სომხური ენის თარგმნა ნოტარიული დამოწმებით

სომხურ-ქართულ მიმართულებაზე ნოტარიული დამოწმება ხშირად ერთადერთი სავალდებულო ნაბიჯია: ორ ქვეყანას შორის სამართლებრივი დახმარების ხელშეკრულებისა და მინსკის კონვენციის ძალით სომხური დოკუმენტი საქართველოს სახელმწიფო უწყებებში ლეგალიზაციის გარეშე მიიღება, და ქართული დოკუმენტი სომხეთშიც, ხოლო ჰააგის აპოსტილი, რომელიც ორივე ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი, სარეზერვო ინსტრუმენტად რჩება იმ შემთხვევებისთვის, როცა კერძო ორგანიზაცია ან მესამე ქვეყანა მას ითხოვს. ეს პროცესს ამარტივებს, მაგრამ ნოტარიულ თარგმანზე პასუხისმგებლობას ზრდის: სომხური ანბანი ქართველი ჩინოვნიკისთვის სრულიად გაუგებარია, და მას თარგმანის გარდა დედნის შესამოწმებელი არაფერი აქვს. ეს გვერდი დეტალურად ხსნის, როგორ მუშაობს ნოტარიული დამოწმება სომხურ-ქართულ წყვილში, რომელი დოკუმენტები რას საჭიროებს და რომელი დეტალები იწვევს უარყოფას.

ნოტარიუსი და მთარგმნელი: რას ადასტურებს დამოწმება

საქართველოში თარგმანის ნოტარიული დამოწმება ნიშნავს, რომ ნოტარიუსი ადასტურებს მასთან რეგისტრირებული მთარგმნელის ხელმოწერის ნამდვილობას, რომლის კვალიფიკაცია სომხურ-ქართულ წყვილში წინასწარ არის შემოწმებული. სომხურ ენაზე რეგისტრირებული მთარგმნელების რიცხვი ევროპულ ენებთან შედარებით მცირეა, და ეს ჩვენი სომხური მიმართულების ერთ-ერთი ღირებულებაა: ჩვენი მთარგმნელები რამდენიმე ნოტარიუსთან არიან რეგისტრირებული, რაც ვადებს ამოკლებს. სომხეთში იგივე ინსტიტუტი არსებობს: სომეხი ნოტარიუსი („նոտար“) მთარგმნელის ხელმოწერას ადასტურებს, და ორივე სისტემა საერთო საბჭოთა სანოტარო ტრადიციიდან მოდის, ამიტომ ერთი ქვეყნის ნოტარიული აქტი მეორეში სტრუქტურულად ნაცნობია. ხელშეკრულების ძალით სომხეთში დამოწმებული ქართული თარგმანი საქართველოში მოქმედებს და პირიქით, თუმცა ვურჩევთ, თარგმანი იმ ქვეყანაში დამოწმდეს, სადაც წარედგინება, რადგან ადგილობრივი ნოტარიუსი ადგილობრივი უწყების ტერმინოლოგიურ მოლოდინს იცნობს.

ბინადრობა და სომხეთის მოქალაქეების დოკუმენტები

სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში ბინადრობის ნებართვისთვის სომხური დოკუმენტების ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი წარედგინება: პასპორტი („անձնագիր“) ან ID-ბარათი („նույնականացման քարտ“), ქორწინების მოწმობა ოჯახის გაერთიანებისთვის, დაბადების მოწმობა ბავშვებისთვის, დიპლომი ან შრომითი ხელშეკრულება შრომითი ბინადრობისთვის, ნასამართლობის ცნობა ზოგიერთი კატეგორიისთვის. სომხური ID-ბარათი მისამართს არ შეიცავს, და რეგისტრირებული მისამართის დასადასტურებლად ცნობა („տեղեկանք բնակության վայրից“) ცალკე სჭირდება. სომხეთის საზოგადოებრივი მომსახურების ნომერი („ՀԾՀ“, სოციალური ბარათის მემკვიდრე) ქართული პირადი ნომრის ანალოგია და თარგმანში უცვლელი რჩება. სააგენტო აპოსტილს არ ითხოვს, მაგრამ დოკუმენტის სისრულეს მკაცრად ამოწმებს: მოწმობის უკანა გვერდი, ბეჭდები, ხელნაწერი ჩანაწერები სრულად უნდა ითარგმნოს, ხოლო სომხური ბეჭდის ტექსტი, რომელიც ქართველი ჩინოვნიკისთვის სრულიად გაუგებარია, აღწერითად გადმოდის.

