ბოსნიური ენის თარჯიმანი თბილისში

ბოსნიური ენა ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამი ოფიციალური ენიდან ერთ-ერთია, ხორვატულთან და სერბულთან ერთად, და ეს სამი ენა ურთიერთგასაგებია იმ ხარისხით, რომ ერთი მთარგმნელი, როგორც წესი, სამივეს ფლობს. თუმცა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადმინისტრაციულ სისტემაში ენობრივი კუთვნილება ფორმალურად მნიშვნელოვანია: დოკუმენტი, რომელიც ბოსნიურენოვან უწყებაში მიდის, ბოსნიური ნორმით უნდა იყოს დაწერილი, ლათინური ანბანით, ხოლო რესპუბლიკა სერბსკას უწყებაში ხშირად სერბული ნორმით და კირილიცით. ჩვენ ვთარგმნით ბოსნიურიდან ქართულად და ქართულიდან ბოსნიურად, ვამოწმებთ თარგმანს ნოტარიულად, ვურთავთ აპოსტილს და, რაც ამ ენისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ვიცნობთ ბოსნია და ჰერცეგოვინის რთულ ადმინისტრაციულ სტრუქტურას, რომელშიც ერთი და იგივე დოკუმენტი სამი სხვადასხვა წესით შეიძლება იყოს გაცემული.

რატომ ჩნდება ბოსნიური თარგმანის საჭიროება საქართველოში

საქართველოსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას შორის ურთიერთობა მოცულობით მცირეა, მაგრამ მრავალფეროვანი: ტურიზმი ორივე მიმართულებით, სარაევოსა და მოსტარის ისტორიული ცენტრებიდან სვანეთამდე; ბოსნიელი სტუდენტები ქართულ სამედიცინო და ტექნიკურ უნივერსიტეტებში; ქართველი სტუდენტები სარაევოსა და ტუზლას უნივერსიტეტებში; ბოსნიური სამშენებლო, ხის გადამამუშავებელი და სასურსათო კომპანიები, რომლებიც ქართულ ბაზარს სწავლობენ; ქართული ღვინო ბოსნიურ ბაზარზე; ქართულ-ბოსნიური ოჯახები; სპორტული და კულტურული გაცვლა. ყოველი ეს კავშირი დოკუმენტების ნაკადს ქმნის: დაბადებისა და ქორწინების მოწმობები, დიპლომები, სამედიცინო დოკუმენტები, კომპანიის სარეგისტრაციო საბუთები, ხელშეკრულებები, სასამართლო გადაწყვეტილებები.

ბოსნიური თარგმანის სპეციფიკა ის არის, რომ ბოსნია და ჰერცეგოვინა ერთი სახელმწიფოა სამი ადმინისტრაციული სივრცით: ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაცია ათი კანტონით, რესპუბლიკა სერბსკა და ბრჩკოს ოლქი. თითოეულს საკუთარი უწყებები, საკუთარი ენობრივი პრაქტიკა და საკუთარი დოკუმენტების ფორმა აქვს, და მთარგმნელმა ეს სტრუქტურა უნდა იცოდეს, რომ დოკუმენტის წარმომავლობა და დანიშნულება სწორად შეაფასოს.

ბოსნიური, ხორვატული, სერბული: ერთი ენობრივი სივრცე, სამი ნორმა

ენობრივად ეს სამი სტანდარტი ერთი და იმავე სამხრეთსლავური ენობრივი სისტემის ვარიანტებია, და ბოსნიელი, ხორვატი და სერბი ერთმანეთს თარჯიმნის გარეშე ესმიან. მაგრამ ოფიციალურ დოკუმენტში ნორმის არჩევა მნიშვნელოვანია: ბოსნიური სტანდარტი იეკავურ გამოთქმას (mlijeko, lijep), ლათინურ ანბანს, „h"-ს შენარჩუნებას ისეთ სიტყვებში, სადაც სერბული მას კარგავს (kahva, lahko), და თურქული წარმოშობის ლექსიკის (turcizmi) უფრო ფართო გამოყენებას გულისხმობს; სერბული სტანდარტი რესპუბლიკა სერბსკაში ეკავურ ან იეკავურ გამოთქმას, კირილიცას და საკუთარ ადმინისტრაციულ ტერმინოლოგიას; ხორვატული სტანდარტი ჰერცეგოვინის ხორვატულ კანტონებში საკუთარ ლექსიკურ ნორმას.

ქართულიდან ბოსნიურად თარგმნისას ვირჩევთ იმ ნორმას, რომელიც მიმღებ უწყებას შეესაბამება: სარაევოს, ტუზლას, ზენიცას უწყებებისთვის ბოსნიური, ბანია-ლუკისთვის სერბული, მოსტარის ხორვატული ნაწილისთვის ხორვატული. ბოსნიურიდან ქართულად თარგმნისას კი დოკუმენტის ნორმა თავად წარმომავლობიდან ჩანს, და თარგმანში აღვნიშნავთ, რომელი ენობრივი ვარიანტითა და ანბანით არის დედანი დაწერილი. ჩვენი მთარგმნელები სამივე ნორმას ფლობენ, ლათინურსაც და კირილიცასაც.

ვინ არიან „სასამართლო თარჯიმნები" და რას ნიშნავს ეს ქართველი კლიენტისთვის

ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ოფიციალურ თარგმანს სასამართლო თარჯიმანი (sudski tumač) ასრულებს, რომელსაც ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრო, კანტონური სამინისტროები, რესპუბლიკა სერბსკას იუსტიციის სამინისტრო ან ბრჩკოს სასამართლო კომისია ნიშნავს, კონკრეტული ენისთვის. ბოსნიური უწყება უცხოური დოკუმენტის თარგმანს, როგორც წესი, სწორედ ასეთი თარჯიმნისგან ითხოვს. ქართული ენისთვის სასამართლო თარჯიმანი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში პრაქტიკულად არ არსებობს, და ეს ქართველი კლიენტისთვის ორ პრაქტიკულ შედეგს იძლევა.

პირველი: საქართველოში ნოტარიულად დამოწმებული ბოსნიური თარგმანი აპოსტილით ბოსნიური უწყებებისთვის ხშირად ერთადერთი რეალისტური გზაა, და ბოსნია და ჰერცეგოვინა, როგორც აპოსტილის კონვენციის მონაწილე, უცხოურ საჯარო დოკუმენტს ცნობს. მეორე: ზოგიერთი ბოსნიური უწყება მაინც ითხოვს ადგილობრივი სასამართლო თარჯიმნის ვერსიას, და ასეთ შემთხვევაში ინგლისურ-ბოსნიური სასამართლო თარჯიმნის მეშვეობით ორეტაპიანი სქემა გამოიყენება: ქართული დედანი აპოსტილით, ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ინგლისური თარგმანი, და ბოსნიაში ინგლისურიდან ბოსნიური სასამართლო თარგმანი. ამ ვარიანტებს შეკვეთისას წინასწარ განვიხილავთ.

აპოსტილი: სასამართლოებიდან და იუსტიციის სახლიდან

ბოსნია და ჰერცეგოვინა ჰააგის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეა იუგოსლავიის სამართალმემკვიდრეობით, და ბოსნიური დოკუმენტის აპოსტილს სასამართლოები გასცემენ: ფედერაციაში მუნიციპალური სასამართლოები (općinski sud), რესპუბლიკა სერბსკაში საბაზისო სასამართლოები (osnovni sud), ბრჩკოში ოლქის საბაზისო სასამართლო. ეს ნიშნავს, რომ ბოსნიური აპოსტილი ყოველთვის კონკრეტული სასამართლოსგან მოდის, და თარგმანში მისი სახელწოდება, ნომერი და თარიღი ზუსტად აისახება. ქართული დოკუმენტის აპოსტილს იუსტიციის სახლი ურთავს, და ეს ეტაპი შეკვეთის ფარგლებში სრულდება. ბოსნიური უწყებები ყველაზე ხშირად დედანზე დართულ აპოსტილს ითხოვენ, რის შემდეგაც აპოსტილიც ითარგმნება; ზოგი პროცედურა ორივეს მოითხოვს, დედანზეც და ნოტარიულ თარგმანზეც.

რომელი დოკუმენტები მოდის ბოსნიურად

• სამოქალაქო აქტების ამონაწერები (izvod iz matične knjige rođenih, vjenčanih, umrlih) ფედერაციის, რესპუბლიკა სერბსკას ან ბრჩკოს რეესტრებიდან
• მოქალაქეობის ცნობა (uvjerenje o državljanstvu), ბოსნიური სისტემისთვის დამახასიათებელი დოკუმენტი, რომელიც ქართული სისტემისთვის უცხოა
• ნასამართლობის არქონის ცნობა (uvjerenje o nekažnjavanju) სასამართლოსგან ან პოლიციისგან
• საცხოვრებელი ადგილის რეგისტრაცია (CIPS prijava) და პირადი ნომერი (JMBG)
• უნივერსიტეტების დიპლომები და ნიშნების ფურცლები: სარაევოს, ტუზლას, ზენიცას, მოსტარის ორი უნივერსიტეტის, ბანია-ლუკის უნივერსიტეტების
• საავადმყოფოს გაწერის წერილი (otpusno pismo) და სამედიცინო დასკვნები კლინიკური ცენტრებიდან
• ნოტარიული აქტები (notarski obrađena isprava) და სასამართლო გადაწყვეტილებები (presuda, rješenje)
• კომპანიის სარეგისტრაციო ამონაწერი სასამართლო რეესტრიდან და წესდება

რომელი ქართული დოკუმენტები ითარგმნება ბოსნიურად

ქართულიდან ბოსნიურად თარგმანის რეალური შემთხვევები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ბინადრობას, სწავლას, ქორწინებას, ბიზნესს და დიპლომის აღიარებას უკავშირდება: ნასამართლობის ცნობა და სამოქალაქო აქტები ბინადრობის ნებართვისთვის; ატესტატი და დიპლომი სარაევოს ან ტუზლას უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის ან უმაღლესი განათლების დოკუმენტების ინფორმაციისა და აღიარების ცენტრში (CIP) აღიარებისთვის; ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ქორწინების რეგისტრაციისთვის; სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბოსნიელ პარტნიორთან ხელშეკრულებისთვის ან ბოსნიაში კომპანიის რეგისტრაციისთვის; ღვინისა და სასურსათო პროდუქციის სერტიფიკატები ბოსნიური იმპორტიორისთვის. ამას ემატება მარკეტინგული და ტურისტული თარგმანი ბოსნიური აუდიტორიისთვის.

ბოსნიური დოკუმენტების ანატომია: რას ვითვალისწინებთ

ბოსნიური ოფიციალური დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის რამდენიმე უჩვეულო ელემენტს შეიცავს. მოქალაქეობის ცნობა ცალკე დოკუმენტია, რომელიც ქართულ სისტემაში არ არსებობს და ბოსნიაში ბევრი პროცედურისთვის სავალდებულოა; თარგმანში მის დანიშნულებას განვმარტავთ. პირადი ნომერი (JMBG) 13-ნიშნაა და დაბადების თარიღსა და რეგიონს შეიცავს, რაც თარგმანში დოკუმენტის სხვა თარიღებთან ჯვარედინი შემოწმების საშუალებას იძლევა. სამოქალაქო აქტების ამონაწერები ხშირად ხელნაწერი ჩანაწერებით, რამდენიმე ბეჭდით და მარგინალური შენიშვნებით (napomena) მოდის, რომლებიც სახელის ცვლილებას, ქორწინებას ან განქორწინებას აღნიშნავს; ყოველი ასეთი შენიშვნა თარგმანში სრულად აისახება. დოკუმენტის სათაური ხშირად სამივე ენაზეა, ლათინურითა და კირილიცით, და თარგმანში ეს ორენოვნება აღინიშნება.

ტრანსლიტერაცია: ბოსნიური სახელები ქართულ სისტემაში

ბოსნიური სახელები ლათინური ანბანით დიაკრიტიკული ნიშნებით იწერება (č, ć, đ, š, ž), და ქართული ტრანსკრიფცია ბოსნიურ გამოთქმას უნდა მიჰყვებოდეს: Đorđe ჯორჯე, Ćamil ჩამილ, Šemsudin შემსუდინ, Željko ჟელკო. კირილიცით დაწერილი დოკუმენტის შემთხვევაში ლათინურ ფორმას პასპორტის მიხედვით ვადგენთ. ბოსნიური სახელების სისტემა ხშირად მუსლიმური, კათოლიკური და მართლმადიდებლური ტრადიციების სახელებს აერთიანებს, და ერთხელ არჩეული ტრანსკრიფცია ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სახელი ბოსნიურ თარგმანში პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, რადგან ბოსნიელი თანამშრომელი დოკუმენტს სწორედ მასთან ადარებს; ბოსნიური დიაკრიტიკის გამოყენება ქართული სახელისთვის შეცდომაა.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: აღიარება ორივე მიმართულებით

