მაკედონიური ენის სინქრონული და ზეპირი თარჯიმანი თბილისში

მაკედონიური ენის ზეპირი თარგმანი საქართველოში იშვიათი სერვისია, და სწორედ ამიტომ ხშირად არასწორად იგეგმება: ორგანიზატორი სერბულის ან ბულგარულის თარჯიმანს პოულობს „ხომ ესმით ერთმანეთის“ ლოგიკით, სასამართლო ინგლისურის თარჯიმანს ნიშნავს, ნოტარიუსი კი გარიგებას გადადებს, რადგან მხარეს დოკუმენტის შინაარსი მშობლიურ ენაზე ვერავინ აუხსნა. ამავე დროს რეალური საჭიროებები არსებობს და იზრდება: სპორტული ტრანსფერები და პრესკონფერენციები, უნივერსიტეტების Erasmus+ ვიზიტები, ქართველ-მაკედონიური ოჯახების ნოტარიული და სარეგისტრაციო პროცედურები, ბიზნეს დელეგაციები ევროპული ინტეგრაციის საერთო კონტექსტში, ეკლესიური და კულტურული ვიზიტები. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როდის არის მაკედონიური ენის თარჯიმანი აუცილებელი და როდის საკმარისია ინგლისური, რა ფორმატით ვმუშაობთ, რა თავისებურება აქვს მაკედონიურ ზეპირ მეტყველებას და როგორ ვგეგმავთ ღონისძიებას, როცა თარჯიმანი ერთეულია.

რატომ არ გამოდგება სერბულის ან ბულგარულის თარჯიმანი

მაკედონიელი მსმენელი სერბულსა და ბულგარულს ესმის, და ზეპირ საუბარში კომუნიკაცია შესაძლებელია; მაგრამ ინტერპრეტაცია საპირისპირო მიმართულებით, ქართულიდან მაკედონიურად, სერბულის თარჯიმანს სერბულად გამოსდის, რაც ოფიციალურ კონტექსტში (სასამართლო, ნოტარიუსი, სარეგისტრაციო პროცედურა) მიუღებელია: მონაწილემ თარგმანი საკუთარ სახელმწიფო ენაზე უნდა მოისმინოს, თარჯიმანი კი ამ ენაზე უნდა იყოს რეგისტრირებული და პასუხისმგებელი. ლინგვისტურადაც განსხვავება რეალურია: მაკედონიურს ბრუნვები არ აქვს, სამი განსაზღვრული არტიკლი აქვს, ზმნის დროთა სისტემა განსხვავებულია, ლექსიკაში სერბულთან და ბულგარულთან ცრუ მეგობრები ბევრია. ჩვენი მაკედონიური ენის თარჯიმნები მაკედონიურზე მუშაობენ და, ვინაიდან ბალკანურ სივრცეში მრავალენოვნება ნორმაა, ხშირად სერბულსა და ალბანურსაც ფლობენ, რაც შერეულ დელეგაციებში ხელს უწყობს.

ინგლისური თუ მაკედონიური: როგორ ვწყვეტთ ღონისძიების წინ

ჩრდილოეთ მაკედონიის ბიზნეს დელეგაციები, აკადემიური პერსონალი და ახალგაზრდა თაობა ინგლისურს თავისუფლად ფლობს, და კონფერენციაზე, საინვესტიციო შეხვედრაზე ან უნივერსიტეტის ვიზიტზე ინგლისური ენის თარჯიმანი ხშირად საკმარისია. მაკედონიური ენის თარჯიმანი აუცილებელია, როცა: სამართლებრივი პროცედურა სახელმწიფო ენას ითხოვს (სასამართლო, ნოტარიუსი, იუსტიციის სახლი, ბინადრობის გასაუბრება); მონაწილე მაკედონიურს ამჯობინებს (სპორტსმენები, უფროსი თაობა, რეგიონების წარმომადგენლები); ღონისძიება მაკედონიური კულტურული ან ეკლესიური კონტექსტისაა; ან ორივე მხარისთვის მშობლიურ ენაზე კომუნიკაცია ნდობის საკითხია (ოჯახური, სამედიცინო, სენსიტიური ბიზნეს მოლაპარაკება). შეკვეთისას სწორედ ამ კითხვას ვსვამთ პირველად.

ნოტარიუსთან: გარიგება მაკედონიელი მოქალაქის მონაწილეობით

საქართველოს ნოტარიუსი ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ უცხოელ მხარეს გარიგების შინაარსი ესმის. მაკედონიელი მოქალაქის მიერ ბინის ყიდვა, კომპანიის დაფუძნება, მინდობილობის გაცემა, საქორწინო ხელშეკრულების დადება, ბავშვის გასვლაზე თანხმობის ხელმოწერა ან სპორტული კონტრაქტის ნოტარიული დამოწმება ზეპირ თარჯიმანს ითხოვს. თარჯიმანი ნოტარიულ აქტს ხელს აწერს, რომ შინაარსი მხარისთვის ზუსტად და სრულად თარგმნა, და ეს ხელმოწერა აქტის ნაწილი ხდება. მაკედონიელი კლიენტების ნაწილი ინგლისურს ამჯობინებს, და ნოტარიუსი ამასაც იღებს, თუ მხარე ინგლისურს ცალსახად ფლობს; არჩევანი მხარეს ეკუთვნის და ვისვლამდე ვაზუსტებთ.

სასამართლო და ადმინისტრაციული პროცედურები

საქართველოს საპროცესო კანონმდებლობა უცხოელ მონაწილეს თარჯიმნის უფლებას ანიჭებს იმ ენაზე, რომელსაც ის ფლობს. მაკედონიელი მოქალაქის მონაწილეობით საქმეები ყველაზე ხშირად საოჯახო დავებს (განქორწინება, ბავშვის საცხოვრებელი ადგილი), სპორტულ კონტრაქტებს, სახელშეკრულებო დავებსა და ადმინისტრაციულ წარმოებას ეხება. სასამართლო თარჯიმანი გაფრთხილებულია მცდარი თარგმანისთვის პასუხისმგებლობის შესახებ და ვალდებულია ნათქვამი სიტყვასიტყვით, შეფასებისა და შერბილების გარეშე გადმოსცეს. მაკედონიური სასამართლო ტერმინოლოგია (тужител - მოსარჩელე, тужен - მოპასუხე, сведок - მოწმე, пресуда - გადაწყვეტილება, жалба - საჩივარი) იუგოსლავიური ტრადიციისაა, და ჩვენი სასამართლო თარჯიმნები ორივე ქვეყნის საპროცესო ლექსიკას ფლობენ.

სპორტი: პრესკონფერენციები, სამედიცინო შემოწმება, კონტრაქტები

ქართველი და მაკედონიელი სპორტსმენების ტრანსფერი ზეპირი თარგმანის ყველაზე ხშირი კონტექსტია: კონტრაქტის განხილვა კლუბთან, სამედიცინო შემოწმება, წარდგენის პრესკონფერენცია, მწვრთნელთან პირველი შეხვედრები, ფედერაციის პროცედურები. სპორტული თარჯიმანი კონკრეტული სპორტის სახეობის ტერმინოლოგიას, კლუბის სტრუქტურასა და მედიასთან მუშაობის წესებს იცნობს; პრესკონფერენციაზე ის სპორტსმენის ტონსა და ემოციას ისე გადმოსცემს, რომ მედიისთვის ციტატა ბუნებრივი იყოს. ჩრდილოეთ მაკედონიის ფეხბურთის, კალათბურთისა და ხელბურთის კლუბები რეგიონულ და ევროპულ ტურნირებში ქართულ გუნდებს ხვდებიან, და მატჩის დღის ოფიციალურ შეხვედრებზე (დელეგატის შეხვედრა, ტექნიკური თათბირი) თარჯიმანი ორივე მხარეს სჭირდება.

უნივერსიტეტები და Erasmus+ ვიზიტები

სკოპიეს წმინდა კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტის, შტიპის გოცე დელჩევის უნივერსიტეტისა და ტეტოვოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის უნივერსიტეტის დელეგაციები ქართულ უნივერსიტეტებში Erasmus+ პროგრამით ჩამოდიან, და პირიქით. აკადემიური ვიზიტი ხშირად ინგლისურად მიმდინარეობს, თუმცა ლექციები ლიტერატურაზე, ისტორიაზე, ღვთისმეტყველებაზე ან სამართალზე მაკედონიურად უფრო ბუნებრივია, და ჩურჩულით ან სინქრონული ფორმატი მოთხოვნადია. აკადემიური ტერმინოლოგია (ECTS-კრედიტები, ბოლონიის ციკლები, აკრედიტაცია, ხარისხების სისტემა) ორივე ქვეყანაში ევროპულ სტანდარტს მიჰყვება, რაც თარგმანს ამარტივებს.

სინქრონული თარგმანი მაკედონიურ ენაზე

სინქრონული ფორმატი მოსაუბრის პარალელურად, იზოლირებულ კაბინაში მუშაობს და დიდი ღონისძიებებისთვისაა: ბალკანურ-კავკასიური ფორუმები, ევროპული ინტეგრაციის კონფერენციები, სადაც ჩრდილოეთ მაკედონიისა და საქართველოს გამოცდილება ერთმანეთს ადარებენ, ეკლესიური და კულტურული ღონისძიებები. მაკედონიური სინქრონისტების რაოდენობა საქართველოში ერთეულია, ამიტომ ღონისძიება რამდენიმე კვირით ადრე უნდა დაიგეგმოს; საჭიროების შემთხვევაში თარჯიმანს სკოპიედან ვიწვევთ ან დისტანციურ პლატფორმას ვიყენებთ. სტანდარტი ორი თარჯიმნის მონაცვლეობითი მუშაობაა 20-30 წუთიანი ინტერვალით. მაკედონიური სლავური ენაა, წინადადების სტრუქტურა ინგლისურის მსგავსად „წინ იწყება“, ამიტომ თურქული ენების ტიპის დაყოვნება აქ არ არსებობს.

თანმიმდევრული და ჩურჩულით თარგმანი

ბიზნეს შეხვედრაზე, კლუბის ოფისში, უნივერსიტეტის ადმინისტრაციაში ან კლინიკაში თანმიმდევრული ფორმატი მუშაობს: სპიკერი რამდენიმე წინადადებას ამბობს, თარჯიმანი თარგმნის. როცა ღონისძიებაზე ერთი-ორი მაკედონიურენოვანი მონაწილეა, თარჯიმანი მის გვერდით ზის და ჩურჩულით სინქრონულად თარგმნის ან პორტატულ სისტემას იყენებს; ეს ფორმატი ხშირად გამოიყენება ქართული კომპანიის საბჭოს სხდომაზე მაკედონიელი პარტნიორის თანდასწრებით, სამინისტროს ვიზიტებზე, ეკლესიურ ცერემონიებსა და კულტურულ ღონისძიებებზე. ჩურჩულით თარგმანი ერთი თარჯიმნით სამ საათამდე გრძელდება.

ეკლესია, კულტურა და ისტორიული კავშირები

საქართველოსა და ჩრდილოეთ მაკედონიას მართლმადიდებლური ტრადიცია და კირილე-მეთოდესეული მემკვიდრეობა აკავშირებს; ოჰრიდის სკოლის ისტორია, წმინდა კლიმენტ ოჰრიდელი და ქართული სამონასტრო ტრადიცია სამეცნიერო კონფერენციებისა და ეკლესიური ვიზიტების საგანია. ასეთ ღონისძიებაზე თარჯიმანი საეკლესიო-სლავურ ტერმინოლოგიას, ლიტურგიკულ ლექსიკასა და ისტორიულ სახელებს ფლობს, რომლებიც ქართულ ეკლესიურ ტერმინოლოგიასთან ერთი-ერთზე უნდა შეესაბამებოდეს. კულტურულ ღონისძიებებზე (მაკედონიური კინოს ჩვენება, ლიტერატურული საღამო, ფოლკლორული ფესტივალი) სიტყვასიტყვითი სიზუსტის ნაცვლად სტილისა და განწყობის გადმოცემა იკავებს პირველ ადგილს.

ბიზნეს დელეგაციები ევროპული ინტეგრაციის კონტექსტში

ჩრდილოეთ მაკედონია და საქართველო ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნებია, და ბიზნეს დელეგაციები ხშირად სწორედ ამ საერთო კონტექსტში ხვდებიან: ევროპულ სტანდარტებთან ჰარმონიზაცია, ტექნოლოგიურ-ინდუსტრიული ზონების გამოცდილება, ღვინის ექსპორტი ევროპულ ბაზარზე, ტურიზმი. ასეთ შეხვედრაზე თარჯიმანი ევროპული ინტეგრაციის ტერმინოლოგიას (acquis, თავები, სკრინინგი, IPA-ფონდები) ორივე ენაზე ფლობს, ხოლო ინდუსტრიულ ნაწილში კონკრეტული დარგის ლექსიკას. მაკედონიური საქმიანი ეტიკეტი ბალკანური სითბოსა და ევროპული ფორმალურობის ნაზავია, ქართულთან ახლოს, და თარჯიმანი ამ რეგისტრს ბუნებრივად ინარჩუნებს.

სამედიცინო თანხლება

მაკედონიელი პაციენტისთვის საქართველოს კლინიკაში, განსაკუთრებით სპორტული ტრავმის, სტომატოლოგიის ან რეპროდუქციული მედიცინის შემთხვევაში, კონსულტაციაზე, ინფორმირებული თანხმობის ხელმოწერისას და გაწერისას თარჯიმანი ზუსტ ტერმინოლოგიასა და ემოციურ სიფრთხილეს ერთდროულად უზრუნველყოფს. ახალგაზრდა პაციენტები ხშირად ინგლისურს ამჯობინებენ, უფროსი თაობა და ოჯახის წევრები მაკედონიურს; თარჯიმანი ორივეს ერთნაირად ფლობს. კონფიდენციალურობის შეთანხმება სამედიცინო თანხლებაზე სავალდებულოა.

ქორწილები და ოჯახური ღონისძიებები

ქართველ-მაკედონიური ოჯახების ქორწინების რეგისტრაციაზე იუსტიციის სახლში თარჯიმანი ოფიციალურ ტექსტს თარგმნის და მხარეთა თანხმობას ადასტურებს; საეკლესიო ჯვრისწერაზე ლიტურგიკული ტექსტი ორივე ენაზე ჟღერს; ქორწილზე ტოსტების, მისალმებებისა და ტრადიციული ელემენტების გადმოცემა ტონისა და ემოციის შენარჩუნებით ხდება. მაკედონიური და ქართული სუფრის ტრადიციები ერთმანეთს ბუნებრივად ხვდება, და თარჯიმანი ორივე კულტურის რეალიებს მოკლე განმარტებით გადმოსცემს.

დისტანციური ინტერპრეტაცია სკოპიესა და თბილისს შორის

სკოპიე თბილისს ორი საათით ჩამორჩება (ზაფხულში ორით, ზამთარში სამით), ამიტომ ონლაინ შეხვედრები დილის საათებში თბილისისთვის შუადღეს სკოპიესთვის ემთხვევა და დაგეგმვას მოითხოვს. Zoom-ზე, Teams-ზე ან RSI-პლატფორმაზე მაკედონიური ენის თარჯიმანი ან ცალკე ენობრივ არხზე სინქრონულად მუშაობს, ან საერთო ზარში თანმიმდევრულად. დისტანციური ფორმატი ხშირად გამოიყენება სპორტული კონტრაქტების წინასწარ განხილვაზე, უნივერსიტეტების ონლაინ შეხვედრებზე, ოჯახურ სამართლებრივ საკითხებზე ქართველი იურისტისა და მაკედონიელი მხარის მონაწილეობით და სამედიცინო მეორე მოსაზრების კონსულტაციებზე. თარჯიმნის სკოპიედან დისტანციურად ჩართვა ხშირად ერთადერთი რეალისტური ვარიანტია მოკლე ვადებში.

სატელეფონო ინტერპრეტაცია გადაუდებელი შემთხვევებისთვის

მაკედონიელი ტურისტი ან სპორტსმენი საავადმყოფოს მიმღებში, პოლიციის განყოფილებაში ან საზღვარზე: თარჯიმანი სატელეფონო ზარს მესამე მხარედ უერთდება და მაშინვე იწყებს მუშაობას. სატელეფონო ფორმატი ხანგრძლივი პროცედურისთვის არ არის რეკომენდებული, მაგრამ სასწრაფო კომუნიკაციისთვის შეუცვლელია, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მაკედონიური თარჯიმნის ადგილზე მოსვლა დროს მოითხოვს.

დიალექტები და ალბანურენოვანი მოქალაქეები

მაკედონიური სალიტერატურო ენა ცენტრალურ დიალექტებზეა დაფუძნებული, თუმცა აღმოსავლეთის (შტიპი, სტრუმიცა) და დასავლეთის (ოჰრიდი, ბიტოლა) დიალექტები შესამჩნევად განსხვავდება. ცალკე რეალობაა ჩრდილოეთ მაკედონიის ალბანურენოვანი მოქალაქეები (მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედი), რომლებისთვისაც მაკედონიური მეორე ენაა და ოფიციალურ პროცედურაში ალბანური ენის თარჯიმანი შეიძლება იყოს საჭირო; ამ შემთხვევაში ალბანური ენის თარჯიმანს ვგზავნით. შერეულ დელეგაციებში თარჯიმანი, რომელიც ორივე ენას ფლობს, უპირატესობაა.

თარჯიმნის მიუკერძოებლობა და კონფიდენციალურობა

სასამართლო, სანოტარო და სამედიცინო კონტექსტში თარჯიმანი ნეიტრალური მხარეა: არ ურჩევს, არ აფასებს, საკუთარ აზრს არ ამატებს, გაუგებრობისას დაზუსტებას ითხოვს. სპორტულ და ბიზნეს მოლაპარაკებებში მეტი მოქნილობაა კულტურული კონტექსტის ახსნისთვის, თუმცა შინაარსის შეცვლა აქაც დაუშვებელია. ყველა ზეპირი თარჯიმანი ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშაობს, რაც სატრანსფერო მოლაპარაკებებში, სადაც თანხები და პირობები კონფიდენციალურია, გადამწყვეტია.

ბინადრობის და საკონსულო პროცედურები

ბინადრობის ნებართვის გასაუბრებაზე სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში, ქორწინების რეგისტრაციაზე იუსტიციის სახლში ან ბანკის KYC-ინტერვიუზე მაკედონიელ მოქალაქეს თარჯიმანი ესაჭიროება, თუ ქართულს ან ინგლისურს საკმარისად არ ფლობს. ვინაიდან ჩრდილოეთ მაკედონიის საელჩო საქართველოში არ არის, საკონსულო პროცედურები (პასპორტის განახლება, საკონსულო აღრიცხვა) არარეზიდენტი საელჩოს ან საკონსულო დღეების მეშვეობით ხდება, სადაც ზეპირი თარგმანი იშვიათად სჭირდებათ, წერილობითი კი ხშირად. თარჯიმანი სააგენტოს პროცედურულ ლექსიკას და მაკედონიური დოკუმენტების სტრუქტურას ორივე მხარისთვის ხსნის.

ტურისტული ჯგუფები და მომლოცველები

მაკედონიელი მომლოცველების ჯგუფებისთვის ქართულ მონასტრებსა და ეკლესიებში, ღვინის ტურებზე და კულტურულ მარშრუტებზე მაკედონიური ენის თარჯიმანი ქართველ გიდს ან სასულიერო პირს თან ახლავს. ეს ფორმატი საეკლესიო ისტორიის, ლიტურგიკული ტერმინოლოგიისა და ღვინის კულტურის ლექსიკას მოითხოვს, სადაც მართლმადიდებლური ტრადიციის საერთო ენა ორივე მხარისთვის ბუნებრივ ხიდს ქმნის; თარჯიმანი ჯგუფთან რამდენიმე დღე მუშაობს, და მარშრუტის ცოდნა ენობრივ კომპეტენციაზე ნაკლებად მნიშვნელოვანი არ არის.

ღონისძიების მომზადება: რას ვითხოვთ კლიენტისგან

• პროგრამა და მონაწილეთა სია ენობრივი უპირატესობის მითითებით (მაკედონიური, ინგლისური, ალბანური)
• პრეზენტაციები, მოხსენებები, კონტრაქტების პროექტები წინასწარ, სულ მცირე სამი-ოთხი დღით ადრე
• დარგობრივი ტერმინოლოგია ან ადრე გამოყენებული თარგმანები
• ტექნიკური ინფორმაცია: დარბაზი, აღჭურვილობა, პლატფორმა, მონაწილეთა რაოდენობა
• კონფიდენციალურობის მოთხოვნები და, საჭიროებისამებრ, NDA-ს ტექსტი

ამ მასალების საფუძველზე ვამზადებთ ტერმინთა ლექსიკონს მაკედონიურ, ინგლისურ და ქართულ ენებზე.

აღჭურვილობა და რელე-სქემა

სრული სინქრონული სისტემა კაბინას, თარჯიმნის პულტს, გადამცემსა და ყურსასმენებს მოიცავს; მცირე ღონისძიებაზე პორტატული სისტემა საკმარისია. მაკედონიური ენის შემთხვევაში ინგლისური არხი თითქმის ყოველთვის საჭიროა, და რელე-სქემა გამოიყენება: მაკედონიური ჯერ ინგლისურად ან ქართულად ითარგმნება და სხვა კაბინები ამ არხს იყენებენ. ინსტალაციასა და ტექნიკურ მხარდაჭერას ჩვენ ვუზრუნველყოფთ.

ტექნიკური ვიზიტები და საწარმოო ობიექტები

მაკედონიელი პარტნიორის ვიზიტი ქართულ ღვინის მარანში, სამშენებლო მასალების ქარხანაში ან ტურისტულ ობიექტზე, და ქართველი დელეგაციის ვიზიტი ტექნოლოგიურ-ინდუსტრიულ ზონაში ან ტიკვეშის ღვინის რეგიონში, თარჯიმნისგან ტექნიკური ლექსიკის, უსაფრთხოების წესებისა და ფიზიკური გამძლეობის კომბინაციას მოითხოვს. ორივე ქვეყნის ღვინის ტერმინოლოგია (ჯიშები, დაყენების ტექნოლოგია, აპელასიები) ევროპულ სტანდარტს მიჰყვება და ბალკანურ-კავკასიური ღვინის კულტურის საერთო ენა თარგმანს ამარტივებს; სამშენებლო და ინდუსტრიულ ნაწილში წინასწარ ვითხოვთ ობიექტის ტექნიკურ აღწერას, რომ თარჯიმანი ადგილზე შინაარსზე იყოს კონცენტრირებული.

ტიპური შეცდომები ზეპირი თარგმანის დაგეგმვისას

• სერბულის ან ბულგარულის თარჯიმნის დაქირავება „მსგავსი ენის“ ლოგიკით ოფიციალურ პროცედურაზე
• სასამართლოში ინგლისურის თარჯიმნის დანიშვნა, როცა მონაწილემ მაკედონიური დაასახელა
• სპორტული ტრანსფერის თარჯიმნის ბოლო დღეს ძებნა, როცა მაკედონიური თარჯიმანი ერთეულია
• ერთი სინქრონისტის დაჯავშნა სრულდღიური ღონისძიებისთვის
• ალბანურენოვანი მაკედონიელი მოქალაქისთვის მაკედონიური თარჯიმნის დანიშვნა, როცა მას ალბანური სჭირდებოდა
• ონლაინ შეხვედრაზე დროის სარტყლის სხვაობის გაუთვალისწინებლობა

დაჯავშნა

ნოტარიუსთან ან კლინიკაში მოკლე ვიზიტისთვის მინიმალური შეკვეთა ერთი საათია. სინქრონული ღონისძიების დაჯავშნა სამი-ოთხი კვირით ადრეა სასურველი, ნოტარიუსთან და სასამართლოში თანხლება რამდენიმე დღით ადრე, ვინაიდან მაკედონიური თარჯიმნის ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია.

ხშირად დასმული კითხვები