ნასამართლობის ცნობა და სომხეთის პოლიცია

სომხური ნასამართლობის ცნობა („տեղեկանք դատվածության վերաբերյալ“) სომხეთის პოლიციის საინფორმაციო ცენტრის მიერ გაიცემა, ონლაინ ან უშუალოდ, და ჩანაწერის არარსებობა სტანდარტული ფორმულით („դատվածություն չունի“) ითარგმნება. ცნობის მოქმედების ვადა ქართულ პრაქტიკაში სამიდან ექვს თვემდეა, ამიტომ თარგმანს ცნობის მიღებისთანავე ვამზადებთ. სომხეთის საკონსულოში თბილისში ან ბათუმში ცნობის მიღება შესაძლებელია სომხეთში გამგზავრების გარეშე, და საკონსულოს მიერ გაცემული ან გადმოცემული ცნობა ქართული ნოტარიული თარგმანით წარედგინება, აპოსტილის გარეშე. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ნასამართლობის ცნობა სომხურად ითარგმნება სომხეთის მიგრაციისა და მოქალაქეობის სამსახურის, დამსაქმებლის ან სასამართლოსთვის, სომხური ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიით.

სამოქალაქო აქტები: ქორწინება, დაბადება, განქორწინება

სომხეთის მოქალაქესთან საქართველოში ქორწინებისას იუსტიციის სახლი სომხური პასპორტის, დაბადების მოწმობისა და ოჯახური მდგომარეობის ცნობის თარგმანს ითხოვს; ოჯახური მდგომარეობის ცნობას სომხეთის სამოქალაქო აქტების ორგანო („ՔԿԱԳ“) ან საკონსულო გასცემს. სომხეთში დაბადებული ბავშვის ან სომხეთში დადებული ქორწინების საქართველოში რეგისტრაციისთვის სომხური მოწმობა („ծննդյան վկայական“, „ամուսնության վկայական“) ნოტარიული თარგმანით წარედგინება. სომხური განქორწინება ან სამოქალაქო აქტების ორგანოში ხდება (შვილების გარეშე, ურთიერთშეთანხმებით), ან სასამართლოში, და ორივე ფორმის დოკუმენტი საქართველოში ცნობისთვის ითარგმნება. ორივე ქვეყნის სამოქალაქო აქტების სისტემა საერთო საბჭოთა წარმომავლობისაა, და დოკუმენტების სტრუქტურა ერთმანეთს ჰგავს, რაც თარგმანს აადვილებს; სირთულე გვარების ფორმებშია (-yan სომხურ დოკუმენტში, -იანი ქართულში), რომელსაც ცალკე ვეხებით.

გვარები ნოტარიულ თარგმანში: Petrosyan, პეტროსიანი, Petrosiani

ნოტარიულ თარგმანში სახელი და გვარი ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს პასპორტის ლათინურ ვერსიას, და სომხურ მიმართულებაზე ეს წესი განსაკუთრებულ სირთულეს ქმნის. სომხეთის მოქალაქის პასპორტში გვარი სომხური ტრანსლიტერაციით იწერება (Petrosyan), და თარგმანში ქართულად „პეტროსიან“ ფორმას ვიყენებთ ლათინური ფორმის ფრჩხილებში შენარჩუნებით; საქართველოს მოქალაქის ქართულ პასპორტში იგივე გვარი „პეტროსიანი“ / „Petrosiani“ ფორმით დგას, და სომხურად თარგმნისას სწორედ ეს ფორმა უნდა აისახოს, თუნდაც სომხურად „Պետրոսյան“ ბუნებრივი იყოს. როცა ერთ დოკუმენტში ან ერთ საქმეში ორივე ფორმა ჩნდება (მემკვიდრეობა, ნათესაობის დადასტურება, ოჯახის გაერთიანება), მთარგმნელის შენიშვნა განმარტავს, რომ ეს ერთი გვარის ორი ეროვნული ფორმაა, და ეს შენიშვნა ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანის ნაწილი ხდება. ეს არა ფორმალობა, არამედ საქმის წარმატების პირობაა: სახელის შეუსაბამობა ქართველი ნოტარიუსისა და სასამართლოს მიერ დოკუმენტის უარყოფის ყველაზე ხშირი მიზეზია.