ბოსნია და ჰერცეგოვინაში უცხოური უმაღლესი განათლების აღიარებას უმაღლესი განათლების დოკუმენტების ინფორმაციისა და აღიარების ცენტრი (CIP) კოორდინაციას უწევს, ხოლო თავად აღიარებას უნივერსიტეტები და კანტონური ან ენტიტეტური განათლების სამინისტროები ასრულებენ, რაც პროცედურას რეგიონის მიხედვით განსხვავებულს ხდის. ქართული დიპლომი ბოსნიაში აღიარებისთვის ბოსნიურად ითარგმნება, სასწავლო პროგრამის აღწერით. საპირისპირო მიმართულებით ბოსნიური დიპლომი საქართველოში აღიარებისთვის შეფასების სისტემის განმარტებას მოითხოვს: ბოსნიური უნივერსიტეტები 5-დან 10-მდე შკალას იყენებენ, სადაც 6 მინიმალური დადებითია და 10 უმაღლესი, რაც ქართული სისტემისგან განსხვავდება და განმარტებით შენიშვნას საჭიროებს. ბოსნიური ხარისხების სახელწოდებები (diplomirani, magistar, doktor nauka, ასევე ბოლონიის რეფორმის შემდგომი bachelor და master) ქართულ სისტემასთან შედარებას ითხოვს.

ბიზნესი ბოსნია და ჰერცეგოვინასთან

ბოსნიური ეკონომიკა ხის გადამუშავების, ლითონის, ავტომობილების კომპონენტების, ენერგეტიკისა და სასურსათო ინდუსტრიის სექტორებში ექსპორტზეა ორიენტირებული, და ბოსნიური კომპანიები, რომლებიც ბალკანეთის გარეთ ბაზრებს ეძებენ, საქართველოს, როგორც კავკასიისა და ცენტრალური აზიის კარიბჭეს, სულ უფრო ხშირად განიხილავენ. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ღვინო, მინერალური წყალი და თხილი ბოსნიურ ბაზარზე შედის. ბოსნიური კორპორატიული სისტემა სასამართლო რეესტრებზეა აგებული: კომპანია მუნიციპალურ ან საბაზისო სასამართლოში რეგისტრირდება, და სარეგისტრაციო ამონაწერი სასამართლოსგან გაიცემა, რაც ქართველი მიმღებისთვის, რომელიც სამეწარმეო რეესტრს ელოდება, განმარტებას საჭიროებს. ბოსნიური კომპანიის ფორმები (d.o.o., d.d.) ქართული შპს-სა და სს-ს ფუნქციური ანალოგებია, ხოლო საიდენტიფიკაციო ნომერი (JIB) და საგადასახადო ნომერი (PDV broj) ცალკე ველებია, რომლებიც თარგმანში უცვლელი რჩება. სარაევოს ბიზნეს ფორუმი, ბოსნიის უმსხვილესი საინვესტიციო ღონისძიება, ქართველი მონაწილეებისთვის ბოსნიურ ბიზნესთან პირველი კონტაქტის ადგილია.

სამედიცინო დოკუმენტები ბოსნიური კლინიკური ცენტრებიდან

ბოსნია და ჰერცეგოვინის ჯანდაცვის სისტემა ენტიტეტებისა და კანტონების მიხედვით არის ორგანიზებული, და სამედიცინო დოკუმენტები სარაევოს უნივერსიტეტის კლინიკური ცენტრიდან, ტუზლასა და ბანია-ლუკის უნივერსიტეტის კლინიკური ცენტრებიდან ან კანტონური საავადმყოფოებიდან მოდის. ბოსნიური გაწერის წერილი (otpusno pismo), დასკვნა და მოსაზრება (nalaz i mišljenje), მიმართვა (uputnica) სტრუქტურულად ქართულ ეპიკრიზს ჰგავს, და სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ ფუძეებზეა აგებული, რაც ქართველი ექიმისთვის ხშირად გამჭვირვალეა. ბოსნიელი პაციენტები ქართულ კლინიკებში იშვიათად მოდიან, მაგრამ ბოსნიელი სტუდენტების სამედიცინო დოკუმენტები, ქართულ-ბოსნიური ოჯახების საქმეები და სადაზღვევო ანაზღაურება სამედიცინო თარგმანის რეგულარულ ნაკადს ქმნის. მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ბალკანური ბაზრისაა და საქართველოში ხშირად უცნობია; თარგმანში ბრენდს ვინარჩუნებთ და ფრჩხილებში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას ვამატებთ.

ტიპური შეცდომები ბოსნიურ თარგმანში

ბოსნიური მიმართულების გამოცდილება რამდენიმე განმეორებად ხარვეზს აჩვენებს, რომლებსაც სხვა შემსრულებლის თარგმანებში ვხვდებით: ბოსნიური, სერბული და ხორვატული ნორმის აღრევა ერთ დოკუმენტში, რაც ბოსნიელი მიმღებისთვის მაშინვე შესამჩნევია; კირილიცით დაწერილი დოკუმენტის სახელების არასწორი ლათინიზაცია პასპორტთან შედარების გარეშე; მოქალაქეობის ცნობის ან CIPS-ის რეგისტრაციის დანიშნულების განმარტების არარსებობა; მარგინალური შენიშვნების (napomena) გამოტოვება სამოქალაქო აქტების ამონაწერებში; აპოსტილის გამცემი სასამართლოს არასწორი მითითება; შეფასების სისტემის განმარტების არარსებობა ნიშნების ფურცელში; დაბადების ადგილის ჩაწერა თანამედროვე სახელწოდებით იმ შემთხვევაში, როცა დოკუმენტში იუგოსლავიის პერიოდის სახელწოდებაა. ყოველი ეს პუნქტი ჩვენს შემოწმების სიაშია.

იუგოსლავიის პერიოდის დოკუმენტები

ბოსნიელი მოქალაქეების ძველი დოკუმენტები, 1992 წლამდე გაცემული დაბადების მოწმობები, დიპლომები, სამუშაო წიგნაკები, სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა იუგოსლავიის ფორმებზეა, სერბო-ხორვატული ენით, ხშირად კირილიცით და ბოსნია და ჰერცეგოვინის სოციალისტური რესპუბლიკის უწყებების ბეჭდებით. ასეთი დოკუმენტის თარგმანში ისტორიული სახელწოდებები უცვლელად გადმოგვაქვს და თანამედროვე ეკვივალენტს ფრჩხილებში ვამატებთ, რომ ქართველმა თანამშრომელმა დოკუმენტის წარმომავლობა და მისი დღევანდელი სამართლებრივი სტატუსი გაიგოს. ომის პერიოდის დოკუმენტები კი ზოგჯერ სპეციალურ დადასტურებას საჭიროებს, რადგან ზოგიერთი რეესტრი განადგურდა ან გადატანილია; ასეთ შემთხვევაში კლიენტს ბოსნიაში ახალი ამონაწერის აღებას ვურჩევთ, რაც ხშირად უფრო სწრაფი გზაა, ვიდრე ძველი დოკუმენტის ლეგალიზაცია.

ევროპული გზა: საერთო გამოწვევები, საერთო დოკუმენტები

ბოსნია და ჰერცეგოვინა ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყანაა, საქართველოც, და ეს პარალელური პროცესი დოკუმენტების ახალ ნაკადს ქმნის: ევროკავშირის დაფინანსებული რეგიონული პროექტები, სადაც ბოსნიური და ქართული ინსტიტუტები პარტნიორები არიან, გამოცდილების გაზიარების პროგრამები, სამოქალაქო საზოგადოების თანამშრომლობა, აკადემიური გაცვლა. ბოსნიური ინსტიტუტების შიდა დოკუმენტები, ბოსნიური კანონმდებლობის ამონარიდები და ბოსნიურენოვანი კვლევები ბოსნიურიდან პირდაპირ ითარგმნება, ევროპული ინტეგრაციის ტერმინოლოგიით, რომელსაც ორივე ქვეყანა ევროკავშირის ოფიციალური ლექსიკიდან იღებს, ხოლო ბოსნიური ენტიტეტური სისტემის განმარტება ქართველი პარტნიორისთვის ასეთ პროექტებში განსაკუთრებით ხშირად სჭირდებათ.

რა გამოარჩევს ჩვენს ბოსნიურ თარგმანს

• სამივე ნორმის, ბოსნიური, ხორვატული და სერბული, და ორივე ანბანის ფლობა, სამიზნე უწყების მიხედვით
• ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამსაფეხურიანი ადმინისტრაციული სტრუქტურის ცოდნა: ფედერაცია, რესპუბლიკა სერბსკა, ბრჩკო
• ნოტარიული დამოწმება ბოსნიურ-ქართულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელით და აპოსტილი იუსტიციის სახლში
• გულწრფელი რჩევა, როდის არის საჭირო ბოსნიელი სასამართლო თარჯიმნის ვერსია და როგორ მოვაწყოთ ორეტაპიანი სქემა
• სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1 სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში, პროცესი სრულად ონლაინ

ხშირად დასმული კითხვები