თარგმნა ბოსნიურიდან ქართულად და ქართულიდან ბოსნიურად

ბოსნიურ-ქართული თარგმანი ორივე მიმართულებით ერთ განსაკუთრებულ პირობას ექვემდებარება: ბოსნიური არა ერთი, არამედ სამი ურთიერთგასაგები ნორმის სივრცეა, სადაც ბოსნიური, ხორვატული და სერბული სტანდარტები ერთ ქვეყანაში, ხშირად ერთ ქალაქშიც კი, პარალელურად მოქმედებს. ბოსნიურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელმა უნდა ამოიცნოს, რომელი ნორმითა და ანბანით არის დედანი დაწერილი და რას ნიშნავს ეს დოკუმენტის წარმომავლობისთვის; ქართულიდან ბოსნიურად თარგმნისას კი უნდა აირჩიოს ის ნორმა, რომელიც მიმღებ უწყებას შეესაბამება. ამ გვერდზე ვხსნით, რას ვითვალისწინებთ თითოეულ მიმართულებაში, ვინ უკვეთავს რომელს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

მიმართულება პირველი: ბოსნიურიდან ქართულად

ეს მიმართულება მოცულობით ჭარბობს, და მისი წყარო ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადმინისტრაციული, საგანმანათლებლო და სამედიცინო სისტემაა. საქართველოში ბოსნიური დოკუმენტები მოდის: ბოსნიელი სტუდენტების ატესტატები და დიპლომები ქართულ უნივერსიტეტებში ჩარიცხვისთვის; ბოსნიელი მოქალაქეების სამოქალაქო აქტები, მოქალაქეობის ცნობები და ნასამართლობის ცნობები ბინადრობის ნებართვისთვის; ქართულ-ბოსნიური ოჯახების ქორწინების, დაბადებისა და განქორწინების დოკუმენტები; ბოსნიური კომპანიების სასამართლო რეესტრის ამონაწერები და წესდებები ქართველ პარტნიორებთან ხელშეკრულებისთვის; ბოსნიური კლინიკური ცენტრების სამედიცინო დოკუმენტები; ბოსნიელი ნოტარიუსების აქტები და სასამართლო გადაწყვეტილებები. ამას ემატება ბოსნიაში მცხოვრები ქართველების დოკუმენტები, რომლებიც საქართველოში ბრუნდება: ბოსნიაში დაბადებული ბავშვის ამონაწერი, ბოსნიური სამუშაო სტაჟის ცნობა, ბოსნიური უნივერსიტეტის დიპლომი.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ბოსნიური ოფიციალური დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის სამ სირთულეს შეიცავს. პირველი ადმინისტრაციული სტრუქტურაა: ფედერაცია, კანტონები, რესპუბლიკა სერბსკა, ბრჩკო, სახელმწიფო დონე, თითოეული საკუთარი უწყებებით, რომელთა სახელწოდებები ქართულ სისტემაში ეკვივალენტს არ პოულობს და ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს. მეორე ენობრივი ნორმაა: მთარგმნელმა უნდა ამოიცნოს, ბოსნიური, ხორვატული თუ სერბული სტანდარტით არის დოკუმენტი დაწერილი, ლათინურით თუ კირილიცით, და ეს თარგმანში აღნიშნოს, რადგან წარმომავლობის ინფორმაცია ქართული უწყებისთვის მნიშვნელოვანია. მესამე ისტორიული შრეა: იუგოსლავიის პერიოდის დოკუმენტები სერბო-ხორვატული ენით და სოციალისტური რესპუბლიკის უწყებების ბეჭდებით, რომელთა თანამედროვე ეკვივალენტი განმარტებას მოითხოვს. მთარგმნელი, რომელიც სერბულს ან ხორვატულს ფლობს და ბოსნიურ სპეციფიკას არ იცნობს, სწორედ ამ ადგილებში ცდება.

ბოსნიური დოკუმენტების ფორმა

ბოსნიური სამოქალაქო აქტების ამონაწერები, ცნობები და დიპლომები ხშირად სამენოვანი სათაურით მოდის, ლათინურითა და კირილიცით, რაც ბოსნია და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციური ენობრივი თანასწორობის ასახვაა. დოკუმენტები ხელნაწერ ჩანაწერებს, რამდენიმე ბეჭედსა და მარგინალურ შენიშვნებს (napomena) შეიცავს, რომლებიც სახელის ცვლილებას, ქორწინებას, განქორწინებას ან მოქალაქეობის სტატუსს აღნიშნავს. 13-ნიშნა პირადი ნომერი (JMBG) დაბადების თარიღსა და რეგიონულ კოდს შეიცავს. ქართული თარგმანი ყველა ამ ელემენტს ასახავს, ორენოვნების აღნიშვნით, ბეჭდების ტექსტით, შენიშვნების სრული თარგმანით, რადგან ქართული უწყება თარგმანს დედანთან ვიზუალურად ადარებს და ყოველი ელემენტისთვის შესატყვისს ეძებს.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან ბოსნიურად

ეს მიმართულება მოცულობით მცირეა, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული: ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ბინადრობა, სწავლა, ქორწინება, დიპლომის აღიარება, ბიზნესის რეგისტრაცია, ღვინისა და სასურსათო პროდუქციის ექსპორტი, ტურისტული და მარკეტინგული კომუნიკაცია ბოსნიური აუდიტორიისთვის. ქართული ნასამართლობის ცნობა, სამოქალაქო აქტები, დიპლომი, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბოსნიურად ითარგმნება აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით, ხოლო ღვინის პრეზენტაცია, ტურისტული მასალა და ვებსაიტი ბოსნიური მკითხველისთვის ლოკალიზაციის ფორმატით.

ნორმის არჩევა: სარაევო, ბანია-ლუკა, მოსტარი

ქართულიდან ბოსნიურად თარგმნისას პირველი გადაწყვეტილება მიმღები უწყების ადგილმდებარეობაა. ფედერაციის ბოსნიაკური კანტონებისთვის (სარაევო, ტუზლა, ზენიცა, ბიჰაჩი) ბოსნიური ნორმა ლათინური ანბანით, იეკავური გამოთქმით, „h"-ს შენარჩუნებით და ბოსნიური ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიით; რესპუბლიკა სერბსკასთვის (ბანია-ლუკა, ბიელინა, ტრებინიე) სერბული ნორმა, ხშირად კირილიცით და სერბული ტერმინოლოგიით; ჰერცეგოვინის ხორვატული კანტონებისთვის (მოსტარის დასავლეთი ნაწილი, შიროკი ბრიეგი) ხორვატული ნორმა. სახელმწიფო დონის უწყებებისთვის ნებისმიერი ნორმა მისაღებია, მაგრამ ლათინური ანბანი უსაფრთხო არჩევანია. ჩვენი მთარგმნელები სამივე ნორმას ფლობენ და თარგმანს იმ ვარიანტით ამზადებენ, რომელიც მიმღებისთვის „მშობლიურად" ჟღერს; ნორმის არასწორი არჩევა ბოსნიაში არა მხოლოდ ენობრივი, არამედ ზოგჯერ დელიკატური საკითხია, და ამას ვითვალისწინებთ.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები ბოსნიურად ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ბოსნიელი თანამშრომელი მათ საკუთარი სისტემის ლოგიკით ამოიცნოს: „იუსტიციის სახლი" ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, „პირადი ნომერი" JMBG-ის ანალოგად უნდა წარსდგეს, „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან" სასამართლო რეესტრის ამონაწერის ეკვივალენტად, „ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ" ბოსნიური uvjerenje o slobodnom bračnom stanju-ს ფორმატით. ბოსნიური ადმინისტრაციული ენა იუგოსლავიური ბიუროკრატიული ტრადიციიდან მოდის და ქართული ბიუროკრატიული ენის მსგავს ფორმალურ სტილს იყენებს, რაც თარგმანს სტილისტურად ამარტივებს. ამისთვის ქართულიდან ბოსნიურად თარგმანს ბოსნიური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც ტექსტს ბოსნიელი ჩინოვნიკის მოლოდინთან ადარებს.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ბოსნიური უნივერსიტეტების დიპლომები საქართველოში აღიარებისთვის შეფასების სისტემის განმარტებას მოითხოვს: 5-10 შკალა, სადაც 6 მინიმალური დადებითია, 10 უმაღლესი, ხოლო ბოლონიის რეფორმის შემდეგ ECTS კრედიტები პარალელურად გამოიყენება. ბოსნიური ხარისხების სახელწოდებები, ძველი სისტემის diplomirani inženjer, diplomirani pravnik, magistar nauka, doktor nauka და ახალი bachelor, master, doktor, ქართულ სისტემასთან შედარებას ითხოვს, განსაკუთრებით ძველი diplomirani, რომელიც ხუთწლიანი სწავლის შემდეგ გაიცემოდა და დღევანდელ მაგისტრს უახლოვდება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომი ბოსნიური უნივერსიტეტისთვის ან CIP-ის აღიარებისთვის ბოსნიურად ითარგმნება, სასწავლო პროგრამის აღწერით. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ბოსნიური კლინიკური ცენტრების გაწერის წერილი (otpusno pismo), დასკვნა და მოსაზრება (nalaz i mišljenje), მიმართვა (uputnica) და დანიშნულება ქართველი ექიმისთვის, სადაზღვევო კომპანიისთვის ან სასამართლო საქმისთვის ითარგმნება. ბოსნიური სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ ფუძეებზეა აგებული და ქართველი ექიმისთვის ხშირად გამჭვირვალეა, მაგრამ დიაგნოზები ხშირად ლათინურად, არა ბოსნიურად იწერება, რაც იუგოსლავიური სამედიცინო ტრადიციის ნაწილია, და თარგმანში ლათინურ დიაგნოზს ქართული ეკვივალენტითა და საერთაშორისო კოდით ვურთავთ. მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ბალკანური ბაზრისაა და ქართულ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას საჭიროებს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამედიცინო ისტორია ბოსნიური კლინიკისთვის ბოსნიურად ითარგმნება, სამედიცინო რედაქტორის შემოწმებით.

რიცხვები, თარიღები, ფორმატები

ბოსნიური დოკუმენტები თარიღს დღე.თვე.წელი ფორმატით წერს, წერტილებით, ხშირად წლის შემდეგ „godine" სიტყვით. ათასების გამყოფი წერტილია, ათწილადის მძიმე (1.500,00 ნიშნავს ათას ხუთასს). ვალუტა კონვერტირებადი მარკაა (KM, BAM), რომელიც ევროსთან ფიქსირებული კურსით არის მიბმული, და ფინანსურ დოკუმენტებში ვალუტის მითითება უცვლელი რჩება. JMBG 13-ნიშნაა, JIB 13-ნიშნა, საგადასახადო ნომერი 12-ნიშნა, და ეს ველები თარგმანში უცვლელი რჩება. ქართული დოკუმენტების ბოსნიურად თარგმნისას თარიღები ბოსნიური ფორმატით, რიცხვები ბოსნიური გამყოფებით იწერება, ხოლო ქართული პირადი ნომერი 11-ნიშნა ფორმატით, განმარტებით.

ტრანსლიტერაცია ორივე მიმართულებით

ბოსნიური სახელები ქართულად ბოსნიური გამოთქმით გადმოგვაქვს, დიაკრიტიკის გათვალისწინებით: Đorđe ჯორჯე, Ćamil ჩამილ, Šemsudin შემსუდინ, Željko ჟელკო, Nedžad ნეჯად, Alija ალია. კირილიცით დაწერილი დოკუმენტის შემთხვევაში ლათინურ ფორმას პასპორტის მიხედვით ვადგენთ. ბოსნიური სახელების სისტემა მუსლიმური, კათოლიკური და მართლმადიდებლური ტრადიციების სახელებს აერთიანებს, და ერთხელ არჩეული ტრანსკრიფცია ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. ქართული სახელი ბოსნიურ თარგმანში პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, რადგან ბოსნიელი თანამშრომელი დოკუმენტს სწორედ მასთან ადარებს; ბოსნიური დიაკრიტიკის გამოყენება ქართული სახელისთვის შეცდომაა, რომელიც პასპორტთან შეუსაბამობას იწვევს. კირილიცით მოთხოვნილი თარგმანის შემთხვევაში ქართული სახელი ლათინური ჩანაწერიდან სერბული სტანდარტული ტრანსლიტერაციით გადადის, და ორივე ფორმა თარგმანში ჩანს.

ორმაგი რეგისტრაცია: ერთი ფაქტი, ორი ქვეყანა

ქართულ-ბოსნიური ოჯახებისთვის ხშირი სცენარია, როცა ერთი და იგივე ცხოვრებისეული ფაქტი ორივე ქვეყნის რეესტრში უნდა დაფიქსირდეს: ბოსნიაში დაბადებული ბავშვი საქართველოს მოქალაქეობასაც იღებს, სარაევოში დაქორწინებული წყვილი ქორწინებას საქართველოში არეგისტრირებს, საქართველოში გაფორმებული განქორწინება ბოსნიურ სამოქალაქო რეესტრში მარგინალურ შენიშვნად აისახება. ყოველი ასეთი შემთხვევა ორმიმართულებიან თარგმანს მოითხოვს, ხოლო სახელების, თარიღებისა და ადგილების ჩანაწერი ორივე ენაზე ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს. ბოსნიური სისტემა ამას კიდევ უფრო ართულებს ორი ანბანით: ბავშვის სახელი ბოსნიურ ამონაწერში ლათინურით, რესპუბლიკა სერბსკას დოკუმენტში კირილიცით, ქართულ რეესტრში ქართულით, პასპორტში ლათინურით შეიძლება იყოს, და ოთხივე ფორმა ერთმანეთს უნდა შეესაბამებოდეს. ორმაგი რეგისტრაციის შემთხვევებში კლიენტს ერთიან ტრანსლიტერაციულ სქემას ვთავაზობთ, რომელსაც ორივე ქვეყნის დოკუმენტებში ვინარჩუნებთ.

კორპორატიული და კომერციული დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ბოსნიური კომპანიების საქართველოში საქმიანობა და ქართული კომპანიების ბოსნიაში შესვლა კორპორატიული დოკუმენტების ორმხრივ ნაკადს ქმნის. ბოსნიური სასამართლო რეესტრის ამონაწერი (izvod iz sudskog registra), წესდება (statut), დამფუძნებელთა გადაწყვეტილება და ბენეფიციარი მესაკუთრის მონაცემები ქართული უწყებისთვის ითარგმნება, სასამართლო რეესტრის სისტემის განმარტებით, ხოლო ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და ფინანსური ანგარიშგება ბოსნიელი პარტნიორისთვის ან ბოსნიური სასამართლო რეესტრისთვის ბოსნიურად. ბოსნიური კორპორატიული სამართლის ცნებები, d.o.o. და d.d. ფორმები, დირექტორის (direktor) და მმართველი საბჭოს (uprava) გამიჯვნა, საწესდებო კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები, ქართული სისტემას ფუნქციურად ემთხვევა, მაგრამ დეტალებში განსხვავდება. კომერციული ხელშეკრულებები ორსვეტიან ფორმატში ორივე მიმართულების ერთდროულ სამუშაოს მოითხოვს, ხოლო ენობრივი უპირატესობის მუხლი, რომელიც ადგენს, რომელი ტექსტი ჭარბობს დავის შემთხვევაში, განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება.

რატომ არ არის მიმართულება „უბრალოდ შებრუნება"

გავრცელებული წარმოდგენაა, რომ თუ მთარგმნელს ერთი მიმართულებით კარგად შეუძლია, მეორეც ავტომატურად გამოუვა. ბოსნიურთან ეს განსაკუთრებით არ მუშაობს. ბოსნიურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელს ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამსაფეხურიანი სტრუქტურის, სამი ენობრივი ნორმის, ორი ანბანისა და იუგოსლავიური ისტორიული შრის ცოდნა სჭირდება, რომ ქართველ თანამშრომელს უცხო სისტემა სწორად აუხსნას; ქართულიდან ბოსნიურად თარგმნისას კი კონკრეტული ნორმის ბუნებრივი ფლობა, რომ ტექსტი სარაევოელმა, ბანია-ლუკელმა ან მოსტარელმა ჩინოვნიკმა „მშობლიურად" წაიკითხოს და ნორმის შეუსაბამობა დელიკატურ საკითხად არ იქცეს. ჩვენს გუნდში ორივე მიმართულებაზე ცალკე რედაქტორები მუშაობენ: ბოსნიურ ტექსტს შესაბამისი ნორმის მშობლიური რედაქტორი ამოწმებს, ქართულს ქართული იურიდიული ენის სპეციალისტი.

მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები: ნორმა როგორც მარკეტინგული არჩევანი

ბოსნიური აუდიტორიისთვის განკუთვნილი მარკეტინგული ტექსტი, ქართული ღვინის პრეზენტაცია ბოსნიელი დისტრიბუტორისთვის, ტურისტული ბროშურა ბოსნიელი ვიზიტორებისთვის, სასტუმროს ვებსაიტი, ის სფეროა, სადაც ნორმის არჩევა არა მხოლოდ ენობრივი, არამედ მარკეტინგული გადაწყვეტილებაა: სარაევოს ბაზრისთვის ბოსნიური ნორმა, ბანია-ლუკისთვის სერბული, მოსტარისთვის ხორვატული, ხოლო მთელი ბოსნიისთვის განკუთვნილი ტექსტი ლათინური ანბანით და ნეიტრალური ლექსიკით, რომელიც არცერთ ნორმას ხაზგასმით არ ეკუთვნის. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ ლოკალიზაციის ლოგიკით: ტექსტს შესაბამისი ნორმის მშობლიური რედაქტორი ადაპტირებს, კულტურულ მინიშნებებს (ბოსნიური ყავის კულტურა, სუფრის ტრადიცია, მთის ტურიზმი) ვითვალისწინებთ და ქართულ რეალიებს ბოსნიელი მკითხველისთვის ნაცნობი პარალელებით ვხსნით. საპირისპირო მიმართულებით ბოსნიური ტურისტული და კომერციული მასალები ქართული აუდიტორიისთვის იმავე პრინციპით ადაპტირდება.

პირადი კორესპონდენცია და სწრაფი თარგმანი

ორივე მიმართულებით არსებობს ტექსტების ჯგუფი, რომელსაც დამოწმება არ სჭირდება, სიჩქარე კი სასიცოცხლოდ: ბოსნიური უნივერსიტეტის შეტყობინება ქართველი სტუდენტისთვის, ბოსნიელი პარტნიორის ელექტრონული წერილი, ბოსნიური კლინიკის რეკომენდაცია, ქართული უნივერსიტეტის ბრძანება ბოსნიელი სტუდენტისთვის. ასეთი ტექსტებისთვის გვაქვს ექსპრეს ფორმატი დამოწმების გარეშე, სადაც მოკლე ტექსტი რამდენიმე საათში ბრუნდება ელექტრონულად, ორივე მიმართულებით ერთნაირად სწრაფად. სიჩქარე ხარისხს არ ეწირება: ექსპრეს თარგმანსაც იგივე მთარგმნელები ასრულებენ, უბრალოდ ფორმალური რედაქტირების ეტაპი მოკლდება.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• ბოსნიურიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: ბოსნიური აპოსტილი დედანზე (სასამართლოსგან) + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი
• ბოსნიურიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ქართულიდან ბოსნიურად, ბოსნიური უწყებისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + აპოსტილი; უწყების მოთხოვნით ორეტაპიანი სქემა ინგლისურის გავლით
• ქართულიდან ბოსნიურად, პარტნიორისთვის ან უნივერსიტეტისთვის: ხშირად საკმარისია სააგენტოს დამოწმება
• მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები ორივე მიმართულებით: დამოწმების გარეშე, ლოკალიზაციის ფორმატით

ხარისხის კონტროლი ორივე მიმართულებით

ყოველი ბოსნიურ-ქართული თარგმანი სამ ფილტრს გადის. პირველი ენობრივი რედაქტირებაა, სადაც სამიზნე ენის მშობლიური ან პროფესიული მცოდნე ტექსტის ბუნებრიობას ამოწმებს, ბოსნიური ტექსტის შემთხვევაში კონკრეტული ნორმის დაცვით. მეორე ფორმალური შედარებაა დედანთან: სახელები ბოსნიური გამოთქმით და პასპორტთან, ორივე ანბანით, რიცხვები ბოსნიური გამყოფებით, თარიღები, JMBG და JIB ნომრები, ბეჭდები, მარგინალური შენიშვნები, აპოსტილის ველები. მესამე დარგობრივი შემოწმებაა, სადაც იურიდიულ ტექსტს ბოსნიური სამართლის მცოდნე იურისტი-რედაქტორი, სამედიცინოს სამედიცინო რედაქტორი ადარებს. ეს სამსაფეხურიანი პროცესი სწორედ იმ შეცდომებს იჭერს, რომლებიც სერბულის ან ხორვატულის ცოდნით ბოსნიურის „მიახლოებით" წაკითხვისას ჩნდება.

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებას, სამიზნე ენტიტეტსა და უწყებას, ჩვენ ვაფასებთ, ვურჩევთ ენობრივ ნორმას და ვიწყებთ. სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; ნოტარიული აქტი, კორპორატიული პაკეტი ან ლოკალიზაციის პროექტი ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, თუ დოკუმენტი კონკრეტული პროცედურისთვისაა, ამ პროცედურის დასახელებას, რათა ტერმინოლოგია და დამოწმების ფორმა ზუსტად მოვარგოთ.

ხშირად დასმული კითხვები