თარგმნა სომხურიდან ქართულად და ქართულიდან სომხურად

სომხურ-ქართული ენობრივი წყვილი ორივე მიმართულებით ყოველდღიურად მუშაობს, და ორი ნაკადი განსხვავებული მკითხველისთვისაა. სომხურიდან ქართულად სომხეთის მოქალაქეების, ჯავახეთისა და თბილისის სომხურენოვანი მოსახლეობის, სომხური კომპანიებისა და ტრანზიტის დოკუმენტები მიდის, რომლებსაც ქართველი ჩინოვნიკი, ნოტარიუსი, ბანკი, საბაჟო ან ექიმი კითხულობს და რომელთა დედანი მისთვის ანბანის დონეზეც გაუგებარია; ქართულიდან სომხურად ქართველების დოკუმენტები სომხეთის უწყებებისთვის, ქართული ბიზნესის მასალები სომხურ ბაზრისთვის და ტურისტული ტექსტი სომხურენოვანი სტუმრებისთვის, რომელსაც სომეხი მკითხველი თანამედროვე აღმოსავლურ სომხურზე, არა რუსული კალკით, ელის. ორივე მიმართულებას აერთიანებს ის, რომ აპოსტილი, როგორც წესი, საჭირო არ არის, და ის, რომ გვარების -yan/-იანი პრობლემა ყველგან თან სდევს. ეს გვერდი ორივე მიმართულებას სცენარებად შლის.

სომხურიდან ქართულად: ქართველი ჩინოვნიკის თვალით

სომხური დოკუმენტი ქართველი ჩინოვნიკისთვის სტრუქტურულად ნაცნობია (საერთო საბჭოთა ადმინისტრაციული ტრადიცია), მაგრამ ვიზუალურად სრულიად გაუგებარი: სომხური ანბანი ლათინურსაც და კირილურსაც არ ჰგავს, და ჩინოვნიკს დედანში არც სახელის, არც თარიღის ამოცნობა არ შეუძლია. ამიტომ სომხურიდან ქართულად თარგმანი დედნის „სარკე“ უნდა იყოს: ყოველი ველი, ბეჭედი, ნომერი, ხელმოწერა იმავე პოზიციაზე, რომ ჩინოვნიკმა დედანი და თარგმანი ვიზუალურად შეადაროს. უწყებების სახელწოდებები ფუნქციური ქართული თარგმანით და ფრჩხილებში სომხური ორიგინალით გადმოგვაქვს: „ՔԿԱԳ“ სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო, „Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն“ მიგრაციისა და მოქალაქეობის სამსახური, „Պետական ռեգիստր“ სახელმწიფო რეესტრი. თარიღები ქართულ ფორმატში გადმოდის, სომხური თვეების სახელწოდებები ითარგმნება, თანხები დრამში (֏) უცვლელი რჩება. თარგმანს ქართველი მთარგმნელი ასრულებს, რომელიც სომხურს პროფესიულ დონეზე ფლობს.

სომხურიდან ქართულად: ბინადრობა, ქორწინება, ქონება

სომხეთის მოქალაქეების ბინადრობის ნებართვისთვის სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში, ქორწინებისთვის იუსტიციის სახლში და უძრავი ქონების ყიდვისთვის საჯარო რეესტრში სომხური პასპორტი, ID-ბარათი, ქორწინების და დაბადების მოწმობა, ოჯახური მდგომარეობის ცნობა, ნასამართლობის ცნობა და მინდობილობა ქართულად ითარგმნება. სომხური სამოქალაქო აქტების ტერმინოლოგია ქართულს ემთხვევა („ծննդյան վկայական“ დაბადების მოწმობა, „ամուսնության վկայական“ ქორწინების მოწმობა, „ամուսնալուծության վկայական“ განქორწინების მოწმობა), და თარგმანი სტანდარტულ ქართულ სახელწოდებებს იყენებს. სომხური ID-ბარათი მისამართს არ შეიცავს, და მისამართის ცნობა ცალკე ითარგმნება. უძრავი ქონების საქმეებში სომხური მინდობილობის („լիազորագիր“) უფლებამოსილებები ქართული სანოტარო ტერმინოლოგიით გადმოდის, რომ ქართველმა ნოტარიუსმა გასხვისების, მიღების და რეგისტრაციის უფლებები ცალსახად დაინახოს.

სომხურიდან ქართულად: ლოგისტიკა, საბაჟო, EAEU

სომხეთის ტრანზიტი საქართველოს გავლით ყოველდღიურ დოკუმენტურ ნაკადს ქმნის: სატრანსპორტო ზედნადებები (CMR), საბაჟო დეკლარაციები, წარმოშობის სერტიფიკატები (EAEU-ს CT-1 ფორმა), ვეტერინარული და ფიტოსანიტარული სერტიფიკატები, ინვოისები, ექსპედიტორის ხელშეკრულებები, სადაზღვევო პოლისები. ეს დოკუმენტები სომხურად, რუსულად ან ორენოვნად მოდის (სომხეთი ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრია, და EAEU-ს ფორმები ხშირად რუსულენოვანია), და ქართული საბაჟოს, ლოგისტიკური კომპანიების, პორტებისა და სადაზღვევო კომპანიებისთვის ითარგმნება. თარგმანში საბაჟო კოდები (HS), ტვირთის აღწერა, წონა და ღირებულება უცვლელი რჩება, ხოლო სომხური და ქართული საბაჟო ტერმინოლოგია, რომელიც საერთო საბჭოთა ტრადიციიდან მოდის, მაგრამ სხვადასხვა საერთაშორისო სისტემას (EAEU და ევროკავშირის DCFTA) მიჰყვება, განსხვავებებს შენიშვნით ასახავს. ლოგისტიკური თარგმანი ექსპრეს რეჟიმში მზადდება, რადგან ტვირთი საზღვარზე დგას.

სომხურიდან ქართულად: სამედიცინო დოკუმენტები

სომხეთის მოქალაქეების თბილისის კლინიკებში მკურნალობისას (ჩრდილოეთ სომხეთიდან თბილისი ერევანზე ახლოსაა, და გიუმრის, ვანაძორის, ალავერდის პაციენტები ქართულ კლინიკებს ხშირად ირჩევენ), ინვალიდობის სტატუსის აღიარებისას და სოციალურ პროგრამებში ჩართვისას სომხური სამედიცინო დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება: ამონაწერი სამედიცინო ბარათიდან, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნა, ვაქცინაციის ბარათი, კვლევის შედეგები. სომხური და ქართული სამედიცინო ტერმინოლოგია საერთო ლათინურ-რუსულ საფუძველზე დგას, და ICD-10 კოდები ორივე სისტემაში საერთაშორისოა, რაც თარგმანს აადვილებს; სომხური სავაჭრო სახელწოდებები მედიკამენტებზე ხშირად რუსული ან საერთაშორისოა, და თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას ვურთავთ. სომხეთის ინვალიდობის სისტემის 2023 წლის რეფორმა (ჯგუფების ნაცვლად ფუნქციონალურობის შეფასება) ახალ ტერმინოლოგიას ქმნის, რომელიც ქართული სოციალური სააგენტოსთვის შენიშვნით იხსნება.

სომხურიდან ქართულად: ჯავახეთის საოჯახო არქივები

ახალქალაქის, ნინოწმინდისა და ახალციხის სომხურენოვანი მოქალაქეების საოჯახო არქივები სომხურიდან ქართულად თარგმანის ცალკე ნაკადია: საბჭოთა დაბადების და ქორწინების მოწმობები, ერევნის ინსტიტუტების დიპლომები, შრომის წიგნაკები, სამხედრო ბილეთები, საოჯახო მინდობილობები და ანდერძები, რომლებიც საქართველოს უწყებებში პენსიის, მემკვიდრეობის, ქონების რეგისტრაციის, მოქალაქეობის ან ნათესაობის დადასტურების საქმეებში ქართულად სჭირდებათ. ეს დოკუმენტები სომხურ-რუსულ ორენოვან ფორმებზეა, ხელნაწერი სომხური და რუსული ჩანაწერებით, ხოლო სახელები რუსული ფორმით (Акоп, Анаит, Карапет), რომელიც თანამედროვე ქართულ პირადობაში ქართული ფორმით დგას (ჰაკობი, ანაჰიტი, კარაპეტი). თარგმანი ორივე ენის ჩანაწერებს ასახავს, სომხური ხელწერის მცოდნე მთარგმნელის მონაწილეობით, და სახელის ფორმებს შენიშვნით უკავშირებს. ჯავახეთის კლიენტებს დისტანციურად ვემსახურებით.

ქართულიდან სომხურად: სომეხი მკითხველის მოლოდინი

სომეხი ჩინოვნიკი, ნოტარიუსი ან პარტნიორი დოკუმენტს აღმოსავლურ სომხურზე ელის, სომხეთის რესპუბლიკის ოფიციალური ტერმინოლოგიითა და რეფორმირებული ორთოგრაფიით, და რუსული თარგმანი, რომელიც საბჭოთა პერიოდში და 1990-იან წლებში სომხეთშიც გამოსადეგი იყო, დღეს ოფიციალურ უწყებაში არ მიიღება და არაკორექტულად აღიქმება. ქართულიდან სომხურად თარგმნისას რუსული შუალედური ენა არ გამოიყენება: მთარგმნელი პირდაპირ ქართულიდან სომხურად მუშაობს, ხოლო სომხურენოვანი რედაქტორი ტექსტს სომეხი მკითხველის თვალით ამოწმებს. ქართული უწყებების სახელწოდებები სომხურად ფუნქციური თარგმანით და ორიგინალით გადმოგვაქვს, ხოლო სომხური ოფიციალური სტილი („սույնով հավաստվում է“, „տրվում է ներկայացնելու“) რუსული კალკის გარეშე. სომხური პუნქტუაცია (კითხვის ნიშანი სიტყვის შიგნით, წერტილი „։“ ფორმით) და ანბანის ტექნიკური თავსებადობა თარგმანის ფორმატირებისას ცალკე ყურადღებას ითხოვს.

ქართულიდან სომხურად: ქონება, მემკვიდრეობა, ნათესაობა სომხეთში

ჯავახეთისა და თბილისის სომხურენოვანი ქართველებისთვის და სომხეთთან დაკავშირებული ქართველებისთვის სომხეთში ქონებრივი, მემკვიდრეობითი და საოჯახო საქმეები ქართული დოკუმენტების სომხურ თარგმანს ითხოვს: ქართველ ნოტარიუსთან შედგენილი მინდობილობა სომხეთში ქონების მართვისთვის, ქართული სამკვიდრო მოწმობა, ნათესაობის დამადასტურებელი დოკუმენტები, ქართული სასამართლოს გადაწყვეტილებები. სომეხი ნოტარიუსი მინდობილობის ტექსტში სომხური სანოტარო პრაქტიკის ფორმულირებებს ეძებს („լիազորում եմ“, „ներկայացնել իմ շահերը“, „ստանալու իրավունքով“), და ჩვენ მინდობილობის პროექტს ორივე ქვეყნის ნოტარიუსის მოთხოვნების გათვალისწინებით ვამზადებთ. გვარების პრობლემა აქ განსაკუთრებით მწვავეა: ქართული პასპორტის „Petrosiani“ სომხურ ნოტარიუსს „Պետրոսյան“-ად უნდა „ეცნოს“, და მთარგმნელის შენიშვნა ამ კავშირს ადასტურებს, რაც სომხეთში მემკვიდრეობის საქმეების წარმატების პირობაა.

ქართულიდან სომხურად: განათლება და სომხეთის სამინისტრო

ქართული უნივერსიტეტების დიპლომები სომხეთში აღიარებისთვის განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს სომხური თარგმანით წარედგინება, ხოლო ქართული სკოლის დოკუმენტები სომხურ სკოლაში გადასვლისას. ქართული სასწავლო ბარათი და დიპლომის დანართი სომხურად ბოლონიის ტერმინოლოგიით გადმოდის („բակալավր“, „մագիստրոս“, „կրեդիտ“), ხოლო ქართული 100-ბალიანი ან 10-ბალიანი შეფასების შკალა სომხურ 20-ბალიან (უნივერსიტეტი) და 10-ბალიან (სკოლა) სისტემასთან შენიშვნით შედარდება. ქართული ერთიანი ეროვნული გამოცდები სომხური ერთიანი გამოცდების ფუნქციური ანალოგია. საქართველოს სომხურენოვანი სკოლების კურსდამთავრებულებისთვის, რომლებიც ერევანში სწავლას აგრძელებენ, ქართული ატესტატი (რომელიც ქართულადაა) სომხურად ითარგმნება, ხოლო საპირისპირო შემთხვევაში ერევნის დიპლომი ქართულად.

ქართულიდან სომხურად: ბიზნესი, ტურიზმი, ბრენდი

ქართული კომპანიების დოკუმენტები სომხურად მაშინ ითარგმნება, როცა სომეხი პარტნიორი კომპანიის შემოწმებას ატარებს, ქართული პროდუქცია (ღვინო, მინერალური წყალი, სამშენებლო მასალები, კვების პროდუქტები) სომხეთის ბაზარზე შედის, ან ქართული კომპანია სომხეთში წარმომადგენლობას არეგისტრირებს. სამეწარმეო რეესტრიდან ამონაწერი სომხურად „քաղվածք“-ის ანალოგად გადმოდის, წესდება „կանոնադրություն“, „დირექტორი“ „տնօրեն“, ხოლო ქართული „შპს“ სომხური „ՍՊԸ“-ის ეკვივალენტია. ტურისტული ტექსტი (სასტუმროების საიტები, ბათუმის კურორტების აღწერები, მენიუები, ტურების პროგრამები) სომხურენოვანი სტუმრებისთვის ცოცხალ, თანამედროვე აღმოსავლურ სომხურს ითხოვს, სადაც სომხური მარკეტინგული ენა ქართულთან შედარებით უფრო ფორმალურია და თარგმანი ამ ტონს არგებს. ასეთი ტექსტები ნოტარიულ დამოწმებას არ საჭიროებს, სამაგიეროდ საჭიროებს სომხურენოვან რედაქტორს.

ქართულიდან სომხურად: ლოგისტიკა და სომხური მიმღები

ქართული სატრანსპორტო, საბაჟო და სავაჭრო დოკუმენტები სომხურად სომხური მიმღებისთვის, სომხეთის საბაჟოსთვის და სომხური ლოგისტიკური კომპანიებისთვის ითარგმნება: ინვოისები, შეფუთვის სიები, წარმოშობის სერტიფიკატები (ქართული ფორმა, რომელიც EAEU-ს სისტემაში „მესამე ქვეყნის“ სერტიფიკატად ითვლება), ხარისხის სერტიფიკატები, ექსპედიტორის ხელშეკრულებები. სომხეთის საბაჟო EAEU-ს საბაჟო კოდექსით მუშაობს, და ქართული დოკუმენტების სომხური თარგმანი EAEU-ს ტერმინოლოგიას უნდა იყენებდეს („ապրանքների հայտարարագիր“, „ծագման երկիր“, „մաքսային արժեք“), რომ სომეხმა საბაჟო ინსპექტორმა ნაცნობი ფორმა დაინახოს. ქართული ღვინის ეტიკეტირება სომხეთის ბაზრისთვის EAEU-ს ტექნიკური რეგლამენტების (სომხურენოვანი ეტიკეტი სავალდებულოა) მოთხოვნებს მიჰყვება, და ეტიკეტის სომხური ტექსტი ამ რეგლამენტების ტერმინოლოგიით მზადდება.

სომხურიდან ქართულად: განათლება და უნივერსიტეტში მიღება

სომხეთის მოქალაქეების ქართულ უნივერსიტეტებში მიღებისას (თბილისის სამედიცინო, ტექნიკური და სახელმწიფო უნივერსიტეტები სომეხი სტუდენტებისთვის ახლო და ხელმისაწვდომი არჩევანია) სომხური ატესტატი, ნიშნების ფურცელი და, გადასვლის შემთხვევაში, აკადემიური ცნობა ქართულად ითარგმნება, ხოლო ერევნის დიპლომების აღიარებისას განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის დიპლომი და დანართი. სომხური სისტემა ბოლონიის სამსაფეხურიან სისტემას მიჰყვება, შეფასების შკალა კი 20-ბალიანია უნივერსიტეტში და 10-ბალიანი სკოლაში, რაც ქართული 100-ბალიანი და 10-ბალიანი სისტემისგან განსხვავდება და თარგმანში შენიშვნით იხსნება. სომხური სასწავლო დისციპლინების სახელწოდებები ქართული სასწავლო გეგმების ტერმინოლოგიით გადმოდის, არა სიტყვასიტყვით, ხოლო ატესტატის ტიპი („հիմնական“ ძირითადი, „միջնակարգ“ სრული საშუალო) ქართული საფეხურების შესაბამისად აღინიშნება.

სომხურიდან ქართულად: სასამართლო და საოჯახო საქმეები

სომხური სასამართლოს გადაწყვეტილება (განქორწინება, ალიმენტი, ბავშვის საცხოვრებელი ადგილი, მემკვიდრეობა, ვალის ამოღება, ქონებრივი დავა) საქართველოში ცნობისთვის სრულად ითარგმნება, კანონიერ ძალაში შესვლის ჩანაწერით, ხოლო სამართლებრივი დახმარების ხელშეკრულება ცნობის პროცედურას ამარტივებს. სომხური სასამართლო სისტემა (პირველი ინსტანცია, სააპელაციო, საკასაციო) ქართულის მსგავსია, და ინსტანციების დასახელება პირდაპირ გადმოდის. სომხური საოჯახო სამართლის ცნებები („ալիմենտ“, „խնամակալություն“, „ծնողական իրավունքներ“) ქართული ტერმინოლოგიით ითარგმნება, ხოლო ალიმენტის საბჭოთა წარმომავლობის პროცენტული სისტემა (მეოთხედი, მესამედი, ნახევარი) ქართული სისტემისთვის შენიშვნას იღებს. შერეული სომხურ-ქართული ოჯახების საქმეები, რომლებიც ჯავახეთსა და თბილისში ხშირია, ორივე ქვეყნის სამოქალაქო აქტების, სასამართლოებისა და მეურვეობის ორგანოების დოკუმენტებს მოიცავს, და ერთი მთარგმნელი მთელ საქმეს მიჰყვება, რომ სახელების ფორმები და ტერმინოლოგია უცვლელი დარჩეს.

ორივე მიმართულებით: გვარები, სახელები, ორთოგრაფია

სახელი და გვარი ორივე მიმართულებით იმ პასპორტის ლათინურ ვერსიას მიჰყვება, რომელიც კონკრეტულ პირს აქვს: სომხეთის მოქალაქის „Petrosyan“ ქართულად „პეტროსიან“ ფორმით, ლათინურის ფრჩხილებში შენარჩუნებით; საქართველოს მოქალაქის „პეტროსიანი/Petrosiani“ სომხურად იმავე ფორმით, ხოლო მთარგმნელის შენიშვნა სომეხ მკითხველს უხსნის, რომ ეს „Պետրոսյան“ გვარის ქართული ფორმაა. სომხური სახელები ქართულად დამკვიდრებული ტრანსკრიფციით იწერება (Հակոբ ჰაკობი, Արմեն არმენი, Անահիտ ანაჰიტი, Գևորգ გევორგი), ქართული სახელები სომხურად სომხური ტრანსკრიფციის წესებით (გიორგი Գիորգի, ნინო Նինո, თამარი Թամար). ძველ დოკუმენტებში რუსული ფორმები (Акоп, Георгий) დგას, და თარგმანი მათ თანამედროვე ფორმებს შენიშვნით უკავშირებს. დასავლური სომხურის დოკუმენტებში სახელების კლასიკური ორთოგრაფია ინარჩუნება, „გასწორების“ გარეშე.

ორივე მიმართულებით: როგორ იწყება და მთავრდება შეკვეთა

მიმართულების მიუხედავად, შეკვეთა საიტზე დოკუმენტის ატვირთვით იწყება, სადაც მიუთითებთ მიმღებ უწყებას: სააგენტო, იუსტიციის სახლი, საბაჟო, NCEQE, სომეხი ნოტარიუსი, სომხეთის მიგრაციის სამსახური თუ ბიზნეს პარტნიორი. იმავე დღეს იგებთ ვადას; აპოსტილი, როგორც წესი, საჭირო არ არის. სომხურიდან ქართულად თარგმნისას პასპორტის ლათინურ გვერდს ვითხოვთ სახელის დაწერილობისთვის და ვაზუსტებთ, აღმოსავლური თუ დასავლური სომხურია დოკუმენტში; ქართულიდან სომხურად თარგმნისას ვაზუსტებთ, სომხეთის რომელ უწყებას წარუდგენთ. მზა თარგმანი ჯერ ელექტრონულად მოგდით შესამოწმებლად, შემდეგ ნოტარიულად მოწმდება და ქაღალდის ვერსია კურიერით მოგივათ თბილისში, ბათუმში, ჯავახეთში ან ერევანში. სომხეთსა და საქართველოს შორის დროის სხვაობა არ არსებობს, რაც კომუნიკაციას ამარტივებს.

რომელ მიმართულებას რა სჭირდება

• სომხურიდან ქართულად, სააგენტოსა და ნოტარიუსისთვის: ნოტარიული თარგმანი, აპოსტილის გარეშე, 1 სამუშაო დღე ან ექსპრესი
• სომხურიდან ქართულად, საბაჟოსა და ლოგისტიკისთვის: სამუშაო თარგმანი ან ნოტარიული, ექსპრეს რეჟიმში
• სომხურიდან ქართულად, NCEQE-სთვის: ნოტარიული თარგმანი, შეფასების შკალის შენიშვნით
• სომხურიდან ქართულად, ჯავახეთის საბჭოთა არქივები: ორენოვანი თარგმანი, სომხური ხელწერის მცოდნე მთარგმნელით
• ქართულიდან სომხურად, სომეხი ნოტარიუსისა და მიგრაციის სამსახურისთვის: ნოტარიული თარგმანი, სომხური სანოტარო ფორმულირებით
• ქართულიდან სომხურად, სომხეთის სამინისტროსთვის: ნოტარიული თარგმანი, ბოლონიის ტერმინოლოგიით
• ორივე მიმართულებით, ბიზნეს, ტურისტული და მარკეტინგული ტექსტი: დამოწმების გარეშე, სომხურენოვანი რედაქტორით

რატომ განსხვავდება ორი მიმართულება

სომხურიდან ქართულად თარგმნისას მთავარია ქართული ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიის სიზუსტე და დოკუმენტის „სარკისებური“ სტრუქტურა, რომ ქართველმა ჩინოვნიკმა, რომელსაც სომხური ანბანი არ ესმის, დედანი და თარგმანი ვიზუალურად შეადაროს; ქართულიდან სომხურად თარგმნისას ტექსტი სომეხ მკითხველს აღმოსავლურ სომხურზე, რუსული კალკის გარეშე უნდა წაეკითხოს, რაც სომხურენოვანი რედაქტორის ჩართვას მოითხოვს. ორივე შემთხვევაში თარგმანს ნოტარიუსთან რეგისტრირებული მთარგმნელი ასრულებს, შეკვეთა ონლაინ იმართება, მზა დოკუმენტი ელექტრონულად და კურიერით მოგდით, ხოლო კონფიდენციალურობის შეთანხმება ყველა შეკვეთაზე ვრცელდება.

ხშირად დასმული კითხვები