იაპონური ენის იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

იურიდიული და სამედიცინო ტექსტები იაპონურიდან თარგმნისას ერთ საერთო თვისებას ამჟღავნებს: ორივე დარგს საკუთარი, დახურული ლექსიკა აქვს, რომელიც ზოგადი იაპონურის მცოდნეს ვერ ეხმარება. იაპონური სამოქალაქო კოდექსის ტერმინოლოგია გერმანული სამართლის მოდელით შეიქმნა და ქართული სამოქალაქო კოდექსის ტერმინებს, რომლებიც ასევე გერმანულ ტრადიციას ეყრდნობა, მოულოდნელად ახლოს დგას; სამედიცინო ლექსიკა კი კანჯით შედგენილი ტერმინებისა და კატაკანით ჩაწერილი დასავლური სახელწოდებების ნაზავია, სადაც ერთი და იმავე წამლის სახელი სამნაირად შეიძლება იყოს ჩაწერილი. ამ გვერდზე ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე განვიხილავთ და ვაჩვენებთ, რას ვაკეთებთ განსხვავებულად.

იურიდიული თარგმანი: იაპონური სამართლის ტექსტები ქართულად

ხელშეკრულებები და 甲/乙 კონვენცია

იაპონურ ხელშეკრულებაში მხარეები, როგორც წესი, სახელით არ მოიხსენიება: შესავალში ისინი ერთხელ განისაზღვრება როგორც 甲 (კო, „პირველი მხარე“) და 乙 (ოცუ, „მეორე მხარე“), ხოლო მესამე მხარის შემთხვევაში 丙 (ჰეი). მთელი დანარჩენი ტექსტი ამ ორი იეროგლიფით ოპერირებს. ქართულ თარგმანში ამის მექანიკურად გადატანა („კო ვალდებულია...“) დოკუმენტს წაუკითხავს ხდის, ხოლო „პირველი მხარე / მეორე მხარე“ ქართულ სახელშეკრულებო პრაქტიკაში იშვიათია და ორაზროვნების რისკს ქმნის. ჩვენი მიდგომაა მხარეების შემოკლებული სახელწოდებით ჩანაცვლება („გამყიდველი“, „მყიდველი“, „დისტრიბუტორი“), როგორც ეს განსაზღვრებების მუხლში დგინდება, და ამ ჩანაცვლების თანმიმდევრულობის შემოწმება ყოველ მუხლში. იაპონური ხელშეკრულების სტანდარტული ბოლო მუხლები (協議事項, „შეუთანხმებელ საკითხებზე მხარეები კეთილსინდისიერად მოილაპარაკებენ“; 管轄裁判所, განსჯადი სასამართლო) ქართულ სამართალში ტიპური ფორმულებით გადადის და არა სიტყვასიტყვით.

კორპორატიული დოკუმენტები

იაპონური კომპანიის სარეგისტრაციო ამონაწერი (登記事項証明書 ან ძველი სახელით 登記簿謄本) იურიდიულ საქმეთა ბიუროსგან გაიცემა და კომპანიის სახელს, მისამართს, კაპიტალს, დირექტორებსა და წარმომადგენლობითი დირექტორის (代表取締役) ვინაობას შეიცავს. ქართული სამეწარმეო რეესტრი ამ დოკუმენტს ფილიალის ან შვილობილი კომპანიის რეგისტრაციისას ითხოვს. ტერმინები ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს ქართულ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმებს: 株式会社 (კაბუშიკი გაიშა) სააქციო საზოგადოებაა, 合同会社 (გოდო გაიშა) შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას უახლოვდება, ხოლო 代表取締役 ქართულ „დირექტორზე“ მეტია და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირს ნიშნავს. წესდება (定款), აქციონერთა კრების ოქმი (株主総会議事録) და დირექტორთა საბჭოს გადაწყვეტილება (取締役会決議) ხშირად ერთ პაკეტში მოდის, სადაც კომპანიის ბეჭდის (社印, 代表者印) ანაბეჭდები ხელმოწერების ფუნქციას ასრულებს და თარგმანში აღიწერება.

სასამართლო და საოჯახო სამართალი

განქორწინება იაპონიაში ხშირად სასამართლოს გარეშე, მუნიციპალიტეტში შეტყობინებით (協議離婚) ხდება, და ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი 離婚届受理証明書 ან კოსეკის განახლებული ამონაწერია, არა სასამართლო გადაწყვეტილება. ქართული სამოქალაქო რეესტრი, რომელიც განქორწინების გადაწყვეტილებას ელოდება, თარგმანში მკაფიო განმარტებას საჭიროებს. სასამართლო განქორწინების (裁判離婚) ან საოჯახო სასამართლოს შერიგების (調停) შემთხვევაში ითარგმნება 審判書 ან 調停調書, სადაც სამართლებრივი ტერმინოლოგია იაპონური საოჯახო სასამართლოს სპეციფიკურ პროცედურებს ასახავს. ბავშვის მეურვეობის (親権) ცნება იაპონურ სამართალში ქართულისგან განსხვავებულად არის მოწყობილი, და თარგმანი შენიშვნის გარეშე შეიძლება შეცდომაში შეიყვანოს ქართველი მოსამართლე.

სამედიცინო თარგმანი: იაპონური კლინიკიდან ქართველ ექიმამდე

შინდანშო და სამედიცინო ჩანაწერები

診断書 (შინდანშო) იაპონელი ექიმის მიერ გაცემული სამედიცინო დასკვნაა, რომელიც სტანდარტულ ფორმატს მიჰყვება: დიაგნოზი, დაავადების დასაწყისი, მკურნალობის მიმდინარეობა, პროგნოზი, ხშირად ერისეული თარიღებით. ეს დოკუმენტი საქართველოში საჭირო ხდება სადაზღვევო ანაზღაურებისთვის, შშმ სტატუსის დადგენისთვის, სამხედრო სამსახურის გადავადებისთვის ან ქართველ ექიმთან მკურნალობის გაგრძელებისთვის. ჩვენ თარგმანში ICD-10 კოდებს ვინარჩუნებთ, სადაც ისინი მითითებულია, ხოლო იაპონურ დიაგნოზს ქართული სამედიცინო ტერმინოლოგიით ვთარგმნით და ლათინურ სახელწოდებას ვურთავთ, რათა ქართველი ექიმისთვის ცალსახა იყოს. ლაბორატორიული ანალიზების ცხრილებში იაპონური ერთეულები ზოგჯერ ქართული პრაქტიკისგან განსხვავდება (მაგალითად, გლუკოზა mg/dL-ში და არა mmol/L-ში), და ამას შენიშვნით აღვნიშნავთ, თავად მნიშვნელობებს კი არ ვცვლით.

ოკუსური ტეჩო და მედიკამენტების სახელები

お薬手帳 (ოკუსური ტეჩო) იაპონიაში პაციენტის მედიკამენტების წიგნაკია, სადაც ყოველი დანიშნული წამალი, დოზა და მიღების რეჟიმი აღირიცხება. საქართველოში ჩამოსული იაპონელი პაციენტისთვის ან იაპონიაში ნამკურნალები ქართველისთვის ეს დოკუმენტი მკურნალობის გაგრძელების საფუძველია. სირთულე ის არის, რომ იაპონიაში წამლების სავაჭრო სახელები ხშირად ადგილობრივია და საქართველოში უცნობი, ხოლო წიგნაკში ხშირად მხოლოდ სავაჭრო სახელი წერია, კატაკანით. ჩვენ ყოველ სავაჭრო სახელს იაპონური მედიკამენტების ბაზით საერთაშორისო არაპატენტირებულ სახელწოდებამდე (INN) დავყავთ და თარგმანში ორივეს ვწერთ, რომ ქართველმა ექიმმა ეკვივალენტი ადგილობრივ ბაზარზე მოძებნოს.

სამედიცინო ცნობები ვიზისა და სწავლისთვის

MEXT-ის სტიპენდიისა და იაპონურ უნივერსიტეტში ჩარიცხვის ფორმებში ჯანმრთელობის ცნობა (健康診断書) წინასწარ დადგენილი შაბლონით მოითხოვება: ქართველი ექიმი ავსებს ინგლისურ ან იაპონურ ფორმას, ან გასცემს ქართულ ცნობას, რომელიც შემდეგ იაპონურად ითარგმნება. აქ ტერმინოლოგია ფიქსირებულია და საკუთარ ინტერპრეტაციას ადგილი არ აქვს: ველი 胸部X線 არის გულმკერდის რენტგენი, 血圧 არტერიული წნევა, და შაბლონიდან გადახვევა განაცხადის დაბრუნებას იწვევს. იაპონიაში დაბადებული ბავშვის დედა-შვილის ჯანმრთელობის წიგნაკი (母子健康手帳), სადაც ვაქცინაციის ისტორია წერია, ქართულ ბაღსა და სკოლაში მიღებისას ითარგმნება, და ვაქცინების იაპონური აღნიშვნები ქართულ კალენდარს უნდა შეუთანხმდეს.

რომელი დოკუმენტები მოდის ამ ორ დარგში ყველაზე ხშირად

• იურიდიული: სადისტრიბუციო და მიწოდების ხელშეკრულებები, ლიცენზიის შეთანხმებები, კომპანიის ამონაწერი და წესდება, მინდობილობა (委任状), სასამართლო გადაწყვეტილებები და საოჯახო სასამართლოს ოქმები, ანდერძი (遺言書) და მემკვიდრეობის დაყოფის შეთანხმება (遺産分割協議書), შრომითი ხელშეკრულება (雇用契約書) იაპონურ კომპანიაში დასაქმებისთვის.
• სამედიცინო: სამედიცინო დასკვნა (診断書), ეპიკრიზი, ოპერაციის ჩანაწერი, ლაბორატორიული და ვიზუალური კვლევის დასკვნები, მედიკამენტების წიგნაკი, ჯანმრთელობის ცნობა ვიზისა და სწავლისთვის, სადაზღვევო პრეტენზიის ფორმები, სამედიცინო მოწყობილობის ინსტრუქციები იაპონელი მწარმოებლებისგან.

იაპონური ბიზნესი საქართველოში და ქართული ბიზნესი იაპონიაში

იურიდიული თარგმანის მოთხოვნა ორი მიმართულებიდან მოდის. ერთი მხრივ, იაპონური კომპანიები, რომლებიც საქართველოში JICA-ს დაფინანსებული ინფრასტრუქტურული პროექტების კონტრაქტორები არიან ან ავტომობილების ექსპორტს ემსახურებიან, ქართულ სატენდერო, სალიცენზიო და საგადასახადო დოკუმენტებს იაპონურად ითხოვენ სათაო ოფისისთვის. მეორე მხრივ, ქართული ღვინის, თხილისა და მინერალური წყლის ექსპორტიორები იაპონელ იმპორტიორებთან ხელშეკრულებებს დებენ, სადაც იაპონური სურსათის სანიტარიის კანონის (食品衛生法) და ეტიკეტირების სტანდარტების მოთხოვნები პირდაპირ ხელშეკრულების ტექსტშია ჩაწერილი. ორივე შემთხვევაში მთარგმნელს იაპონური სამართლის ძირითადი ინსტიტუტების ცოდნა სჭირდება: კომპანიის კანონი (会社法), სამოქალაქო კოდექსი (民法), და ის, როგორ განსხვავდება იაპონური „ხელშეკრულების დარღვევის“ და „ზიანის ანაზღაურების“ ცნებები ქართულისგან.

იაპონიაში დასაქმება: შრომითი ხელშეკრულება და ბინადრობის სტატუსი

ბოლო წლებში ქართველი მოქალაქეების ნაწილი იაპონიაში „სპეციფიკური უნარების“ (特定技能) ან „ინჟინერი/ჰუმანიტარული ცოდნა/საერთაშორისო საქმიანობა“ (技術・人文知識・国際業務) ბინადრობის სტატუსით მიდის სამუშაოდ. ამ სტატუსების განაცხადს თან ერთვის შრომითი ხელშეკრულება (雇用契約書) და სამუშაო პირობების განმარტება (労働条件通知書), რომელსაც იაპონელი დამსაქმებელი ადგენს, ხოლო კანდიდატს იაპონური საიმიგრაციო კანონმდებლობით უფლება აქვს, ის მშობლიურ ენაზე გაეცნოს. ამ დოკუმენტების ქართულად თარგმნისას ვთარგმნით შრომითი კანონმდებლობის სპეციფიკურ ტერმინებს: 基本給 (საბაზისო ხელფასი), 所定労働時間 (დადგენილი სამუშაო დრო), 社会保険 (სოციალური დაზღვევა), 有給休暇 (ანაზღაურებადი შვებულება), და ვურთავთ განმარტებას, სად განსხვავდება იაპონური სისტემა ქართულისგან, მაგალითად, ბონუსების (賞与) და პენსიის სისტემის ნაწილში. საპირისპირო მიმართულებით, ქართული დიპლომი, სამუშაო გამოცდილების ცნობა და ნასამართლობის ცნობა იაპონურად ითარგმნება საიმიგრაციო სამსახურისთვის.

ინტელექტუალური საკუთრება და ტექნიკურ-სამართლებრივი დოკუმენტები

ქართული ღვინის ბრენდი, რომელიც იაპონიაში სასაქონლო ნიშანს არეგისტრირებს, იაპონიის საპატენტო უწყებასთან (特許庁) დოკუმენტებს იაპონურად წარადგენს, ხოლო იაპონური კომპანია, რომელიც საქართველოში პატენტს ან ნიშანს იცავს, საქპატენტისთვის ქართულ თარგმანს საჭიროებს. ლიცენზიის ხელშეკრულებები, სადაც როიალტი, ტერიტორია და ექსკლუზიურობა განისაზღვრება, ორივე მიმართულებით ერთნაირი სიზუსტით უნდა ითარგმნოს. ტექნიკურ-სამართლებრივ ჟანრს ეკუთვნის ასევე შესაბამისობის სერტიფიკატები იაპონური სამრეწველო სტანდარტების (JIS) მიხედვით და ავტომობილების ტექნიკური პასპორტები, რომლებიც ხშირად სასამართლო ან სადაზღვევო დავაში მტკიცებულებად გამოიყენება.

ფარმაცევტული და სამედიცინო მოწყობილობის დოკუმენტაცია

იაპონია სამედიცინო მოწყობილობებისა და დიაგნოსტიკური ტექნიკის ერთ-ერთი მთავარი მწარმოებელია, და ქართული კლინიკები, რომლებიც იაპონურ ენდოსკოპებს, ულტრაბგერით აპარატებსა თუ ლაბორატორიულ ანალიზატორებს ყიდულობენ, ხშირად იაპონურენოვან ტექნიკურ დოკუმენტაციასა და შესაბამისობის სერტიფიკატებს იღებენ. იაპონიის ფარმაცევტული და სამედიცინო მოწყობილობების სააგენტოს (PMDA) მიერ გაცემული რეგისტრაციის დოკუმენტები, ინსტრუქციები და უსაფრთხოების ფურცლები ქართულად ითარგმნება რეგისტრაციისა და ექსპლუატაციისთვის. აქ ტერმინოლოგია ერთდროულად სამედიცინოა და ტექნიკური, და შეცდომას პირდაპირი კლინიკური შედეგი აქვს, ამიტომ ამ ტიპის თარგმანს ორი სპეციალისტი, სამედიცინო და ტექნიკური, კითხულობს. ფარმაცევტული პროდუქტების შემთხვევაში ითარგმნება წამლის ინსტრუქცია (添付文書), ხარისხის სერტიფიკატი და კლინიკური კვლევის შეჯამება, სადაც INN სახელწოდებები, დოზები და კონცენტრაციები უცვლელი ფორმატით გადადის.

ტიპური შეცდომები, რომლებსაც იურიდიულ და სამედიცინო თარგმანში ვხვდებით

• 甲/乙-ს მექანიკური თარგმანი, რის შემდეგაც ხელშეკრულების მხარეები ქართულ ტექსტში ერევა.
• 株式会社-ს „შპს“-ად თარგმნა, რაც ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმას არასწორად ასახავს.
• ერისეული თარიღი სამედიცინო ისტორიაში, რის გამოც მკურნალობის ქრონოლოგია ქართველი ექიმისთვის გაუგებარი ხდება.
• წამლის იაპონური სავაჭრო სახელის უცვლელად დატოვება INN-ის გარეშე.
• ლაბორატორიული ერთეულების „გადათვლა“ თარგმანში, რაც მთარგმნელის კომპეტენციას სცილდება და შეცდომის წყაროა.
• იაპონური საოჯახო სამართლის ცნებების (親権, 協議離婚) ქართული ტერმინებით ჩანაცვლება განმარტების გარეშე.

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი იურიდიულ და სამედიცინო თარგმანზე

იურიდიული დოკუმენტების უმეტესობა ნოტარიულ დამოწმებას საჭიროებს, რადგან ისინი სახელმწიფო რეესტრში, სასამართლოში ან ბანკში მიდის. კორპორატიული პაკეტი იაპონიიდან, როგორც წესი, უკვე აპოსტილირებული უნდა ჩამოვიდეს: სარეგისტრაციო ამონაწერი და კრების ოქმი ჯერ იაპონელი ნოტარიუსის (公証人) დამოწმებას გადის, თუ კერძო დოკუმენტია, შემდეგ საგარეო საქმეთა სამინისტროს აპოსტილს. სამედიცინო დასკვნას აპოსტილი იშვიათად სჭირდება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ის სასამართლო ან სადაზღვევო დავაში მტკიცებულებად გამოიყენება; ჩვეულებრივ, სადაზღვევო კომპანია და ექიმი სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებულ თარგმანსაც იღებს. რომელი დამოწმებაა საჭირო, ამას შეკვეთისას მიმღების მოთხოვნით ვადგენთ.

მემკვიდრეობა და ქონება ორ ქვეყანას შორის

იაპონიაში გარდაცვლილი ნათესავის მემკვიდრეობა ან საქართველოში მყოფი ქონება, რომელიც იაპონიაში მცხოვრებ მემკვიდრეს ეკუთვნის, ტიპური საქმეა, სადაც იურიდიული თარგმანი ორივე მიმართულებით ერთდროულად სჭირდებათ. იაპონური მხარე ითხოვს კოსეკის სრულ ამონაწერს, რომელიც მემკვიდრეთა წრეს ადგენს, მემკვიდრეობის დაყოფის შეთანხმებას (遺産分割協議書) ყველა მემკვიდრის ბეჭდით და ბეჭდის რეგისტრაციის ცნობებით, ხოლო ანდერძის შემთხვევაში საოჯახო სასამართლოს დადასტურების (検認) ოქმს. ქართული მხარე ითხოვს სამკვიდრო მოწმობას, საჯარო რეესტრის ამონაწერს და ნათესაური კავშირის დამადასტურებელ დოკუმენტებს. ორივე პაკეტი აპოსტილითა და ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანით მოძრაობს, და თარგმანში მემკვიდრეობის იაპონური წილების სისტემა (法定相続分) ქართული კანონისმიერი მემკვიდრეობის რიგებთან შედარებით უნდა განიმარტოს, თორემ ნოტარიუსი ვერ დაადგენს, ვინ რა წილს იღებს.

კონფიდენციალურობა და ხარისხის კონტროლი

სამედიცინო ჩანაწერები და კორპორატიული ხელშეკრულებები ყველაზე მგრძნობიარე კატეგორიაა. თითოეული შეკვეთა ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშავდება, დოკუმენტებზე წვდომა მხოლოდ კონკრეტულ მთარგმნელსა და რედაქტორს აქვს, ხოლო ფაილები შეკვეთის დასრულების შემდეგ შეთანხმებული ვადით ინახება. ხარისხის მხრივ, იურიდიულ თარგმანს იურიდიული განათლების მქონე რედაქტორი კითხულობს, სამედიცინოს კი მთარგმნელი, რომელსაც სამედიცინო ტერმინოლოგიაში სპეციალიზაცია აქვს; ორივე შემთხვევაში ციფრები, დოზები, თარიღები და მუხლების ნომრები ცალ-ცალკე მოწმდება, რადგან სწორედ ეს ველებია მაღალი რისკის ზონა. მანქანურ თარგმანს ამ ორ დარგში საერთოდ არ ვიყენებთ.

ვინ მუშაობს ამ თარგმანებზე

იურიდიულ ტექსტებზე გვყავს მთარგმნელები, რომლებსაც იაპონური ენის გარდა სამართლის განათლება აქვთ ან წლების განმავლობაში იაპონურ კომპანიებთან სახელშეკრულებო დოკუმენტაციაზე მუშაობდნენ; სამედიცინო მიმართულებაზე მთარგმნელები, რომლებიც სამედიცინო ტერმინოლოგიაში არიან სპეციალიზებული და იაპონურ კლინიკურ დოკუმენტაციას სტრუქტურულად იცნობენ. რთულ შემთხვევებში, მაგალითად, იაპონური საოჯახო სასამართლოს ოქმის ან ონკოლოგიური ეპიკრიზის თარგმნისას, მთარგმნელს ქართველი იურისტი ან ექიმი კონსულტანტად ეხმარება, რომელიც თარგმანს დარგობრივი თვალით კითხულობს. ეს გუნდური მიდგომა ერთი მთარგმნელის შესაძლებლობებს სცილდება და სწორედ ის იძლევა შედეგს, რომელსაც უწყება, სასამართლო ან ექიმი შენიშვნის გარეშე იღებს.

ვადები და შეკვეთის პროცესი

ერთგვერდიანი სამედიცინო დასკვნა ან მინდობილობა ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ხელშეკრულება 10-20 გვერდის მოცულობით 2-4 სამუშაო დღეს მოითხოვს, სრული კორპორატიული პაკეტი აპოსტილის ორგანიზებით კი 3-5 დღეს. სამედიცინო ისტორიას, სადაც ხელნაწერი ჩანაწერებია, ცალკე ვადა აქვს, რადგან იაპონური ხელნაწერი კანჯი წაკითხვას გაცილებით მეტ დროს მოითხოვს. შეკვეთა სრულად ონლაინ მიმდინარეობს: ატვირთვა, შეფასება, თარგმნა, დამოწმება და მიწოდება კურიერით ან ელექტრონულად. სასწრაფო სამედიცინო შემთხვევებში, როცა პაციენტი უკვე კლინიკაშია, პრიორიტეტულ რიგში ვაყენებთ და პირველ ეტაპზე სამუშაო თარგმანს ვაწვდით ექიმს, დამოწმებული ვერსია კი მოგვიანებით მოსდევს.

ხშირად დასმული კითხვები