საგანმანათლებლო დოკუმენტების დამოწმება

სომხური ატესტატი („միջնակարգ կրթության ատեստատ“), დიპლომი („դիպլոմ“) და დანართი („դիպլոմի հավելված“) საქართველოში უნივერსიტეტში მიღებისთვის ან განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრში აღიარებისთვის ნოტარიული თარგმანით წარედგინება, აპოსტილის გარეშე. სომხური უმაღლესი განათლება ბოლონიის სამსაფეხურიან სისტემას მიჰყვება, ხოლო ძველი, 2000-იანი წლების დიპლომები „դիպլոմավորված մասնագետ“ (დიპლომირებული სპეციალისტი) კვალიფიკაციით ცალკე განმარტებას საჭიროებს. სომხური შეფასების სისტემა 20-ბალიანია უნივერსიტეტში და 10-ბალიანი სკოლაში (ძველი დოკუმენტები 5-ბალიანი), და ნიშნების ფურცლის თარგმანში შენიშვნა შკალის შესახებ ემატება. სომხურენოვანი სკოლების კურსდამთავრებულებისთვის საქართველოში დოკუმენტები უკვე ქართულია, მაგრამ საბჭოთა პერიოდის ატესტატები და დიპლომები (ერევნის ინსტიტუტები, ჯავახეთის ძველი სკოლები) სომხურ ან სომხურ-რუსულ ფორმებზეა და თარგმანს საჭიროებს.

ბიზნეს დოკუმენტების დამოწმება: სახელმწიფო რეესტრი, ՍՊԸ, მინდობილობა

სომხური კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისას საჯარო რეესტრი ამონაწერის სომხეთის იურიდიულ პირთა სახელმწიფო რეესტრიდან („քաղվածք իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրից“), წესდებისა („կանոնադրություն“) და დამფუძნებელთა გადაწყვეტილების ნოტარიულ თარგმანს ითხოვს, სადაც ხელმომწერის უფლებამოსილება („տնօրեն“, დირექტორი) ცალსახად ჩანს. სომხური „ՍՊԸ“ („սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն“, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება) ქართული შპს-ს ანალოგია, „ԲԲԸ“ და „ՓԲԸ“ ღია და დახურული სააქციო საზოგადოებები, „ԱՁ“ ინდივიდუალური მეწარმე. სომხეთის საგადასახადო ნომერი („ՀՎՀՀ“) თარგმანში უცვლელი რჩება. სომეხ ნოტარიუსთან შედგენილი მინდობილობა („լիազորագիր“) საქართველოში აპოსტილის გარეშე მოქმედებს, მაგრამ ქართველი ნოტარიუსი უფლებამოსილებების კონკრეტულ ჩამონათვალს ითხოვს, და სომხური „ընդհանուր լիազորագիր“ (გენერალური მინდობილობა) ზოგჯერ ზედმეტად ზოგადია; ამიტომ სომხეთში მინდობილობის შედგენამდე კლიენტებს ქართული ნოტარიუსის მოთხოვნების სიას ვაწვდით.

ლოგისტიკური და საბაჟო დოკუმენტების დამოწმება

სომხური ტრანზიტის დოკუმენტები (სატრანსპორტო ზედნადებები, საბაჟო დეკლარაციები, წარმოშობის სერტიფიკატები, ვეტერინარული და ფიტოსანიტარული სერტიფიკატები) ჩვეულებრივ ნოტარიულ დამოწმებას არ საჭიროებს და სამუშაო თარგმანით მოძრაობს, მაგრამ დავის, სადაზღვევო შემთხვევის, სასამართლო წარმოების ან საბაჟოს ოფიციალური მოთხოვნისას ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი სჭირდება. სომხეთი ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრია, და მისი დოკუმენტები (EAC სერტიფიკატები, ЕАЭС-ის საბაჟო დეკლარაციები) ხშირად რუსულადაა სომხურთან ერთად, ხოლო საქართველოს დოკუმენტები ევროპულ ფორმატებს მიჰყვება. თარგმანში საბაჟო კოდები (HS), ტვირთის აღწერა და ღირებულებები უცვლელი რჩება, ხოლო სომხური და რუსული ჩანაწერები ერთ დოკუმენტად ითარგმნება. ლოგისტიკურ დამოწმებას სისწრაფე სჭირდება, და ჩვენი ექსპრეს რეჟიმი (1-2 საათი) სწორედ ტვირთის საზღვარზე დგომის შემთხვევებისთვისაა.

სამედიცინო და სოციალური დოკუმენტების დამოწმება

სომხეთის მოქალაქეების თბილისის კლინიკებში მკურნალობისას (ჩრდილოეთ სომხეთიდან, გიუმრიდან და ვანაძორიდან თბილისი ერევანზე ახლოსაა), ინვალიდობის სტატუსის საქართველოში აღიარებისას და სოციალურ პროგრამებში ჩართვისას სომხური სამედიცინო დოკუმენტების ნოტარიული თარგმანი სჭირდება: ამონაწერი სამედიცინო ბარათიდან („քաղվածք հիվանդության պատմությունից“), სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის („ԲՍՓ“) დასკვნა ინვალიდობის შესახებ, ვაქცინაციის ბარათი, ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ. სომხური და ქართული სამედიცინო დოკუმენტაცია საერთო საბჭოთა ტრადიციიდან მოდის, და ფორმების სტრუქტურა ერთმანეთს ჰგავს; სომხეთის ინვალიდობის სისტემა 2023 წლიდან რეფორმას გადის (ჯგუფების ნაცვლად ფუნქციონალურობის შეფასება), რაც ახალ ტერმინოლოგიას ქმნის და თარგმანში შენიშვნით იხსნება. ნოტარიუსი დამოწმებისას სისრულეს ამოწმებს, ხელნაწერი სომხური ჩანაწერების ჩათვლით, რომლებიც სომხური ხელწერის ცოდნას ითხოვს.

საბჭოთა და ორენოვანი დოკუმენტები

სომხეთიდან და ჯავახეთიდან მოსული ძველი დოკუმენტები (1991 წლამდე გაცემული დაბადების მოწმობები, საბჭოთა დიპლომები, შრომის წიგნაკები, სამხედრო ბილეთები) სომხურ-რუსულ ორენოვან ფორმებზეა, ხელნაწერი ჩანაწერებით ორივე ენაზე, ბეჭდებით და ზოგჯერ დაზიანებული. ნოტარიული დამოწმებისთვის ასეთი დოკუმენტი სრულად ითარგმნება, ორივე ენის ჩანაწერების ჩათვლით, სომხური და რუსული ენის მთარგმნელების მონაწილეობით, და ერთ დოკუმენტად მოწმდება. შრომის წიგნაკი საქართველოში საპენსიო სტაჟის დასათვლელად განსაკუთრებით მოთხოვნადია, და ყოველი ჩანაწერი (მიღება, გადაყვანა, გათავისუფლება, ბრძანების ნომერი) ზუსტად უნდა გადმოვიდეს. ძველ დოკუმენტებში სახელები რუსული ფორმით დგას (Акоп, Анаит), თანამედროვე პასპორტში სომხური ტრანსლიტერაციით (Hakob, Anahit), და თარგმანი ორივეს ასახავს შენიშვნით.

ქართული დოკუმენტი სომხეთში: საპირისპირო მარშრუტი

ქართული დოკუმენტი სომხეთში წარსადგენად სომხურად ითარგმნება და ნოტარიულად მოწმდება, აპოსტილის გარეშე. სომხეთის უწყებები (მიგრაციისა და მოქალაქეობის სამსახური, სამოქალაქო აქტების ორგანო, სასამართლო, ნოტარიუსი, უნივერსიტეტი) ქართველი ნოტარიუსის დამოწმებას ხელშეკრულების ძალით იღებენ, თუმცა პრაქტიკაში სომეხი ნოტარიუსი ზოგჯერ ითხოვს, რომ თარგმანი სომხეთში ხელახლა დამოწმდეს; ამ შემთხვევაში ჩვენი თარგმანი სომეხ კოლეგას სამუშაოს უადვილებს. თარგმანი აღმოსავლურ სომხურად, სომხეთის რესპუბლიკის ოფიციალური ტერმინოლოგიით მზადდება: ქართული „ცნობა“ „տեղեկանք“, „ამონაწერი“ „քաղվածք“, „მოწმობა“ „վկայական“, „იუსტიციის სახლი“ „Արդարադատության տուն“ ფუნქციური განმარტებით. ჯავახეთის მოქალაქეებისთვის, რომლებსაც სომხეთში ნათესავები, ქონება ან სასწავლო საქმეები აქვთ, ეს მიმართულება ყოველდღიური საჭიროებაა.

პენსია, სტაჟი და სოციალური უზრუნველყოფა

საქართველოსა და სომხეთს შორის სოციალური უზრუნველყოფის სფეროში თანამშრომლობა საპენსიო უფლებების ურთიერთაღიარებას ითვალისწინებს, და საქართველოში მცხოვრები სომხეთის მოქალაქეებისთვის ან ქართველებისთვის, რომლებმაც სომხეთში იმუშავეს, საპენსიო დოკუმენტების ნოტარიული თარგმანი სჭირდება: სომხეთის სოციალური უზრუნველყოფის სამსახურის ცნობა, სადაზღვევო სტაჟის ამონაწერი, საპენსიო მოწმობა, შრომის წიგნაკი. ქართული საპენსიო სააგენტო სომხური სტაჟის დოკუმენტებს ნოტარიული თარგმანით, აპოსტილის გარეშე იღებს, ხოლო სომხური საპენსიო ტერმინოლოგია („աշխատանքային ստաժ“, „ծերության կենսաթոշակ“, „հաշմանդամության կենսաթոշակ“) ქართულს სტრუქტურულად ემთხვევა. ჯავახეთის მოქალაქეებისთვის, რომელთა სამუშაო სტაჟი ნაწილობრივ საბჭოთა სომხეთში ან 1990-იან წლებში სომხეთის რესპუბლიკაში ჩაიარა, ეს დოკუმენტები პენსიის გამოთვლისთვის გადამწყვეტია.

მართვის მოწმობა და სატრანსპორტო დოკუმენტები

სომხურ მიმართულებაზე სატრანსპორტო დოკუმენტების თარგმანი ორი განსხვავებული ჯგუფის საჭიროებაა. პირველი ტრანზიტული და კომერციული მძღოლები არიან: სომხური სატვირთო ავტომობილები ლარსისა და პორტების მიმართულებით ყოველდღიურად გადიან საქართველოს, და ავტოსაგზაო შემთხვევის, საბაჟო ინციდენტის ან სადაზღვევო საქმის დროს მძღოლის მოწმობის („վարորդական վկայական“), სარეგისტრაციო მოწმობის, სომხური სადაზღვევო პოლისისა და ტვირთის დოკუმენტების ქართული თარგმანი სასწრაფოდ სჭირდებათ, რასაც ექსპრეს რეჟიმში ვამზადებთ, ხოლო ავტოსაგზაო შემთხვევის ოქმი და სადაზღვევო აქტი შემდეგ სომხურადაც ბრუნდება სომხური სადაზღვევო კომპანიისთვის. მეორე ჯგუფი საქართველოში დამკვიდრებული სომხეთის მოქალაქეები არიან, რომლებიც სომხურ მოწმობას ქართულზე ცვლიან მომსახურების სააგენტოში: სომხური მოწმობა ორენოვანია (სომხური და ინგლისური), მაგრამ სააგენტო სრულ ქართულ თარგმანს ითხოვს, ხოლო კატეგორიების სისტემა ორივე ქვეყანაში ევროპულია და ერთი-ერთზე ემთხვევა, რაც გაცვლას ამარტივებს. ჯავახეთის მოქალაქეებისთვის, რომლებმაც მართვის მოწმობა სომხეთში მიიღეს, იგივე პროცედურა მოქმედებს, ხოლო ქართული მოწმობა სომხეთში საგზაო პოლიციის სამსახურში სომხური თარგმანით იცვლება.

ვინ ასრულებს სომხურ ნოტარიულ თარგმანს

ნოტარიულად დასამოწმებელ სომხურ თარგმანს მხოლოდ ის მთარგმნელი ასრულებს, რომელიც კონკრეტულ ნოტარიუსთან სომხურ-ქართულ წყვილში არის რეგისტრირებული და რომლის კვალიფიკაცია ნოტარიუსმა წინასწარ შეამოწმა. ჩვენი სომხური ენის მთარგმნელები სომხურს მშობლიურ ან პროფესიულ დონეზე ფლობენ, ქართულს თავისუფლად, აღმოსავლურ და, საჭიროებისამებრ, დასავლურ სომხურს იცნობენ, სომხურ ხელწერას კითხულობენ (რაც საბჭოთა დოკუმენტებისთვის აუცილებელია) და სომხეთის ადმინისტრაციულ ფორმატებს იცნობენ: როგორ აღიწერება სომხური ბეჭედი, როგორ გადმოდის სომხური თარიღი, როგორ აღინიშნება წაუკითხავი ფრაგმენტი („անընթեռնելի“). ქართულიდან სომხურად თარგმანს სომხურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, რომ ტექსტი სომეხი ჩინოვნიკისთვის ბუნებრივი იყოს, რუსული კალკის გარეშე.

რა იწვევს უარყოფას ქართულ ან სომხურ უწყებაში

• გვარის ფორმა, რომელიც პასპორტის ლათინურ ვერსიას არ ემთხვევა (-yan/-იანი/-iani აღრევა)
• სახელის რუსული ფორმით გადმოტანა თანამედროვე დოკუმენტიდან, სადაც სომხური ტრანსლიტერაცია დგას
• სომხური ბეჭდის, უკანა გვერდისა და ხელნაწერი ჩანაწერების აღუწერელად დატოვება
• ID-ბარათის თარგმანი მისამართის ცნობის გარეშე, სადაც მისამართი მოითხოვებოდა
• ორენოვანი საბჭოთა დოკუმენტის მხოლოდ რუსული ჩანაწერების თარგმნა
• სამ თვეზე ძველი ნასამართლობის ცნობა
• დასავლური სომხურის დოკუმენტის აღმოსავლური ორთოგრაფიით „გასწორება“ თარგმანში

ვადები, ორგანიზება და მიწოდება

ერთგვერდიანი დოკუმენტის ნოტარიული თარგმანი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. აპოსტილი, როგორც წესი, საჭირო არ არის, ამიტომ პროცესი ორი ნაბიჯია: თარგმანი და დამოწმება; თუ კერძო ორგანიზაცია აპოსტილს ითხოვს, იუსტიციის სახლში ცალკე ვადით ვაწესრიგებთ. მთელი პროცესი ონლაინ იმართება, ხოლო მზა დოკუმენტს ელექტრონულად და კურიერით იღებთ თბილისში, ბათუმში, ახალქალაქში, ახალციხეში ან ერევანში; სომხეთში მიწოდება საკურიერო სერვისით ერთ-ორ დღეში ხდება, რადგან მანძილი მცირეა და დროის სხვაობა არ არსებობს. ყველა შეკვეთა კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები