ფრანგული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

ფრანგული სამართლებრივი ენა კოდექსების ორსაუკუნოვან ტრადიციას ეყრდნობა, ხოლო ფრანგული სამედიცინო დოკუმენტაცია სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემის მკაცრ ფორმატებს მიჰყვება. ორივე სფეროში ტერმინის არასწორი არჩევა არა უბრალო უხერხულობა, არამედ სამართლებრივი ან კლინიკური რისკია: ხელშეკრულების პუნქტი, რომელიც ფრანგულად სხვა ვალდებულებას ნიშნავს, ან დოზირება, რომელიც თარგმანში შეიცვალა. ეს გვერდი აღწერს, როგორ ვმუშაობთ ფრანგულ იურიდიულ და სამედიცინო ტექსტებზე, რომელი სისტემური განსხვავებები უნდა იცოდეს კლიენტმა და რას მოითხოვს საფრანგეთის, ბელგიისა და შვეიცარიის კონკრეტული უწყებები.

ორი კონტინენტური სისტემა, რომლებიც მაინც განსხვავდება

ქართული სამოქალაქო კოდექსი 1997 წელს გერმანული სამართლის მოდელით შეიქმნა, ფრანგული სამოქალაქო კოდექსი კი 1804 წლიდან საკუთარ გზას მიჰყვება. ორივე კონტინენტურია, მაგრამ ცნებების დაყოფა ყოველთვის არ ემთხვევა. ფრანგული „obligation de moyens“ და „obligation de résultat“ (ძალისხმევისა და შედეგის ვალდებულება) ქართულ კოდექსში ცალკე ტერმინებად არ არსებობს და თარგმანში აღწერითი ფორმულირება სჭირდება. ფრანგული „clause résolutoire“ ქართულ ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობას შეესაბამება, მაგრამ მისი ავტომატური მოქმედების მექანიზმი განსხვავებულია. ფრანგული „astreinte“, სასამართლო ჯარიმა დაგვიანების ყოველ დღეზე, ქართულ სისტემაში პირდაპირ ანალოგს არ პოულობს. ამ ცნებების თარგმნისას ვიცავთ პრინციპს: ორიგინალური ტერმინი ფრჩხილებში რჩება, ქართული ეკვივალენტი ფუნქციურია, ხოლო კრიტიკულ პუნქტებზე მთარგმნელის შენიშვნა იურისტს განსხვავებაზე მიუთითებს.

ხელშეკრულებების თარგმანი: სტრუქტურა და ფორმულები

ფრანგული კომერციული ხელშეკრულება სტანდარტული ბლოკებისგან შედგება: „entre les soussignés“, „il a été convenu ce qui suit“, „objet“, „durée“, „prix et modalités de paiement“, „résiliation“, „droit applicable et juridiction compétente“. ქართული ხელშეკრულება მსგავს, მაგრამ არა იდენტურ სტრუქტურას იყენებს, და თარგმანში ბლოკების თანმიმდევრობა უცვლელი რჩება, რომ ორივე მხარის იურისტმა პუნქტები ადვილად შეადაროს. განსაკუთრებულ ყურადღებას ითხოვს „droit applicable“ პუნქტი: თუ ხელშეკრულება ფრანგულ სამართალს ექვემდებარება, ქართული თარგმანი საინფორმაციოა და პრიორიტეტი ფრანგულ ტექსტს აქვს, რაც თარგმანის სათაურშივე უნდა აღინიშნოს. ორენოვან ხელშეკრულებებში, სადაც ორივე ვერსია თანაბარი ძალისაა, თარგმანი ორმაგ იურიდიულ რედაქტირებას გადის, რადგან ნებისმიერი აზრობრივი განსხვავება მომავალი დავის საფუძველი ხდება.

კორპორატიული დოკუმენტები და სამეწარმეო რეესტრი

ფრანგული კომპანიების ამონაწერი (extrait Kbis), წესდება (statuts), აქციონერთა შეთანხმება (pacte d’associés) და კრების ოქმები ქართულად მაშინ ითარგმნება, როცა ფრანგული კომპანია საქართველოში საწარმოს არეგისტრირებს, ბანკში ანგარიშს ხსნის ან ტენდერში მონაწილეობს. ფრანგული სამართლებრივი ფორმები (SARL, SAS, SA, SCI, EURL) ქართულ ფორმებთან ერთი-ერთზე არ თანხვდება: SAS-ის მოქნილი მართვის სტრუქტურა, სადაც წესდება თითქმის ყველაფერს განსაზღვრავს, ქართული სააქციო საზოგადოების იმპერატიულ ნორმებს არ ემთხვევა, ხოლო SCI, სამოქალაქო უძრავი ქონების საზოგადოება, ქართულ სისტემაში საერთოდ არ არსებობს. თარგმანში ასეთ ფორმებს ორიგინალური აბრევიატურით ვინარჩუნებთ და ფუნქციურ განმარტებას ვურთავთ. საპირისპირო მიმართულებით ქართული შპს-ს წესდება ფრანგულად „statuts de la société à responsabilité limitée“ ხდება, ხოლო ქართული „პარტნიორი“ ფრანგულად „associé“-ია და არა „partenaire“, რაც ხშირი შეცდომაა.

სასამართლო დოკუმენტები და ფრანგული სასამართლო სისტემა

საფრანგეთის სასამართლო სისტემა ორ დამოუკიდებელ შტოდ იყოფა: სამოქალაქო-სისხლისსამართლებრივი (tribunal judiciaire, cour d’appel, Cour de cassation) და ადმინისტრაციული (tribunal administratif, cour administrative d’appel, Conseil d’État). ეს დაყოფა ქართულ სისტემაში არ არსებობს, ამიტომ ფრანგული გადაწყვეტილების თარგმანში სასამართლოს დასახელება ისე უნდა გადმოვიდეს, რომ ქართველი მოსამართლე ინსტანციასა და იურისდიქციას სწორად აღიქვას. ფრანგული გადაწყვეტილების ტექსტი მკაცრ ფორმულებს იყენებს: „attendu que“, „par ces motifs“, „le tribunal statuant publiquement“, და ეს ფორმულები ქართულად სასამართლო სტილით ითარგმნება, სიტყვასიტყვითი კალკის გარეშე. ცალკე ყურადღებას ითხოვს „exécutoire“ ჩანაწერი და „signification“ (ჩაბარების) მონაცემები, რომლებიც ცნობისა და აღსრულების პროცედურაში გადამწყვეტია.

ნოტარიული აქტები და უძრავი ქონება

ფრანგული ნოტარიული აქტი („acte authentique“) უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვის, ჩუქების, საქორწინო ხელშეკრულებისა და ანდერძის სფეროში დომინანტური ფორმაა, და მისი სტრუქტურა ქართველი ნოტარიუსისთვის უცხოა: მრავალგვერდიანი „comparution“, სადაც მხარეები დეტალურად არიან იდენტიფიცირებული, „désignation“, ქონების კადასტრული აღწერა, „origine de propriété“, საკუთრების ისტორია, და „déclarations“. ქართველი ნოტარიუსი ან საჯარო რეესტრი ამ დოკუმენტს მაშინ ხედავს, როცა ფრანგული ქონების მემკვიდრეობა საქართველოში აღიწერება ან ფრანგული ნოტარიული მინდობილობა ქართულ გარიგებაში გამოიყენება. თარგმანში კადასტრული აღნიშვნები, ფართობები და ნომრები უცვლელი რჩება, ხოლო ფრანგული საკუთრების ფორმები („indivision“, „usufruit“, „nue-propriété“) ქართული სამოქალაქო კოდექსის ტერმინოლოგიით გადმოდის: თანასაკუთრება, უზუფრუქტი, შიშველი საკუთრება.

საოჯახო სამართალი: ქორწინება, განქორწინება, ალიმენტი

შერეული ქართულ-ფრანგული ოჯახების საქმეები ორივე ქვეყნის სამართალს ეხება. ფრანგული საქორწინო ხელშეკრულება („contrat de mariage“) ქონებრივ რეჟიმს განსაზღვრავს (communauté réduite aux acquêts, séparation de biens), რაც ქართული სისტემისთვის უჩვეულო დეტალიზაციაა და თარგმანში რეჟიმის ზუსტ განმარტებას ითხოვს. განქორწინების ფრანგული გადაწყვეტილება ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის, „droit de visite et d’hébergement“ (ნახვისა და ღამის გათევის უფლება) და ალიმენტის („pension alimentaire“, „contribution à l’entretien et à l’éducation“) დეტალებს შეიცავს, და ეს პუნქტები საქართველოში აღსრულებისთვის ციფრობრივი და სამართლებრივი სიზუსტით ითარგმნება. 2017 წლიდან საფრანგეთში ურთიერთშეთანხმებით განქორწინება სასამართლოს გარეშე, ადვოკატების მიერ შედგენილი და ნოტარიუსთან რეგისტრირებული შეთანხმებით ხდება, და ასეთი დოკუმენტის ქართული ცნობა ცალკე პროცედურულ ახსნას საჭიროებს, რომელსაც თარგმანის თანმხლებ შენიშვნაში ვასახავთ.

ფრანგული სამედიცინო დოკუმენტაცია: სტრუქტურა და ტერმინოლოგია

ფრანგული საავადმყოფოს გაწერის წერილი („compte rendu d’hospitalisation“ ან „lettre de sortie“) სტანდარტულ ბლოკებს მიჰყვება: „motif d’hospitalisation“, „antécédents“, „histoire de la maladie“, „examen clinique“, „examens complémentaires“, „évolution“, „traitement de sortie“. ქართველი ექიმისთვის ეს სტრუქტურა გასაგებია, მაგრამ ტერმინოლოგია ხშირად ფრანგულ აბრევიატურებზეა აგებული (HTA, BPCO, IDM, AVC, EFR), რომლებიც ინგლისურ-ლათინურ საერთაშორისო შემოკლებებს არ ემთხვევა. ჩვენი სამედიცინო მთარგმნელები ამ აბრევიატურებს სრულ ქართულ დიაგნოზად შლიან და ფრჩხილებში საერთაშორისო ვარიანტს ურთავენ. მედიკამენტების შემთხვევაში ფრანგული სავაჭრო სახელწოდებები (Doliprane, Kardégic, Lévothyrox) საქართველოში ცნობილი არ არის, ამიტომ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება (პარაცეტამოლი, აცეტილსალიცილის მჟავა, ლევოთიროქსინი) ემატება, რომ ქართველმა ექიმმა თერაპია სწორად გააგრძელოს.

სამედიცინო თარგმანი საფრანგეთში მკურნალობისთვის

ქართველი პაციენტები საფრანგეთის კლინიკებში ონკოლოგიური, კარდიოქირურგიული და იშვიათი დაავადებების მკურნალობისთვის მიემართებიან, ხოლო ფრანგული კლინიკა კონსულტაციამდე სრულ სამედიცინო ისტორიას ფრანგულად ითხოვს. ეს მოიცავს ეპიკრიზებს, ჰისტოლოგიურ დასკვნებს, ვიზუალიზაციის აღწერებს და ლაბორატორიულ შედეგებს, სადაც ერთეულების სისტემა შედარებადი უნდა იყოს: ქართული ლაბორატორიები ზოგჯერ სხვა ერთეულებს იყენებენ, ვიდრე ფრანგული (მაგალითად, გლუკოზა mmol/L-ში და არა g/L-ში), და თარგმანში ერთეული უცვლელი რჩება, მაგრამ შენიშვნა ერთეულის შესახებ ემატება. ფრანგული კლინიკები ხშირად ითხოვენ „devis“-ს, ანუ მკურნალობის წინასწარ ხარჯთაღრიცხვას, რომელიც შემდეგ ქართულ სადაზღვევო კომპანიას ან საქველმოქმედო ფონდს ქართულად წარედგინება, და ეს საპირისპირო მიმართულების თარგმანიც ჩვენი სამუშაოა.

ექიმის პროფესიული აღიარება საფრანგეთში

საფრანგეთის ფარგლებს გარეთ დიპლომირებული ექიმებისთვის საფრანგეთში მუშაობის გზა პროფესიული აღიარების პროცედურაზე („procédure d’autorisation d’exercice“) გადის, რომელიც ცოდნის შემოწმების გამოცდებს (EVC) და საექიმო ორდენში რეგისტრაციას მოიცავს. განაცხადისთვის დიპლომი, სპეციალიზაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი, პრაქტიკის ცნობები და პროფესიული გამოცდილების დამადასტურებელი წერილები ფრანგულად ითარგმნება, ხოლო ჯანდაცვის სამინისტრო ოფიციალურ, ანუ ფიცის დადებული თარჯიმნის ან აპოსტილირებულ ნოტარიულ თარგმანს ითხოვს. ამ თარგმანში ქართული სამედიცინო განათლების სისტემის სპეციფიკა (ერთსაფეხურიანი პროგრამა, რეზიდენტურა, სახელმწიფო სერტიფიკატი) ფრანგული სისტემის ტერმინებით უნდა აიხსნას (diplôme d’État, internat, DES), ისე, რომ შინაარსი არ დამახინჯდეს. მედდებისა და ფარმაცევტების შემთხვევაში პროცედურა განსხვავებულია, მაგრამ დოკუმენტების პაკეტი მსგავსია.

სადაზღვევო და სოციალური დოკუმენტები

საფრანგეთის სოციალური დაზღვევის სისტემა (Sécurité sociale, CPAM, mutuelle) საკუთარ დოკუმენტურ ფორმებს იყენებს: „attestation de droits“, „feuille de soins“, „arrêt de travail“, „certificat médical“. ეს დოკუმენტები ქართულად მაშინ ითარგმნება, როცა საფრანგეთში დაზღვეული პირი საქართველოში მკურნალობს და ხარჯების ანაზღაურებას ითხოვს, ან ქართველი მუშაკი საფრანგეთში დროებით შრომისუუნარობის ცნობას წარადგენს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სადაზღვევო პოლისი, ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ (ფორმა 100) და ინვალიდობის სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტი ფრანგულად ითარგმნება, სადაც ქართული ინვალიდობის ჯგუფები ფრანგულ „taux d’incapacité“ სისტემასთან ერთი-ერთზე არ თანხვდება და აღწერითი განმარტება სჭირდება.

ფარმაცევტული და კლინიკური კვლევების დოკუმენტაცია

ფრანგული ფარმაცევტული კომპანიები საქართველოში პრეპარატებს არეგისტრირებენ და კლინიკურ კვლევებში მონაწილეობენ, რაც დოკუმენტების ორივე მიმართულებით მოძრაობას ნიშნავს: ფრანგული პრეპარატის მახასიათებლების შეჯამება (RCP, résumé des caractéristiques du produit) და პაციენტის ინსტრუქცია ქართულად ითარგმნება რეგისტრაციისთვის, ხოლო ქართული კვლევითი ცენტრის ეთიკის კომიტეტის დასკვნა და ინფორმირებული თანხმობის ფორმა ფრანგულად. ეს ტექსტები რეგულაციურ ტერმინოლოგიას ითხოვს, სადაც ყოველ ტერმინს ოფიციალური ეკვივალენტი აქვს, და ჩვენი მთარგმნელები ევროპული წამლის სააგენტოს ფრანგულ ტერმინოლოგიურ ბაზას იყენებენ, რომ თარგმანი ფრანგულ რეგულაციურ ტექსტებთან შესაბამისობაში იყოს.

შრომითი ხელშეკრულებები და დასაქმება საფრანგეთში

ქართველი სპეციალისტის საფრანგეთში დასაქმებისას სამუშაო ვიზა („passeport talent“ ან „salarié“) ფრანგული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე გაიცემა, და ეს ხელშეკრულება (CDI, უვადო, ან CDD, ვადიანი) ქართულად მაშინ ითარგმნება, როცა საქართველოს ბანკი, უწყება ან მეუღლის სავიზო განაცხადი შემოსავლის დადასტურებას ითხოვს. ფრანგული შრომითი სამართალი დეტალურია: „période d’essai“ (გამოსაცდელი ვადა), „convention collective“ (დარგობრივი კოლექტიური შეთანხმება), „préavis“ (გაფრთხილების ვადა), „mutuelle obligatoire“ (სავალდებულო დამატებითი დაზღვევა) ქართულ შრომის კოდექსში ან არ არსებობს, ან სხვა მოცულობით არსებობს, და თარგმანი ამ ცნებებს განმარტებით გადმოსცემს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული შრომითი ხელშეკრულება ფრანგულად ფრანგი დამსაქმებლისთვის ან საფრანგეთის სოციალური სამსახურისთვის ითარგმნება, სადაც ქართული საშემოსავლო გადასახადისა და საპენსიო შენატანის სისტემა ფრანგულ „cotisations sociales“-თან შედარებას საჭიროებს.

ბელგიური და შვეიცარიული სამართლებრივი თავისებურებები

ფრანგულენოვანი იურიდიული დოკუმენტი ყოველთვის საფრანგეთიდან არ მოდის. ბელგიური დოკუმენტები ფედერალურ და რეგიონულ (ვალონია, ბრიუსელი) კომპეტენციებს შორის იყოფა, ხოლო ბელგიური კომპანიების ფორმები (SRL, SA) 2019 წლის კომპანიების კოდექსით შეიცვალა, ამიტომ ძველ დოკუმენტებში „SPRL“ და ახლებში „SRL“ ერთი და იმავე ფორმის სხვადასხვა სახელწოდებაა, რაც თარგმანში შენიშვნით უნდა აისახოს. შვეიცარიაში ფრანგულენოვანი კანტონები (ჟენევა, ვო, ნევშატელი, იურა, ფრიბურის და ვალეს ნაწილი) ფედერალურ სამართალს კანტონური პროცედურებით იყენებენ, ხოლო შვეიცარიული „Sàrl“ და „SA“ ფრანგულ ფორმებს ჰგავს, მაგრამ კაპიტალის მოთხოვნები და რეესტრის სტრუქტურა („registre du commerce“ კანტონის დონეზე) განსხვავებულია. ჩვენი იურიდიული მთარგმნელები ამ სამივე იურისდიქციის დოკუმენტებთან მუშაობენ და თარგმანში წყარო ქვეყნის სისტემას ითვალისწინებენ, რათა ქართველი მკითხველი ბელგიურ დოკუმენტს ფრანგულში არ „გადათარგმნოს“.

ინტელექტუალური საკუთრება და ლიცენზირება

ფრანგული ბრენდების, ტექნოლოგიებისა და ფრანჩაიზების საქართველოში შემოსვლისას ლიცენზიის ხელშეკრულებები, სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციის დოკუმენტები და ფრანჩაიზინგის სახელმძღვანელოები ითარგმნება. ფრანგული ინტელექტუალური საკუთრების კოდექსი „droit d’auteur“-ს (საავტორო უფლება, რომელიც ანგლოსაქსური „copyright“-ისგან განსხვავებით მორალურ უფლებებს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს), „marque“-ს, „brevet“-ს და „dessins et modèles“-ს ცალკე რეგულირებას უქვემდებარებს, და ეს კატეგორიები ქართული კანონმდებლობის შესაბამის ტერმინებით გადმოდის. საქპატენტში წარსადგენი დოკუმენტები (პრიორიტეტის დამადასტურებელი ცნობა, უფლების გადაცემის ხელშეკრულება) ნოტარიულ თარგმანს საჭიროებს, ხოლო ფრანჩაიზინგის ოპერაციული სახელმძღვანელოები, რომლებიც ასობით გვერდია, ერთიანი ტერმინოლოგიური ბაზით და ეტაპობრივი მიწოდებით ითარგმნება.

კონფიდენციალურობა და მონაცემთა დაცვა

იურიდიული და სამედიცინო დოკუმენტები კლიენტის ყველაზე მგრძნობიარე ინფორმაციას შეიცავს, და ფრანგული მხარე ამას განსაკუთრებით მკაცრად უყურებს: ევროპული მონაცემთა დაცვის რეგულაცია (RGPD ფრანგულ ტერმინოლოგიაში) სამედიცინო მონაცემებს განსაკუთრებულ კატეგორიად მიიჩნევს. ჩვენთან ყველა შეკვეთა ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება, დოკუმენტები დაშიფრულ არხებით მიიღება და თარგმანის დასრულების შემდეგ ფაილები კლიენტის მოთხოვნით იშლება. მთარგმნელს მხოლოდ იმ დოკუმენტზე აქვს წვდომა, რომელზეც მუშაობს, ხოლო სამედიცინო ისტორიების შემთხვევაში, კლიენტის სურვილით, სახელი ანონიმიზებული ფორმით მიეწოდება მთარგმნელს და საბოლოო დოკუმენტში მხოლოდ ბოლო ეტაპზე ბრუნდება.

რომელი დოკუმენტები ითარგმნება ამ სფეროში

• კომერციული და სამუშაო ხელშეკრულებები, აქციონერთა შეთანხმებები, ლიცენზიის ხელშეკრულებები
• extrait Kbis, statuts, procès-verbaux და ქართული ამონაწერი, წესდება, კრების ოქმი
• სასამართლო გადაწყვეტილებები, სარჩელები, ადვოკატის დასკვნები, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები
• ნოტარიული აქტები, მინდობილობები, ანდერძები, საქორწინო ხელშეკრულებები
• გაწერის წერილები, ჰისტოლოგიური და რადიოლოგიური დასკვნები, ლაბორატორიული შედეგები
• ექიმის დიპლომი, სპეციალიზაციის სერტიფიკატი, პრაქტიკის ცნობა აღიარების პროცედურისთვის
• სადაზღვევო ცნობები, შრომისუუნარობის ფურცლები, ინვალიდობის დოკუმენტები
• ფარმაცევტული რეგისტრაციის დოკუმენტაცია და კლინიკური კვლევის ფორმები

ვინ თარგმნის და როგორ მოწმდება ხარისხი

იურიდიულ ტექსტზე ჩვენთან იურიდიული განათლების ან სამართლებრივი თარგმანის მრავალწლიანი გამოცდილების მქონე მთარგმნელი მუშაობს, სამედიცინოზე კი მთარგმნელი, რომელსაც სამედიცინო ტერმინოლოგიაში სპეციალიზაცია აქვს და საჭიროების შემთხვევაში პრაქტიკოს ექიმს ეკონსულტება. ორივე შემთხვევაში მეორე სპეციალისტი ტექსტს ტერმინოლოგიურად და ციფრობრივად ამოწმებს: თარიღები, თანხები, დოზები, კადასტრული ნომრები და პუნქტების ნუმერაცია ცალკე სიით უდარდება დედანს. ოფიციალური მიზნით განკუთვნილი დოკუმენტი ბოლოს ნოტარიულად მოწმდება მთარგმნელის მიერ, რომელიც ფრანგულ-ქართულ წყვილში ნოტარიუსთანაა რეგისტრირებული, ხოლო საფრანგეთისთვის საჭიროებისამებრ აპოსტილიც ედება.

ხშირად დასმული კითხვები