din Registrul Comerțului ან certificat constatator-ია, „ცნობა ნასამართლობის შესახებ“ certificat de cazier judiciar, „იუსტიციის სახლი“ აღწერით ითარგმნება. ქართული შპს რუმინულ SRL-ს შეესაბამება, სს კი SA-ს, მაგრამ თარგმანში ქართულ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმას ვინარჩუნებთ და რუმინულ ეკვივალენტს ფრჩხილებში ვურთავთ. ქართული 10-ბალიანი და 100-ბალიანი შეფასების სისტემა რუმინულად უცვლელად გადადის, განმარტებით, რომ რუმინული 10-ბალიანი სისტემისგან სკალა შეიძლება განსხვავდებოდეს; CNRED სწორედ ამ განმარტებას ითხოვს აღიარებისთვის.

ქართული სახელი რუმინულ ტექსტში

რუმინეთი, ლატვიისგან განსხვავებით, უცხოურ სახელებს არ ცვლის: ქართული სახელი პასპორტისეული ლათინური ფორმით იწერება და დაბოლოებას არ იღებს. ერთადერთი ნიუანსია, რომ რუმინულ წინადადებაში სახელი ხშირად ნათესაობით ბრუნვაში დგება (diploma lui Giorgi, „გიორგის დიპლომი“, ან domnului Beridze, „ბატონ ბერიძის“), და ეს არტიკლის ან წინსართის დამატებით ხდება, სახელის შეცვლის გარეშე. რუმინული სახელების ქართულ ტრანსკრიფციაში დიაკრიტიკები ჟღერადობით გადადის (Ștefan არის „შტეფან“, Ioana „იოანა“, Gheorghe „გეორგე“), ლათინური ფორმა კი ფრჩხილებში რჩება.

რომელი მიმართულებით რა მოდის

• რუმინულიდან ქართულად: UMF-ის და სხვა უნივერსიტეტების დიპლომი და supliment la diplomă, ONRC-ის certificat constatator და act constitutiv, IGI-ს გადაწყვეტილებები, რუმინული სასამართლო გადაწყვეტილება, bilet de externare, scrisoare medicală, საჯარო ნოტარიუსის procură და certificat de moștenitor, ANAF-ის ცნობები, შრომითი ხელშეკრულება, მოლდოვური სამოქალაქო აქტები.
• ქართულიდან რუმინულად: დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა IGI-სა და სამოქალაქო აქტების სამსახურისთვის, ნასამართლობის ცნობა, ატესტატი და დიპლომი CNRED-ისთვის, სასამართლო გადაწყვეტილება რუმინეთში აღიარებისთვის, სამკვიდრო მოწმობა, მინდობილობა რუმინელი ნოტარიუსისთვის, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი ONRC-ისთვის, ღვინის ეტიკეტი და სადისტრიბუციო ხელშეკრულება რუმინული ბაზრისთვის.
• ინგლისურად რუმინეთისთვის: UMF-ის ინგლისურენოვანი პროგრამები, კერძო კომპანიები და ბანკები ინგლისურ ნოტარიულ თარგმანს იღებენ, და ამას ვთავაზობთ, სადაც რუმინული ენა კანონით სავალდებულო არ არის.

აკადემიური მიმართულება: CNRED და UMF

რუმინეთის უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პირველი ნაბიჯი CNRED-ის მიერ ქართული ატესტატის ან დიპლომის აღიარებაა (atestat de recunoaștere), რომელიც აპოსტილირებულ დედანსა და რუმინულ ლეგალიზებულ თარგმანს ითხოვს; მედიცინის ინგლისურენოვან პროგრამებზე უნივერსიტეტი თავად ინგლისურ დოკუმენტებსაც იღებს, მაგრამ CNRED-ის პროცედურა რუმინულად მიმდინარეობს. ამ თარგმანებში რუმინული აკადემიური ტერმინოლოგია გამოიყენება: diplomă de bacalaureat (ატესტატი), diplomă de licență (ბაკალავრის დიპლომი), diplomă de master, foaie matricolă (ნიშნების ფურცელი), credite ECTS. საპირისპირო მიმართულებით რუმინული დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისთვის რუმინულიდან ითარგმნება, სადაც რუმინული 10-ბალიანი შეფასებები, ECTS კრედიტები და კურსების სახელწოდებები ქართული ცენტრისთვის განიმარტება; UMF-ის კურსდამთავრებულებისთვის სამედიცინო რეზიდენტურის სერტიფიკატიც ამ პაკეტში შედის.

რუმინული ბაზარი და ლოკალიზაცია

ქართული ღვინის, თხილისა და მინერალური წყლის ექსპორტიორებისთვის რუმინეთი 19-მილიონიანი ბაზარია, სადაც ქართული პროდუქცია კონსტანცის პორტის გავლით შედის. რუმინული მომხმარებელთა დაცვის კანონმდებლობა მოითხოვს, რომ ეტიკეტი, ინსტრუქცია და გარანტია რუმინულად იყოს, ხოლო ღვინის ეტიკეტზე რუმინეთის ღვინის კანონმდებლობის ველები (denumire, alcool, volum, alergeni, importator) რუმინულად უნდა იყოს დაბეჭდილი. ვებგვერდისა და კატალოგის რუმინული ვერსია ლოკალიზაციაა, სადაც რუმინული მარკეტინგული სტილი, ლათინური ენებისთვის ჩვეული ექსპრესიულობით, ქართულ ტექსტთან უფრო ახლოსაა, ვიდრე ბალტიური ან სკანდინავიური. საპირისპირო მიმართულებით რუმინული კომპანიების, განსაკუთრებით ფარმაცევტული, სატრანსპორტო და IT სექტორის, დოკუმენტაცია ქართულად ითარგმნება საქართველოს ბაზრისთვის.

ორენოვანი ხელშეკრულება რუმინულ-ქართულ ბიზნესში

რუმინულ და ქართულ კომპანიებს შორის ხელშეკრულება ხშირად ორ სვეტად, რუმინულად და ქართულად, ან ინგლისურად იდება და ორივე მხარისთვის ითარგმნება. ორენოვან ვერსიაში ტერმინები ორივე ენაზე ერთნაირად უნდა იყოს განსაზღვრული, მუხლების ნუმერაცია სინქრონული, ხოლო პუნქტი იმის შესახებ, რომელი ვერსია სჭარბობს დავის შემთხვევაში, აუცილებელი. რუმინული ხელშეკრულება 2011 წლის სამოქალაქო კოდექსის ტერმინოლოგიაზეა აგებული, სადაც ფრანგული სამართლის გავლენა ჩანს (clauză penală, პირგასამტეხლო; rezoluțiune და reziliere, ხელშეკრულების გაუქმების ორი სხვადასხვა ფორმა), და ეს ცნებები ქართული სამოქალაქო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის განმარტებით, სადაც სისტემები განსხვავდება. რუმინული მხარე ხელშეკრულებას ხშირად ბეჭდითა და ხელმოწერით აფორმებს, ქართული მხარე ხელმოწერით, და ეს ორენოვან ვერსიაში წინასწარ თანხმდება.

ციფრული დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

რუმინეთში ბევრი ცნობა ონლაინ, ელექტრონული ხელმოწერით გაიცემა: ნასამართლობის ცნობა ღრუბლოვანი პლატფორმით, ONRC-ის ცნობები ონლაინ პორტალიდან, ANAF-ის დოკუმენტები ვირტუალური პირადი სივრციდან. რუმინულიდან ქართულად თარგმნისას ელექტრონული ხელმოწერის მონაცემებსაც ვთარგმნით და ვუთითებთ, რომ დოკუმენტი რუმინეთის კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერით არის დამოწმებული. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ელექტრონული ცნობები QR-კოდით და ელექტრონული ხელმოწერით იქმნება, და რუმინულ თარგმანში შემოწმების ბმულსა და კოდს უცვლელად ვინარჩუნებთ, რუმინული განმარტებით, როგორ მოწმდება დოკუმენტი.

