სომხური ენის თარჯიმანი თბილისში

სომხური საქართველოსთვის უცხო ენა არასდროს ყოფილა: თბილისის ისტორიული სომხური თემი, სამცხე-ჯავახეთის სომხურენოვანი სოფლები და ქალაქები, სომხეთის მოქალაქეების ყოველდღიური ნაკადი ბაგრატაშენ-სადახლოს გავლით, სომხური ტრანზიტი ფოთისა და ბათუმის პორტებისკენ, საერთო საბჭოთა წარსული და ორი ეკლესიის საუკუნოვანი ურთიერთობა. ამავე დროს სომხური ენა ქართველი კლიენტისთვის ერთ-ერთი ყველაზე „უცხო“ ანბანის მქონე ენაა, რომელსაც ლათინური ან კირილური ტრანსლიტერაციის გარეშე ვერავინ წაიკითხავს, და სომხურ დოკუმენტებთან მუშაობა საკუთარ სამართლებრივ ჩარჩოს, სახელების პრობლემასა და ორ განსხვავებულ სისტემას (სომხეთის რესპუბლიკა და საქართველოს სომხურენოვანი მოქალაქეები) მოიცავს. ეს გვერდი აღწერს, როგორ ვმუშაობთ სომხურ ენასთან, რა უნდა იცოდეს კლიენტმა აპოსტილზე, სახელებზე და ჯავახეთის დოკუმენტებზე.

ვინ უკვეთავს სომხურ თარგმანს საქართველოში

სომხური ენის შეკვეთები ჩვენთან სამ მკაფიო ჯგუფად იყოფა. პირველი სომხეთის მოქალაქეები არიან საქართველოში: ბინადრობა, ქორწინება ქართველ მოქალაქესთან, ბიზნესის რეგისტრაცია ბათუმსა და თბილისში, სწავლა ქართულ უნივერსიტეტებში, მკურნალობა თბილისის კლინიკებში, უძრავი ქონების ყიდვა, სამუშაო. მეორე ჯგუფი საქართველოს მოქალაქეები არიან, რომლებსაც სომხეთთან აქვთ კავშირი: ჯავახეთისა და თბილისის სომხურენოვანი მოსახლეობა, რომელსაც სომხეთში ნათესავები, ქონება, მემკვიდრეობა ან სასწავლო დოკუმენტები აქვს; ქართული კომპანიები, რომლებიც სომხურ პარტნიორებთან, სომხეთის ბაზარზე ან სომხური ტრანზიტის ლოგისტიკაში მუშაობენ; ქართველი სტუდენტები, რომლებმაც ერევანში ისწავლეს. მესამე ჯგუფი საბჭოთა და 1990-იანი წლების დოკუმენტების მფლობელები არიან, რომელთა დაბადების მოწმობა, დიპლომი ან შრომის წიგნაკი სომხურ ან სომხურ-რუსულ ფორმებზეა შევსებული და საქართველოს უწყებებში ქართულად სჭირდებათ.

აპოსტილი: სამართლებრივი დახმარების ხელშეკრულება და ორმაგი გზა

საქართველოსა და სომხეთს შორის სამოქალაქო საქმეებზე სამართლებრივი დახმარების ორმხრივი ხელშეკრულება მოქმედებს, ხოლო ორივე ქვეყანა 1993 წლის მინსკის კონვენციის მონაწილე იყო, რომლის ძალითაც ერთი ქვეყნის ოფიციალური დოკუმენტი მეორეში ლეგალიზაციის გარეშე მიიღება. პრაქტიკაში სომხური დაბადების მოწმობა, დიპლომი ან ნოტარიული მინდობილობა საქართველოში, როგორც წესი, აპოსტილის გარეშე, მხოლოდ ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანით მიიღება, და ქართული დოკუმენტი სომხეთშიც ანალოგიურად. ამავე დროს ორივე ქვეყანა ჰააგის კონვენციის მონაწილეა (სომხეთი 1994 წლიდან, საქართველო 2007 წლიდან), ამიტომ თუ კონკრეტული უწყება, ბანკი ან უნივერსიტეტი შიდა წესით აპოსტილს მაინც ითხოვს, ის ადვილად მიიღება. ჩვენი რეკომენდაციაა: სახელმწიფო უწყებებისთვის აპოსტილის გარეშე, კერძო ორგანიზაციებისთვის წინასწარი დაზუსტებით, ხოლო თუ დოკუმენტი მესამე ქვეყანაშიც წარსადგენია, აპოსტილით.

სახელები და გვარები: -იანი, -yan და ერთი ადამიანი სამ ფორმაში

სომხურ მიმართულებაზე ყველაზე რთული და ყველაზე ხშირი პრობლემა გვარების დაწერილობაა. სომხური გვარები „-ян“/„-yan“ დაბოლოებით სომხეთის პასპორტში სომხური წესებით ლათინურად იწერება (Petrosyan, Hakobyan, Grigoryan); იგივე გვარი საქართველოს მოქალაქის ქართულ პირადობაში ქართული სახელობითი ბრუნვის „-ი“ დაბოლოებით დგას (პეტროსიანი, ჰაკობიანი, გრიგორიანი), ხოლო ქართული პასპორტის ლათინურ გვერდზე სწორედ ეს ფორმა ტრანსლიტერირდება: Petrosiani, Hakobiani, Grigoriani. შედეგად ერთი ოჯახის წევრები (ძმა სომხეთში, და საქართველოში) დოკუმენტებში სხვადასხვა გვარით ჩანან, რაც მემკვიდრეობის, ნათესაობის დადასტურებისა და ოჯახის გაერთიანების საქმეებში პრობლემას ქმნის. თარგმანში ჩვენ ყოველთვის იმ პასპორტის ლათინურ ფორმას ვიცავთ, რომელიც კონკრეტულ პირს აქვს, ხოლო როცა დოკუმენტში ერთი და იგივე ადამიანი სხვადასხვა ფორმით ჩანს, მთარგმნელის შენიშვნით ვასახავთ, რომ „Petrosyan“ და „პეტროსიანი/Petrosiani“ ერთი და იგივე გვარია. სომხური სახელების ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული ფორმით იწერება (Հակոբ ჰაკობი, Արմեն არმენი, Անահիտ ანაჰიტი).

სომხეთის მოქალაქეები საქართველოში: ბინადრობა, ბიზნესი, ქონება

სომხეთის მოქალაქეებს საქართველოში უვიზოდ ერთი წლის ყოფნა შეუძლიათ, ხოლო ბინადრობის ნებართვისთვის სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო სომხური დოკუმენტების (ქორწინების მოწმობა, დიპლომი, ნასამართლობის ცნობა) ნოტარიულად დამოწმებულ ქართულ თარგმანს ითხოვს. სომხური ბიზნესი საქართველოში აქტიურია, განსაკუთრებით ბათუმის ტურიზმში, ლოგისტიკასა და ვაჭრობაში, და საჯარო რეესტრი სომხური კომპანიის ამონაწერის („քաղվածք պետական ռեգիստրից“), წესდებისა და დამფუძნებელთა გადაწყვეტილების თარგმანს ითხოვს; სომხური „ՍՊԸ“ („սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն“, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება) ქართული შპს-ს ანალოგია. უძრავი ქონების ყიდვისას სომხეთის მოქალაქე ხშირად ერევანში ნოტარიუსთან შედგენილ მინდობილობას („լիազորագիր“) იყენებს, რომელიც ხელშეკრულების ძალით საქართველოში აპოსტილის გარეშე მოქმედებს, მაგრამ ქართველი ნოტარიუსი უფლებამოსილებების კონკრეტულ ჩამონათვალს ითხოვს, რასაც წინასწარ ვაზუსტებთ.

ჯავახეთი და საქართველოს სომხურენოვანი მოქალაქეები

ახალქალაქის, ნინოწმინდისა და ახალციხის სომხურენოვანი მოსახლეობის დოკუმენტები განსაკუთრებული შემთხვევაა: თანამედროვე დოკუმენტები (პირადობა, პასპორტი, ქორწინების მოწმობა) ქართულია და თარგმანს არ საჭიროებს, მაგრამ საბჭოთა პერიოდის დაბადების მოწმობები, დიპლომები, შრომის წიგნაკები და საოჯახო არქივები ხშირად სომხურ ან სომხურ-რუსულ ფორმებზეა შევსებული, და საქართველოს უწყებებში (პენსია, მემკვიდრეობა, ქონების რეგისტრაცია, მოქალაქეობის საკითხები) ქართული ნოტარიული თარგმანი სჭირდებათ. ცალკე თემაა განათლება: სომხურენოვანი სკოლების კურსდამთავრებულები ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე ზოგადი უნარების ტესტს სომხურად აბარებენ და „1+4“ პროგრამით (ქართული ენის ერთწლიანი კურსი, შემდეგ ბაკალავრიატი) უნივერსიტეტში შედიან, ხოლო ვინც სომხეთში ისწავლა, ერევნის დიპლომის აღიარებას საქართველოში ითხოვს. ჩვენ ჯავახეთის კლიენტებს დისტანციურად ვემსახურებით, კურიერული მიწოდებით ახალქალაქსა და ახალციხეში.

ლოგისტიკა და ტრანზიტი: სომხეთის „კარიბჭე“

სომხეთისთვის საქართველო მთავარი სახმელეთო და საზღვაო ტრანზიტული მარშრუტია: ლარსის გავლით რუსეთისკენ, ფოთისა და ბათუმის პორტების გავლით ევროპისა და მსოფლიოსკენ. ეს ყოველდღიური დოკუმენტური ნაკადია: სატრანსპორტო ზედნადებები (CMR), საბაჟო დეკლარაციები, წარმოშობის სერტიფიკატები (სომხეთი ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრია, საქართველო ევროკავშირთან ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების მხარე, და ორი სისტემის სერტიფიკატები, EAC და CE, სხვადასხვა ფორმატისაა), სადაზღვევო პოლისები, ექსპედიტორის ხელშეკრულებები. ეს დოკუმენტები სომხურად, რუსულად ან ინგლისურად მოდის და ქართული საბაჟოს, ლოგისტიკური კომპანიებისა და პორტების ადმინისტრაციისთვის ითარგმნება, ხოლო ქართული სატრანსპორტო დოკუმენტები სომხურად სომხური მიმღებისთვის. ლოგისტიკურ თარგმანს სისწრაფე სჭირდება, რადგან ტვირთი საზღვარზე დგას, და ჩვენი ექსპრეს რეჟიმი სწორედ ამისთვისაა.

ტურიზმი, ბათუმი და სომხურენოვანი სტუმრები

სომხეთი საქართველოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ტურისტული ბაზარია: ბათუმი ზაფხულში, თბილისი მთელი წლის განმავლობაში, სათხილამურო კურორტები ზამთარში. სასტუმროები, ტურისტული კომპანიები, რესტორნები და საკურორტო სერვისები სომხურენოვან სტუმრებს სომხურად ეპატიჟებიან: საიტები, მენიუები, ტურების აღწერები, უსაფრთხოების ინსტრუქციები. სომხური ტურისტული ტექსტი ცოცხალ, თანამედროვე აღმოსავლურ სომხურს ითხოვს, არა რუსული კალკით დაწერილ ტექსტს, რომელიც სომეხი მკითხველისთვის დაუყოვნებლივ შესამჩნევია. ამავე დროს სომხური მარკეტინგული ენა ქართულთან შედარებით უფრო ფორმალურია, და თარგმანი ამ ტონს არგებს. საპირისპირო მიმართულებით სომხური ტურისტული კომპანიები, რომლებიც ქართველ ტურისტებს ერევანში, დილიჯანსა და ტათევში ეპატიჟებიან, მასალებს ქართულად უკვეთავენ. ასეთი ტექსტები ნოტარიულ დამოწმებას არ საჭიროებს, სამაგიეროდ საჭიროებს მშობლიური ენის რედაქტორს.

აღმოსავლური და დასავლური სომხური

სომხური ენა ორ ლიტერატურულ ვარიანტს იცნობს: აღმოსავლური სომხური, რომელიც სომხეთის რესპუბლიკის, ჯავახეთისა და ირანის სომხების ენაა და რეფორმირებული ორთოგრაფიით იწერება, და დასავლური სომხური, რომელიც დიასპორის (ლიბანი, სირია, საფრანგეთი, აშშ) ენაა და კლასიკურ ორთოგრაფიას ინარჩუნებს. ორი ვარიანტი გრამატიკით, ლექსიკითა და წარმოთქმით განსხვავდება, და დასავლურ სომხურზე დაწერილი დოკუმენტი (მაგალითად, ლიბანელი სომხის დაბადების მოწმობა ან საფრანგეთის სომხური თემის დოკუმენტი) აღმოსავლური სომხურის მთარგმნელისგან ცალკე კომპეტენციას ითხოვს. ჩვენი შეკვეთების უმეტესობა აღმოსავლურ სომხურს ეხება, მაგრამ დიასპორის დოკუმენტებთანაც ვმუშაობთ, და შეკვეთისას ვაზუსტებთ, რომელი ვარიანტია დოკუმენტში. ქართულიდან სომხურად თარგმნისას ნაგულისხმევად აღმოსავლურ სომხურს ვიყენებთ, სომხეთის რესპუბლიკის ოფიციალური ტერმინოლოგიით.

სომხური ანბანი, ტრანსლიტერაცია და ტექნიკური სირთულეები

სომხური ანბანი 39 ასოს შეიცავს, საკუთარი პუნქტუაციის ნიშნებით (სომხური კითხვის ნიშანი „՞“ სიტყვის შიგნით დგას, წერტილი „։“ ორწერტილს ჰგავს), და სომხური ტექსტის ქართულ დოკუმენტში ჩასმა ტექნიკურ სიფრთხილეს ითხოვს: შრიფტების თავსებადობა, PDF-ში სწორი კოდირება, ბეჭდვისას ასოების შენარჩუნება. სახელების, ქალაქებისა და უწყებების სომხური დაწერილობა თარგმანში ფრჩხილებში რჩება, რომ ქართველმა ჩინოვნიკმა ან სომეხმა მკითხველმა ორიგინალი ამოიცნოს, ხოლო ტრანსლიტერაცია სომხეთის ოფიციალურ ლათინურ სისტემას ან, ქართული დოკუმენტების შემთხვევაში, ქართული პასპორტის ფორმას მიჰყვება. სომხური ციფრები არ გამოიყენება (თანამედროვე დოკუმენტები არაბულ ციფრებს იყენებს), მაგრამ თარიღების ფორმატი და სომხური თვეების სახელწოდებები თარგმანში სტანდარტულად გადმოდის.

სომხეთის საელჩო და ბათუმის საკონსულო

სომხეთის საელჩო თბილისში და გენერალური საკონსულო ბათუმში სომხეთის მოქალაქეებს პასპორტების, საკონსულო ცნობების, სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციისა და ნოტარიული მოქმედებების მომსახურებას უწევენ, და საკონსულოში შედგენილი დოკუმენტი (მინდობილობა, განცხადება, ცნობა) სომხურადაა, რაც საქართველოში გამოსაყენებლად ქართულ ნოტარიულ თარგმანს საჭიროებს. სომხეთის მოქალაქესთან საქართველოში ქორწინებისას იუსტიციის სახლი საკონსულოს მიერ გაცემულ ცნობას ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ითხოვს, ხოლო სომხეთში დაბადებული ბავშვის ან სომხეთში დადებული ქორწინების საქართველოში რეგისტრაციისთვის სომხური სამოქალაქო აქტების ორგანოს („ՔԿԱԳ“, ქართული სამოქალაქო რეესტრის ანალოგი) მოწმობა ითარგმნება. საქართველოს საელჩო ერევანში ანალოგიურ ფუნქციას ასრულებს ქართველი მოქალაქეებისთვის, და იქ გაცემული ქართული დოკუმენტები სომხურ უწყებებში სომხური თარგმანით წარედგინება.

განათლება: ერევანი, თბილისი, აღიარება

ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, სამედიცინო უნივერსიტეტისა და სხვა სომხური სასწავლებლების დიპლომები საქართველოში აღიარებისთვის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრში ქართული თარგმანით წარედგინება, სადაც სომხური სისტემა (ბოლონიის სამსაფეხურიანი, „բակալավր“, „մագիստրոս“, „ասպիրանտ“ ძველი ფორმით) ქართულს ემთხვევა, ხოლო სომხური 20-ბალიანი (ძველი 5-ბალიანი) შეფასების სისტემა შენიშვნით იხსნება. სომხეთის მოქალაქეების ქართულ უნივერსიტეტებში მიღებისას სომხური ატესტატი („միջնակարգ կրթության ատեստատ“) და ნიშნების ფურცელი ითარგმნება, ხოლო საქართველოს სომხურენოვანი სკოლების კურსდამთავრებულებისთვის დოკუმენტები უკვე ქართულია. ქართველი სტუდენტების ერევანში სწავლისას (ხელოვნება, მუსიკა, IT) ქართული ატესტატი და ცნობები სომხურად ითარგმნება. ორივე მიმართულებით აპოსტილი, როგორც წესი, საჭირო არ არის.

სამედიცინო მიმართულება: თბილისის კლინიკები და ჯავახეთის პაციენტები

ჩრდილოეთ სომხეთიდან (გიუმრი, ვანაძორი, ალავერდი, სტეფანავანი) თბილისი ერევანზე ახლოსაა, და სომხეთის მოქალაქეები ქართულ კლინიკებს კარდიოლოგიის, ონკოლოგიის, ორთოპედიის, რეპროდუქციული მედიცინისა და სტომატოლოგიისთვის სულ უფრო ხშირად ირჩევენ, ხოლო ჯავახეთის სომხურენოვანი პაციენტები თბილისსა და ახალციხეში მკურნალობენ. სომხური სამედიცინო დოკუმენტები (ამონაწერი სამედიცინო ბარათიდან, კვლევის შედეგები, ინვალიდობის დასკვნა, ვაქცინაციის ბარათი) ქართულად ითარგმნება კლინიკის, სადაზღვევო კომპანიისა და სოციალური მომსახურების სააგენტოსთვის, ხოლო ქართული ეპიკრიზი და მკურნალობის გეგმა სომხურად პაციენტის ერევანში დაბრუნებისას. სომხური და ქართული სამედიცინო ტერმინოლოგია საერთო საბჭოთა საფუძველზე დგას, რაც თარგმანს აადვილებს, მაგრამ სომხეთის ინვალიდობის სისტემის 2023 წლის რეფორმა (ჯგუფების ნაცვლად ფუნქციონალურობის შეფასება) ახალ ცნებებს ქმნის, რომლებიც ქართული სისტემისთვის შენიშვნით იხსნება.

საბჭოთა და ორენოვანი დოკუმენტები: სომხური ხელწერა

სომხეთიდან და ჯავახეთიდან მოსული 1991 წლამდე გაცემული დოკუმენტები (დაბადების მოწმობა, დიპლომი, შრომის წიგნაკი, სამხედრო ბილეთი) სომხურ-რუსულ ორენოვან ფორმებზეა შევსებული, ხელნაწერი ჩანაწერებით ორივე ენაზე, ბეჭდებით და ხშირად დაზიანებული. ასეთი დოკუმენტის თარგმანი სომხური ხელწერის კითხვის უნარს ითხოვს, რაც ბეჭდური სომხურის ცოდნისგან განსხვავებული კომპეტენციაა, და ჩვენი მთარგმნელები საბჭოთა პერიოდის სომხურ ხელწერას იცნობენ. ორივე ენის ჩანაწერები ერთ დოკუმენტად ითარგმნება და ერთხელ მოწმდება, ხოლო სახელების რუსული ფორმა (Акоп, Анаит, Карапет) თანამედროვე ქართულ ან სომხურ ფორმას შენიშვნით უკავშირდება. ეს დოკუმენტები საქართველოში პენსიის, მემკვიდრეობის, ქონების რეგისტრაციისა და ნათესაობის დადასტურების საქმეებში გადამწყვეტია, და ჩვენ მათ იმავე სიზუსტით ვამუშავებთ, როგორც თანამედროვე დოკუმენტებს.

ეკლესია, დიასპორა და საოჯახო არქივები

თბილისის სომხური სამოციქულო ეკლესიის საბუთები (ნათლობის, ჯვრისწერის ჩანაწერები, საეკლესიო მეტრიკები), რომლებიც XIX-XX საუკუნეების საოჯახო ისტორიის ერთადერთი წყაროა, გენეალოგიური კვლევის, მოქალაქეობის აღდგენისა და მემკვიდრეობის საქმეებში ქართულად ითარგმნება, ხოლო კლასიკური სომხური ორთოგრაფიითა და ძველი ხელწერით შედგენილი ჩანაწერები სპეციალურ კომპეტენციას ითხოვს. სომხური დიასპორის წარმომადგენლები, რომლებიც საქართველოში წინაპრების კვალს ეძებენ ან ქონებრივ საკითხებს წყვეტენ, დასავლური სომხურით ან ინგლისურით შედგენილ დოკუმენტებს გვაწვდიან, და ეს ნაკადი წლიდან წლამდე იზრდება. ასეთ საქმეებში თარგმანი არქივის ჩანაწერს, საბჭოთა დოკუმენტსა და თანამედროვე პასპორტს ერთ ჯაჭვად აკავშირებს, სახელების სამი-ოთხი ფორმის შენიშვნით, რომ ქართველმა ნოტარიუსმა ან სასამართლომ ერთი და იგივე ოჯახი ამოიცნოს.

რას ვთარგმნით სომხურად და სომხურიდან ყველაზე ხშირად

• პასპორტი, ID-ბარათი, დაბადების, ქორწინების და განქორწინების მოწმობა ბინადრობისა და სამოქალაქო აქტებისთვის
• ატესტატი, დიპლომი, დანართი, აკადემიური ცნობა უნივერსიტეტისა და NCEQE-სთვის
• ნასამართლობის ცნობა, ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ, საკონსულო ცნობები
• ამონაწერი სახელმწიფო რეესტრიდან, წესდება, მინდობილობა ბიზნესისა და ქონებისთვის
• სატრანსპორტო ზედნადებები, საბაჟო დეკლარაციები, წარმოშობის სერტიფიკატები ლოგისტიკისთვის
• სამედიცინო ამონაწერი, ინვალიდობის ცნობა, ვაქცინაციის ბარათი კლინიკისა და სოციალური სააგენტოსთვის
• საბჭოთა სომხურ-რუსული დაბადების მოწმობა, დიპლომი, შრომის წიგნაკი ქართული უწყებებისთვის
• ქართული დოკუმენტები სომხურად: დიპლომი, ცნობები, კომპანიის საბუთები, სასამართლო აქტები

როგორ მიმდინარეობს შეკვეთა

პროცესი ონლაინ იწყება: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ და მიუთითებთ, რომელ უწყებას წარუდგენთ. იმავე დღეს იღებთ ვადას და ინფორმაციას, სჭირდება თუ არა კონკრეტულ უწყებას აპოსტილი. სტანდარტული დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში, რაც ლოგისტიკურ და საბაჟო დოკუმენტებზე განსაკუთრებით ხშირად არის საჭირო. თარგმანს ასრულებს მთარგმნელი, რომელიც სომხურ-ქართულ წყვილში ნოტარიუსთანაა რეგისტრირებული, ხოლო ქართულიდან სომხურად თარგმანს სომხურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს. სომხეთსა და საქართველოს შორის დროის სხვაობა არ არსებობს, რაც ერევანში მყოფ კლიენტებთან კომუნიკაციას ამარტივებს. მზა დოკუმენტს ელექტრონულად და კურიერით იღებთ, თბილისში, ბათუმში, ახალქალაქში ან ერევანში. ყველა დოკუმენტი კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები