ფრანგული ენის სინქრონული თარჯიმანი თბილისში

ფრანგული ზეპირი თარგმანი საქართველოში რამდენიმე მკაფიო კონტექსტში გვხვდება: ფრანკოფონიის ორგანიზაციისა და ევროპული სტრუქტურების ღონისძიებები, ფრანგული საინვესტიციო და საინჟინრო კომპანიების მოლაპარაკებები, ღვინისა და ტურიზმის სექტორის პრეზენტაციები, ფრანგულენოვანი პაციენტებისა და მოქალაქეების ვიზიტები კლინიკებში, ნოტარიუსთან და სასამართლოში. თითოეული ეს სიტუაცია სხვადასხვა ფორმატს, აღჭურვილობასა და მომზადებას მოითხოვს. ეს გვერდი ფრანგული ინტერპრეტაციის ყველა ფორმატს განიხილავს და აღწერს, როგორ ვარჩევთ თარჯიმანს, როგორ ვემზადებით და რა უნდა გაითვალისწინოს ორგანიზატორმა.

სინქრონული თარგმანი კაბინიდან: ფრანგული სპეციფიკა

სინქრონული ფორმატი, სადაც თარჯიმანი კაბინიდან ყურსასმენებში პარალელურად თარგმნის, ფრანგულ ენასთან ერთ ტექნიკურ თავისებურებას ავლენს: ფრანგული წინადადება ქართულზე საშუალოდ გრძელია და ინფორმაციული სიმჭიდროვე განსხვავებულია, ამიტომ თარჯიმანი, რომელიც ფრანგულიდან ქართულად თარგმნის, სპიკერს ჩვეულებრივ 2-3 წამით ჩამორჩება, ხოლო ქართულიდან ფრანგულად თარგმნისას, პირიქით, ტექსტს „შეკუმშვა“ სჭირდება, რომ ფრანგულმა ვერსიამ სპიკერს დაეწიოს. ეს ნიშნავს, რომ ფრანგულ სინქრონულ თარგმანზე მინიმუმ ორი თარჯიმანი მუშაობს 20-30 წუთიანი მონაცვლეობით, რაც საერთაშორისო სტანდარტს შეესაბამება, და ეს არა ფუფუნება, არამედ ხარისხის პირობაა. კონფერენციამდე თარჯიმნები სპიკერების პრეზენტაციებს ეცნობიან, რომ ტერმინოლოგია, აბრევიატურები და ციფრები წინასწარ იცოდნენ.

თანმიმდევრული თარგმანი: მოლაპარაკება, ვიზიტი, ცერემონია

თანმიმდევრული ფორმატი, სადაც სპიკერი პაუზას აკეთებს და თარჯიმანი თარგმნის, ფრანგულ კონტექსტში ყველაზე ხშირად ბიზნეს მოლაპარაკებებზე, ოფიციალურ ვიზიტებზე, ხელშეკრულების ხელმოწერის ცერემონიებსა და პრესკონფერენციებზე გამოიყენება. ფრანგული საქმიანი კულტურა პროტოკოლს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს: მიმართვის ფორმები („Monsieur le Directeur“, „Madame la Ministre“), დასაწყისისა და დასასრულის თავაზიანი ფორმულები და იერარქიის დაცვა თარჯიმნის მიერ ისევე ზუსტად უნდა გადმოვიდეს, როგორც შინაარსი. ჩვენი ფრანგული ენის თარჯიმნები ამ პროტოკოლს იცნობენ და, საჭიროების შემთხვევაში, ქართველ მხარეს წინასწარ ურჩევენ, რომელი ფორმულირება იქნება ფრანგი პარტნიორისთვის შესაფერისი. თანმიმდევრული თარგმანისას თარჯიმანი ჩანაწერებს აწარმოებს და 3-5 წუთიან ფრაგმენტს სრულად გადმოსცემს, რაც გრძელ მოლაპარაკებებში აზრის დაკარგვის რისკს გამორიცხავს.

ფრანკოფონიის ღონისძიებები და საერთაშორისო ორგანიზაციები

საქართველო ფრანკოფონიის საერთაშორისო ორგანიზაციის დამკვირვებელი წევრია, და ყოველ მარტში თბილისში ფრანკოფონიის თვე აღინიშნება: ლექციები, კინოჩვენებები, სამეცნიერო კონფერენციები, სადაც ფრანგულენოვანი სპიკერები ქართულ აუდიტორიას ხვდებიან. ევროპის საბჭო, რომლის ერთ-ერთი ოფიციალური ენა ფრანგულია, საქართველოში რეგულარულად ატარებს სემინარებს, ხოლო ევროკავშირის პროექტებში ფრანგი და ბელგიელი ექსპერტები მონაწილეობენ. ასეთ ღონისძიებებზე თარგმანი ხშირად ორმხრივია და თემატიკა სპეციალიზებული: ადამიანის უფლებები, სასამართლო რეფორმა, ადგილობრივი თვითმმართველობა, კულტურული მემკვიდრეობა. ჩვენი თარჯიმნები ამ სფეროების ტერმინოლოგიას იცნობენ და ორგანიზატორისგან წინასწარ დღის წესრიგსა და მასალებს ვითხოვთ, რომ თარგმანი ექსპერტული დონის იყოს.

ბიზნეს მოლაპარაკებები ფრანგულ კომპანიებთან

ფრანგული კომპანიების ინტერესი საქართველოში ენერგეტიკას, ინფრასტრუქტურას, სასტუმრო ინდუსტრიას, ღვინის იმპორტსა და საბანკო სექტორს მოიცავს, და თბილისში საფრანგეთ-საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატა რეგულარულ ბიზნეს ღონისძიებებს ატარებს. მოლაპარაკებაზე თარჯიმანი არა მხოლოდ ენას, არამედ საქმიან კონტექსტსაც უნდა ფლობდეს: ფრანგული ბიზნეს ტერმინოლოგია („chiffre d’affaires“, „appel d’offres“, „cahier des charges“, „délai de livraison“) ზუსტ ქართულ ეკვივალენტს ითხოვს, ხოლო ფინანსური მონაცემები ისე უნდა გადმოვიდეს, რომ ათწილადისა და ათასების გამყოფის ფრანგული სისტემა (მძიმე და ინტერვალი) გაუგებრობას არ იწვევდეს. მოლაპარაკებამდე ვითხოვთ ხელშეკრულების პროექტს ან პრეზენტაციას, რომ თარჯიმანმა ტერმინოლოგიური ბაზა შექმნას, და საჭიროების შემთხვევაში ერთი და იგივე თარჯიმანი კლიენტს პროექტის მთელ ციკლში მიჰყვება, რაც ნდობასა და თანმიმდევრულობას უზრუნველყოფს.

ღვინო, ტურიზმი და გასტრონომია: სპეციალიზებული ლექსიკა

საფრანგეთი ღვინის ქვეყანაა და ფრანგი ვიზიტორები ქართული ღვინის მარნებში, ქვევრის ღვინის დეგუსტაციებსა და ტურისტულ ტურებზე კონკრეტულ, პროფესიულ ლექსიკას ელიან. თარჯიმანი, რომელიც „მაცერაციას“, „ტანინს“, „ჟანგვით დაძველებას“ ან „ავტოქტონურ ჯიშს“ ფრანგულად სწორი ტერმინით (macération, tanins, élevage oxydatif, cépage autochtone) ვერ გადმოსცემს, ქართული ღვინის ისტორიას ფრანგი სომელიესთვის ვერ „ყიდის“. იგივე ეხება გასტრონომიულ ტურებს, სადაც კერძების, ტექნიკებისა და ინგრედიენტების ფრანგული სახელწოდებები ერთი შეხედვით უბრალო, სინამდვილეში კი დარგობრივი ცოდნაა. ჩვენ ღვინისა და ტურიზმის სექტორისთვის ცალკე თარჯიმნები გვყავს, რომლებსაც ამ სფეროში მუშაობის გამოცდილება აქვთ და გამოფენებზე (მათ შორის საფრანგეთში, ღვინის საერთაშორისო გამოფენებზე ქართული სტენდის თანხლებისას) მუშაობენ.

სამედიცინო თანხლება ფრანგულენოვანი პაციენტებისთვის

ფრანგი, ბელგიელი ან შვეიცარიელი პაციენტი თბილისის კლინიკაში, ან ქართველი პაციენტი, რომელიც ფრანგ ექიმთან ონლაინ კონსულტაციას გადის, თარჯიმანს სჭირდება, რომელიც სამედიცინო ტერმინოლოგიას ორივე ენაზე ფლობს და ამავე დროს დელიკატურობას ინარჩუნებს. სამედიცინო ინტერპრეტაციისას თარჯიმანი პირველ პირში თარგმნის („მე მტკივა“ და არა „ის ამბობს, რომ სტკივა“), არაფერს ამატებს და არაფერს ამოკლებს, თუნდაც პაციენტის ნათქვამი ექიმისთვის უმნიშვნელო ჩანდეს, და კონფიდენციალურობას ხელმოწერილი შეთანხმებით იცავს. ხშირად ასეთი თანხლება დისტანციურად ხდება, ვიდეო ზარით, რაც განსაკუთრებით მოსახერხებელია ფრანგულ კლინიკასთან წინასწარი კონსულტაციისას, სანამ პაციენტი მგზავრობას გადაწყვეტს. ჩვენი სამედიცინო თარჯიმნები კონსულტაციამდე პაციენტის თარგმნილ ისტორიას ეცნობიან, რომ ტერმინოლოგია წინასწარ იცოდნენ.

ნოტარიუსთან, სასამართლოში და საკონსულოში

ფრანგი მოქალაქე, რომელიც საქართველოში უძრავ ქონებას ყიდულობს, ქორწინდება ან მინდობილობას აფორმებს, ქართველ ნოტარიუსთან თარჯიმანს საჭიროებს, რადგან ნოტარიუსი ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ მხარეს დოკუმენტის შინაარსი ესმის. ამ შემთხვევაში თარჯიმანი ნოტარიულ აქტში ფიქსირდება და ხელს აწერს, ამიტომ ეს სამუშაო მხოლოდ იმ თარჯიმანს შეუძლია, რომელიც ნოტარიუსთან რეგისტრირებულია. სასამართლო პროცესებზე, სადაც ფრანგულენოვანი მხარე ან მოწმე მონაწილეობს, თანმიმდევრული ფორმატი გამოიყენება, თარჯიმანი კი სრულ მიუკერძოებლობას ინარჩუნებს და ნათქვამს განმარტების ან შერბილების გარეშე გადმოსცემს. საფრანგეთის საელჩოს საკონსულო სამსახურში ვიზიტისას თარჯიმანი იშვიათად არის საჭირო, რადგან საკონსულო ქართულენოვან თანამშრომლებს ჰყავს, მაგრამ ქორწინების განზრახვის განცხადებისას ან სამოქალაქო აქტის შედგენისას ქართველ მხარეს ზოგჯერ თანხლება სურს.

„ჩურჩულის“ ფორმატი (chuchotage) მცირე ჯგუფებისთვის

როცა ღონისძიებაზე მხოლოდ ერთ-ორ ფრანგულენოვან მონაწილეს სჭირდება თარგმანი, სრული სინქრონული სისტემა ზედმეტია და თანმიმდევრული ფორმატი დანარჩენ აუდიტორიას აჩერებს. ასეთ შემთხვევაში თარჯიმანი მსმენელის გვერდით ზის და ჩურჩულით სინქრონულად თარგმნის, რასაც ფრანგულ პროფესიულ ტერმინოლოგიაში „chuchotage“ ჰქვია. ეს ფორმატი გამოსადეგია სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომებზე, სადაც ერთი ფრანგი წევრია, ქარხნის ან ობიექტის დათვალიერებისას, სადაც ჯგუფი მოძრაობს, და ოფიციალურ ვახშმებზე, სადაც კაბინა შეუძლებელია. ჩურჩულის ფორმატი თარჯიმნისთვის სინქრონულივით დამღლელია, ამიტომ ორ საათზე გრძელ ღონისძიებაზე ორი თარჯიმანი ინიშნება, ხოლო სამზე მეტი მსმენელისთვის პორტატულ გადამცემ სისტემაზე გადავდივართ, რომელიც ხმის ხარისხს ინარჩუნებს და თარჯიმანს ხმის დაძაბვისგან იცავს.

პრესკონფერენციები და მედია

ფრანგი მინისტრის, ელჩის, ინვესტორის ან კულტურის მოღვაწის პრესკონფერენციაზე ინტერპრეტაცია საჯაროა: ჟურნალისტები თარგმანს პირდაპირ იწერენ და ციტირებენ, ამიტომ თარჯიმნის ფორმულირება ფაქტობრივად ოფიციალური განცხადება ხდება. ასეთ ფორმატში თარჯიმანი წინასწარ ეცნობა განცხადების ტექსტს (თუ არსებობს), სპიკერის ტონს ინარჩუნებს და ციფრებს, სახელებსა და თარიღებს განსაკუთრებული სიფრთხილით გადმოსცემს. მიკროფონთან მუშაობის ტექნიკაც მნიშვნელოვანია: მკაფიო არტიკულაცია, სტაბილური ტემპი და პაუზების სწორი განაწილება, რომ სატელევიზიო მონტაჟისთვის თარგმანი გამოსადეგი იყოს. ფრანგული მედიის წარმომადგენლების საქართველოში ვიზიტისას პირიქით, ქართველი რესპონდენტების ინტერვიუებს ფრანგულად ვთარგმნით, ხოლო ჩანაწერის შემდგომ ტრანსკრიფციასა და სუბტიტრებსაც ვამზადებთ.

აკადემიური ლექციები და ტრენინგები

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი და სხვა უმაღლესი სასწავლებლები ფრანგ პროფესორებს, სამართლის, ეკონომიკისა და ჰუმანიტარული მეცნიერებების ექსპერტებს რეგულარულად იწვევენ, ხოლო ევროპული პროექტების ფარგლებში ფრანგულენოვანი ტრენერები საჯარო მოხელეებს, მოსამართლეებსა და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლებს ამზადებენ. აკადემიური ინტერპრეტაცია საკუთარ სირთულეს შეიცავს: ლექტორი ხშირად რთულ, მრავალსაფეხურიან წინადადებებს იყენებს, ციტატებს, თეორიულ ტერმინებსა და ავტორთა სახელებს, რომლებიც ქართულად დამკვიდრებული ფორმით უნდა გადმოვიდეს. ჩვენი თარჯიმნები ლექციამდე პრეზენტაციასა და ბიბლიოგრაფიას ეცნობიან, ხოლო კითხვა-პასუხის სესიაზე ორმხრივ თარგმანს უზრუნველყოფენ, რომ ქართველი სტუდენტების კითხვები ლექტორამდე ზუსტად მივიდეს.

საინჟინრო ობიექტები და საწარმოო ვიზიტები

ფრანგული საინჟინრო კომპანიების მონაწილეობით ჰიდროელექტროსადგურების, წყალმომარაგების სისტემებისა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის პროექტები ხშირ ტექნიკურ ვიზიტებს მოითხოვს, სადაც ფრანგი ინჟინერი ქართველ კოლეგებთან ერთად ობიექტს ათვალიერებს. ასეთი ვიზიტისას თარჯიმანი მოძრაობაში მუშაობს, ხმაურიან გარემოში, დამცავი აღჭურვილობით, და ტექნიკურ ტერმინოლოგიას („turbine“, „vanne“, „débit“, „ferraillage“, „coffrage“) დაუყოვნებლივ, ლექსიკონის გარეშე უნდა ფლობდეს. ვიზიტამდე ვითხოვთ პროექტის ტექნიკურ დოკუმენტაციას, რომ თარჯიმანმა კონკრეტული ობიექტის ტერმინოლოგია წინასწარ შეისწავლოს, ხოლო მრავალკვირიან პროექტებში ერთი და იგივე თარჯიმანი გუნდს მიჰყვება, რაც ინჟინრებს შორის ნდობასა და კომუნიკაციის სისწრაფეს უზრუნველყოფს.

სატელეფონო ინტერპრეტაცია სასწრაფო შემთხვევებისთვის

ზოგჯერ დაგეგმვის დრო არ არის: ფრანგი პარტნიორი მოულოდნელად რეკავს, საავადმყოფოში ფრანგულენოვანი ტურისტი შემოდის, ან საბაჟოზე ფრანგული დოკუმენტების გარკვევა სასწრაფოდ არის საჭირო. ასეთი შემთხვევებისთვის სატელეფონო ინტერპრეტაციის სერვისი გვაქვს, სადაც თარჯიმანი ზარს მესამე მხარედ უერთდება, სამუშაო საათებში რამდენიმე წუთში. ეს ფორმატი ვიზუალურ კონტაქტს მოკლებულია და გრძელი მოლაპარაკებისთვის არ გამოდგება, მაგრამ სასწრაფო კომუნიკაციისთვის შეუცვლელია. სამედიცინო სასწრაფო შემთხვევებში თარჯიმანი ექიმის კითხვებს პირდაპირ პაციენტს გადასცემს და პასუხებს დაუყოვნებლივ თარგმნის, ხოლო ზარის დასრულების შემდეგ, საჭიროების შემთხვევაში, მოკლე წერილობით შეჯამებას ამზადებს, რომელიც პაციენტის ბარათს ერთვის.

თარჯიმნის ეთიკა და მიუკერძოებლობა

ზეპირი თარგმანის საერთაშორისო ეთიკური კოდექსი სამ პრინციპს ეყრდნობა: სიზუსტე, კონფიდენციალურობა და მიუკერძოებლობა. თარჯიმანი გადმოსცემს ყველაფერს, რაც ითქვა, მათ შორის იმასაც, რაც სპიკერს შესაძლოა არახელსაყრელი ჰგონია, და არაფერს ამატებს საკუთარი ინიციატივით. თუ რაიმე გაუგებარია, თარჯიმანი განმეორებას ითხოვს და არა საკუთარ ვარაუდს ავსებს. მოლაპარაკებაზე თარჯიმანი არც ერთი მხარის მრჩეველი არ არის, თუნდაც ერთმა მხარემ დაიქირავა, და ამას წინასწარ ვაზუსტებთ, რომ მოლოდინი სწორი იყოს. კულტურული კონტექსტის ახსნა („საფრანგეთში ეს ფრაზა უფრო ფორმალურად აღიქმება“) დასაშვებია, მაგრამ მხოლოდ ღიად, ორივე მხარის თანდასწრებით, არა ერთ-ერთი მხარისთვის ცალკე მინიშნების სახით. ეს პრინციპები ფრანგი პარტნიორებისთვის ნაცნობია და თარჯიმნისადმი ნდობას განაპირობებს.

დისტანციური ინტერპრეტაცია და დროის სარტყელი

პარიზი, ბრიუსელი და ჟენევა თბილისზე ორი საათით (ზაფხულში) ან სამი საათით (ზამთარში) ჩამორჩება, რაც დისტანციური შეხვედრების დაგეგმვისას მოსახერხებელი ფანჯარაა: თბილისის შუადღე პარიზის დილაა. Zoom, Teams და მსგავს პლატფორმებზე სინქრონულ ინტერპრეტაციას ჩაშენებული არხების საშუალებით ვახორციელებთ, ხოლო თანმიმდევრულს საერთო ზარში. კვებეკის შემთხვევაში დროის სხვაობა 8 საათია, და ასეთი შეხვედრები ჩვეულებრივ თბილისის საღამოს საათებზე ინიშნება, რასაც თარჯიმნის ხელმისაწვდომობის დაგეგმვისას ვითვალისწინებთ. დისტანციური ფორმატის ხარისხი ტექნიკაზეა დამოკიდებული: თარჯიმანი კაბელური ინტერნეტით, გარე მიკროფონითა და ყურსასმენით მუშაობს, ხოლო შეხვედრამდე ტექნიკური ტესტი ტარდება, რომ აუდიო ორივე მხარეს სუფთა იყოს.

ვინ არიან ჩვენი ფრანგული ენის თარჯიმნები

ფრანგული ზეპირი თარგმანი ჩვენთან თარჯიმნებს აქვთ დაკისრებული, რომლებსაც ან საფრანგეთში, ბელგიაში თუ შვეიცარიაში სწავლის ან მუშაობის გამოცდილება აქვთ, ან ფრანგულენოვან ორგანიზაციებში მრავალწლიანი პრაქტიკა. სინქრონული თარგმანისთვის ცალკე ჯგუფი გვყავს, რომელსაც კონფერენციის კაბინაში მუშაობის გამოცდილება აქვს, რადგან სინქრონული უნარი თანმიმდევრულისგან განსხვავებულია და ცალკე მომზადებას ითხოვს. სპეციალიზაციის მიხედვით (სამართალი, მედიცინა, ტექნიკა, ღვინო) თარჯიმანს ღონისძიების თემატიკას ვურგებთ, ხოლო მრავალდღიანი პროექტისთვის ერთსა და იმავე გუნდს ვინარჩუნებთ, რომ ტერმინოლოგია და სტილი არ შეიცვალოს. ყველა თარჯიმანი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობს.

აღჭურვილობა და ლოგისტიკა

სრულფასოვანი სინქრონული თარგმანისთვის დარბაზში საიზოლაციო კაბინა, გადამცემი სისტემა და მონაწილეთა რაოდენობის შესაბამისი ყურსასმენები დგება, რასაც ჩვენი ტექნიკური პარტნიორები უზრუნველყოფენ; მცირე შეხვედრებზე (10-20 მონაწილე) პორტატული „ჩურჩულის“ სისტემა საკმარისია, რომელიც კაბინას არ საჭიროებს და ერთ საათში იმონტაჟება. ღონისძიებამდე ერთი დღით ადრე ტექნიკური დათვალიერება ტარდება: ხმის იზოლაცია, კაბინის ხედვის კუთხე სცენისკენ, დენის წყარო და სარეზერვო კავშირი. ორგანიზატორისგან ვითხოვთ პროგრამას, სპიკერების სიას და პრეზენტაციებს მინიმუმ ორი დღით ადრე, ხოლო თუ ღონისძიება რამდენიმე დღეს გრძელდება, თარჯიმანთა გუნდი და ცვლების გრაფიკი წინასწარ დგინდება.

რა ფორმატი რომელ შემთხვევაში

• საერთაშორისო კონფერენცია 50+ მონაწილით: სინქრონული კაბინიდან, ორი თარჯიმანი
• სემინარი ან ტრენინგი 10-30 მონაწილით: სინქრონული პორტატული სისტემით ან თანმიმდევრული
• ბიზნეს მოლაპარაკება ან ხელშეკრულების ხელმოწერა: თანმიმდევრული, დარგობრივი თარჯიმანი
• ვიზიტი ნოტარიუსთან ან სასამართლოში: თანმიმდევრული, ნოტარიუსთან რეგისტრირებული თარჯიმანი
• სამედიცინო კონსულტაცია: თანმიმდევრული, სამედიცინო თარჯიმანი, ადგილზე ან ვიდეო ზარით
• ღვინის დეგუსტაცია ან ტური: თანმიმდევრული ან „ჩურჩული“, ღვინის ტერმინოლოგიის მცოდნე თარჯიმანი
• სასწრაფო სატელეფონო ზარი: სატელეფონო ინტერპრეტაცია, სამუშაო საათებში დაუყოვნებლივ

ხშირად დასმული კითხვები