საკონსულო მიმართულება: საელჩოები თბილისსა და ბუქარესტში

რუმინეთის საელჩო თბილისში და საქართველოს საელჩო ბუქარესტში ის ორი წერტილია, სადაც ორმხრივი თარგმანი ყოველდღიურად სჭირდებათ. თბილისის საელჩოში სავიზო განაცხადს ქართული ცნობების რუმინული ან ინგლისური თარგმანი ახლავს; ბუქარესტის საელჩოში რუმინეთში მცხოვრები ქართველი პასპორტს ანახლებს, ბავშვის დაბადებას არეგისტრირებს ან მინდობილობას ამოწმებს, და რუმინული მოწმობები ქართულად უნდა იყოს თარგმნილი. ვინაიდან რუმინეთში ქართული ენის ავტორიზებული მთარგმნელი ცოტაა, ეს თარგმანები ხშირად ჩვენთან მზადდება, აპოსტილირდება და კურიერით მიდის ბუქარესტში; მოლდოვაში მცხოვრები ქართველებისთვის იგივე გზა კიშინიოვისკენ მუშაობს.

თარიღები, ფული, კოდები

რუმინული თარიღის ციფრული ფორმატი dd.mm.yyyy ქართულს ემთხვევა, ხოლო სიტყვიერ ფორმატში თვის სახელი მცირე ასოთი და ბრუნვის გარეშე იწერება (15 septembrie 2026). თანხები რუმინეთში ლეიშია (RON), მოლდოვაში მოლდოვურ ლეიში (MDL), და ეს ორი ვალუტა თარგმანში მკაფიოდ უნდა განსხვავდებოდეს; ევროში გამოხატული თანხები უცვლელად რჩება. რუმინული პირადი კოდი (CNP) 13-ნიშნაა და სქესს, დაბადების თარიღსა და ოლქს შეიცავს, მოლდოვური IDNP 13-ნიშნაა სხვა სტრუქტურით; თარგმანში ორივე უცვლელად რჩება, ხოლო CNP-დან სქესს და დაბადების თარიღს დოკუმენტის სხვა ველებთან ვადარებთ, რაც შეცდომების აღმოჩენის კარგი საშუალებაა.

ნოტარიული დამოწმება ორივე მიმართულებით

რუმინულიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს და ის საქართველოს ნებისმიერ უწყებაში მოქმედებს, თუ რუმინულ დედანს სწორი უწყების აპოსტილი აქვს. ქართულიდან რუმინულად შესრულებულ თარგმანსაც ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს, რუმინეთში კი მისი ძალა იუსტიციის სახლის აპოსტილზეა დამოკიდებული; რუმინული უწყებების უმეტესობა ასეთ თარგმანს საზღვარგარეთ ლეგალიზებულ თარგმანად ცნობს, IGI და CNRED კი ხშირად რუმინეთში ავტორიზებულ მთარგმნელს ითხოვენ, რის ორგანიზებაშიც ვეხმარებით. სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებული თარგმანი უნივერსიტეტებისა და კომპანიების უმეტესობისთვის საკმარისია.

ლათინური ენების ხაფანგი: რატომ არ კმარა იტალიური ან ფრანგული

ხშირად გვეკითხებიან, შეუძლია თუ არა იტალიურის ან ფრანგულის მთარგმნელს რუმინული დოკუმენტის თარგმნა, რადგან „ენები ჰგავს“. პასუხი უარყოფითია: რომანული ფესვები რუმინულ ლექსიკაში მართლაც დომინირებს, მაგრამ სლავური ნასესხობების ფენა (da, „დიახ“; prieten, „მეგობარი“; muncă, „შრომა“), უნგრული და თურქული სიტყვები, ბოლოსართული არტიკლი, ბრუნვათა ნაშთები და საკუთარი სამართლებრივი ტერმინოლოგია რუმინულს ცალკე ენად აქცევს, სადაც „ნაცნობი“ სიტყვა ხშირად სხვას ნიშნავს. იტალიური „sentenza“ და რუმინული „sentință“ ორივე სასამართლო გადაწყვეტილებაა, მაგრამ რუმინულ სისტემაში sentință მხოლოდ პირველი ინსტანციისაა, ზემდგომი ინსტანციისა კი decizie. ჩვენთან რუმინულს რუმინულის მთარგმნელი ემსახურება, და მოლდოვურ დოკუმენტებზეც, სადაც რუსული ვერსია ხელმისაწვდომია, რუმინული დედნიდან ვმუშაობთ.

აკადემიური და სამეცნიერო ტექსტები

დოკუმენტების გარდა, რუმინულ-ქართული აკადემიური თანამშრომლობა კვლევითი სტატიების, სილაბუსების, კონფერენციის თეზისებისა და ერთობლივი პროექტების განაცხადების თარგმანს ქმნის. ბუქარესტის, კლუჟისა და იაშის უნივერსიტეტების კვლევითი ჯგუფები ქართველ კოლეგებთან ევროკავშირის პროგრამებში მონაწილეობენ, შავი ზღვის კვლევებში, ისტორიასა და ფილოლოგიაში, სადაც რუმინულ-ქართული ისტორიული კავშირები (ქართველი მთავრების კვალი ვალახეთსა და მოლდავეთში, ბუქარესტში პირველი ქართული სტამბა XVIII საუკუნის დასაწყისში) ცალკე თემაა. ამ ჟანრში ტერმინთა ბაზა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია: ერთი და იგივე სამეცნიერო ცნება მთელ პროექტში ერთნაირად უნდა ითარგმნოს, და რუმინული აკადემიური ტერმინოლოგია, რომელსაც რუმინეთის აკადემია ნორმატიულად ადგენს, ქართულ ეკვივალენტებზე თანმიმდევრულად უნდა გადავიდეს.

მანქანური თარგმანი და ტერმინთა ბაზა

ონლაინ სისტემები რუმინულ-ქართულ წყვილში ინგლისურის გავლით მუშაობენ: არტიკლის დაბოლოებები ბრუნვად იკითხება, დიაკრიტიკები იკარგება, მოლდოვური და რუმინული ტერმინოლოგია ერევა, ხოლო rezoluțiune და reziliere ერთი ინგლისური „termination“-ის გავლით ერთსა და იმავე ქართულ სიტყვად იქცევა. ჩვენ დოკუმენტებზე მანქანურ თარგმანს არ ვიყენებთ; დიდ პროექტებზე თარგმანის მეხსიერების სისტემებით ვმუშაობთ, სადაც ყოველი სეგმენტი ადამიანის მიერაა თარგმნილი. ყოველი მუდმივი კლიენტისთვის ორმხრივ ტერმინთა ბაზას ვაწარმოებთ, რუმინეთისა და მოლდოვის ვარიანტების ცალ-ცალკე აღრიცხვით; ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას გადავცემთ.

ხარისხის კონტროლი და ვადები

რუმინულიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს რედაქტორი სიზუსტეზე ამოწმებს: სახელობითი ფორმები, დიაკრიტიკები ლათინურ ჩანაწერებში, CNP-ის შესაბამისობა სხვა ველებთან, თარიღები, თანხები და ვალუტა. ქართულიდან რუმინულად შესრულებულ თარგმანს რუმინულენოვანი რედაქტორი კითხულობს დედნის გარეშე და სტილს, არტიკლებსა და ტერმინოლოგიას ამოწმებს. სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება; დიდი ტექსტები რუმინულად 2-3 დღეს მოითხოვს. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე მიმართულებით ონლაინ ორგანიზდება, კონფიდენციალურობის შეთანხმება ყოველ შეკვეთაზე ვრცელდება.

ხშირად დასმული კითხვები