რუმინული ენის იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

რუმინული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი ორი განსხვავებული ლექსიკური სამყაროა. რუმინეთის სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც 2011 წელს ამოქმედდა და 1864 წლის ფრანგულ მოდელზე დაფუძნებულ ძველ კოდექსს ჩაანაცვლა, ფრანგული და კვებეკური სამართლის ტრადიციას მიჰყვება, ქართული სამოქალაქო კოდექსი კი გერმანულს; ეს ნიშნავს, რომ ერთი და იმავე ინსტიტუტის ლოგიკა ორ სისტემაში განსხვავებულია და ტერმინი მიახლოებით ვერ ითარგმნება. რუმინული სამედიცინო დოკუმენტაცია, თავის მხრივ, ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი სამედიცინო განათლების სისტემიდან მოდის, სადაც ათასობით უცხოელი სტუდენტი, ქართველების ჩათვლით, სწავლობს, და სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ ფესვებზე დგას, რაც ქართველი ექიმისთვის ნაწილობრივ ნაცნობია, ნაწილობრივ კი მატყუარა. ამ გვერდზე ორივე დარგს ცალ-ცალკე ვხსნით.

იურიდიული თარგმანი: სამოქალაქო კოდექსი, კომპანიები, სასამართლო

კომპანიის დოკუმენტები: SRL, SA და ONRC

რუმინული კომპანია, ჩვეულებრივ, SRL (societate cu răspundere limitată) ან SA (societate pe acțiuni) ფორმისაა და ვაჭრობის რეესტრის ეროვნულ ოფისში (ONRC) არის რეგისტრირებული. რეესტრის ცნობა (certificat constatator) კომპანიის სახელს, უნიკალურ საიდენტიფიკაციო კოდს (CUI), რეგისტრაციის ნომერს (J40/.../2020 ფორმატით, სადაც J ვაჭრობის რეესტრს, 40 ბუქარესტს აღნიშნავს), საწესდებო კაპიტალს (capital social), ადმინისტრატორებს (administratori) და პარტნიორებს (asociați) შეიცავს; წესდება (act constitutiv) კომპანიების კანონის (Legea societăților nr. 31/1990) მოთხოვნებით იწერება. ტერმინები ქართული „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის ეკვივალენტებზე გადადის: administrator არის „დირექტორი/ხელმძღვანელი“ და არა „ადმინისტრატორი“ ქართული ოფისის გაგებით, asociat „პარტნიორი/წილის მფლობელი“, cenzor „რევიზორი“. SRL-ის მინიმალური საწესდებო კაპიტალი 2020 წლიდან ფაქტობრივად გაუქმდა (ადრე 200 ლეი იყო), და ამ ცვლილებას ძველი და ახალი წესდებების თარგმანში შენიშვნით ვუთითებთ.

ხელშეკრულებები ფრანგული ტრადიციის ენით

რუმინული ხელშეკრულებები 2011 წლის სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლის წიგნზეა აგებული, და მისი ტერმინოლოგია ფრანგულ ლოგიკას მიჰყვება: rezoluțiune (ხელშეკრულების გაუქმება უკუქცევითი ძალით) და reziliere (ხელშეკრულების მოშლა მომავალზე მოქმედებით) ორი სხვადასხვა ინსტიტუტია, რომელსაც ინგლისური ერთი „termination“-ით ფარავს; clauză penală (პირგასამტეხლო), daune-interese (ზიანის ანაზღაურება), garanție (გარანტია), gaj და ipotecă (გირავნობა და იპოთეკა), forță majoră (დაუძლეველი ძალა). ეს ტერმინები ქართული სამოქალაქო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის, თუ მთარგმნელმა ორივე სისტემა იცის, და მიახლოებით მახინჯდება, თუ არა. შრომითი ხელშეკრულებები რუმინულ შრომის კოდექსს (Codul muncii) ეყრდნობა, სადაც გამოსაცდელი ვადა (perioadă de probă), შვებულება (concediu de odihnă) და შეტყობინების ვადები (preaviz) ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულადაა მოწესრიგებული; რუმინეთში სამუშაოდ მიმავალ ქართველს ხელშეკრულება მისთვის გასაგებ ენაზე უნდა ჰქონდეს, და ჩვენ მას ქართულად ვთარგმნით ამ განსხვავებების მოკლე შენიშვნებით.

სასამართლო და ნოტარიული დოკუმენტები

რუმინეთის სასამართლო სისტემა ოთხსაფეხურიანია: judecătorie (პირველი ინსტანციის სასამართლო), tribunal, curte de apel (სააპელაციო სასამართლო) და Înalta Curte de Casație și Justiție (უმაღლესი საკასაციო სასამართლო). გადაწყვეტილება (hotărâre, sentință პირველ ინსტანციაში, decizie ზემდგომ ინსტანციებში) ერთიანი სტრუქტურით იწერება, ხოლო კანონიერ ძალაში შესვლა „definitivă“ აღნიშვნით ჩნდება, რომლის გარეშეც ქართული სასამართლო გადაწყვეტილებას ვერ აღიარებს. განქორწინება რუმინეთში სასამართლოში, ნოტარიუსთან ან სამოქალაქო აქტების სამსახურში შეიძლება მოხდეს (ურთიერთშეთანხმებით და არასრულწლოვანი შვილების გარეშე), და თარგმანს ვურთავთ განმარტებას, რომელი პროცედურა გამოიყენა და რატომ არის დოკუმენტი სასამართლო გადაწყვეტილების ნაცვლად ნოტარიული მოწმობა. საჯარო ნოტარიუსის აქტები (procură, declarație, certificat de moștenitor, contract de vânzare-cumpărare) რუმინული ნოტარიული ფორმულებით იწყება და მთავრდება, რომელთა ქართული შესატყვისი ქართული ნოტარიული პრაქტიკიდან უნდა აიღოს. მემკვიდრეობის საქმეს რუმინეთში, ბალტიის ქვეყნების მსგავსად, ნოტარიუსი აწარმოებს, და მემკვიდრეობის მოწმობა (certificat de moștenitor) ქართულ სამკვიდრო მოწმობას შინაარსით შეესაბამება, თუმცა სავალდებულო წილის (rezervă succesorală) ცნება ფრანგული ლოგიკით არის აგებული და განმარტებას საჭიროებს.

სამედიცინო თარგმანი: რუმინული კლინიკიდან ქართველ ექიმამდე

გაწერის ბარათი და სამედიცინო წერილი

რუმინული სტაციონარიდან გაწერის ბარათი (bilet de externare) და სამედიცინო წერილი (scrisoare medicală) სტანდარტულ ველებს შეიცავს: დიაგნოზი CIM-10 კოდით (რუმინული ICD-10), ანამნეზი, კვლევები, მკურნალობა, რეკომენდაციები, ხშირად ლათინური დიაგნოზით რუმინულის გვერდით. თარგმანში CIM-10 კოდებს ვინარჩუნებთ და ვუთითებთ ICD-10-თან იდენტურობას, დიაგნოზს ქართული ტერმინოლოგიით ვთარგმნით, ლათინურს ვინარჩუნებთ. რუმინული სამედიცინო ლექსიკა ლათინურ ფესვებზე დგას (insuficiență cardiacă, გულის უკმარისობა; tensiune arterială, არტერიული წნევა; rinichi, თირკმლები), რაც ქართველი ექიმისთვის ხშირად გასაგებია, მაგრამ ხაფანგსაც ქმნის: რუმინული სამედიცინო შემოკლებები (HTA, DZ, BPOC) ქართული პრაქტიკისგან განსხვავდება და თარგმანში სრული ფორმით უნდა გაიშალოს. ლაბორატორიული ერთეულები რუმინეთში ძირითადად SI სისტემისაა, ცხრილებს რეფერენსულ დიაპაზონებთან ერთად ვთარგმნით, მნიშვნელობების შეუცვლელად.

რეცეპტები, მედიკამენტები, ANMDMR

რუმინული რეცეპტი (rețetă) კომპენსირებული მედიკამენტებისთვის CNAS-ის ელექტრონულ სისტემაში იქმნება, ხოლო რუმინეთის მედიკამენტებისა და სამედიცინო მოწყობილობების ეროვნული სააგენტო (ANMDMR) მედიკამენტების რეგისტრაციასა და ზედამხედველობას ახორციელებს. ქართველი ექიმისთვის რუმინულ სავაჭრო სახელწოდებებს საერთაშორისო არაპატენტირებულ სახელწოდებამდე (DCI, denumire comună internațională) დავყავთ, რაც რუმინულ რეცეპტში კანონით მითითებულია, და დოზირებას უცვლელი ფორმატით გადმოგვაქვს. რუმინეთი ფარმაცევტული წარმოების მნიშვნელოვანი ცენტრია (Terapia, Antibiotice Iași, Zentiva România), და რუმინული ფარმაცევტული პროდუქციის სარეგისტრაციო დოსიე, წამლის ინსტრუქცია (prospect) და ხარისხის სერტიფიკატები საქართველოს ბაზრისთვის ქართულად ითარგმნება, ევროკავშირის სტანდარტიზებული სტრუქტურით.

UMF-ის დიპლომი და ექიმების რეგისტრაცია

რუმინეთის სამედიცინო და ფარმაცევტული უნივერსიტეტებში (UMF „კაროლ დავილა“, „იულიუ ჰაციეგანუ“, „გრიგორე ტ. პოპა“, „ვიქტორ ბაბეში“) მედიცინა ან სტომატოლოგია დაამთავრა ბევრმა ქართველმა, და მათი დიპლომი (diplomă de licență în medicină), დანართი და რეზიდენტურის სერტიფიკატი (certificat de medic specialist) საქართველოში ექიმად რეგისტრაციისთვის რუმინულიდან ითარგმნება, სადაც რუმინული სამედიცინო განათლების ტერმინები (rezidențiat, medic specialist, medic primar, უფროსი სპეციალისტის ხარისხი, რომელიც ქართულ სისტემაში არ არსებობს) ქართული ეკვივალენტებზე გადადის განმარტებით. საპირისპირო მიმართულებით, რუმინეთში სამუშაოდ მიმავალი ქართველი ექიმი რუმინეთის ექიმთა კოლეგიაში (Colegiul Medicilor din România) წევრობისთვის და ჯანდაცვის სამინისტროში პროფესიის აღიარებისთვის დიპლომს, რეზიდენტურის მოწმობებს, სპეციალობის სერტიფიკატს, სამუშაო გამოცდილების ცნობასა და კეთილსინდისიერების ცნობას (certificat de bună conduită) წარადგენს, რუმინული თარგმანით და აპოსტილით, ხოლო რუმინული ენის ცოდნა ექიმებისთვის B2 დონეზე მოითხოვება. CNRED სამედიცინო დიპლომის აღიარებას ცალკე პროცედურით ახორციელებს.

სადაზღვევო და ტურისტული შემთხვევები

რუმინელი ტურისტების ნაკადი საქართველოში იზრდება, და მათი სამედიცინო შემთხვევები ორმხრივ თარგმანს იწვევს: ქართული კლინიკის ეპიკრიზი, ანგარიშ-ფაქტურა და გამოკვლევების შედეგები რუმინულად ან ინგლისურად ითარგმნება რუმინული სადაზღვევო კომპანიისთვის ან ჯანმრთელობის დაზღვევის ეროვნული სახლისთვის (CNAS), ხოლო რუმინული სადაზღვევო პოლისი და ქრონიკული დაავადებების ისტორია ქართველი ექიმისთვის ქართულად. რუმინული სადაზღვევო კომპანიები ინგლისურ დოკუმენტაციას, როგორც წესი, იღებენ. სასწრაფო შემთხვევებში სამუშაო თარგმანს ექიმს რამდენიმე საათში ვაწვდით, დამოწმებული ვერსია კი მოგვიანებით მოსდევს.

რომელი დოკუმენტები მოდის ამ ორ დარგში

• იურიდიული: certificat constatator და act constitutiv, საერთო კრების გადაწყვეტილებები, წილის გასხვისების ხელშეკრულება, შრომითი და მომსახურების ხელშეკრულებები, კონფიდენციალურობის შეთანხმებები, საიჯარო ხელშეკრულებები, სასამართლო გადაწყვეტილებები „definitivă“ აღნიშვნით, ნოტარიული აქტები, უძრავი ქონების რეესტრის (cartea funciară) ამონაწერი, ANAF-ის ცნობები, certificat de cazier judiciar.
• სამედიცინო: bilet de externare, scrisoare medicală, adeverință medicală, ამბულატორიული ჩანაწერები, რეცეპტების სია, ლაბორატორიული და რადიოლოგიური დასკვნები, ჯანმრთელობის ცნობა მართვის მოწმობისთვის, ვაქცინაციის პასპორტი, UMF-ის დიპლომი და სპეციალობის სერტიფიკატი, Colegiul Medicilor-ის დოკუმენტები, ფარმაცევტული დოსიე და prospect.

უძრავი ქონება და cartea funciară

რუმინეთში უძრავი ქონების უფლებები უძრავი ქონების რეესტრში (cartea funciară) რეგისტრირდება, რომელსაც კადასტრისა და უძრავი ქონების რეკლამის ეროვნული სააგენტო (ANCPI) აწარმოებს, ხოლო გარიგება საჯარო ნოტარიუსის ავთენტური ფორმით (formă autentică) იდება. რეესტრის ამონაწერი (extras de carte funciară) კადასტრულ ნომერს, მესაკუთრეს, ტვირთებსა და იპოთეკებს აჩვენებს და საქართველოში მემკვიდრეობის, განქორწინების ან საბანკო საქმეებში ითარგმნება. რუმინელი მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ქონებას ყიდულობს, ან ქართველი, რომელიც რუმინეთში, ორივე მხარის ნოტარიულ ფორმებსა და რეესტრების მოთხოვნებს აწყდება, და მინდობილობის, ხელშეკრულებისა და ამონაწერების თარგმანი ორივე მიმართულებით ერთდროულად სჭირდებათ.

შრომითი მიგრაცია: IGI-ს იურიდიული პაკეტი

რუმინეთი ბოლო წლებში არაევროპელი მუშაკების ერთ-ერთი მთავარი ევროპული დანიშნულებაა, და ქართველი მუშაკებისთვის იურიდიული თარგმანი ბინადრობის პროცედურის ნაწილია. დამსაქმებელი IGI-ში სამუშაო ნებართვას (aviz de angajare) ითხოვს, რისთვისაც კანდიდატის დიპლომი ან კვალიფიკაციის სერტიფიკატი, ნასამართლობის ცნობა და სამედიცინო ცნობა რუმინულად ითარგმნება; შემდეგ კანდიდატი გრძელვადიან ვიზას საელჩოში და ბინადრობის ნებართვას IGI-ში ითხოვს. რუმინული შრომითი ხელშეკრულება, რომელსაც ქართველი თანამშრომელი ხელს აწერს, რუმინეთის შრომის ინსპექციის ელექტრონულ რეესტრში (REVISAL) რეგისტრირდება, და მისი ქართული თარგმანი თანამშრომელს უფლებებისა და პირობების გასაგებად სჭირდება. მნიშვნელოვანი დეტალი: რუმინეთის მინიმალური ხელფასი ყოველწლიურად იცვლება, და ხელშეკრულებაში ხელფასის ფორმულირება ზუსტად უნდა ითარგმნოს, რადგან IGI მას მინიმალურ ზღვარს ადარებს.

რუმინეთი და საქართველო: სად ხვდება ეს ორი დარგი ერთმანეთს

რუმინული იურიდიული თარგმანის მოთხოვნა სამი წყაროდან მოდის: რუმინული კომპანიები საქართველოში და ქართული ექსპორტიორები რუმინეთში (კონსტანცის პორტი, შავი ზღვის კაბელი, სატრანსპორტო კორიდორები), რუმინეთში მომუშავე ქართველების შრომითი და საოჯახო საქმეები, და მოლდოვასთან დაკავშირებული დოკუმენტები, რომლებიც იმავე ენაზეა. სამედიცინო თარგმანის მოთხოვნა კი UMF-ის კურსდამთავრებულებიდან, რუმინეთში მომუშავე ქართველი სამედიცინო პერსონალიდან, რუმინული ფარმაცევტული ექსპორტიდან და ორივე ქვეყნის ტურისტებიდან. ორივე დარგში რუმინეთის ავტორიზებული მთარგმნელის სისტემა თარგმანის ადგილს განსაზღვრავს: უწყებების უმეტესობა აპოსტილირებულ ქართულ ნოტარიულ თარგმანს იღებს, IGI, CNRED და ექიმთა კოლეგია კი ხშირად რუმინეთში ავტორიზებულ მთარგმნელს ითხოვენ, რის ორგანიზებაშიც ვეხმარებით.

საგადასახადო დოკუმენტები ორ იურისდიქციას შორის

რუმინული SRL-ის მფლობელი ან რუმინეთში მომუშავე ქართველი ხშირად ორივე ქვეყანაში საგადასახადო რეზიდენტობის საკითხს აწყდება, და ფისკალური ადმინისტრაციის ეროვნული სააგენტოს (ANAF) ცნობები, საგადასახადო რეზიდენტობის სერტიფიკატი, ერთიანი დეკლარაცია (declarația unică) და დივიდენდების დოკუმენტები საქართველოს შემოსავლების სამსახურისთვის ქართულად ითარგმნება. რუმინეთსა და საქართველოს შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება მოქმედებს, და თარგმანში ტერმინები ამ შეთანხმების ოფიციალურ ტექსტს უნდა შეესაბამებოდეს. რუმინული საგადასახადო ტერმინოლოგია (impozit pe venit, საშემოსავლო გადასახადი; impozit pe profit, მოგების გადასახადი; impozit pe veniturile microîntreprinderilor, მიკროსაწარმოთა შემოსავლის გადასახადი, რომელიც ქართულ სისტემაში პირდაპირ ანალოგს არ პოულობს; CAS და CASS, სოციალური და ჯანმრთელობის დაზღვევის შენატანები) ქართული საგადასახადო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის, განმარტებით, სადაც სისტემები განსხვავდება.

Codul civil-ის წიგნები და ტერმინის წყარო

რუმინული იურიდიული თარგმანის ერთი უპირატესობა ის არის, რომ ყოველი ტერმინი გადამოწმებადია: 2011 წლის სამოქალაქო კოდექსი შვიდ წიგნად არის აგებული (პირები, ოჯახი, ქონება, მემკვიდრეობა, ვალდებულებები, ხანდაზმულობა, საერთაშორისო კერძო სამართალი), და ჩვენი მთარგმნელები ტერმინს არა ლექსიკონიდან, არამედ კონკრეტული წიგნის კონკრეტული მუხლიდან იღებენ, საჭიროებისას მუხლის ნომრით თარგმანში. რუმინეთის ოფიციალური გაზეთი (Monitorul Oficial) და საკანონმდებლო პორტალი legislatie.just.ro კონსოლიდირებულ ტექსტებს ონლაინ აქვეყნებს, ხოლო სამედიცინო ტერმინოლოგიაში ანალოგიურ როლს ჯანდაცვის სამინისტროსა და CNAS-ის ოფიციალური კლასიფიკატორები ასრულებს. ეს გადამოწმებადობა თარგმანს იმ სანდოობას აძლევს, რომელსაც სასამართლო ან ექიმი ითხოვს.

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი

იურიდიული დოკუმენტების უმეტესობა ნოტარიულ დამოწმებას ითხოვს და ორივე მიმართულებით აპოსტილს საჭიროებს: რუმინეთის მიმართულებით იუსტიციის სახლიდან, საქართველოს მიმართულებით რუმინეთის სწორი უწყებიდან, სასამართლო დოკუმენტზე ტრიბუნალიდან, ნოტარიულ აქტზე ნოტარიუსთა პალატიდან, ONRC-ის ცნობაზე პრეფექტურიდან. სამედიცინო დასკვნებს აპოსტილი იშვიათად სჭირდება; სადაზღვევო კომპანია, ექიმი და CNAS ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს იღებს. ექიმთა კოლეგიისა და ჯანდაცვის სამინისტროს აღიარებისთვის ექიმის დოკუმენტები აპოსტილითა და რუმინული ლეგალიზებული თარგმანით მოითხოვება, და ამ პაკეტს ერთიანად ვამზადებთ.

ტიპური შეცდომები

• administrator „ადმინისტრატორად“ თარგმნა, თუმცა ის კომპანიის ხელმძღვანელია.
• rezoluțiune და reziliere ერთი ქართული ტერმინით გადმოტანა.
• „definitivă“ აღნიშვნის გამოტოვება სასამართლო გადაწყვეტილებაზე.
• medic primar „მთავარ ექიმად“ თარგმნა, თუმცა ის კვალიფიკაციის ხარისხია, არა თანამდებობა.
• რუმინული სამედიცინო შემოკლებების (HTA, DZ, BPOC) გაუშლელად დატოვება.
• CIM-10 კოდის წაშლა ან „თარგმნა“.
• მოლდოვური იურიდიული დოკუმენტის რუსული ვერსიიდან თარგმნა.

ვინ მუშაობს და როგორ

იურიდიულ ტექსტებზე ვმუშაობთ მთარგმნელებთან, რომლებსაც რუმინული ენის გარდა სამართლის განათლება ან რუმინულ კომპანიებთან სახელშეკრულებო მუშაობის გამოცდილება აქვთ; სამედიცინო ტექსტებზე მთარგმნელებთან, რომლებიც სამედიცინო ტერმინოლოგიაში არიან სპეციალიზებული და რუმინულ კლინიკურ დოკუმენტაციას სტრუქტურულად იცნობენ, მათ შორის UMF-ის კურსდამთავრებულებთან. რთულ შემთხვევებში ქართველი იურისტი ან ექიმი კონსულტანტად ერთვება. ყოველი დოკუმენტი რედაქტორს გადის, ციფრები, კოდები, თარიღები და ვალუტა ცალკე მოწმდება, მანქანური თარგმანი ამ ორ დარგში არ გამოიყენება. კონფიდენციალურობის შეთანხმება ყოველ შეკვეთაზე ვრცელდება, და თუ კლიენტს საკუთარი ტერმინოლოგია აქვს, მას თარგმანში ვიცავთ.

ვადები

ერთგვერდიანი ცნობა ან მინდობილობა ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. წესდება ან ხელშეკრულება 10-20 გვერდის მოცულობით 2-4 სამუშაო დღეს მოითხოვს, ექიმის სრული პაკეტი ექიმთა კოლეგიისთვის აპოსტილებით 3-5 დღეს. სასწრაფო კლინიკურ შემთხვევებში სამუშაო თარგმანს ექიმს რამდენიმე საათში ვაწვდით. შეკვეთა ონლაინ მიმდინარეობს, დამოწმებული დოკუმენტი კურიერით ან PDF-ით მოგდით, რუმინეთსა და მოლდოვაში მყოფი კლიენტისთვის საერთაშორისო კურიერით.

ხშირად დასმული კითხვები