მაკედონიური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

მაკედონიური სამართლებრივი და სამედიცინო ტექსტი ორი ტრადიციის ნაზავია: იუგოსლავიური სამართლისა და ჯანდაცვის სისტემა, რომელიც სერბულ, ხორვატულ, სლოვენურ და ბოსნიურ დოკუმენტებთან საერთო სტრუქტურას ინარჩუნებს, და ევროკავშირის ინტეგრაციის ორი ათწლეული, რომელმაც ტერმინოლოგია ევროპულ acquis-სთან დააახლოვა. ქართველი იურისტისა და ექიმისთვის ეს ნიშნავს, რომ მაკედონიური ხელშეკრულება ან ეპიკრიზი ქართულს სტრუქტურულად ჰგავს, მაგრამ ინსტიტუტების სახელწოდებები, ფორმების ნომენკლატურა და ცალკეული ცნებები (მაგალითად, „правосилност“, „тековна состојба“, „отпусно писмо“, „Фонд за здравствено осигурување“) ზუსტ ეკვივალენტს ან განმარტებას მოითხოვს. ამ გვერდზე ვაღწერთ ჩრდილოეთ მაკედონიის სამართლებრივ და ჯანდაცვის სისტემას თარგმანის თვალსაზრისით, დოკუმენტების ტიპებს, რომლებიც ორ ქვეყანას შორის რეალურად მოძრაობს, ტერმინოლოგიურ ხაფანგებს და ხარისხის კონტროლს იურისტთან და ექიმთან ერთად.

ჩრდილოეთ მაკედონიის სამართლებრივი სისტემა ქართველი მკითხველისთვის

ჩრდილოეთ მაკედონიის სამართალი კონტინენტური ტრადიციისაა, იუგოსლავიური კანონმდებლობის მემკვიდრეობით და 1991 წლის შემდეგ ევროპულ სტანდარტებთან ჰარმონიზაციით. ვალდებულებითი ურთიერთობების კანონი (Закон за облигационите односи) იუგოსლავიური 1978 წლის კანონის მემკვიდრეა და სერბულ, ხორვატულ, ბოსნიურ კანონებთან თითქმის იდენტური სტრუქტურა აქვს; სავაჭრო კომპანიების კანონი (Закон за трговските друштва) ევროპულ დირექტივებზეა მორგებული; სასამართლო სისტემა სამსაფეხურიანია: ძირითადი სასამართლოები (основен суд), სააპელაციო სასამართლოები (апелационен суд) და უზენაესი სასამართლო (Врховен суд), პლუს ადმინისტრაციული სასამართლო და საკონსტიტუციო სასამართლო. ნოტარიატი 1998 წლიდან კერძოა, ხოლო აღსრულებას კერძო აღმასრულებლები (извршители) ახორციელებენ, რაც ქართული სააღსრულებო ბიუროსგან განსხვავებული ინსტიტუტია.

ბევრი ცნება ქართულში პირდაპირ ეკვივალენტს პოულობს: ДОО (друштво со ограничена одговорност) შპს-ა, ДООЕЛ (друштво со ограничена одговорност основано од едно лице) ერთპიროვნული შპს, АД სააქციო საზოგადოება, ТП ინდივიდუალური მეწარმე, полномошно მინდობილობა, договор ხელშეკრულება, статут წესდება. სირთულე იმ ინსტიტუტებში იწყება, რომლებიც ერთ ქვეყანაშია და მეორეში არა: ცენტრალური რეესტრი (Централен регистар) ერთდროულად სამეწარმეო რეესტრიც არის და გირავნობის, ლიზინგისა და ბალანსების რეესტრიც; ტექნოლოგიურ-ინდუსტრიული განვითარების ზონები (ТИРЗ) საკუთარი საგადასახადო რეჟიმით; კერძო აღმასრულებლისა და ნოტარიუსის სააღსრულებო ფუნქციები.

მაკედონიური იურიდიული ლექსიკის თავისებურებები

მაკედონიური სამართლებრივი ტერმინოლოგია იუგოსლავიური საერთო ფონდიდან მოდის და სერბულთან და ხორვატულთან დიდწილად საერთოა (тужба - სარჩელი, пресуда - გადაწყვეტილება, решение - განჩინება/დადგენილება, жалба - საჩივარი, правосилност - კანონიერ ძალაში შესვლა, извршување - აღსრულება), მაგრამ მაკედონიური გრამატიკით: ბრუნვების გარეშე, პოსტპოზიციური არტიკლით და საკუთარი ორთოგრაფიით. ბოლო ორი ათწლეულის ევროპული ტერმინოლოგია (усогласување - ჰარმონიზაცია, јавна набавка - სახელმწიფო შესყიდვა, заштита на лични податоци - პერსონალურ მონაცემთა დაცვა) ხშირად ინგლისურიდან კალკირებულია და ქართულ ეკვივალენტს ევროპული ინტეგრაციის ქართული ტერმინოლოგიით პოულობს. ცრუ მეგობრები სერბულთან და ბულგარულთან იურიდიულ ტექსტშიც რეალურია და რედაქტორის ცალკე ყურადღებას მოითხოვს.

რომელი იურიდიული დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

• სპორტული კონტრაქტები და ტრანსფერის შეთანხმებები ფედერაციებისა და კლუბებისთვის
• სამეწარმეო ხელშეკრულებები: ღვინის, სამშენებლო მასალების, ავტოკომპონენტების მიწოდება და დისტრიბუცია, ტურისტული მომსახურება
• კორპორატიული საბუთები: ცენტრალური რეესტრის ამონაწერი (тековна состојба), დამფუძნებელი აქტი, წესდება, დამფუძნებელთა გადაწყვეტილებები
• მინდობილობა (полномошно) ქონების, დოკუმენტების მიღებისა და სასამართლო წარმომადგენლობისთვის
• სასამართლო აქტები: განქორწინების, ალიმენტის, მემკვიდრეობის, სახელშეკრულებო დავების გადაწყვეტილებები; კერძო აღმასრულებლის დადგენილებები
• უძრავი ქონების საბუთები: ნასყიდობა, ქონების ფურცელი (имотен лист) კადასტრიდან, იჯარა
• საოჯახო სამართლის დოკუმენტები: საქორწინო ხელშეკრულება, თანხმობა ბავშვის გასვლაზე, მეურვეობის გადაწყვეტილებები
• შრომითი ხელშეკრულებები და ცნობა სტაჟის შესახებ საპენსიო ფონდიდან

სპორტული სამართალი: კონტრაქტები და ტრანსფერები

ქართველი და მაკედონიელი სპორტსმენების ურთიერთტრანსფერი ორ ქვეყანას შორის იურიდიული თარგმანის ყველაზე ხშირი კატეგორიაა. სპორტული კონტრაქტი შრომითი და სამოქალაქო სამართლის ნაზავია, სადაც ანაზღაურება, ბონუსები, გამოსახულების უფლებები, აგენტის კომისია, სატრანსფერო ანაზღაურება, სოლიდარობის შენატანი და დავების განხილვის ორგანო (ფედერაციის საარბიტრაჟო კომისია, სპორტის საარბიტრაჟო სასამართლო ლოზანაში) ფიგურირებს. საერთაშორისო ფედერაციების რეგლამენტების ტერმინოლოგია ორივე ენაში ერთნაირად იკითხება, ეროვნული ფედერაციების წესები კი განსხვავდება; თარგმანში ორიგინალ ტერმინს ვინარჩუნებთ და ქართულ ეკვივალენტს ვამატებთ. ვადები სატრანსფერო ფანჯრითაა შეზღუდული, ამიტომ ეს კატეგორია პრიორიტეტული რიგით მუშავდება.

ხელშეკრულება ორ ენაზე: მაკედონიური და ქართული

მაკედონიურ პარტნიორთან ხელშეკრულება ხშირად ორ სვეტად დგება, მაკედონიური და ქართული, ან ინგლისური მესამე სვეტით. დათქმა „ყველა ტექსტს თანაბარი იურიდიული ძალა აქვს“ ნიშნავს, რომ სვეტებს შორის შეუსაბამობა დავისას იმ მხარის სასარგებლოდ იკითხება, რომელსაც ის აწყობს. ამიტომ ორენოვან ხელშეკრულებაზე ცალკე ეტაპად ვადარებთ მუხლების ნუმერაციას, ვადებს, თანხებს (დენარი, ლარი, ევრო, კურსის მითითებით), ჯარიმების პროცენტებს, ფორს-მაჟორის ჩამონათვალსა და დავების განხილვის ადგილს (სკოპიეს ძირითადი სასამართლო, ჩრდილოეთ მაკედონიის ეკონომიკური პალატის საარბიტრაჟო, თბილისის საარბიტრაჟო). ვალდებულებითი ურთიერთობების კანონის სპეციფიკური ცნებები (მაგალითად, „раскинување“ - შეწყვეტა, „отстапување“ - დათმობა) ქართული სამოქალაქო კოდექსის ეკვივალენტებით გადადის.

სასამართლო აქტები და კერძო აღმასრულებლები

ჩრდილოეთ მაკედონიის სასამართლო აქტების თარგმნისას მნიშვნელოვანია სასამართლოს ზუსტი დასახელება, საქმის ნომერი (მაკედონიური ფორმატით: П.бр., К.бр. და ა.შ.), კანონიერ ძალაში შესვლის ბეჭედი (правосилност) და სარეზოლუციო ნაწილის სიტყვასიტყვითი სიზუსტე, რადგან საქართველოს სასამართლო უცხოური გადაწყვეტილების ცნობისას სწორედ ამ ნაწილს ასრულებს. ცალკე კატეგორიაა კერძო აღმასრულებლის (извршител) დადგენილებები, რომლებიც ჩრდილოეთ მაკედონიაში სასამართლო აღსრულების ფუნქციას ასრულებს და საქართველოში ცნობისთვის სასამართლო აქტთან ერთად უნდა იყოს წარდგენილი. აპოსტილს სასამართლო აქტზე ძირითადი სასამართლო ადებს.

მინდობილობა ჩრდილოეთ მაკედონიისთვის

ქართველი მოქალაქის ან კომპანიის მიერ ჩრდილოეთ მაკედონიაში წარმომადგენლისთვის გაცემული მინდობილობა ქართველ ნოტარიუსთან ქართულად დგება, მაკედონიურად ითარგმნება და აპოსტილირდება. მაკედონიური ნოტარიული და სარეგისტრაციო პრაქტიკა უფლებამოსილებების კონკრეტულ ჩამონათვალს ელის, განსაკუთრებით უძრავი ქონებისა და ცენტრალური რეესტრის საკითხებში, ამიტომ ქართულ ტექსტს თავიდანვე ისე ვაყალიბებთ, რომ თარგმანი ადგილობრივ სტანდარტს ემთხვეოდეს. საპირისპირო მიმართულებით მაკედონიური მინდობილობა ქართველი ნოტარიუსისთვის ქართულად ითარგმნება, უფლებამოსილებების ფარგლების ცალსახა მითითებით.

ჩრდილოეთ მაკედონიის ჯანდაცვის სისტემა და სამედიცინო დოკუმენტაცია

ჩრდილოეთ მაკედონიის ჯანდაცვა სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევაზეა აგებული, რომელსაც ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდი (Фонд за здравствено осигурување, ФЗОМ) მართავს, და პაციენტს ოჯახის ექიმი (матичен лекар) ჰყავს. სამედიცინო დოკუმენტების ფორმატი იუგოსლავიური ტრადიციისაა: გამოწერის ფურცელი (отпусно писмо), სპეციალისტის დასკვნა (специјалистички извештај), ექიმის ცნობა (лекарско уверение), ვაქცინაციის ბარათი (картон за вакцинација), დროებითი შრომისუუნარობის ცნობა (боледување), ინვალიდობის კომისიის დასკვნა. სკოპიეს კლინიკური ცენტრი „დედა ტერეზა“ და უნივერსიტეტის კლინიკები ტერციული დონის დაწესებულებებია, რომელთა დასკვნები ხშირად ითარგმნება.

ქართულად თარგმნისას დიაგნოზებს ICD-კოდით ვინარჩუნებთ (ჩრდილოეთ მაკედონია ICD-10-ს იყენებს, ისევე როგორც საქართველო), პრეპარატებს საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელებით და სავაჭრო სახელით, დოზირებასა და კვლევის ერთეულებს უცვლელად, მაკედონიურ აბრევიატურებს ქართული პრაქტიკის შესატყვისებით. თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს კლინიკური ლოგიკის თვალსაზრისით: ჩივილები, ანამნეზი, კვლევები, დიაგნოზი და დანიშნულება ერთმანეთს უნდა ეთანხმებოდეს.

ვისთვის ითარგმნება მაკედონიური სამედიცინო დოკუმენტი

სპორტსმენები

სპორტული ტრანსფერის სამედიცინო შემოწმება, წინა კლუბის სამედიცინო ისტორია, ტრავმების დოკუმენტაცია და ანტიდოპინგური ცნობები ორივე მიმართულებით ითარგმნება. სპორტული მედიცინის ტერმინოლოგია (ორთოპედია, ტრავმატოლოგია, რეაბილიტაცია) ორივე ენაში საერთაშორისო სტანდარტს მიჰყვება, მაგრამ დაზღვევის და კლუბის პასუხისმგებლობის ნაწილი სამართლებრივ სიზუსტეს მოითხოვს.

მკურნალობა საზღვარგარეთ და ФЗОМ-ის ანაზღაურება

ჩრდილოეთ მაკედონიის ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდი საზღვარგარეთ მკურნალობის ანაზღაურებას გარკვეულ პირობებში ითვალისწინებს, თუ მკურნალობა ქვეყანაში მიუწვდომელია და წინასწარ არის შეთანხმებული. ქართულ კლინიკაში ნამკურნალები მაკედონიელი პაციენტისთვის ქართული დასკვნა, ოპერაციის ოქმი, ინვოისები და გაწერის ეპიკრიზი მაკედონიურად ითარგმნება ფონდისა და ოჯახის ექიმისთვის; დიაგნოზების კოდებისა და პროცედურების დასახელების ზუსტი შესაბამისობა ანაზღაურების პროცედურაში გადამწყვეტია.

ოჯახები ბავშვებით

მაკედონიური ვაქცინაციის ბარათი ქართული ბაღისა და სკოლის სავალდებულო დოკუმენტია; მაკედონიური ვაქცინაციის კალენდარი ევროპულ სტანდარტს მიჰყვება და ქართულისგან რამდენიმე პოზიციით განსხვავდება. თარგმანში ვაქცინების დასახელებებს ქართული პრაქტიკის შესატყვისებით ვთარგმნით, ორიგინალის შენარჩუნებით, თარიღებსა და სერიებს სიმბოლო-სიმბოლო გადმოგვაქვს.

მაკედონიელი ექიმები და მედპერსონალი

სკოპიეს სამედიცინო ფაკულტეტის კურსდამთავრებულები საქართველოში სამუშაოდ დიპლომის, სპეციალიზაციის (специјализација) სერტიფიკატისა და ლიცენზიის (ექიმთა პალატის ლიცენზა) თარგმანს საჭიროებენ. მაკედონიური სპეციალიზაციისა და ლიცენზირების სისტემა (ექიმთა პალატა, ლიცენზიის განახლება კრედიტებით) ქართული რეზიდენტურისა და პროფესიული საბჭოს სისტემისგან განსხვავებულია, და თარგმანში სტრუქტურას ორიგინალის შენარჩუნებით ვხსნით.

სამედიცინო-სამართლებრივი დოკუმენტები

ზოგიერთი დოკუმენტი ორივე დარგს ერთდროულად ეკუთვნის: ინვალიდობის კომისიის დასკვნა, სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის აქტი, შრომითი ტრავმის აქტი, სამედიცინო დაზღვევის ხელშეკრულება, სპორტსმენის ტრავმის დოკუმენტაცია სადავო ტრანსფერისთვის. ასეთ ტექსტებზე ორი რედაქტორი მუშაობს, იურისტი და ექიმი, და საბოლოო ვერსია ორივეს ხელმოწერით მოწმდება.

ევროპული ინტეგრაცია და ორივე ქვეყნის დოკუმენტაცია

ჩრდილოეთ მაკედონია და საქართველო ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნებია და კანონმდებლობას acquis-სთან ჰარმონიზებას უწევენ. ეს თარგმანს ამარტივებს: სახელმწიფო შესყიდვების, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის, მომხმარებელთა უფლებების, სურსათის უვნებლობის და ტექნიკური რეგულირების ტერმინოლოგია ორივე ენაში ერთსა და იმავე ევროპულ დირექტივებზეა აგებული, და ქართული ეკვივალენტები ევროპული ინტეგრაციის ოფიციალური თარგმანებიდან ირჩევა. მაკედონიური სატენდერო დოკუმენტაცია (ელექტრონული სახელმწიფო შესყიდვების სისტემა) ქართული კომპანიისთვის ამ ლოგიკით ითარგმნება.

უძრავი ქონება და კადასტრი

მაკედონიელი მოქალაქის მიერ საქართველოში ბინის შეძენა ან ქართველი მოქალაქის მიერ ოჰრიდის ტბის სანაპიროზე ქონების ყიდვა ორივე ქვეყნის უძრავი ქონების ტერმინოლოგიას ერთ პაკეტში აერთიანებს. ჩრდილოეთ მაკედონიაში საკუთრების უფლებას უძრავი ქონების კადასტრის სააგენტო ქონების ფურცლით (имотен лист) ადასტურებს, გარიგებას ნოტარიუსი ამოწმებს და კადასტრი რეგისტრირებას ახდენს; საქართველოში ამ ფუნქციას საჯარო რეესტრი ასრულებს. „Имотен лист“, „катастарска парцела“, „право на користење“ ქართული ეკვივალენტებით გადადის, ორიგინალის შენარჩუნებით, ხოლო ქართული „ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან“ და „საკუთრების უფლების რეგისტრაცია“ მაკედონიურ ტექსტში განმარტებით. საბოლოო ეტაპზე ნოტარიუსთან გარიგებას ხშირად ზეპირი თარჯიმანიც ესწრება.

შრომითი ურთიერთობები

ქართველი სპეციალისტის ჩრდილოეთ მაკედონიაში ან მაკედონიელის საქართველოში დასაქმებისას შრომითი ხელშეკრულება, ცნობა სტაჟის შესახებ და კვალიფიკაციის დოკუმენტები ითარგმნება. ჩრდილოეთ მაკედონიის შრომითი ურთიერთობების კანონი ევროპულ დირექტივებზეა მორგებული და გამოსაცდელი ვადის, სამუშაო დროის, შვებულებისა და შეწყვეტის საფუძვლების საკუთარ სისტემას იყენებს; საპენსიო და ინვალიდობის დაზღვევის ფონდი სტაჟს ცალკე აღრიცხავს, და მისი ცნობა საქართველოში საპენსიო საკითხებისთვის შეიძლება იყოს საჭირო. ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულ პუნქტებს ხელშეკრულების თარგმანში შენიშვნებით ვუთითებთ.

კონფიდენციალურობა და მონაცემთა დაცვა

სამედიცინო და კორპორატიული დოკუმენტები განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ და კომერციულ ინფორმაციას შეიცავს. ჩრდილოეთ მაკედონიის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონი GDPR-ზეა მორგებული, საქართველოს კანონი პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ ევროპულ სტანდარტს მიჰყვება; ფაილები დაშიფრულ არხებში მოძრაობს, მთარგმნელები და რედაქტორები ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობენ, შეკვეთის დასრულების შემდეგ დოკუმენტები კლიენტის მითითებით იშლება.

ხარისხის კონტროლი დარგობრივ თარგმანში

მაკედონიური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი სამსაფეხურიან პროცესს გადის: დარგობრივი მთარგმნელი, დარგის სპეციალისტი-რედაქტორი (იურისტი ან ექიმი) და საბოლოო კორექტორი, რომელიც ციფრებს, სახელებს პასპორტის ლათინურ ჩანაწერთან, საქმის ნომრებსა და ფორმატირებას ამოწმებს. ვინაიდან მაკედონიურზე რეგისტრირებული მთარგმნელი ერთეულია, დარგობრივ რედაქციას ბალკანური ენების სპეციალისტი და ქართველი იურისტი ან ექიმი ერთად ასრულებს. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი მხოლოდ იმ ეგზემპლარებზე სრულდება, რომლებიც ნამდვილად სჭირდებათ.

ხშირი შეცდომები მაკედონიურ დარგობრივ თარგმანში

• „решение“-ს ერთგვაროვნად „გადაწყვეტილებად“ თარგმნა, თუმცა კონტექსტის მიხედვით ის განჩინება, დადგენილება ან ადმინისტრაციული აქტია
• კერძო აღმასრულებლის დადგენილების სასამართლო გადაწყვეტილებად წარდგენა
• სპორტული კონტრაქტის ეროვნული ფედერაციის ტერმინების საერთაშორისო ტერმინებით ჩანაცვლება
• „отпусно писмо“-ს „გამოშვების წერილად“ სიტყვასიტყვით თარგმნა გამოწერის ეპიკრიზის ნაცვლად
• ICD-კოდის ან პრეპარატის INN-დასახელების „თარგმნა“ შენარჩუნების ნაცვლად
• 2019 წლამდე გაცემულ სასამართლო აქტში სახელმწიფოს სახელწოდების „გასწორება“

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი დარგობრივ დოკუმენტებზე

მაკედონიური დედნის შემთხვევაში აპოსტილი ჩრდილოეთ მაკედონიაში ძირითად სასამართლოში უნდა იყოს დართული, ქართული დედნისთვის კი იუსტიციის სახლი ადებს. ხელშეკრულების შემთხვევაში ხშირად მხოლოდ ხელმოწერილი ვერსია მოწმდება, პროექტი კი სამუშაო თარგმანად რჩება; სპორტული კონტრაქტი ფედერაციისთვის დამოწმებულია საჭირო; სამედიცინო დოკუმენტებზე დამოწმება ფონდის, სასამართლო, საგანმანათლებლო და სპორტული პროცედურებისთვის სჭირდებათ, მკურნალი ექიმისთვის უბრალო თარგმანიც საკმარისია. შეკვეთისას ვაზუსტებთ დანიშნულებას და მხოლოდ საჭირო ეგზემპლარებს ვამოწმებთ.

ერთი შეკვეთის მაგალითი: სპორტსმენის ტრანსფერი და ტრავმის დავა

მაკედონიელი ფეხბურთელი ქართულ კლუბში გადადის: მაკედონიური კონტრაქტი, გათავისუფლების დოკუმენტი და სამედიცინო შემოწმების დასკვნა ქართულად ითარგმნება ფედერაციისა და კლუბისთვის, ქართული კონტრაქტი მაკედონიურად სპორტსმენისა და მისი აგენტისთვის; სეზონის შუაში ტრავმა ხდება და კლუბსა და სპორტსმენს შორის დავა იწყება: ქართული კლინიკის დასკვნები, სადაზღვევო აქტი და ფედერაციის საარბიტრაჟო კომისიის დოკუმენტები მაკედონიურად, მაკედონიელი ექსპერტის დასკვნა ქართულად. ორივე დარგის რედაქტორი ერთ პაკეტზე მუშაობს, სპორტული და სამედიცინო ტერმინოლოგია ყველა დოკუმენტში ერთნაირია, ხოლო კონტრაქტის ტრავმის მუხლი ორივე ვერსიაში სიტყვასიტყვით მოწმდება.

ვადები

ერთგვერდიანი ეპიკრიზი ან ცნობა ერთ-ორ სამუშაო დღეში მზადდება; ხელშეკრულება 10-15 გვერდამდე სამ-ოთხ სამუშაო დღეში, დიდი კორპორატიული პაკეტი ან სასამართლო საქმე მოცულობის მიხედვით. სპორტული ტრანსფერის პაკეტი პრიორიტეტული რიგით მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები