თარგმანი იაპონურიდან ქართულად და ქართულიდან იაპონურად

იაპონურიდან ქართულად თარგმნა და ქართულიდან იაპონურად თარგმნა ერთი და იგივე უნარი არ არის. პირველი მიმართულებით მთარგმნელს კანჯის წაკითხვა, ერისეული თარიღების გადათვლა და იაპონური ბიუროკრატიული სტილის ქართულად „გახსნა“ სჭირდება; მეორე მიმართულებით კი ტექსტი ისე უნდა ააგოს, რომ იაპონელმა ჩინოვნიკმა, პროფესორმა თუ ბიზნესპარტნიორმა ის მშობლიურად აღიქვას, სწორი თავაზიანობის დონით, სწორი ფორმულებით და სწორი ვიზუალური ფორმატით. ამ გვერდზე ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე განვიხილავთ, კონკრეტული დოკუმენტების მაგალითზე.

იაპონურიდან ქართულად: რას ვშიფრავთ

დამწერლობა და წაკითხვა

იაპონურ ოფიციალურ დოკუმენტში კანჯი, ჰირაგანა და კატაკანა ერთდროულად გვხვდება, და მთარგმნელის პირველი ამოცანა სწორად წაკითხვაა. საკუთარი სახელების კითხვა წესებს არ ემორჩილება: ერთი და იგივე იეროგლიფებით დაწერილი გვარი ორნაირად შეიძლება იკითხებოდეს, ხოლო ტოპონიმებში ისტორიული წაკითხვები შემორჩა. ოფიციალურ საბუთებზე ხშირად ფურიგანა, ანუ წაკითხვის მინიშნება, არ არის, ამიტომ პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს ვეყრდნობით, კომპანიის სახელისთვის კი სარეგისტრაციო ამონაწერში მითითებულ ოფიციალურ ლათინურ ფორმას. კატაკანით დაწერილი უცხოური სახელები ცალკე ხაფანგია: マイケル შეიძლება იყოს Michael ან Maikeru, და თუ ეს ქართველი მოქალაქის სახელია, მისი ქართული ორიგინალი უნდა აღვადგინოთ, არა კატაკანური მიახლოება.

ერისეული კალენდარი და ციფრები

თარიღი 令和6年2月29日 ქართულ თარგმანში 2024 წლის 29 თებერვალი უნდა გახდეს, და ეს გადათვლა ყოველ ჯერზე ხელით მოწმდება, რადგან ერების საზღვრები წლის შუაშია: ჰეისეის 31-ე წელი 2019 წლის 30 აპრილს დამთავრდა, რეივას პირველი 1 მაისს დაიწყო. ციფრები იაპონურად ხშირად კანჯითაც იწერება (三十万円 = 300 000 იენი), ხოლო დიდი რიცხვები ათიათასეულების სისტემით ჯგუფდება (万, 億), არა ათასეულებით. ფინანსურ ცნობასა თუ ხელშეკრულებაში ერთი ნულის შეცდომა სწორედ ამ სისტემურ განსხვავებას მოსდევს, ამიტომ ყველა თანხას ორი ადამიანი ამოწმებს.

ბიუროკრატიული სტილი

იაპონური ოფიციალური ტექსტი მოკლე, ნომინალიზებული ფრაზებით და სტანდარტული ფორმულებითაა აგებული: 上記のとおり相違ないことを証明する („ვადასტურებ, რომ ზემოაღნიშნული სინამდვილეს შეესაბამება“). ეს ფორმულები ქართულ საკანცელარიო ენაზე უნდა გადავიდეს, არა სიტყვასიტყვით, არამედ იმ ფრაზით, რომელსაც ქართული ცნობა იმავე ადგილას იყენებს. ამავე დროს, ტერმინები, რომელთაც ქართული შესატყვისი არ აქვთ (本籍, 筆頭者, 実印, 在留資格), ვინარჩუნებთ ტრანსკრიფციით ან აღწერითი თარგმანით და ერთჯერადი შენიშვნით ვხსნით.

ქართულიდან იაპონურად: რას ვაშენებთ

კეიგო და მიმართვის ფორმები

იაპონურში თავაზიანობის სამი რეგისტრი (敬語: 尊敬語, 謙譲語, 丁寧語) გრამატიკის ნაწილია, არა სტილის. სამოტივაციო წერილი უნივერსიტეტისთვის, საქმიანი წერილი იმპორტიორისთვის და მუნიციპალიტეტისთვის განკუთვნილი განცხადება სამი სხვადასხვა რეგისტრით იწერება, და შეცდომა აქ იაპონელისთვის ისეთივე შესამჩნევია, როგორც ქართულში „შენ“-ით მიმართვა ოფიციალურ წერილში. ქართული ტექსტი ხშირად ემოციურია და პირდაპირი; იაპონურად ის უფრო თავშეკავებული, არაპირდაპირი და ფორმულებით მდიდარი უნდა გახდეს, თორემ მკითხველი მას აგრესიულად ან გულუბრყვილოდ აღიქვამს. სწორედ ამიტომ ქართულიდან იაპონურად თარგმანს ან იაპონელი რედაქტორი კითხულობს, ან იაპონიაში ნამუშევარი მთარგმნელი, რომელსაც ეს რეგისტრები სმენით აქვს ათვისებული.

ქართული რეალიები კატაკანით და კანჯით

ქართული სახელები, დაწესებულებები და გეოგრაფიული ობიექტები იაპონურად კატაკანით უნდა ჩაიწეროს, და აქ სტანდარტი მხოლოდ ნაწილობრივ არსებობს. ჯორჯია ოფიციალურად ジョージア-ა 2015 წლის აპრილიდან, თბილისი トビリシ, ბათუმი バトゥミ. მაგრამ, ვთქვათ, თელავის ან ზუგდიდის სახელისთვის ერთადერთი დამკვიდრებული ვარიანტი არ არსებობს, ხოლო ქართული ბგერები ღ, ყ, ძ, წ იაპონურ ფონეტიკაში საერთოდ არ არის. ჩვენი წესი ასეთია: ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთი და იგივე ტრანსკრიფცია, რომელიც ტერმინთა ბაზაში ინახება; დაწესებულების სახელს კატაკანის შემდეგ ფრჩხილებში ლათინური ოფიციალური ფორმაც მიჰყვება, რომ იაპონურმა უწყებამ იდენტიფიცირება შეძლოს; ხოლო ტიპური ქართული დოკუმენტების სახელწოდებები (ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან, ცნობა ნასამართლობის შესახებ) იაპონურად იმ ტერმინებით ითარგმნება, რომლებიც იაპონიაში იმავე ფუნქციის საბუთს ჰქვია (登記事項証明書, 犯罪経歴証明書), რათა ჩინოვნიკმა შინაარსი ერთბაშად ამოიცნოს.

ვიზუალური ფორმატი

იაპონური დოკუმენტი ხშირად ცხრილის ფორმითაა და ვერტიკალური წერაც გვხვდება. ქართული საბუთის იაპონურად თარგმნისას ვინარჩუნებთ დედნის განლაგებას, მაგრამ ვამატებთ იაპონურისთვის ჩვეულ სათაურის სტრუქტურას, სრულსიგანიან სიმბოლოებს, სადაც საჭიროა, და ტექსტს ვამოწმებთ იაპონურ შრიფტში, რომ კანჯი ჩინური ვარიანტით არ გამოჩნდეს (ეს ტიპური პრობლემაა, როცა შრიფტი ავტომატურად ირჩევა და 直 ან 骨 ჩინური ფორმით იბეჭდება).

რომელი მიმართულებით რა დოკუმენტი მოდის

• იაპონურიდან ქართულად: კოსეკის ამონაწერი, 住民票, ავტომობილის ექსპორტის სერტიფიკატი და აუქციონის ფურცელი, იაპონური დიპლომი, სამედიცინო დასკვნა, კომპანიის სარეგისტრაციო ამონაწერი, სასამართლო გადაწყვეტილება განქორწინებაზე.
• ქართულიდან იაპონურად: დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, ქორწინების დაბრკოლების არარსებობის ცნობა, ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი და ნიშნების ფურცელი MEXT-ისთვის, კვლევის გეგმა, სამოტივაციო წერილი, საბანკო ამონაწერი სავიზო განაცხადისთვის, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, სადისტრიბუციო ხელშეკრულება, ღვინის ეტიკეტი და ტექნიკური ფურცელი.
• ორივე მიმართულებით: JICA-ს პროექტების ანგარიშები, საკონსულო მიმოწერა, ხელშეკრულებების ორენოვანი ვერსიები, სადაც ორივე ტექსტი თანაბარი ძალისაა.

ორენოვანი ხელშეკრულება: როცა ორივე ვერსია მოქმედებს

იაპონურ-ქართულ ბიზნესში ხშირად იდება ხელშეკრულება, სადაც იაპონური და ქართული ტექსტი ერთ დოკუმენტში, ორ სვეტად არის განთავსებული, და პუნქტი ადგენს, რომელი ვერსია სჭარბობს დავის შემთხვევაში. ასეთ დოკუმენტს ჩვეულებრივი თარგმანისგან განსხვავებული მიდგომა სჭირდება: ტერმინები ორივე ენაზე ერთნაირად უნდა იყოს განსაზღვრული, მუხლების ნუმერაცია სინქრონული, ხოლო იაპონური კონვენცია, სადაც მხარეები 甲 და 乙-ად („პირველი მხარე“, „მეორე მხარე“) მოიხსენიება, ქართულ ტექსტში მხარეთა სრულ სახელწოდებებზე უნდა გადავიდეს ისე, რომ მითითებები არ აირიოს. იაპონური ხელშეკრულების ბოლოს ხშირად წერია, რომ დოკუმენტი ორ ეგზემპლარად შედგა და თითოეულ მხარეს ბეჭდით დამოწმებული ერთი ეგზემპლარი აქვს; ქართული მხარისთვის ბეჭდის ნაცვლად ხელმოწერის ველი ემატება, და ორივე ეს დეტალი წინასწარ უნდა შეთანხმდეს.

რას ნიშნავს პირდაპირი თარგმანი შუალედური ენის გარეშე

საქართველოში იაპონურის კვალიფიციური მთარგმნელი ცოტაა, ამიტომ ბაზარზე გავრცელებულია პრაქტიკა: იაპონური ტექსტი ჯერ ინგლისურად ითარგმნება (ხშირად იაპონიაში ან მანქანური თარგმანით), შემდეგ ინგლისურიდან ქართულად. ყოველი ეტაპი შეცდომას ამატებს: ინგლისურში დაკარგული კეიგოს ნიუანსი, არასწორად წაკითხული გვარი, ერისეული თარიღი, რომელიც პირველმა მთარგმნელმა გადათვალა, მეორემ კი ხელახლა „გაასწორა“. ჩვენ ორივე მიმართულებით უშუალოდ ვთარგმნით, და მთარგმნელს ორივე ენაზე რეალური მუშაობის გამოცდილება აქვს. როცა ტექსტი ძალიან სპეციფიკურია (მაგალითად, ღვინის ქიმიური ანალიზი ან სასამართლო გადაწყვეტილება), მთარგმნელს დარგობრივი კონსულტანტი ეხმარება, მაგრამ ენობრივი ჯაჭვი ორ ენას არ სცდება.

ორმხრივი თარგმანი ცოცხალ სიტუაციებში

მიმართულებითი თარგმანი წერილობითი დოკუმენტებით არ შემოიფარგლება. იაპონელი ტურისტების, ინვესტორებისა და JICA-ს ექსპერტების ვიზიტებისას ხშირად საჭიროა თარჯიმანი, რომელიც ერთ შეხვედრაზე ორივე მიმართულებით მუშაობს: ქართველი მასპინძლის სიტყვას იაპონურად გადასცემს, იაპონელი სტუმრის კითხვას ქართულად აბრუნებს. ამ რეჟიმში მთარგმნელს ორივე ენაზე ბუნებრივი რეგისტრი უნდა შეეძლოს: ქართული სუფრის ტოსტი და იაპონური საქმიანი მისალმება ერთ საათში ერთმანეთს ენაცვლება. ასეთი მომსახურების შესახებ ცალკე გვერდზე ვწერთ, აქ კი მხოლოდ იმას აღვნიშნავთ, რომ ის სპეციალისტები, ვინც ჩვენთან იაპონურად თარგმნიან, ხშირად სწორედ ამ ცოცხალი გამოცდილებიდან იცნობენ ორივე ენის სასაუბრო და ოფიციალურ ფენებს.

რატომ „იზრდება“ ტექსტი მიმართულების მიხედვით

იაპონური ტექსტი კომპაქტურია: ერთი კანჯი მთელ ცნებას გამოხატავს, ხოლო ქვემდებარე და ნაცვალსახელები ხშირად გამოტოვებულია. ქართულად თარგმნისას იგივე შინაარსი 1,5-2-ჯერ მეტ სივრცეს იკავებს, რადგან ყოველი გამოტოვებული ქვემდებარე უნდა აღდგეს, ყოველი ნომინალიზებული ფრაზა სრულ წინადადებად გაიშალოს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ტექსტი იაპონურად „იკუმშება“, მაგრამ ფორმულებისა და თავაზიანობის კონსტრუქციების გამო არა იმდენად, რამდენადაც მოსალოდნელია. ამიტომ შეკვეთამდე მოცულობის სავარაუდო შეფასებას ვაძლევთ. ერთი A4 გვერდი მკვრივი იაპონური ცნობა ქართულად ხშირად ერთნახევარი გვერდი გამოდის, და ეს ნორმალურია.

აკადემიური ტექსტები ორივე მიმართულებით

MEXT-ის სტიპენდიის, იაპონურ სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებზე განაცხადის ცენტრალური დოკუმენტი კვლევის გეგმაა (研究計画書). ქართველი კანდიდატი მას ხშირად ქართულად ან ინგლისურად წერს, და იაპონურად თარგმნისას ტექსტი იაპონური აკადემიური ჟანრის კანონებს უნდა დაემორჩილოს: სათაური, კვლევის ფონი (研究背景), მიზანი (研究目的), მეთოდი (研究方法), მოსალოდნელი შედეგი და წყაროები, თითოეული ფიქსირებული ფრაზეოლოგიით და თავაზიანი, მაგრამ არა ზედმეტად პირადული ტონით. რეკომენდაციის წერილი ქართველი პროფესორისგან იაპონურად ისე ითარგმნება, რომ იაპონელი მიმღები კომისიისთვის ჩვეული სტრუქტურა ჰქონდეს. საპირისპირო მიმართულებით, იაპონური უნივერსიტეტების სილაბუსები, კურსების აღწერები და კვლევითი სტატიები ითარგმნება ქართულად, როცა ქართველი კურსდამთავრებული იაპონურ ხარისხს საქართველოში აღიარებს ან იაპონურ კვლევას ქართულ პუბლიკაციაში ციტირებს. ამ ჟანრში ტერმინთა ბაზა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია: ერთი და იგივე ცნება მთელ ნაშრომში ერთნაირად უნდა ითარგმნოს.

ლოკალიზაცია: ვებგვერდი, კატალოგი, ეტიკეტი

ქართული კომპანია, რომელიც იაპონურ ბაზარზე გადის, ხშირად პირველ რიგში ვებგვერდსა და პროდუქტის კატალოგს თარგმნის. ეს უკვე ლოკალიზაციაა, არა თარგმანი: იაპონელი მომხმარებელი ტექსტს ვერტიკალურად არ კითხულობს ინტერნეტში, მაგრამ ელოდება სრულსიგანიან პუნქტუაციას, ჩვეულ ფორმულებს (ご覧ください, お問い合わせ), სწორ ვალუტისა და თარიღის ფორმატს და, ღვინის შემთხვევაში, დეგუსტაციური აღწერების იმ ლექსიკას, რომელსაც იაპონური სომელიეს ასოციაცია იყენებს. ეტიკეტზე იაპონური სურსათის ეტიკეტირების სტანდარტი კონკრეტულ ველებს ითხოვს (原材料名, 内容量, 原産国名, 輸入者), და თარგმანი ამ სტრუქტურას უნდა მიჰყვებოდეს, თორემ საბაჟოზე ან მაღაზიაში პროდუქტი ვერ გავა. საპირისპირო მიმართულებით იაპონური ტექნიკის ინსტრუქციები, აპლიკაციები და კორპორატიული საიტები ითარგმნება ქართულად იმ ქართული კომპანიებისთვის, რომლებიც იაპონურ პროდუქტს ადგილობრივ ბაზარზე წარადგენენ.

ტერმინთა ბაზა და თანმიმდევრულობა

ყოველი მუდმივი კლიენტისთვის ვაწარმოებთ ორმხრივ ტერმინთა ბაზას: კომპანიის სახელი, პროდუქტების დასახელებები, თანამდებობები, ხშირად გამოყენებული სამართლებრივი ფორმულები და პირადი სახელების კატაკანური ფორმები. ბაზა ორივე მიმართულებით მუშაობს: როცა იაპონელი პარტნიორი წერილს გვიგზავნის, ვიცით, რომელი ქართული ტერმინი შეესაბამება მის ლექსიკას, და პირიქით. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მრავალწლიან პროექტებში, სადაც მთარგმნელი შეიძლება შეიცვალოს, ტერმინოლოგია კი უცვლელი უნდა დარჩეს. ბაზას კლიენტს მოთხოვნისას გადავცემთ, რადგან ის მისი საკუთრებაა.

ხარისხის კონტროლი მიმართულების მიხედვით

იაპონურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს რედაქტორი უპირველესად სიზუსტეზე ამოწმებს: თითოეული თარიღი, ნომერი, სახელი და მისამართი დედანთან ცალ-ცალკე დარდება. ქართულიდან იაპონურად შესრულებულ თარგმანს კი დამატებით „ბუნებრიობის“ შემოწმება გადის: იაპონურენოვანი რედაქტორი ტექსტს კითხულობს დედნის გარეშე და აღნიშნავს ყველა ადგილს, სადაც ფრაზა უცხოურად ჟღერს, რეგისტრი არასწორია ან ფორმულა აკლია. ამის შემდეგ მთარგმნელი შენიშვნებს დედნის შინაარსთან ათანხმებს. ეს ორმაგი კონტროლი ვადას რამდენიმე საათით ზრდის, მაგრამ სწორედ ის განასხვავებს თარგმანს, რომელსაც იაპონელი უწყება უსიტყვოდ იღებს, იმ თარგმანისგან, რომელიც „გასაგებია, მაგრამ უცნაურია“.

მანქანური თარგმანი იაპონურ-ქართულ წყვილში: რატომ არ კმარა

ონლაინ მთარგმნელები იაპონურიდან ქართულად, პრაქტიკაში, ინგლისურის გავლით მუშაობენ, რადგან პირდაპირი იაპონურ-ქართული ენობრივი მონაცემები ძალიან მწირია. შედეგად ერისეული თარიღი ხშირად ხელუხლებელი რჩება ან არასწორად „გადაითვლება“, სახელები ინგლისური ტრანსკრიფციიდან ქართულად დამახინჯებული გადმოდის (მაგალითად, „შ“ და „ჩ“ ერევა), კეიგო ქრება, ხოლო 甲/乙 „A“ და „B“ ხდება. მოკლე, საინფორმაციო ტექსტისთვის ეს ზოგჯერ საკმარისია, დოკუმენტისთვის, რომელსაც უწყება, ბანკი ან იაპონელი პარტნიორი კითხულობს, არა. ჩვენ მანქანურ თარგმანს დოკუმენტებზე არ ვიყენებთ; ტექნიკური თარგმანების დიდ მოცულობაზე ვმუშაობთ თარგმანის მეხსიერების სისტემებით, სადაც ყოველი სეგმენტი ადამიანის მიერაა თარგმნილი და დადასტურებული, ხოლო გამეორებადი ტექსტი კლიენტს არ უჯდება ორჯერ.

ნოტარიული დამოწმება ორივე მიმართულებით

იაპონურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს ქართველი ნოტარიუსი მთარგმნელის ხელმოწერის დამოწმებით აოფიციალურებს, და ასეთი დოკუმენტი საქართველოს ნებისმიერ უწყებაში მოქმედებს. ქართულიდან იაპონურად შესრულებულ თარგმანსაც იგივე ნოტარიუსი ამოწმებს, მაგრამ იაპონიაში მისი ძალა აპოსტილზეა დამოკიდებული: იუსტიციის სახლი ნოტარიუსის ხელმოწერას აპოსტილით ადასტურებს, და მხოლოდ ამის შემდეგ ცნობს იაპონური მუნიციპალიტეტი ან სასამართლო თარგმანს უცხოეთში შესრულებულ ოფიციალურ დოკუმენტად. საიმიგრაციო სამსახური, როგორც აღვნიშნეთ, ნაკლებს ითხოვს: მთარგმნელის რეკვიზიტებით დამოწმებული თარგმანი საკმარისია. ამიტომ მიმართულების მიხედვით დამოწმების პაკეტიც განსხვავდება, და შეკვეთისას სწორედ ამას ვაზუსტებთ პირველ რიგში.

ვადები და კონფიდენციალურობა

ორივე მიმართულებით სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ქართულიდან იაპონურად თარგმნა, რედაქტორის ეტაპის გამო, დიდ ტექსტებზე (კვლევის გეგმა, ხელშეკრულება, პრეზენტაცია) ჩვეულებრივ 2-3 დღეს მოითხოვს, და ეს ვადა შეკვეთისას ზუსტად ფიქსირდება. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე მიმართულებით ხელმისაწვდომია და ონლაინ ორგანიზდება. ყველა შეკვეთა კონფიდენციალურობის ხელმოწერილი შეთანხმებით მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები