ბოსნიური ენის სინქრონული და ზეპირი თარჯიმანი თბილისში

ბოსნიური ზეპირი თარგმანი საქართველოში იშვიათი, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული საჭიროებაა, და მისი სპეციფიკა ერთი ენობრივი ფაქტით იწყება: ბოსნიური, ხორვატული და სერბული ზეპირად იმდენად ურთიერთგასაგებია, რომ ერთი თარჯიმანი ბოსნიელს, ხორვატსა და სერბს ერთნაირად ესმის და თარგმნის. ეს ნიშნავს, რომ ბოსნიური თარჯიმანი პრაქტიკულად მთელი ყოფილი იუგოსლავიის ცენტრალური ნაწილის ენობრივ სივრცეს ფარავს, მაგრამ ოფიციალურ კონტექსტში, სასამართლოში, ნოტარიუსთან, ინსტიტუციურ ვიზიტზე, ენობრივი კუთვნილება მნიშვნელოვანია, და ბოსნიელი მხარისთვის სწორედ ბოსნიური ნორმით მოსაუბრე თარჯიმანი პატივისცემისა და პროფესიონალიზმის ნიშანია. ჩვენ ვუზრუნველყოფთ თანმიმდევრულ, სინქრონულ და დისტანციურ თარგმანს ბოსნიურ-ქართულ წყვილში, სამივე ნორმის მცოდნე თარჯიმნებით, თბილისში და, წინასწარი შეთანხმებით, საქართველოს სხვა ქალაქებში.

სად სჭირდებათ ბოსნიური თარჯიმანი საქართველოში

• ბოსნიური სამშენებლო, ხის გადამამუშავებელი და სასურსათო კომპანიების ბიზნეს მოლაპარაკება ქართველ პარტნიორებთან
• ბოსნია და ჰერცეგოვინის სახელმწიფო, ენტიტეტური და კანტონური უწყებების ოფიციალური დელეგაციები
• სარაევოს ბიზნეს ფორუმისა და ბალკანური საინვესტიციო ღონისძიებების ქართული მონაწილეობის მომზადება
• ბოსნიელი სტუდენტების ვიზიტები ქართულ უნივერსიტეტებში, მშობლების შეხვედრები ადმინისტრაციასთან
• ნოტარიუსთან გარიგება, სადაც ბოსნიელი მხარე ქართულს არ ფლობს
• სასამართლო სხდომა, საგამოძიებო მოქმედება ან საიმიგრაციო გასაუბრება ბოსნიელი მოქალაქის მონაწილეობით
• სამედიცინო კონსულტაცია ბოსნიელი პაციენტისთვის ან ბოსნიელი სტუდენტისთვის
• კულტურული, სპორტული და რელიგიური გაცვლის ღონისძიებები: ფესტივალები, ფეხბურთი, ინტერრელიგიური დიალოგი
• ტურისტული ჯგუფების თანხლება ბოსნიიდან და ბოსნიური ტუროპერატორების ვიზიტები

ბოსნიური, ხორვატული, სერბული ზეპირად: ერთი თარჯიმანი, სამი ნორმა

ზეპირ თარგმანში ბოსნიური, ხორვატული და სერბული სტანდარტების ურთიერთგასაგებობა თარჯიმნისთვის უპირატესობაა: ბოსნიური თარჯიმანი ზაგრებელ, ბელგრადელ და სარაევოელ სპიკერს ერთნაირად ესმის და ქართულად თარგმნის. საპირისპირო მიმართულებით კი ნორმის არჩევა მნიშვნელოვანია: ქართული ნათქვამის ბოსნიელი მხარისთვის თარგმნისას თარჯიმანი ბოსნიურ ნორმას იყენებს (იეკავური გამოთქმა, „h"-ს შენარჩუნება, ბოსნიური ლექსიკა), ხორვატი მხარისთვის ხორვატულს, სერბი მხარისთვის სერბულს. ეს განსხვავება ხშირად მხოლოდ რამდენიმე სიტყვასა და გამოთქმის ნიუანსშია, მაგრამ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ენობრივი კუთვნილება იდენტობის ნაწილია, და თარჯიმანი, რომელიც ბოსნიელ ოფიციალურ პირს სერბული ან ხორვატული ნორმით მიმართავს, უნებლიედ დელიკატურ საკითხს ეხება. ჩვენი თარჯიმნები სამივე ნორმას ფლობენ და შეკვეთისას მონაწილეთა წარმომავლობას სწორედ ამისთვის ვაზუსტებთ.

თანმიმდევრული თარგმანი: მოლაპარაკება, ნოტარიუსი, კლინიკა

თანმიმდევრული თარგმანი ბოსნიურ ენაზე ყველაზე მოთხოვნადი ფორმატია: სპიკერი რამდენიმე წინადადებას ამბობს, თარჯიმანი თარგმნის, და ასე მონაცვლეობით. ეს ფორმატი იდეალურია ბიზნეს მოლაპარაკებისთვის, სადაც სიზუსტე ტემპზე მნიშვნელოვანია, ინსტიტუციური ვიზიტისთვის, სადაც პროტოკოლი მოქმედებს, და სამედიცინო კონსულტაციისთვის, სადაც პაციენტს დიაგნოზისა და მკურნალობის გეგმის სრულად გაგება სჭირდება.

ნოტარიუსთან თარგმანს ცალკე თავისებურება აქვს: საქართველოს კანონმდებლობით, თუ გარიგების მხარე ქართულს არ ფლობს, ნოტარიუსი თარჯიმანს იწვევს, რომლის ვინაობა და ხელმოწერა აქტში ფიქსირდება. ბოსნიელი მხარისთვის ეს ფორმატი შედარებით ადვილია, რადგან ბოსნიური ნოტარიატი 2007 წლიდან ლათინური ტიპისაა, ქართულის მსგავსი, და ბოსნიელი კლიენტი ქართველი ნოტარიუსის ფუნქციას საკუთარი სისტემის ლოგიკით ხვდება. თარჯიმანი ბოსნიურ და ქართულ ნოტარიულ ტერმინოლოგიას ერთდროულად ფლობს (notarska obrada, ovjera, punomoć და მათი ქართული ეკვივალენტები), რაც აქტის განმარტებას ზუსტს და სწრაფს ხდის.

სინქრონული თარგმანი: ფორუმები და კონფერენციები

სინქრონული თარგმანი ბოსნიურ ენაზე საქართველოში ბალკანური თემატიკის საერთაშორისო ღონისძიებებზე სჭირდებათ: რეგიონული თანამშრომლობის კონფერენციები, ევროპული ინტეგრაციის ფორუმები, სადაც ბოსნია და ჰერცეგოვინა და საქართველო ერთსა და იმავე გზაზე არიან, ინტერრელიგიური დიალოგის ღონისძიებები, კულტურული ფესტივალები ბოსნიელი მონაწილეებით, აკადემიური სიმპოზიუმები სარაევოს, ტუზლასა და ბანია-ლუკის უნივერსიტეტების მკვლევრებთან. ამ ფორმატში ორი თარჯიმანი კაბინიდან, მონაცვლეობით, რეალურ დროში თარგმნის, რადგან სინქრონული თარგმანი ნახევარ საათზე მეტხანს ერთი ადამიანისთვის ხარისხის დაკარგვის გარეშე შეუძლებელია.

ბოსნიურ-ქართული სინქრონული წყვილი იშვიათია, მაგრამ ბოსნიური თარჯიმნის უპირატესობა აქ განსაკუთრებით ხილულია: ერთი კაბინა სამივე ნორმის სპიკერებს ფარავს, რაც რეგიონულ კონფერენციაზე, სადაც ბოსნიელი, ხორვატი და სერბი მონაწილეები ერთდროულად გამოდიან, ერთი ენობრივი არხით სამი ქვეყნის დელეგაციის მომსახურებას ნიშნავს. დიდ ღონისძიებაზე ზოგჯერ სარელეო სქემა გამოიყენება ინგლისურის გავლით, რაც დაყოვნებას ზრდის და ნიუანსებს კარგავს, ამიტომ როცა შესაძლებელია, პირდაპირ ბოსნიურ-ქართულ კაბინას ვგეგმავთ. აღჭურვილობა, ხმაიზოლირებული კაბინა, პულტები, მიმღებები და ხმის ინჟინერი, შეკვეთის ფარგლებში ორგანიზდება.

დისტანციური თარგმანი: ვიდეოზარი სარაევოსთან

ბოსნიასა და საქართველოს შორის ორსაათიანი დროის სხვაობაა, რაც დისტანციურ შეხვედრებს ორივე მხარისთვის სამუშაო საათებში მოსახერხებელს ხდის. ონლაინ მოლაპარაკება ბოსნიურ კომპანიასთან, ვიდეოკონფერენცია ბოსნიურ უნივერსიტეტთან, ბოსნიური უწყების დისტანციური გასაუბრება ბინადრობის ან მოქალაქეობის საკითხზე, ბოსნიელი სტუდენტის მშობლების ვიდეოშეხვედრა ქართულ უნივერსიტეტთან, ეს ყველაფერი ვიდეოკავშირით ტარდება, და თარჯიმანი ზარს მესამე მონაწილედ უერთდება. ჩვენ ვმუშაობთ ყველა გავრცელებულ პლატფორმაზე და შეხვედრამდე ტექნიკურ ტესტს ვატარებთ. დისტანციური ფორმატი განსაკუთრებით ეფექტურია ბოსნიური ენისთვის, სადაც თარჯიმნების შეზღუდული რიცხვის გამო დისტანციური ხელმისაწვდომობა უფრო ფართოა, და მოკლე, ერთსაათიანი ზარებისთვის, სადაც თარჯიმნის ფიზიკური ჩამოსვლა არაპროპორციული იქნებოდა.

სასამართლო და საიმიგრაციო კონტექსტი

ბოსნიელი მოქალაქის მონაწილეობით სასამართლო პროცესი, დაკითხვა ან საიმიგრაციო გასაუბრება საქართველოში თარჯიმნის სავალდებულო მონაწილეობას ითვალისწინებს, თარჯიმანი კი თარგმანის სისწორეზე პასუხისმგებლობას იღებს. ეს ფორმატი ნეიტრალურობას, საპროცესო ტერმინოლოგიის ცოდნასა და სტრესულ გარემოში სიმშვიდეს მოითხოვს. ბოსნიური საპროცესო ტერმინოლოგია იუგოსლავიური ტრადიციიდან მოდის და ქართულს სტრუქტურულად ჰგავს, რაც თარჯიმანს ეხმარება, მაგრამ ენტიტეტური სისტემის სპეციფიკა (მუნიციპალური და საბაზისო სასამართლოები, კანტონური და ოლქის სასამართლოები) ბოსნიელ მხარეს ქართული სისტემის ცნებებით უნდა აუხსნას. ჩვენი თარჯიმნები სასამართლო თარგმანის სპეციფიკას იცნობენ: თარგმნიან ყველაფერს, შეჯამებისა და ინტერპრეტაციის გარეშე, და საჭიროებისას მოსამართლეს ან გამომძიებელს ტერმინის დაზუსტებას სთხოვენ.

სამედიცინო თარგმანი კლინიკაში

ბოსნიელი პაციენტები ქართულ კლინიკებში, სტუდენტები, ტურისტები, ქართულ-ბოსნიური ოჯახების წევრები, სამედიცინო თარჯიმანს კონსულტაციაზე, გამოკვლევებზე და ოპერაციამდე სჭირდებათ. სამედიცინო ზეპირი თარგმანი სპეციალურ მომზადებას მოითხოვს: ანატომიური და კლინიკური ტერმინოლოგია ორივე ენაზე, მედიკამენტების სახელწოდებები (ბალკანური ბრენდები ქართველი ექიმისთვის უცნობია), ინფორმირებული თანხმობის იურიდიული ფორმულირებები. ბოსნიელ პაციენტთან თარჯიმანს იუგოსლავიური სამედიცინო ტრადიცია ეხმარება: ბოსნიური და ქართული სამედიცინო სისტემები საერთო ისტორიულ ფესვს იზიარებენ, დიაგნოზების ლათინური ჩაწერიდან ეპიკრიზის სტრუქტურამდე, და ბოსნიელი პაციენტი ქართული კლინიკის პროცედურებს ხშირად ნაცნობად აღიქვამს. ამ სამუშაოსთვის სამედიცინო გამოცდილების მქონე თარჯიმნებს ვნიშნავთ.

ბიზნეს კონტექსტი: ბოსნიური კომპანიები საქართველოში

ბოსნიური ეკონომიკის საექსპორტო სექტორები, ხის გადამუშავება და ავეჯი, ლითონი და ავტომობილების კომპონენტები, სასურსათო ინდუსტრია, ენერგეტიკა, ბალკანეთის გარეთ ბაზრებს ეძებენ, და საქართველო, როგორც კავკასიისა და ცენტრალური აზიის კარიბჭე, ბოსნიური კომპანიების რადარზე სულ უფრო ხშირად ჩნდება. ბოსნიური საქმიანი კულტურა ქართულს მოულოდნელად ჰგავს: პირადი ურთიერთობის მნიშვნელობა, სტუმართმოყვარეობა როგორც მოლაპარაკების ნაწილი, ყავის რიტუალი, რომელიც საქმიან საუბარს წინ უსწრებს, ხანგრძლივი სადილები, სადაც გარიგება ფაქტობრივად იდება. თარჯიმანი ამ კულტურულ სიახლოვეს იყენებს, მაგრამ ორ სპეციფიკურ სხვაობას ითვალისწინებს: ბოსნიური ბიზნესი ენტიტეტური და კანტონური ბიუროკრატიის გამო ნებართვებსა და პროცედურებზე დიდ ყურადღებას ამახვილებს, ხოლო ბოსნიელი პარტნიორი ევროკავშირის სტანდარტებზე ორიენტირებულია, რაც ტექნიკური ტერმინოლოგიის ევროპულ ნორმებთან შესაბამისობას მოითხოვს.

კულტურული და რელიგიური ღონისძიებები

ბოსნია და ჰერცეგოვინა და საქართველო კულტურულად და ისტორიულად ბევრ საერთოს იზიარებენ: მრავალკონფესიური საზოგადოება, ოსმალური და ავსტრიული ან რუსული იმპერიების გავლენა, სოციალისტური პერიოდი, ომის შემდგომი აღდგენა, ევროპული ინტეგრაციის გზა. ეს საერთო გამოცდილება კულტურული და ინტერრელიგიური დიალოგის ღონისძიებების საფუძველია: სარაევოს კინოფესტივალის ქართული პროგრამები, ბოსნიელი ავტორების ვიზიტები, ინტერრელიგიური საბჭოების შეხვედრები, სადაც ბოსნიის ისლამური თემის, კათოლიკური და მართლმადიდებელი ეკლესიების წარმომადგენლები ქართველ კოლეგებს ხვდებიან. ასეთ ღონისძიებებზე თარჯიმანი კულტურულ და რელიგიურ ტერმინოლოგიას ორივე ენაზე უნდა ფლობდეს, ისლამური ტერმინების ბოსნიური ფორმებიდან (džamija, imam, vakuf) ქართულ საეკლესიო ლექსიკამდე, და მგრძნობიარე თემებს ნეიტრალურად, ორივე მხარისთვის მისაღები ფორმულირებით თარგმნიდეს. ამისთვის ვნიშნავთ თარჯიმნებს ჰუმანიტარული განათლებითა და კულტურულ ღონისძიებებზე მუშაობის გამოცდილებით.

როგორ მოვამზადოთ თარჯიმანი

ზეპირი თარგმანის ხარისხი წინასწარ მომზადებაზეა დამოკიდებული, ბოსნიურ ენაზე კი განსაკუთრებით, რადგან თარჯიმანმა წინასწარ უნდა იცოდეს, რომელ ნორმასა და რომელ ენტიტეტთან ექნება საქმე:

• დღის წესრიგი, პრეზენტაციები, მონაწილეთა სია სახელებით (ლათინური ან კირილიცის ორთოგრაფიით) და თანამდებობებით
• ინფორმაცია მონაწილეთა წარმომავლობის შესახებ: სარაევო, ბანია-ლუკა, მოსტარი, ტუზლა, ბრჩკო, ან ხორვატია და სერბია
• ხელშეკრულების პროექტი, თუ მოლაპარაკება კონკრეტულ დოკუმენტს ეხება
• დარგობრივი ტერმინოლოგია: სამშენებლო, ხის გადამუშავების, სასურსათო, სამედიცინო, კულტურული
• სამედიცინო შემთხვევის მოკლე აღწერა კონსულტაციამდე
• ღონისძიების ფორმატი, ხანგრძლივობა და ინსტიტუციური დონე: სახელმწიფო, ენტიტეტური, კანტონური

მასალებს კონფიდენციალურად ვინახავთ და ღონისძიების შემდეგ ვშლით. სინქრონული თარგმანისთვის მასალების მიღება მინიმუმ 3 დღით ადრეა სასურველი, თანმიმდევრულისთვის წინა დღეც საკმარისია.

ტექნიკური მხარე: აღჭურვილობა და ჩაწერა

სინქრონული თარგმანისთვის სტანდარტული კომპლექტი ხმაიზოლირებულ კაბინას, თარჯიმნის პულტს, გადამცემს, მსმენელთა მიმღებებს და ხმის ინჟინერს მოიცავს; მცირე ჯგუფებისთვის პორტატული სისტემა კაბინის გარეშე მუშაობს და ქარხნის, სახერხი საამქროს ან სამშენებლო ობიექტის დათვალიერებისთვის იდეალურია, რაც ბოსნიური ტექნიკური დელეგაციებისთვის ტიპური ფორმატია. დარბაზში კაბინის ადგილი ისე უნდა შეირჩეს, რომ თარჯიმანმა სპიკერიც დაინახოს და ეკრანიც. ჰიბრიდული ღონისძიებებისთვის, სადაც ბოსნიელი მონაწილე სარაევოდან ონლაინ ერთვება, თარგმანი ორივე აუდიტორიას ცალკე არხით მიეწოდება. თუ ღონისძიება იწერება და თარგმანიც ჩანაწერში უნდა შევიდეს, ამას წინასწარ ვათანხმებთ: თარჯიმნის ხმის ჩაწერა და შემდგომი გამოყენება ცალკე თანხმობასა და პირობებს მოითხოვს.

ტურიზმი და გიდ-თარჯიმანი

ბოსნიელი ტურისტების ნაკადი საქართველოში იზრდება, და ბოსნიური ტუროპერატორები კახეთის, სვანეთისა და თბილისის პროგრამებს სულ უფრო აქტიურად ყიდიან. ბოსნიელი ვიზიტორისთვის საქართველო მოულოდნელად ნაცნობია: მრავალკონფესიური ისტორია, ოსმალური კვალი, საბჭოთა არქიტექტურა, მთის ლანდშაფტი, სუფრის კულტურა, რომელიც ბოსნიურ სტუმართმოყვარეობას ეხმიანება, და კარგი გიდ-თარჯიმანი ამ პარალელებს იყენებს. ტურისტული პროგრამებისთვის ვთავაზობთ მთელი მოგზაურობის განმავლობაში ერთ თარჯიმანს, რომელიც ჯგუფს რეგიონებში თან ახლავს და ადგილობრივი გიდის ან მასპინძლის ნათქვამს თარგმნის, კულტურულ კონტექსტსაც ხსნის. საპირისპირო მიმართულებით ბოსნიური ტუროპერატორების ვიზიტები საქართველოში, სასტუმროებისა და მარნების დათვალიერება, ბიზნეს-ტურიზმის ფორმატში თარჯიმანს მოითხოვს.

ეთიკა და ნეიტრალურობა

ზეპირი თარგმანი ნდობის სამუშაოა: თარჯიმანი კომერციული პირობების, სასამართლო საქმის, სამედიცინო დიაგნოზის უშუალო მოწმეა. ჩვენი თარჯიმნები კონფიდენციალურობის შეთანხმებით არიან შებოჭილი და მოლაპარაკების არცერთ მხარეს არ „ეხმარებიან": თარგმნიან ზუსტად, საკუთარი აზრისა და რჩევის გარეშე. ბოსნიურ კონტექსტში ნეიტრალურობას ერთი დამატებითი შრე აქვს: ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეთნიკური, ენობრივი და პოლიტიკური თემები მგრძნობიარეა, და თარჯიმანი ამ თემებს არასდროს ეხება, არ აფასებს და არ კომენტარობს, მხოლოდ თარგმნის იმ ნორმით, რომელიც სპიკერს შეესაბამება, და მონაწილეთა კუთვნილებას არასდროს ხაზს არ უსვამს. ეს პრინციპი ბოსნიელი მხარისთვის პროფესიონალიზმის მთავარი ნიშანია.

ვინ არიან ჩვენი ბოსნიური თარჯიმნები

ზეპირი და წერილობითი თარგმანი სხვადასხვა პროფესიაა, ბოსნიურ ენაზე კი სპეციალისტების წრე განსაკუთრებით ვიწროა. ჩვენი ბოსნიური თარჯიმნები ის ადამიანები არიან, რომლებსაც ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ან ყოფილი იუგოსლავიის სხვა ქვეყნებში ცხოვრებისა და მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება აქვთ ან ბოსნიური მშობლიური ენაა და ქართულს პროფესიულ დონეზე ფლობენ; ყველა მათგანი სამივე ნორმას ფლობს და ენტიტეტურ სპეციფიკას იცნობს. თითოეულს დარგობრივი პროფილი აქვს: ბიზნეს და ტექნიკური, იურიდიული და ნოტარიული, სამედიცინო, კულტურული და ინსტიტუციური. შეკვეთისას ღონისძიების ტიპისა და მონაწილეთა წარმომავლობის მიხედვით ვირჩევთ იმ სპეციალისტს, ვისი გამოცდილება კონკრეტულ კონტექსტს ყველაზე მეტად ემთხვევა.

აკადემიური და საგანმანათლებლო ღონისძიებები

სარაევოს, ტუზლას, ზენიცას, მოსტარისა და ბანია-ლუკის უნივერსიტეტების დელეგაციები ქართულ უნივერსიტეტებში, ერთობლივი კვლევითი პროექტების შეხვედრები, სტუდენტური გაცვლის პრეზენტაციები, ბოსნიელი პროფესორების ლექციები: აკადემიური ზეპირი თარგმანი საკუთარ ტერმინოლოგიასა და ტონს მოითხოვს. ბოსნიური აკადემიური იერარქია, თანამდებობათა სახელწოდებები (docent, vanredni profesor, redovni profesor), ხარისხების სისტემა და უნივერსიტეტების ენტიტეტური ორგანიზაცია ქართულისგან განსხვავდება, და თარჯიმანმა ეს განსხვავება ორივე მხარეს ზუსტად უნდა გადასცეს. ბოსნიელი სტუდენტების მშობლების ვიზიტები ქართულ უნივერსიტეტებში „თანმხლები თარჯიმნის" ფორმატს მოითხოვს, როცა ერთი სპეციალისტი მთელი დღის განმავლობაში ოჯახთანაა, უნივერსიტეტიდან ბანკამდე და კლინიკამდე.

დაჯავშნა, ხანგრძლივობა და ვადები

ბოსნიური თარჯიმნის დაჯავშნა სასურველია მინიმუმ 3-5 სამუშაო დღით ადრე, რადგან ამ ენობრივ წყვილში სპეციალისტების რიცხვი შეზღუდულია, სინქრონული თარგმანისა და აღჭურვილობის შემთხვევაში ერთი-ორი კვირით ადრე. გადაუდებელი შემთხვევებისთვის ვცდილობთ თარჯიმანი უმოკლეს ვადაში გამოვყოთ, ხოლო თუ ბოსნიური თარჯიმანი მიუწვდომელია, დისტანციურ ვარიანტს ვიდეოკავშირით ვთავაზობთ. მინიმალური შეკვეთა ერთი საათია თანმიმდევრული თარგმანისთვის და ნახევარი დღე სინქრონულისთვის. თბილისის გარეთ მუშაობა ტრანსპორტისა და, საჭიროებისას, ღამისთევის გათვალისწინებით იგეგმება.

ხშირად დასმული კითხვები