თარგმნა ფრანგულიდან ქართულად და ქართულიდან ფრანგულად

„მიმართულებითი თარგმანი“ ტექნიკური ტერმინია, რომლის უკან პრაქტიკული რეალობა დგას: ქართულიდან ფრანგულად და ფრანგულიდან ქართულად თარგმნა ორი განსხვავებული სამუშაოა, განსხვავებული მკითხველით, განსხვავებული უწყებებით და განსხვავებული რისკებით. პირველ შემთხვევაში დოკუმენტს ფრანგი ჩინოვნიკი, პროფესორი ან იურისტი წაიკითხავს, რომელიც ქართულ სისტემას არ იცნობს; მეორეში ქართველი ნოტარიუსი, საჯარო რეესტრის თანამშრომელი ან ექიმი, რომელსაც ფრანგული ადმინისტრაციული ლოგიკა უცხოა. ეს გვერდი ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე განიხილავს, რომ წინასწარ იცოდეთ, რას ითხოვს კონკრეტული სცენარი.

ქართულიდან ფრანგულად: ვინ არის მკითხველი

ქართულიდან ფრანგულად თარგმნისას ვამზადებთ დოკუმენტს, რომელსაც საფრანგეთის, ბელგიის, შვეიცარიის ან კვებეკის უწყება მიიღებს. მთავარი გამოწვევა აქ სისტემური განსხვავებაა: ქართული უწყებების სახელწოდებები, დოკუმენტების ტიპები და შეფასების შკალები ფრანგულ სივრცეში ანალოგს ხშირად არ პოულობს. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო, იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი: თითოეული მათგანი ფრანგულად ისე უნდა ითარგმნოს, რომ ფრანგმა მკითხველმა ფუნქცია გაიგოს, და ამავე დროს ოფიციალური ფრანგული სახელწოდება (თუ უწყებას ასეთი აქვს) დაცული იყოს. ამ მიმართულებით ყოველთვის ვიყენებთ ორ მთარგმნელს: ერთი ქართულიდან ფრანგულად თარგმნის, მეორე, რომლისთვისაც ფრანგული მშობლიური ან პროფესიული სამუშაო ენაა, ტექსტს ფრანგი მკითხველის თვალით ამოწმებს.

ქართულიდან ფრანგულად: სტუდენტური საბუთები

ეს ყველაზე დიდი ნაკადია. Campus France-ის „Études en France“ პლატფორმაზე ატესტატი, დიპლომი, ნიშნების ფურცლები და მოტივაციის წერილი ფრანგულად იტვირთება, ხოლო უნივერსიტეტის მიმღები კომისია ამ თარგმანით აფასებს კანდიდატის დონეს. აქ სამი დეტალი წყვეტს ბედს. პირველი: საგნების დასახელებები ისე უნდა ითარგმნოს, როგორც ისინი ფრანგულ სასწავლო გეგმებში იწოდება, და არა სიტყვასიტყვით. მეორე: შეფასების შკალა თარგმანში არ იცვლება, მაგრამ განმარტებითი შენიშვნა („échelle de notation: 51-100, seuil de réussite 51“) კომისიას ორიენტირს აძლევს. მესამე: ერთიანი ეროვნული გამოცდების სერტიფიკატი, რომელიც საქართველოს სპეციფიკური დოკუმენტია, ფრანგულად „certificat des examens nationaux unifiés“-ის სახით მოკლე განმარტებით უნდა წარსდგეს, რათა კომისიამ გაიგოს, რომ ეს უნივერსიტეტში მიღების ეროვნული მექანიზმია.

ქართულიდან ფრანგულად: ოჯახური და სამოქალაქო საქმეები

ფრანგეთის მოქალაქესთან ქორწინება, ოჯახის გაერთიანება, ბავშვის ფრანგული მოქალაქეობის აღიარება ან ნატურალიზაცია ქართული სამოქალაქო აქტების თარგმანს მოითხოვს. ფრანგული ადმინისტრაცია ამ დოკუმენტებში კონკრეტულ ველებს ეძებს: დაბადების ადგილს ფრანგული გეოგრაფიული ტრანსკრიფციით (Tbilissi და არა Tbilisi, Koutaïssi და არა Kutaisi, თუ ტექსტი ფრანგულ ორთოგრაფიულ ტრადიციას მიჰყვება), მშობლების სრულ სახელებს, აქტის ნომერსა და გამცემ ორგანოს. სახელების შემთხვევაში ჩვენ პასპორტის ლათინურ დაწერილობას ვიცავთ, ხოლო ქალაქების სახელებს ფრანგული ნორმით ვწერთ და ფრჩხილებში საერთაშორისო ვარიანტს ვამატებთ. ნატურალიზაციისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ყველა დოკუმენტში ერთი და იგივე ადამიანი ერთი და იმავე დაწერილობით ჩანდეს, სხვაგვარად პრეფექტურა იდენტობის დამატებით დადასტურებას ითხოვს.

ქართულიდან ფრანგულად: ბიზნესი და იურიდიული ტექსტი

ქართული კომპანიის წესდება, ამონაწერი, ფინანსური ანგარიშგება ან ხელშეკრულება ფრანგულად მაშინ ითარგმნება, როცა ფრანგი ან ბელგიელი პარტნიორი დიუ დილიჯენსს ატარებს, ბანკი კრედიტს განიხილავს ან ტენდერში ფრანგულენოვანი დოკუმენტაცია მოითხოვება. ქართული სამართლებრივი ტერმინოლოგია გერმანული სამოქალაქო კოდექსის ტრადიციას ეფუძნება, ფრანგული კი კოდექსის საკუთარ ტრადიციას აქვს, და ეს ორი ყოველთვის ერთმანეთს არ ემთხვევა. მაგალითად, ქართული „სამეწარმეო რეესტრი“ ფრანგულად „registre du commerce et des sociétés“-ია, ხოლო ქართული „ინდივიდუალური მეწარმე“ ყველაზე ახლოს „entrepreneur individuel“-თან დგას, თუმცა საგადასახადო რეჟიმი განსხვავებულია და შენიშვნა შეიძლება დასჭირდეს. ფინანსურ ანგარიშგებაში ქართული ბუღალტრული სტანდარტები საერთაშორისო სტანდარტებს (IFRS) მიჰყვება, რაც თარგმანს აადვილებს, რადგან ფრანგული ბუღალტრული ტერმინოლოგიაც IFRS-ის ოფიციალურ ფრანგულ ვერსიას იყენებს.

ფრანგულიდან ქართულად: ვინ არის მკითხველი

საპირისპირო მიმართულებით თარგმანს ქართული უწყება, ნოტარიუსი, სასამართლო, ბანკი, კლინიკა ან დამსაქმებელი კითხულობს. აქ მთავარი ამოცანაა ფრანგული ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიის ისეთი გადმოტანა, რომ ქართველი ჩინოვნიკი დოკუმენტს ნაცნობ ქართულ კატეგორიაში მოათავსოს. ფრანგული „extrait Kbis“ ქართველი ნოტარიუსისთვის „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან“-ია; „acte de naissance – copie intégrale“ არის „დაბადების აქტის სრული ასლი“; „attestation de droits“ სოციალური დაზღვევის ცნობაა. ამავე დროს არ უნდა დაიკარგოს ორიგინალური სახელწოდება, რადგან ქართველმა ჩინოვნიკმა შესაძლოა ფრანგული დოკუმენტის ნამდვილობა ინტერნეტით გადაამოწმოს, და ამისთვის ფრანგული ტერმინი სჭირდება. ამიტომ ქართულ თარგმანში მნიშვნელოვან ტერმინებს პირველი ხსენებისას ფრჩხილებში ფრანგულადაც ვწერთ.

ფრანგულიდან ქართულად: ბინადრობა, ქორწინება, ქონება

საქართველოში ბინადრობის ნებართვისთვის საფრანგეთის მოქალაქეს ფრანგული ნასამართლობის ცნობის, შემოსავლის დამადასტურებელი დოკუმენტების და, საჭიროებისამებრ, ქორწინების მოწმობის ქართული ნოტარიული თარგმანი სჭირდება. ქორწინებისას იუსტიციის სახლი ფრანგული საკონსულოს მიერ გაცემულ ქორწინების უნარიანობის ცნობას ითხოვს, რომლის თარგმანშიც ზუსტად უნდა აისახოს, რომ ქორწინების განზრახვის გამოქვეყნება საფრანგეთის კანონმდებლობით შესრულდა და დაბრკოლება არ გამოვლინდა. უძრავი ქონების ყიდვისას ფრანგი მყიდველის მინდობილობა, ბანკის ცნობა ან ფრანგული ნოტარიული აქტი ითარგმნება, ხოლო ფრანგული ნოტარიული აქტის სტრუქტურა (comparution, exposé, dispositif) ქართულ სანოტარო ფორმისგან განსხვავდება და თარგმანში დანაწილება უნდა შენარჩუნდეს, რომ ქართველმა ნოტარიუსმა ადვილად იპოვოს მხარეთა იდენტიფიკაცია და გარიგების არსი.

ფრანგულიდან ქართულად: განათლება და პროფესიული აღიარება

ფრანგული უნივერსიტეტის დიპლომი საქართველოში აღიარებას საჭიროებს, რასაც განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი ახორციელებს და დიპლომისა და დანართის ქართულ თარგმანს ითხოვს. ფრანგული სისტემა LMD-ია (licence, master, doctorat), რომელიც ბოლონიის სამსაფეხურიან სისტემას შეესაბამება, ამიტომ საფეხურების შესატყვისობა მარტივია; სირთულე დანართშია, სადაც „unités d’enseignement“, „crédits ECTS“, „mention“ და „session“ ველები ქართული სასწავლო ბარათის ლოგიკას არ იმეორებს. ცალკე შემთხვევაა ფრანგული პროფესიული განათლების დოკუმენტები (BTS, DUT, CAP), რომლებსაც ქართული პირდაპირი ანალოგი არ აქვს და თარგმანში საფეხურის განმარტება სჭირდება. ფრანგი ექიმის ან ფარმაცევტის საქართველოში მუშაობისთვის დიპლომს სპეციალიზაციის დამადასტურებელი დოკუმენტიც ერთვის, რომლის თარგმანიც სამედიცინო ტერმინოლოგიის ცოდნას ითხოვს.

ფრანგულიდან ქართულად: სასამართლო და საოჯახო გადაწყვეტილებები

ფრანგული სასამართლოს განქორწინების, ალიმენტის ან ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის შესახებ გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობასა და აღსრულებას საჭიროებს, რისთვისაც გადაწყვეტილების სრული, ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი წარედგინება. ფრანგული სასამართლო დოკუმენტების სტრუქტურა („jugement“, „ordonnance“, „arrêt“) და სასამართლოების იერარქია (tribunal judiciaire, cour d’appel, Cour de cassation) ქართული სასამართლო სისტემისგან განსხვავდება, და თარგმანში სასამართლოს დასახელება ისე უნდა გადმოვიდეს, რომ ქართველმა მოსამართლემ ინსტანცია სწორად აღიქვას. ალიმენტის ოდენობა, ვადები და ინდექსაციის პირობები ციფრობრივი სიზუსტით ითარგმნება, ხოლო „exécutoire“ ჩანაწერი, რომელიც გადაწყვეტილების აღსრულებადობას ადასტურებს, არასოდეს რჩება უთარგმნელი, რადგან სწორედ ის არის ცნობის პროცედურის საფუძველი.

ქართულიდან ფრანგულად: სამედიცინო დოკუმენტები საფრანგეთის კლინიკებისთვის

საფრანგეთში, ბელგიასა და შვეიცარიაში მკურნალობის დაგეგმვისას ქართული კლინიკის ეპიკრიზი, კვლევის შედეგები (რენტგენი, MRI, ჰისტოლოგია) და დანიშნულების ფურცელი ფრანგულად ითარგმნება, რათა მიმღებმა ექიმმა პაციენტის ისტორია სრულად დაინახოს. ფრანგული სამედიცინო ტექსტი საკუთარ სტანდარტულ სტრუქტურას მიჰყვება („motif d’hospitalisation“, „antécédents“, „examens complémentaires“, „conclusion“), და ქართული ეპიკრიზი, რომელიც სხვა თანმიმდევრობით არის დაწერილი, თარგმანში ამ სტრუქტურას არ ეწყობა, მაგრამ სათაურები ისე უნდა შეირჩეს, რომ ფრანგმა ექიმმა ნაცნობი ბლოკები ამოიცნოს. მედიკამენტების საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელებები (DCI) უცვლელი რჩება, ხოლო ქართულ ბაზარზე არსებული სავაჭრო სახელწოდებები, რომლებიც საფრანგეთში არ არსებობს, ფრჩხილებში DCI-ს თანხლებით მიეთითება, სხვაგვარად ფრანგი ექიმი პრეპარატს ვერ ამოიცნობს.

ფრანგულიდან ქართულად: ფრანგული კომპანიების რეგისტრაცია და შესყიდვები

ფრანგული კომპანიის საქართველოში ფილიალის ან შვილობილი საწარმოს რეგისტრაციისას საჯარო რეესტრი დამფუძნებელი კომპანიის ამონაწერის, წესდების და გადაწყვეტილების ქართულ ნოტარიულ თარგმანს ითხოვს, სადაც ხელმომწერის უფლებამოსილება ცალსახად ჩანს. ფრანგული კორპორატიული დოკუმენტები „président“, „directeur général“, „gérant“ თანამდებობებს იყენებს, რომლებიც ქართული „დირექტორის“ ცნებას სხვადასხვა მოცულობით შეესაბამება, და თარგმანში ეს განსხვავება შენარჩუნებული უნდა იყოს, რათა რეესტრმა სწორად დაადგინოს, ვის აქვს კომპანიის სახელით მოქმედების უფლება. ტენდერებში, სადაც ფრანგული კომპანია ქართულ სახელმწიფო შესყიდვაში მონაწილეობს, ტექნიკური წინადადება, სერტიფიკატები (ISO, CE) და გამოცდილების დამადასტურებელი ცნობები ითარგმნება, ხოლო სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს პლატფორმაზე ატვირთვისთვის თარგმანი დამოწმებული უნდა იყოს.

ორივე მიმართულებით: მარკეტინგული და კულტურული ტექსტი

არაოფიციალური თარგმანი, სადაც ნოტარიუსი არ მონაწილეობს, საკუთარ სირთულეს შეიცავს: აქ სიტყვასიტყვითი სიზუსტის ნაცვლად საჭიროა ეფექტის შენარჩუნება. ქართული ღვინის ეტიკეტი, სასტუმროს საიტი, მუზეუმის ექსპოზიციის ტექსტი ან ფესტივალის პროგრამა ფრანგულად ისე უნდა ჟღერდეს, რომ ფრანგმა მკითხველმა თარგმანი ვერ იგრძნოს. საპირისპირო მიმართულებით ფრანგული ბრენდის სარეკლამო ტექსტი, პროდუქტის აღწერა ან პრესრელიზი ქართულად ბუნებრივ, თანამედროვე ენაზე უნდა გადმოვიდეს, ფრანგული სინტაქსის კვალის გარეშე. ასეთ პროექტებზე ვმუშაობთ ორსაფეხურიანი სისტემით: მთარგმნელი და მშობლიური ენის რედაქტორი, ხოლო ტერმინოლოგიური ბაზა კლიენტთან ერთად იქმნება, რომ ბრენდის ტონი ყველა მასალაში ერთნაირი დარჩეს.

ორივე მიმართულებით: ტექნიკური და საინჟინრო დოკუმენტაცია

ფრანგული საინჟინრო კომპანიები საქართველოში ენერგეტიკულ, სატრანსპორტო და წყალმომარაგების პროექტებში მონაწილეობენ, და ამ პროექტების დოკუმენტაცია ორივე მიმართულებით მოძრაობს: ფრანგული ტექნიკური სპეციფიკაციები, უსაფრთხოების ინსტრუქციები და ექსპლუატაციის სახელმძღვანელოები ქართულად ითარგმნება ადგილობრივი პერსონალისთვის, ხოლო ქართული პროექტის ანგარიშები, გეოლოგიური კვლევები და ნებართვები ფრანგულად, სათაო ოფისისთვის. ტექნიკური თარგმანი ერთიან ტერმინოლოგიას ითხოვს მთელი პროექტის განმავლობაში, ამიტომ თითოეული გრძელვადიანი კლიენტისთვის ვქმნით ლექსიკონს, სადაც ყოველი ტერმინი (მაგალითად, „poste de transformation“, „ouvrage d’art“, „débit nominal“) ერთხელ არის დამტკიცებული და შემდეგ ყველა დოკუმენტში უცვლელად მეორდება.

ორივე მიმართულების საერთო წესი: სახელები და გეოგრაფია

მიმართულების მიუხედავად, სახელებისა და ადგილების დაწერილობა ერთი წესით რეგულირდება: პიროვნების სახელი პასპორტის ლათინურ ვერსიას მიჰყვება, ხოლო ქართულად თარგმნისას ფრანგული სახელები დამკვიდრებული ქართული ტრანსკრიფციით იწერება (Jean-Pierre არის ჟან-პიერი, Guillaume არის გიიომი). ფრანგული სახელების ქართულად გადმოტანა ხშირად სადავოა, რადგან ფრანგული ნაზალური ხმოვნები ქართულში არ არსებობს, ამიტომ თუ პირს უკვე აქვს ქართული დოკუმენტი (მაგალითად, ბინადრობის ბარათი) გარკვეული დაწერილობით, ჩვენ სწორედ იმ ვარიანტს ვიმეორებთ, თუნდაც ფონეტიკურად სხვა ვარიანტი უფრო ზუსტი ჩანდეს. ერთი პიროვნება ყველა დოკუმენტში ერთნაირად უნდა ჩანდეს: ეს პრინციპი ფონეტიკურ სიზუსტეზე მაღლა დგას.

ორივე მიმართულების საერთო წესი: თარიღები, რიცხვები, ბეჭდები

ფრანგული და ქართული ერთნაირად წერს თარიღს (დღე, თვე, წელი), მაგრამ ფრანგულში თვის სახელი მცირე ასოთი იწერება და ათასების გამყოფად ინტერვალი, ათწილადად კი მძიმე გამოიყენება, რაც ფინანსურ დოკუმენტებში ორმაგ შემოწმებას მოითხოვს: „1 250,50 €“ ქართულ ტექსტში „1250.50 ევრო“ ხდება, და ამ გადასვლისას ციფრის დაკარგვა ან ათწილადის არევა უწყებისთვის შეუსაბამობაა. ბეჭდები და შტამპები ორივე მიმართულებით სრულად აღიწერება: ბეჭდის ტექსტი, გამცემი ორგანო და, თუ იკითხება, ნომერი. ფრანგული „Marianne“-ს ბეჭედი, რომელიც რესპუბლიკის უწყებებს აქვთ, ქართულ თარგმანში „საფრანგეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ბეჭედი“-ს სახით აღინიშნება, ხოლო ქართული გერბიანი ბეჭედი ფრანგულად „sceau officiel de la Géorgie“-ს სახით.

რომელ მიმართულებას რა ვადა და დამოწმება სჭირდება

• ქართულიდან ფრანგულად, საფრანგეთის სავიზო ცენტრისთვის: ნოტარიული დამოწმება, სამოქალაქო აქტებზე აპოსტილი, 1 სამუშაო დღე
• ქართულიდან ფრანგულად, Campus France-ისთვის: ნოტარიული დამოწმება, ელექტრონული ასლი ატვირთვისთვის, 1 სამუშაო დღე
• ქართულიდან ფრანგულად, ENIC-NARIC-ისთვის: ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი, 2-3 სამუშაო დღე აპოსტილის გათვალისწინებით
• ფრანგულიდან ქართულად, ბინადრობისთვის: აპოსტილირებული დედანი და ნოტარიული თარგმანი, 1 სამუშაო დღე
• ფრანგულიდან ქართულად, სასამართლო გადაწყვეტილება: ნოტარიული თარგმანი, მოცულობის მიხედვით 2-5 სამუშაო დღე
• ორივე მიმართულებით, ბიზნეს ტექსტი დამოწმების გარეშე: სტილისტური რედაქტირებით, მოცულობის მიხედვით

ორივე მიმართულებით: ონლაინ პროცესი და მიწოდება

მიმართულების მიუხედავად, შეკვეთა ერთნაირად იწყება: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, მიუთითებთ მიმღებ ქვეყანასა და უწყებას, და იმავე დღეს იგებთ ვადას. ქართულიდან ფრანგულად თარგმნისას დამატებით ვითხოვთ პასპორტის ლათინური ვერსიის ასლს სახელის დაწერილობისთვის; ფრანგულიდან ქართულად თარგმნისას კი ვამოწმებთ, აქვს თუ არა დოკუმენტს აპოსტილი, რომ ქართული უწყება მას მიიღოს. მზა თარგმანი ჯერ ელექტრონულად მოგდით შესამოწმებლად (სახელები, თარიღები, ნომრები), შემდეგ ნოტარიულად მოწმდება და ქაღალდის ვერსია კურიერით მოგივათ. საზღვარგარეთ მყოფი კლიენტებისთვის, რომლებიც ფრანგული დოკუმენტის ქართულ თარგმანს საქართველოში მყოფი წარმომადგენლისთვის ამზადებენ, დოკუმენტს პირდაპირ წარმომადგენელს ვაბარებთ.

რატომ არ არის „ორმხრივი“ თარგმანი ერთი და იგივე სამუშაო

ხშირად გვეკითხებიან, რატომ განსხვავდება ვადა მიმართულების მიხედვით. მიზეზი მკითხველია: ქართულიდან ფრანგულად თარგმნისას ტექსტი ფრანგ პროფესიონალს უნდა წაეკითხოს ისე, თითქოს თავიდანვე ფრანგულად დაიწერა, რაც მშობლიური ენის რედაქტორის ჩართვას მოითხოვს. ფრანგულიდან ქართულად თარგმნისას კი მთავარია ქართული ადმინისტრაციული და სამართლებრივი ტერმინოლოგიის სიზუსტე, რასაც ჩვენი ქართველი მთარგმნელები დამოუკიდებლად უზრუნველყოფენ. ორივე შემთხვევაში თარგმანს ნოტარიუსთან რეგისტრირებული მთარგმნელი ასრულებს, მაგრამ ხარისხის კონტროლის ეტაპები განსხვავებულია, და სწორედ ეს აისახება ვადაზე.

ხშირად დასმული კითხვები