მაკედონიური ენის თარჯიმანი თბილისში

მაკედონიური ენის თარგმანი საქართველოში იშვიათი, მაგრამ ზუსტად იმიტომ განსაკუთრებით პასუხისმგებლიანი სერვისია: ჩრდილოეთ მაკედონიისა და საქართველოს შორის რეზიდენტი საელჩოები არ არსებობს, ამიტომ დოკუმენტების მოძრაობა ორივე მიმართულებით მთლიანად აპოსტილსა და ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანზეა დამოკიდებული, ხოლო მაკედონიური ენის რეგისტრირებული მთარგმნელი ქართველ ნოტარიუსთან ერთეულებია. ამას ემატება ის, რომ მაკედონიური სამხრეთ სლავური ენაა, რომელსაც ბულგარულთან და სერბულთან მჭიდრო ნათესაობა აქვს, და კლიენტს ხშირად სთავაზობენ „მსგავსი“ ენის მთარგმნელს, რაც ოფიციალური დოკუმენტისთვის იურიდიულად უვარგისი შედეგია. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რა თავისებურება აქვს მაკედონიურ დოკუმენტს: უნიკალური ასოები, 2019 წლის სახელმწიფოს სახელწოდების ცვლილება, ალბანურთან ორენოვნება, სასამართლო მთარგმნელთა სისტემა ჩრდილოეთ მაკედონიაში და ის უწყებები, რომლებიც ამ დოკუმენტებს ორივე ქვეყანაში გასცემენ და იღებენ.

მაკედონიური ანბანი და ასოები, რომლებიც სხვაგან არ არსებობს

მაკედონიური კირილიცა 31 ასოსგან შედგება და ხუთი მათგანი მხოლოდ მაკედონიურში გვხვდება ან სხვა სლავურ ანბანებში სხვა მნიშვნელობა აქვს: Ѓ (რბილი გ), Ќ (რბილი კ), Ѕ (ძ), Џ (ჯ), Љ და Њ (რბილი ლ და ნ, სერბულთან საერთო). რუსული ლოგიკით წამკითხველი Ѓ-ს გ-დ, Ќ-ს კ-დ, Ѕ-ს კი საერთოდ ლათინურ S-ად აღიქვამს, და სახელი Ѓорѓи (გიორგის მაკედონიური ფორმა) ან გვარი Ќосев არასწორად ტრანსკრიბირდება. მაკედონიურში არ არსებობს Й, Щ, Ъ, Ы, Ь, Э, Ю, Я, ამიტომ რუსული კლავიატურით აკრეფილი მაკედონიური ტექსტი მაშინვე ამოსაცნობია. ჩვენი მთარგმნელები მაკედონიურ ორთოგრაფიას ფლობენ და ტრანსკრიფციისას მაკედონიური პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს ეყრდნობიან, სადაც Ѓ - Gj, Ќ - Kj, Ѕ - Dz, Џ - Dj, Ж - Zh, Ч - Ch, Ш - Sh ფორმით გადადის.

„მაკედონია“ თუ „ჩრდილოეთ მაკედონია“: თარიღი წყვეტს

2019 წლის თებერვლიდან, პრესპის შეთანხმების ამოქმედების შემდეგ, ქვეყნის ოფიციალური სახელწოდება ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკაა. მანამდე გაცემულ დოკუმენტებზე (დაბადების მოწმობა, დიპლომი, სასამართლო გადაწყვეტილება) „Република Македонија“ წერია, ბეჭდებზეც ძველი სახელწოდებაა, და თარგმანში ეს არ „სწორდება“: დოკუმენტი იმ სახელწოდებით ითარგმნება, რომელიც მასშია, ხოლო მთარგმნელის შენიშვნაში ვუთითებთ, რომ გამცემი სახელმწიფო დღეს ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკაა. ეს დეტალი ქართული უწყებისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან ორი სახელწოდება ერთ პაკეტში სხვა შემთხვევაში კითხვებს ბადებს. ენის სახელწოდება, მაკედონიური, უცვლელი დარჩა და შეთანხმებითაც დადასტურებულია.

ორენოვნება ალბანურთან

2019 წლის ენების კანონით ალბანური ჩრდილოეთ მაკედონიაში სახელმწიფო დონეზე მეორე ოფიციალურ ენად გამოიყენება, და დოკუმენტების ნაწილი, განსაკუთრებით ტეტოვოს, გოსტივარისა და სკოპიეს ზოგიერთი მუნიციპალიტეტის უწყებებიდან, მაკედონიურ-ალბანური ორენოვანი ბლანკით გამოდის. ასეთი დოკუმენტის სრულფასოვანი დამოწმებისთვის მთარგმნელს ორივე ენაზე რეგისტრაცია სჭირდება, ან ალბანური ნაწილი ცალკე ალბანური ენის მთარგმნელს გადაეცემა; ჩვენთან ორივე სქემა მუშაობს, და დამოწმების ჩანაწერში ორივე საწყისი ენა ფიგურირებს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის უნივერსიტეტის (ტეტოვო) დიპლომები სამენოვანია: მაკედონიური, ალბანური და ინგლისური.

რომელი დოკუმენტები მოდის ჩრდილოეთ მაკედონიიდან

• პასპორტი და პირადობის მოწმობა (лична карта)
• ამონაწერი დაბადების, ქორწინების და გარდაცვალების რეესტრიდან (извод од матичната книга на родените / венчаните / умрените)
• ცნობა მოქალაქეობის შესახებ (уверение за државјанство)
• ცნობა ნასამართლობის შესახებ (уверение за неосудуваност) და ცნობა, რომ პირს სისხლის სამართლის საქმე არ აქვს (уверение дека не се води кривична постапка)
• საშუალო სკოლის დიპლომი (диплома за средно образование), ბაკალავრისა და მაგისტრის დიპლომი დანართით (додаток на диплома)
• ცენტრალური რეესტრის ამონაწერი (тековна состојба), ДОО/ДООЕЛ-ის დამფუძნებელი აქტი, წესდება
• ნოტარიული აქტები, მინდობილობა (полномошно), სასამართლო გადაწყვეტილებები
• სამედიცინო დოკუმენტები: გამოწერის ფურცელი (отпусно писмо), ექიმის ცნობა (лекарско уверение), ვაქცინაციის ბარათი
• მართვის მოწმობა და ავტომობილის სარეგისტრაციო მოწმობა

აპოსტილი ორივე მიმართულებით: ერთადერთი მარშრუტი

ჩრდილოეთ მაკედონია ჰააგის აპოსტილის კონვენციის წევრია იუგოსლავიის სამართალმემკვიდრეობით, საქართველო 2007 წლიდან. ვინაიდან რეზიდენტი საელჩოები არ არსებობს და ორმხრივი შეთანხმება დოკუმენტების ურთიერთაღიარებაზე არ მოქმედებს, აპოსტილი ერთადერთი და საკმარისი გზაა: მაკედონიურ დოკუმენტს აპოსტილს ჩრდილოეთ მაკედონიაში ძირითადი სასამართლოები (основен суд) ადებენ (ეს იუგოსლავიური ტრადიციაა, სადაც აპოსტილის გამცემი ორგანო სასამართლოა და არა სამინისტრო), ქართულ დოკუმენტს კი იუსტიციის სახლი. საკონსულო ლეგალიზაცია არცერთი მიმართულებით არ არის საჭირო, საელჩოს ვიზიტიც არა. თუ დოკუმენტს აპოსტილი აკლია, ის მხოლოდ გამცემ ქვეყანაში დაერთვის, საქართველოში მაკედონიურ დოკუმენტზე აპოსტილის „დამატება“ შეუძლებელია.

სასამართლო მთარგმნელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში და ნოტარიუსი საქართველოში

ჩრდილოეთ მაკედონიაში ოფიციალურ თარგმანს „постојан судски преведувач“ (მუდმივი სასამართლო მთარგმნელი) ასრულებს, რომელსაც იუსტიციის სამინისტრო ნიშნავს და საკუთარი ბეჭედი აქვს; ნოტარიუსი თარგმანს არ ამოწმებს. საქართველოში, პირიქით, თარგმანს ნოტარიუსი ამოწმებს რეგისტრირებული მთარგმნელის ხელმოწერის დადასტურებით. ეს ორი სისტემა ერთმანეთს არ ცნობს ავტომატურად: მაკედონიელი სასამართლო მთარგმნელის ბეჭდით თარგმნილი დოკუმენტი საქართველოს უწყებაში ქართული ნოტარიული დამოწმების გარეშე არ მიიღება, ხოლო ქართული ნოტარიული თარგმანი ჩრდილოეთ მაკედონიაში ნოტარიულ აქტზე აპოსტილით მიიღება, თუმცა ზოგიერთი უწყება ადგილობრივი სასამართლო მთარგმნელის ხელახალ დამოწმებას ითხოვს. ამ განსხვავების ცოდნა დროის დაკარგვისგან იცავს.

ვინ თარგმნის მაკედონიურს და რატომ არ გამოდგება ბულგარულის ან სერბულის მთარგმნელი

მაკედონიური, ბულგარული და სერბული ურთიერთგასაგებია ზეპირ საუბარში, და ბულგარეთი მაკედონიურს ცალკე ენად ოფიციალურად არც აღიარებს. ოფიციალური დოკუმენტისთვის ეს პოლიტიკური და ლინგვისტური დებატი არსებითი არ არის: ქართველი ნოტარიუსი მთარგმნელს კონკრეტულ ენაზე არეგისტრირებს, და ბულგარულზე ან სერბულზე რეგისტრირებული მთარგმნელი მაკედონიური დოკუმენტის დამოწმებას ხელს ვერ აწერს. ლინგვისტურადაც განსხვავება რეალურია: მაკედონიურს სამი განსაზღვრული არტიკლი აქვს (-от, -ов, -он), ბრუნვები არ აქვს, ბულგარულისგან განსხვავებული ლექსიკა და ორთოგრაფია, სერბულისგან განსხვავებული ასოები. ჩვენთან მაკედონიურ თარგმანს მაკედონიურზე რეგისტრირებული მთარგმნელი ასრულებს, რედაქციას კი ბალკანური ენების სპეციალისტი.

ბიზნესი და საინვესტიციო კონტექსტი

ჩრდილოეთ მაკედონია ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყანაა და ნატოს წევრი 2020 წლიდან, ეკონომიკა კი ევროპულ საწარმოო ჯაჭვებზეა ორიენტირებული: ტექნოლოგიურ-ინდუსტრიული განვითარების ზონები, ავტოკომპონენტების წარმოება, ღვინო, ტექსტილი, სოფლის მეურნეობა. საქართველოსთან ორმხრივი ვაჭრობა მცირეა, მაგრამ იზრდება, ხოლო ორივე ქვეყნის ევროპული ინტეგრაციის პროცესი დოკუმენტაციას ევროპულ სტანდარტებთან აახლოებს (ECTS-კრედიტები, ევროპული CV-ფორმატი, CE-მარკირება). მაკედონიური კომპანიების საქართველოში და ქართულის ჩრდილოეთ მაკედონიაში რეგისტრაციისას ცენტრალური რეესტრისა (Централен регистар) და საჯარო რეესტრის დოკუმენტები ერთმანეთის ენაზე ითარგმნება, ხოლო ДОО (შპს) და ДООЕЛ (ერთპიროვნული შპს) ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმები ფრჩხილებში იხსნება.

განათლება, სპორტი და ეკლესია: სად იკვეთება ორი ქვეყანა

ქართული და მაკედონიური უნივერსიტეტების კავშირები Erasmus+ პროგრამით მიმდინარეობს: სკოპიეს წმინდა კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტი, შტიპის გოცე დელჩევის უნივერსიტეტი და ტეტოვოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის უნივერსიტეტი ქართულ პარტნიორებთან სტუდენტებსა და ლექტორებს ცვლიან, რაც აკადემიური ცნობების, დიპლომებისა და ხელშეკრულებების თარგმანს ბადებს. სპორტში ქართველი ფეხბურთელები და მაკედონიელი მოჭიდავეები ერთმანეთის ლიგებში თამაშობენ, და ტრანსფერისთვის ფედერაციები კონტრაქტების, სამედიცინო ცნობებისა და პასპორტების თარგმანს ითხოვენ. ორივე ქვეყანა მართლმადიდებლურია, და ეკლესიური ვიზიტები, ქორწინებები და ნათლობის მოწმობები ცალკე, თუმცა მცირე ნაკადს ქმნის.

ЕМБГ და ციფრობრივი მონაცემები

მაკედონიური დოკუმენტების უმეტესობაზე 13-ნიშნა ერთიანი სამოქალაქო ნომერი ЕМБГ (единствен матичен број на граѓанинот) არის დატანილი: პირველი შვიდი ციფრი დაბადების თარიღია, შემდეგი ორი რეგისტრაციის რეგიონი, ბოლო ოთხი სქესისა და კონტროლის ციფრები. ეს ნომერი, პასპორტის ნომერი, რეესტრის ჩანაწერის ნომერი და დიპლომის სერია თარგმანში უცვლელად გადმოგვაქვს, აბრევიატურას ქართულად ვხსნით და ორიგინალს ფრჩხილებში ვუტოვებთ. საქართველოს ბანკები და საჯარო რეესტრი მაკედონიელ კლიენტს სწორედ ამ ნომრით ახდენენ იდენტიფიცირებას, ამიტომ თითოეული ციფრი რედაქტორის მიერ ცალკე მოწმდება.

გვარები -ски და -ов: სქესის მიხედვით ცვალებადი ფორმები

მაკედონიური გვარები სქესის მიხედვით იცვლება: Стојановски / Стојановска, Петров / Петрова, Ѓорѓиев / Ѓорѓиева. ერთი ოჯახის წევრების გვარი დოკუმენტებში სხვადასხვა ფორმითაა, და ქართულ თარგმანში ეს ფორმები უცვლელად რჩება, „გათანაბრების“ გარეშე, რადგან ბინადრობის ბარათი და საბანკო დოკუმენტები პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს იმეორებს. ქორწინების მოწმობაში, სადაც ცოლ-ქმრის გვარი განსხვავებული ფორმითაა, თარგმანს მოკლე შენიშვნას ვურთავთ, რომ ეს ერთი გვარის სქესობრივი ვარიანტებია და არა ორი განსხვავებული გვარი. სახელების შემთხვევაში ბერძნული და სლავური წარმოშობის ფორმები (Ѓорѓи, Кирил, Методиј) ქართულში ჩვეული ეკვივალენტების ცდუნებას ქმნის, მაგრამ ტრანსკრიფცია პასპორტს მიჰყვება და არა ტრადიციას.

ვისთვის არის ეს სერვისი განკუთვნილი

მაკედონიური ენის მთარგმნელს ჩვენთან სამი ტიპის კლიენტი მოძებნის: ჩრდილოეთ მაკედონიის მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ბინადრობას, ქორწინებას, სწავლას, სპორტულ კონტრაქტს ან ბიზნესს აფორმებს; ქართული კომპანია ან ფედერაცია, რომელიც მაკედონიურ პარტნიორთან, კლუბთან ან უნივერსიტეტთან თანამშრომლობს; და საქართველოს მოქალაქე, რომელიც ჩრდილოეთ მაკედონიაში სასწავლებლად, სამუშაოდ, საცხოვრებლად ან ქორწინებისთვის მიემგზავრება და ქართული საბუთები მაკედონიურად სჭირდება. სამივე შემთხვევაში ერთი და იგივე გუნდი მუშაობს, თუმცა დოკუმენტების ნაკრები, სამიზნე უწყება და დამოწმების სქემა განსხვავებულია, ამიტომ პირველ კონსულტაციაზე სწორედ ამ დეტალებს ვაზუსტებთ.

ენობრივი თავისებურებები, რომლებიც თარგმანზე აისახება

მაკედონიური სლავურ ენებს შორის ყველაზე ანალიტიკურია: ბრუნვები დაკარგულია, მიმართება წინდებულებით გამოიხატება, არსებითი სახელი ბოლოსართით (პოსტპოზიციური არტიკლით) განისაზღვრება, ზმნას კი მდიდარი დროთა სისტემა აქვს, მათ შორის „აღქმული/არააღქმული“ წარსულის კატეგორია, რომელიც სასამართლო ჩვენებაში პირდაპირ და ირიბ ინფორმაციას გამოყოფს. ოფიციალური ლექსიკა იუგოსლავიური სამართლის ტრადიციიდან მოდის (извод - ამონაწერი, уверение - ცნობა, решение - გადაწყვეტილება, полномошно - მინდობილობა, договор - ხელშეკრულება), ბოლო ათწლეულში კი ევროკავშირის ტერმინოლოგიით ივსება. ქართულში ტერმინს იმ ფორმით ვირჩევთ, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობასა და უწყებების პრაქტიკაშია დამკვიდრებული.

ბეჭდები, ბლანკები და ხელნაწერი ჩანაწერები

მაკედონიური სამოქალაქო აქტების ამონაწერები რეესტრიდან ბეჭდური ბლანკითაა, ბეჭდები კი ხშირად ორენოვანი (მაკედონიური და ალბანური) ან სახელმწიფოს ძველი სახელწოდებით. ვთარგმნით ყველა წაკითხვად ელემენტს: ბლანკის ველებს, ბეჭდის გარე წრესა და ცენტრს, რეგისტრაციის ნომერსა და მარგინალურ შენიშვნებს. წაუკითხავ ფრაგმენტს „წაუკითხავად“ ვნიშნავთ. იუგოსლავიის პერიოდის დოკუმენტები (1991 წლამდე) სერბულ-ხორვატული ბლანკებით შეიძლება იყოს, მაკედონიური ჩანაწერით; ასეთ შემთხვევაში ორივე ენა თარგმანში ცალსახად აღინიშნება.

ტიპური შეცდომები მაკედონიურ თარგმანში

• Ѓ, Ќ, Ѕ, Џ ასოების რუსული ლოგიკით ტრანსკრიფცია, რაც სახელს პასპორტისგან განსხვავებულს ხდის
• 2019 წლამდე გაცემულ დოკუმენტში სახელმწიფოს სახელწოდების „გასწორება“ შენიშვნის ნაცვლად
• ალბანური ნაწილის გამოტოვება ორენოვან დოკუმენტში
• ბულგარულის ან სერბულის მთარგმნელის ხელმოწერა, რომელიც ნოტარიუსმა მაკედონიურზე ვერ დაადასტურა
• სასამართლო მთარგმნელის ბეჭდით თარგმნილი დოკუმენტის საქართველოში ქართული დამოწმების გარეშე წარდგენა
• აპოსტილის „დამატების“ მცდელობა საქართველოში, რაც შეუძლებელია

ხარისხის კონტროლი მაკედონიურ თარგმანზე

ყოველი მაკედონიური თარგმანი მთარგმნელის შემდეგ რედაქტორთან გადის, რომელიც სამ რამეს ამოწმებს: ციფრობრივ მონაცემებს (ЕМБГ, სერიები, თარიღები) სიმბოლო-სიმბოლო, საკუთარ სახელებს პასპორტის ლათინურ ჩანაწერთან შედარებით და ტერმინოლოგიურ თანმიმდევრობას მთელ პაკეტში. ვინაიდან მაკედონიური ენის რეგისტრირებული მთარგმნელი ერთეულია, რედაქტორის როლს ბალკანური ენების სპეციალისტი ასრულებს, რომელიც ტექსტს სერბულ-ხორვატული და ბულგარული „ცრუ მეგობრების“ თვალსაზრისით კითხულობს: მაკედონიური „година“ წელია და არა „წელი/საათი“ ორმაგი მნიშვნელობით, „право“ სამართალიც არის და „პირდაპირაც“, „збор“ სიტყვაა და არა „კრება“.

ვადები

ერთი-ორი გვერდი ერთ-ორ სამუშაო დღეში მზადდება, ხოლო ხელშეკრულება ან დიპლომის დანართი სამ-ოთხ დღეში; ექსპრეს რეჟიმი მოკლე დოკუმენტებზე შესაძლებელია მთარგმნელის ხელმისაწვდომობის მიხედვით. სკოპიე თბილისს ორი-სამი საათით ჩამორჩება, ამიტომ ჩრდილოეთ მაკედონიიდან დილით გამოგზავნილი შეკვეთა ჩვენს სამუშაო დღეშივე მუშავდება. ნოტარიული დამოწმება, აპოსტილი იუსტიციის სახლში და კურიერით მიწოდება ერთი შეკვეთის ფარგლებში სრულდება.

კონფიდენციალურობა

მაკედონიური დოკუმენტების ნაწილი კორპორატიულ და პირად ინფორმაციას შეიცავს. ყველა მთარგმნელი და რედაქტორი ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობს, ფაილები დაშიფრულ საცავში ინახება, გარე პლატფორმებზე არ იტვირთება და შეკვეთის დასრულებიდან განსაზღვრული ვადის შემდეგ იშლება, თუ კლიენტი სხვაგვარად არ ითხოვს.

როგორ მიმდინარეობს შეკვეთა

დოკუმენტს ატვირთავთ საიტზე ან გამოგზავნით მესენჯერით; საათნახევარში მიიღებთ ზუსტ ვადას. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ლათინური ჩანაწერის ასლს ტრანსკრიფციის დასამკვიდრებლად. მზა თარგმანს ელექტრონულად, კურიერით საქართველოს ნებისმიერ წერტილში ან საერთაშორისო ამანათით ჩრდილოეთ მაკედონიაში იღებთ; მთელი პროცესი დისტანციურად ეწყობა, ვინაიდან საელჩოს ვიზიტი არცერთ ეტაპზე არ არის საჭირო.

ხშირად დასმული კითხვები