იაპონური ენის სინქრონული და ზეპირი თარგმანი

იაპონური ზეპირი თარგმანი საქართველოში რამდენიმე ტიპურ სიტუაციაში ხდება საჭირო: JICA-ს ტექნიკური თანამშრომლობის სემინარები, იაპონელი ინვესტორების ვიზიტები, ღვინის დეგუსტაციები იაპონელი იმპორტიორებისთვის, საერთაშორისო კონფერენციები, სადაც იაპონელი მომხსენებელი გამოდის, სასამართლო და ნოტარიული მოქმედებები იაპონელი მოქალაქის მონაწილეობით, სამედიცინო ვიზიტები. თითოეულ სიტუაციას სხვადასხვა რეჟიმი სჭირდება. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რას ნიშნავს იაპონური ენის სპეციფიკა თარჯიმნისთვის, რომელი რეჟიმი როდის მუშაობს და როგორ ვამზადებთ ღონისძიებას.

რატომ არის იაპონური სინქრონისტისთვის განსაკუთრებით რთული

იაპონურში ზმნა წინადადების ბოლოს დგას, უარყოფა ზმნის დაბოლოებაშია ჩამალული, ხოლო ქვემდებარე ხშირად საერთოდ გამოტოვებულია. ეს ნიშნავს, რომ სინქრონისტი, რომელიც მთქმელს რამდენიმე წამით ჩამორჩება, ხშირად არ იცის, წინადადება დადებითი იქნება თუ უარყოფითი, სანამ ის არ დასრულდება. გამოსავალი ორია: ან ლაგი იზრდება (თარჯიმანი ელოდება ზმნას და შემდეგ ჩქარა „ეწევა“), ან თარჯიმანი კონტექსტიდან წინასწარ ხვდება და აზრს ქართულად ისე აყალიბებს, რომ ბოლოს კორექციის ადგილი დარჩეს. ორივე ტექნიკა წლების ვარჯიშს მოითხოვს, და სწორედ ამიტომ იაპონური სინქრონისტების რაოდენობა მსოფლიოშიც კი მცირეა. ქართულ-იაპონურ წყვილში პირდაპირი სინქრონისტი უიშვიათესია, ამიტომ ხშირად რელეს ვიყენებთ: იაპონური მომხსენებელი ინგლისურად ითარგმნება ერთ კაბინაში, ინგლისურიდან ქართულად მეორეში. ეს ლაგს ზრდის, მაგრამ ხარისხს ინარჩუნებს, და კლიენტს ამას წინასწარ, გულახდილად ვეუბნებით.

მეორე სირთულე კეიგოა: თავაზიანობის დონეები, რომლებიც იაპონელი მთქმელის სტატუსსა და დამოკიდებულებას გამოხატავს. ქართულში ეს ინფორმაცია ინტონაციითა და ლექსიკით გადადის, და თარჯიმანმა უნდა გადაწყვიტოს, რამდენად „ეტიკეტიანი“ გახადოს ქართული ვერსია. საპირისპირო მიმართულებით, ქართული პირდაპირი მეტყველება („ეს არ გამოგვადგება“) იაპონურად ისე უნდა შერბილდეს, რომ აზრი შენარჩუნდეს, მაგრამ იაპონელი მხარე შეურაცხყოფილად არ დარჩეს. ეს კულტურული მედიაციაა, არა მხოლოდ თარგმანი.

რომელი რეჟიმი როდის

სინქრონული თარგმანი კაბინიდან

კონფერენციებზე, სადაც იაპონელი მომხსენებელი 20 წუთზე მეტს ლაპარაკობს და აუდიტორია რამდენიმე ათეული ადამიანია, კაბინიდან სინქრონული თარგმანი ერთადერთი რეალისტური ვარიანტია. ორი თარჯიმანი 20-30 წუთში ერთმანეთს ენაცვლება, რადგან იაპონურის სინქრონული თარგმანი კოგნიტურად უფრო დამღლელია, ვიდრე ევროპული ენებისა. ვიყენებთ ISO 4043 სტანდარტის შესაბამის კაბინებს და ინფრაწითელ ან რადიო სისტემას მსმენელთა ყურსასმენებით. თუ დარბაზში კაბინის დადგმა შეუძლებელია, პორტატული „ბიდულის“ სისტემა გამოიყენება, თუმცა ის ხმაურიან გარემოში ხარისხს აქვეითებს და მხოლოდ მოკლე სესიებისთვის გვირჩევია.

თანმიმდევრული თარგმანი

საქმიანი მოლაპარაკებები, ოფიციალური შეხვედრები სამინისტროებში, JICA-ს მისიების ვიზიტები და ინტერვიუები თანმიმდევრულ რეჟიმში ტარდება: მთქმელი 1-3 წუთს ლაპარაკობს, თარჯიმანი ჩანაწერებით მთლიან მონაკვეთს თარგმნის. იაპონელი მხარე ამ რეჟიმს ხშირად თავადაც ამჯობინებს, რადგან ის პაუზებს ტოვებს დაფიქრებისთვის, რაც იაპონურ საქმიან კულტურაში ბუნებრივია. თანმიმდევრული თარგმანისას იაპონურის ზმნის ბოლოში დგომა პრობლემა აღარ არის, ხოლო თარჯიმანს კეიგოს რეგისტრის სწორად შერჩევის დროც აქვს. ამ რეჟიმში ერთი თარჯიმანი მთელი დღის შეხვედრასაც უძლებს, თუ შესვენებები დაცულია.

ჩურჩულით თარგმანი (შუშოტაჟი)

როცა დარბაზში ერთი ან ორი იაპონელი მონაწილეა და დანარჩენი ქართულად ლაპარაკობს, თარჯიმანი მათ გვერდით ზის და ჩურჩულით სინქრონულად თარგმნის. ეს რეჟიმი მოსახერხებელია საბჭოს სხდომებზე, სასამართლო პროცესებზე და დეგუსტაციებზე, მაგრამ ორ საათზე მეტ ხანს ერთი თარჯიმნისთვის რეკომენდებული არ არის, და თარჯიმნის ხმა გვერდით მჯდომებს შეიძლება ხელს უშლიდეს.

ზეპირი თარგმანი ნოტარიუსთან, სასამართლოში, კლინიკაში

იაპონელი მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ქონებას ყიდულობს, კომპანიას აფუძნებს ან ქორწინდება, ნოტარიუსთან თარჯიმანთან ერთად უნდა გამოცხადდეს: ნოტარიუსი ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ მხარეს დოკუმენტის შინაარსი ესმის. ამ შემთხვევაში თარჯიმანი გარიგების ტექსტს ზეპირად თარგმნის და ნოტარიულ აქტში მისი მონაწილეობა ფიქსირდება. სასამართლო პროცესებზე თარჯიმანი პროცესუალურ სტატუსს იძენს და მისი ხელმოწერა ოქმში შედის. სამედიცინო ვიზიტებზე თარჯიმანი ექიმსა და პაციენტს შორის მუშაობს, სადაც სამედიცინო ტერმინოლოგიის ცოდნაა საჭირო და კონფიდენციალურობა განსაკუთრებით მკაცრია.

იაპონურ-ქართული ღონისძიებების ტიპური სცენარები

• JICA-ს სემინარები და სასწავლო კურსები, სადაც იაპონელი ექსპერტი ქართველ სპეციალისტებს ტექნიკურ თემებზე უკითხავს ლექციას: სინქრონული ან თანმიმდევრული რეჟიმი, ტექნიკური გლოსარიით.
• საქართველოს მთავრობისა და იაპონიის საელჩოს ერთობლივი ღონისძიებები, გრანტების ხელმოწერის ცერემონიები, ეკონომიკური კონსულტაციები: ოფიციალური პროტოკოლი, თანმიმდევრული რეჟიმი.
• ღვინის დეგუსტაციები და ბიზნესფორუმები იაპონელი იმპორტიორებისთვის, სადაც თარჯიმანმა ღვინის ტერმინოლოგია იაპონურად უნდა იცოდეს, ქვევრისა და ჯიშების სახელწოდებების ჩათვლით.
• იაპონური კულტურის ღონისძიებები: კინოფესტივალი, ჩაის ცერემონიის დემონსტრაცია, ლექციები უნივერსიტეტებში, სადაც სცენიდან თანმიმდევრული თარგმანი უფრო ბუნებრივია.
• ტექნიკური აუდიტები და ქარხნის ვიზიტები, სადაც იაპონელი ინჟინერი ქართულ საწარმოს ათვალიერებს და თარჯიმანი მასთან ერთად მოძრაობს.
• ონლაინ შეხვედრები ტოკიოსთან დროის სხვაობით (5 საათი წინ), სადაც თარჯიმანი Zoom-ის თარგმანის არხში მუშაობს.

მომზადება: რა გვჭირდება ღონისძიებამდე

იაპონური ზეპირი თარგმანის ხარისხი ღონისძიებამდე რამდენიმე დღით ადრე წყდება. თარჯიმანს სჭირდება პრეზენტაციები, მომხსენებელთა სია სახელების კანჯითა და წაკითხვით, დღის წესრიგი, წინა შეხვედრების ოქმები და ტერმინთა სია, თუ თემა ტექნიკურია. იაპონელი მომხსენებლები ხშირად ტექსტს წინასწარ წერენ და სიტყვასიტყვით კითხულობენ, რაც სინქრონისტისთვის დიდი შეღავათია, თუ ტექსტი წინასწარ მოგვცეს, და დიდი სირთულეა, თუ არა, რადგან წაკითხული იაპონური უფრო სწრაფი და უფრო მკვრივია, ვიდრე სპონტანური მეტყველება. ჩვენ ღონისძიების ორგანიზატორს კონკრეტულ სიას ვაძლევთ, რა და როდის უნდა მოგვაწოდოს, და თუ მასალები არ არის, თარჯიმანი თემას თავად იკვლევს.

ცალკე მომზადებას მოითხოვს პროტოკოლი. იაპონურ საქმიან შეხვედრაზე სავიზიტო ბარათების გაცვლა (名刺交換) რიტუალია, ჯდომის წესრიგი სტატუსს ასახავს, ხოლო „ჰაი“ ყოველთვის თანხმობას არ ნიშნავს და ხშირად უბრალოდ „გისმენთ“-ის ტოლფასია. თარჯიმანი ამ ნიუანსებს ქართველ მხარეს წინასწარ უხსნის, რომ შეხვედრაზე გაუგებრობა არ მოხდეს: ქართველი მასპინძლის ტოსტი, რომელიც იაპონელისთვის მოულოდნელად გრძელი და პირადულია, ან იაპონელი სტუმრის თავშეკავებული პასუხი, რომელიც ქართველს უარად ეჩვენება, სინამდვილეში კი დაფიქრებას ნიშნავს.

როგორ გამოიყურება ერთი დღე: JICA-ს ტექნიკური სემინარი

წარმოიდგინეთ ორდღიანი სემინარი წყალმომარაგების სისტემების მართვაზე, სადაც იაპონელი ექსპერტი ქართველ ინჟინრებს ესაუბრება. ერთი კვირით ადრე ვიღებთ პრეზენტაციებს იაპონურად, ვადგენთ ტერმინთა სიას (ჰიდრავლიკური ტერმინები, სტანდარტების ნომრები, ორგანიზაციების აბრევიატურები) და ვუთანხმებთ ორგანიზატორს. წინა დღეს დარბაზში კაბინა და ხმის სისტემა იდგმება, ტესტი ტარდება. სემინარის დილას ორი სინქრონისტი კაბინაშია, მესამე თარჯიმანი კი დარბაზში, კითხვა-პასუხისა და ჯგუფური სამუშაოებისთვის, სადაც კაბინიდან თარგმნა შეუძლებელია. შესვენებაზე იაპონელი ექსპერტი ქართველ კოლეგებთან არაფორმალურად საუბრობს, და თარჯიმანი აქაც მუშაობს, უკვე ჩურჩულით. დღის ბოლოს ორგანიზატორი ვიდეოჩანაწერს იღებს ორივე ენის აუდიოარხით, რომელიც შემდეგ ანგარიშისთვის გამოიყენება. მეორე დღეს ქარხნის ვიზიტია, სადაც კაბინა აღარ არის და თარჯიმანი ექსპერტს პორტატული სისტემით მიჰყვება. ეს ერთი სცენარია, მაგრამ ის აჩვენებს, რომ ერთ ღონისძიებაზე ხშირად სამივე რეჟიმი ერთდროულად სჭირდებათ.

თარჯიმნის ეთიკა: ნეიტრალიტეტი და საზღვრები

იაპონურ-ქართულ მოლაპარაკებებზე თარჯიმანი ორივე მხარისთვის ერთადერთი ხიდია, და ეს მას განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას აკისრებს. ჩვენი თარჯიმნები არ აძლევენ რჩევას არცერთ მხარეს, არ ამოკლებენ და არ „აუმჯობესებენ“ ნათქვამს, თუნდაც ერთი მხარე უხეშად ან უადგილოდ ლაპარაკობდეს, და კულტურულ განმარტებას მხოლოდ მაშინ ურთავენ, როცა ამის გარეშე ნათქვამი არასწორად გაიგება (მაგალითად, იაპონური „ეს რთული იქნება“ ხშირად თავაზიან უარს ნიშნავს). თუ მხარე თარჯიმანს პირადად მიმართავს („ჰკითხე, რას ფიქრობს“), თარჯიმანი ამასაც თარგმნის. თარჯიმანი არ არის მოლაპარაკების მონაწილე, არ ხელს აწერს დოკუმენტებს მხარის სახელით და შეხვედრის შემდეგ მის შინაარსს არავის უზიარებს. ეს წესები კონფიდენციალურობის შეთანხმებაში წერილობით ფიქსირდება.

დისტანციური სინქრონული თარგმანი (RSI) და ჰიბრიდული ფორმატი

ტოკიოსთან და ოსაკასთან ონლაინ შეხვედრები ბოლო წლებში სტანდარტი გახდა, და დისტანციური სინქრონული თარგმანი ცალკე დისციპლინად ჩამოყალიბდა. თარჯიმანი ჩვენს სტუდიაში ან საკუთარი აღჭურვილობით მუშაობს, Zoom-ის ან სპეციალიზებული RSI პლატფორმის თარგმანის არხში, ხოლო მონაწილეები არხს თავად ირჩევენ. ხარისხისთვის კრიტიკულია მომხსენებლის აუდიო: იაპონური, სადაც ხმოვნების სიგრძე მნიშვნელობას ცვლის, ცუდი მიკროფონით განსაკუთრებით ზარალდება, ამიტომ ორგანიზატორს წინასწარ ვთხოვთ, რომ იაპონელმა მხარემ ყურსასმენიანი მიკროფონი გამოიყენოს. ჰიბრიდულ ღონისძიებაზე, სადაც დარბაზი თბილისშია და ნაწილი მონაწილეთა იაპონიაშია, კაბინის აუდიო პლატფორმაში მიეწოდება, ხოლო ონლაინ მომხსენებლის ხმა დარბაზში თარგმნილი ისმის. ეს კონფიგურაცია ხმის ინჟინრის მუდმივ ყოფნას მოითხოვს და ტესტს ღონისძიებამდე ერთი დღით ადრე.

ღონისძიების შემდეგ: ოქმები, მიმოწერა, გაგრძელება

მოლაპარაკება იშვიათად მთავრდება ერთ შეხვედრაზე. შეხვედრის შემდეგ ხშირად საჭიროა ოქმის ორენოვანი ვერსია, შეთანხმებული პუნქტების წერილობითი დადასტურება იაპონურად, თანმხლები ელფოსტის მიმოწერის თარგმანი და, თუ საქმე ხელშეკრულებამდე მივიდა, თავად ხელშეკრულების თარგმანი. ვინაიდან ზეპირი და წერილობითი თარგმანი ერთ სააგენტოში ხდება, თარჯიმანი, რომელიც შეხვედრაზე იყო, ოქმისა და მიმოწერის თარგმანშიც მონაწილეობს ან მთარგმნელს კონტექსტსა და ტერმინოლოგიას გადასცემს. ეს იმ უწყვეტობას ქმნის, რომელსაც იაპონელი პარტნიორი ძალიან აფასებს: ერთი და იგივე ტერმინები შეხვედრაზე, ოქმში და ხელშეკრულებაში.

ვინ არიან ჩვენი იაპონური ენის თარჯიმნები

იაპონურ ზეპირ თარგმანზე ვმუშაობთ სპეციალისტებთან, რომლებსაც იაპონიაში ცხოვრებისა და მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება აქვთ, JLPT-ის N1 დონე და კონკრეტული დარგობრივი პრაქტიკა: ინფრასტრუქტურული პროექტები, სურსათის ექსპორტი, აკადემიური სფერო. სინქრონული რეჟიმისთვის თბილისში მუდმივად მყოფი იაპონურ-ქართული სინქრონისტების რაოდენობა შეზღუდულია, ამიტომ დიდი კონფერენციებისთვის თარჯიმნებს წინასწარ, სულ მცირე ორი კვირით ადრე ვჯავშნით, ხოლო რელეს შემთხვევაში ინგლისურ-ქართულ კაბინას ჩვენივე გუნდი უზრუნველყოფს. ყოველი თარჯიმანი კონფიდენციალურობის შეთანხმებას აწერს ხელს, რაც მოლაპარაკებებისა და სამედიცინო ვიზიტებისთვის აუცილებელი პირობაა.

თარჯიმნის შერჩევისას თემატიკას ვუთანხმებთ სპეციალიზაციას: ინფრასტრუქტურულ სემინარზე ის მიდის, ვინც ტექნიკურ იაპონურს ფლობს, ღვინის ფორუმზე ის, ვინც სურსათის ბაზარს იცნობს, სასამართლოში ის, ვისაც პროცესუალური გამოცდილება აქვს. მოთხოვნისას კლიენტს თარჯიმნის ანონიმურ პროფილს ვუგზავნით, სადაც განათლება, JLPT დონე, იაპონიაში გატარებული წლები და მსგავსი ღონისძიებების გამოცდილება წერია, რომ არჩევანი ინფორმირებული იყოს. მრავალდღიან ღონისძიებაზე იგივე თარჯიმნები მუშაობენ თავიდან ბოლომდე, რადგან თემისა და მონაწილეების ცოდნა დღიდან დღემდე გროვდება.

ტექნიკა და ლოგისტიკა

სინქრონული თარგმანისთვის ვუზრუნველყოფთ კაბინას, თარჯიმნის კონსოლებს, მიმღებებსა და ყურსასმენებს მსმენელთა რაოდენობის მიხედვით, ხმის ინჟინერს, რომელიც ღონისძიების განმავლობაში ადგილზეა. ჰიბრიდული ღონისძიებებისთვის კაბინის აუდიო Zoom-ის ან სხვა პლატფორმის თარგმანის არხში მიეწოდება, რომ ონლაინ მონაწილეებმაც იაპონური ან ქართული არხი აირჩიონ. ტექნიკის დამონტაჟებას დარბაზში ღონისძიების წინა დღეს ან დილით ვასრულებთ და ტესტს ორგანიზატორთან ერთად ვატარებთ.

სამედიცინო და სოციალური ზეპირი თარგმანი

იაპონელი ტურისტი, რომელიც კავკასიონზე ტრავმას იღებს, ან ქართველი პაციენტი, რომელიც იაპონელ ექიმთან ონლაინ კონსულტაციას გადის, თარჯიმანს სჭირდება, რომელსაც ორივე ენაზე სამედიცინო ლექსიკა აქვს და სტრესულ გარემოში წყნარად მუშაობს. ამ ტიპის თარგმანს კონფერენციისგან განსხვავებული წესები აქვს: თარჯიმანი პირველ პირში თარგმნის, არაფერს ამოკლებს, ექიმის კითხვას ზუსტად გადასცემს და პაციენტის პასუხს, თუნდაც არასრულს, სიტყვასიტყვით აბრუნებს, რადგან სამედიცინო გადაწყვეტილება ამაზეა დამოკიდებული. სოციალურ სფეროში ზეპირი თარგმანი საჭიროა ბინადრობის ნებართვის გასაუბრებაზე, სკოლაში ბავშვის ჩარიცხვისას, პოლიციასთან ურთიერთობისას. ამ სიტუაციებში თარჯიმანი ხშირად ერთადერთი ადამიანია, ვინც სისტემას იაპონელისთვის გასაგებს ხდის, და ჩვენი გუნდი მას სწორედ ასე უდგება.

რას გირჩევთ, თუ ღონისძიებას პირველად გეგმავთ

• რეჟიმი აირჩიეთ ფორმატის მიხედვით: ხანგრძლივი ლექცია სინქრონულს ითხოვს, მოლაპარაკება თანმიმდევრულს.
• იაპონელ მომხსენებელს წინასწარ სთხოვეთ ტექსტი ან თეზისები; ეს თარჯიმნისთვის ყველაზე ღირებული მასალაა.
• დღის წესრიგში შესვენებები დატოვეთ: იაპონურის თარგმანი ევროპულ ენებზე მეტად ღლის.
• დაჯავშნეთ სულ მცირე ორი კვირით ადრე, სინქრონული რეჟიმისთვის უფრო ადრე.
• თუ შეხვედრა კონფიდენციალურია, ამის შესახებ წინასწარ გვითხარით, რომ თარჯიმანმა შესაბამისი შეთანხმება წინასწარ მოაწეროს.

დაჯავშნა

დაჯავშნისას ვითხოვთ ღონისძიების თარიღს, ხანგრძლივობას, ფორმატს, თემას და მონაწილეთა სავარაუდო რაოდენობას; ამის საფუძველზე ერთ დღეში გირჩევთ შესაფერის რეჟიმს. სასწრაფო შემთხვევებში, მაგალითად, სასამართლო სხდომაზე ან კლინიკაში, თარჯიმნის რამდენიმე საათში მიწოდებაც შესაძლებელია, თუ სპეციალისტი თბილისშია.

ხშირად დასმული კითხვები