ბოსნიური თარგმანი ნოტარიული დამოწმებით

ნოტარიულად დამოწმებული ბოსნიური თარგმანი ორ სისტემას აკავშირებს, რომლებიც ერთმანეთს მოულოდნელად ჰგავს და მოულოდნელად განსხვავდება. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში 2007 წლიდან ლათინური ტიპის ნოტარიატი მოქმედებს, ქართულის მსგავსი, სადაც ნოტარიუსი აქტებს ადგენს და ხელმოწერებს ადასტურებს; მაგრამ თარგმანის ოფიციალურობას იქ ნოტარიუსი კი არა, სასამართლო თარჯიმანი (sudski tumač) ანიჭებს, ხოლო აპოსტილს სასამართლოები გასცემენ, არა სამინისტრო. ამას ემატება სამსაფეხურიანი ადმინისტრაციული სტრუქტურა, სადაც ერთი და იგივე დოკუმენტი ფედერაციაში, რესპუბლიკა სერბსკაში და ბრჩკოში სხვადასხვა უწყებისგან, სხვადასხვა ენობრივი ნორმითა და ანბანით გაიცემა. ეს გვერდი ხსნის, როგორ მოვამზადოთ ქართული დოკუმენტი ისე, რომ სარაევოში, ბანია-ლუკაში თუ მოსტარში მიიღონ, და როგორ გადმოვიტანოთ ბოსნიური დოკუმენტი ისე, რომ ქართული უწყება მას სრულფასოვნად ჩათვალოს.

რას ადასტურებს ქართველი ნოტარიუსი

ქართული ნოტარიული დამოწმება თარგმანის ტექსტს კი არ ამოწმებს, არამედ ადასტურებს, რომ თარგმანი შეასრულა ნოტარიუსთან რეგისტრირებულმა მთარგმნელმა, რომლის კვალიფიკაცია ბოსნიურ-ქართულ წყვილში წინასწარ არის შემოწმებული, და რომ ხელმოწერა ნამდვილია. მთარგმნელი თარგმანს დედანთან ან მის ასლთან აკინძავს, ხელს ნოტარიუსის თანდასწრებით აწერს, ნოტარიუსი კი დოკუმენტს ბეჭდით, ხელმოწერითა და სარეგისტრაციო ნომრით ამოწმებს. შედეგი საჯარო აქტია, რომლის ნამდვილობა ნებისმიერ დროს გადამოწმებადია და რომელიც აპოსტილით უცხოეთშიც ძალაშია.

ბოსნიურ ენაზე რეგისტრირებული მთარგმნელების რიცხვი საქართველოში მცირეა, და ეს პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ „სერბულის ან ხორვატულის მცოდნის" თარგმანის ბოსნიურად დამოწმება შეუძლებელია: ხელი უნდა მოაწეროს იმან, ვისი ხელმოწერაც ნოტარიუსის რეესტრშია სწორედ ამ ენობრივ წყვილში. ჩვენს გუნდში ასეთი მთარგმნელები არიან, სამივე ნორმისა და ორივე ანბანის ცოდნით, და პროცედურა შუამავლების გარეშე მიმდინარეობს.

ბოსნიური სისტემა: სასამართლო თარჯიმანი და ნოტარიუსი

ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ოფიციალურ თარგმანს სასამართლო თარჯიმანი ასრულებს, რომელსაც ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრო, კანტონური სამინისტროები, რესპუბლიკა სერბსკას იუსტიციის სამინისტრო ან ბრჩკოს სასამართლო კომისია ნიშნავს, კონკრეტული ენისთვის, გამოცდის საფუძველზე. სასამართლო თარჯიმნის ბეჭედი და ხელმოწერა თარგმანს ოფიციალურ სტატუსს ანიჭებს, და ბოსნიური უწყება უცხოური დოკუმენტის თარგმანს, როგორც წესი, სწორედ ასეთი თარჯიმნისგან ითხოვს. ბოსნიელი ნოტარიუსი (notar) კი, 2007 წლის რეფორმის შემდეგ, ლათინური ტიპის ნოტარიუსია, რომელიც აქტებს ადგენს (notarska obrada), ხელმოწერებს ადასტურებს (ovjera potpisa) და ასლებს ამოწმებს, მაგრამ თარგმანის ოფიციალურობაზე პასუხს არ აგებს.

ქართული ენისთვის სასამართლო თარჯიმანი ბოსნიაში პრაქტიკულად არ არსებობს, და ეს ორ პრაქტიკულ სქემას ქმნის. პირველი: საქართველოში ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი აპოსტილით, რომელსაც ბოსნიური უწყებები უცხოურ საჯარო დოკუმენტად იღებენ; ეს გზა უმეტეს შემთხვევაში მუშაობს. მეორე: თუ კონკრეტული უწყება, ხშირად სასამართლო ან კანტონური სამინისტრო, ადგილობრივ სასამართლო თარჯიმანს ითხოვს, ინგლისურის გავლით ორეტაპიანი სქემა გამოიყენება: ქართული დედანი აპოსტილით, ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ინგლისური თარგმანი, და ბოსნიაში ინგლისურ-ბოსნიური სასამართლო თარჯიმნის ვერსია. ამ ვარიანტებს შეკვეთისას წინასწარ განვიხილავთ.

აპოსტილი: სასამართლოებიდან, არა სამინისტროდან

ბოსნია და ჰერცეგოვინა ჰააგის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეა იუგოსლავიის სამართალმემკვიდრეობით, და ბოსნიური აპოსტილის თავისებურება ის არის, რომ მას სასამართლოები გასცემენ: ფედერაციაში მუნიციპალური სასამართლოები (općinski sud), რესპუბლიკა სერბსკაში საბაზისო სასამართლოები (osnovni sud), ბრჩკოში ოლქის საბაზისო სასამართლო. ეს ნიშნავს, რომ ბოსნიური აპოსტილი ყოველთვის კონკრეტული სასამართლოსგან მოდის, დოკუმენტის გაცემის ადგილის მიხედვით, და ქართველი მიმღებისთვის, რომელიც აპოსტილს სამინისტროსგან ელოდება, ეს განმარტებას საჭიროებს, რომელსაც თარგმანში ვურთავთ.

ქართული დოკუმენტის აპოსტილს იუსტიციის სახლი ურთავს, და ეს ეტაპი შეკვეთის ფარგლებში სრულდება. ბოსნიური მიმღები ყველაზე ხშირად დედანზე დართულ აპოსტილს ითხოვს, რის შემდეგაც აპოსტილიც ითარგმნება და მთელი პაკეტი ნოტარიულად მოწმდება. სასამართლო და სამინისტროს პროცედურები ზოგჯერ ნოტარიულ თარგმანზეც ითხოვენ აპოსტილს. სწორი კომბინაცია მიმღების მოთხოვნაზეა დამოკიდებული, ამიტომ შეკვეთისას ვეკითხებით, კონკრეტულად სად, რომელ ენტიტეტსა და კანტონში წარადგენთ დოკუმენტს.

სამი ადმინისტრაციული სივრცე: სად მიდის დოკუმენტი

ბოსნია და ჰერცეგოვინის სტრუქტურა ქართველი კლიენტისთვის ყველაზე რთულად გასაგები ელემენტია, და თარგმანის დაგეგმვისთვის სწორედ ის არის გადამწყვეტი:

• ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაცია: ათი კანტონი, თითოეულს საკუთარი სამინისტროები, სამოქალაქო რეესტრები და სასამართლოები; სარაევო, ტუზლა, ზენიცა, ბიჰაჩი, მოსტარის ბოსნიაკური ნაწილი; ბოსნიური ან ხორვატული ნორმა, ლათინური ანბანი
• რესპუბლიკა სერბსკა: ცენტრალიზებული ენტიტეტი საკუთარი სამინისტროებით; ბანია-ლუკა, ბიელინა, ტრებინიე; სერბული ნორმა, კირილიცა ოფიციალურ დოკუმენტებში, ლათინური პარალელურად
• ბრჩკოს ოლქი: ცალკე ადმინისტრაციული ერთეული საკუთარი უწყებებით და ორივე ანბანით
• სახელმწიფო დონე: საგარეო საქმეთა სამინისტრო, სახელმწიფო სასამართლო, ინდირექტული გადასახადების ადმინისტრაცია; ეს დონე ქართველი კლიენტისთვის ვიზისა და საბაჟო საკითხებში ჩნდება

ერთი და იგივე დოკუმენტი, მაგალითად, დაბადების ამონაწერი, ამ სივრცეებში სხვადასხვა ფორმით, სხვადასხვა ენობრივი ნორმით და სხვადასხვა უწყების ბეჭდით გაიცემა, და ქართულიდან ბოსნიურად თარგმნისას მიმღები უწყების ადგილმდებარეობა განსაზღვრავს, რომელ ნორმასა და ტერმინოლოგიას ვიყენებთ.

ტიპური დოკუმენტები ბოსნიის მიმართულებით

• ნასამართლობის ცნობა ბინადრობის ნებართვისთვის, აპოსტილითა და ბოსნიური თარგმანით
• დაბადების მოწმობა და ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ქორწინების რეგისტრაციისთვის ბოსნიურ სამოქალაქო რეესტრში
• ქორწინებისა და ბავშვების დაბადების მოწმობები ოჯახის გაერთიანებისთვის
• ატესტატი, დიპლომი და ნიშნების ფურცელი უნივერსიტეტში ჩარიცხვისა და აღიარებისთვის
• მინდობილობა ბოსნიაში წარმომადგენლისთვის ქონების, სასამართლო ან სარეგისტრაციო საკითხებისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბოსნიაში კომპანიის სასამართლო რეესტრში რეგისტრაციისთვის
• ღვინისა და სასურსათო პროდუქციის სერტიფიკატები ბოსნიური იმპორტიორისა და ინსპექციისთვის

ტიპური დოკუმენტები ბოსნიიდან საქართველოში

• სამოქალაქო აქტების ამონაწერები (izvod iz matične knjige) დაბადების, ქორწინების, გარდაცვალების შესახებ, სამივე ენობრივი ნორმით
• მოქალაქეობის ცნობა (uvjerenje o državljanstvu), რომელსაც ქართული ეკვივალენტი არ აქვს
• ნასამართლობის არქონის ცნობა სასამართლოსგან ან შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან
• უნივერსიტეტის დიპლომი და ნიშნების ფურცელი 5-10 შკალით
• ბოსნიელი ნოტარიუსის აქტი: მინდობილობა, ნასყიდობა, სამკვიდრო საქმე
• სასამართლო გადაწყვეტილება (presuda) ან განჩინება (rješenje) საოჯახო ან სამოქალაქო საქმეზე
• სასამართლო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბოსნიური კომპანიისთვის
• კლინიკური ცენტრის გაწერის წერილი და სამედიცინო დასკვნები

ბოსნიური სამოქალაქო აქტების ანატომია

ბოსნიური სამოქალაქო აქტების ამონაწერი ქართველი მიმღებისთვის რამდენიმე უჩვეულო ელემენტს შეიცავს. ის ხშირად სამენოვანი სათაურით მოდის, ლათინურითა და კირილიცით; შეიცავს 13-ნიშნა პირად ნომერს (JMBG), რომელიც დაბადების თარიღსა და რეგიონს ატარებს; შეიცავს მარგინალურ შენიშვნებს (napomena), რომლებიც სახელის ცვლილებას, ქორწინებას, განქორწინებას ან მოქალაქეობის ცვლილებას აღნიშნავს, ხშირად ხელნაწერით და ცალკე ბეჭდით; და გაიცემა კონკრეტული მუნიციპალიტეტის რეესტრიდან, რომლის სახელწოდება ომის შემდგომი ადმინისტრაციული ცვლილებების გამო შეიძლება დაბადების ადგილის თანამედროვე სახელწოდებისგან განსხვავდებოდეს. ყოველი ეს ელემენტი თარგმანში სრულად აისახება, ხოლო მოქალაქეობის ცნობა, რომელიც ბოსნიაში ცალკე დოკუმენტია და ბევრი პროცედურისთვის სავალდებულო, განმარტებას იღებს, რომ ქართული უწყება მის დანიშნულებას გაიგოს.

ბოსნიელი ნოტარიუსის აქტი და ქართული მინდობილობა

ბოსნიელი ნოტარიუსის აქტი (notarski obrađena isprava) ლათინური ტიპის ნოტარიული აქტია, ქართულის მსგავსი სტრუქტურით: ნოტარიუსი მხარეთა ვინაობას ადგენს, აქტს ადგენს, კითხულობს და მხარეთა თანდასწრებით ამოწმებს. ეს ქართველი მიმღებისთვის კარგი ამბავია: ბოსნიური ნოტარიული აქტი ქართული ნოტარიული აქტის ფუნქციურ ეკვივალენტს წარმოადგენს და აპოსტილითა და თარგმანით საქართველოში სრულფასოვნად მიიღება. ბოსნიური ნოტარიული ტერმინოლოგია (ovjera, notarska obrada, solemnizacija) ქართული ნოტარიული ენის ზუსტი ეკვივალენტებით გადმოგვაქვს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ნოტარიული მინდობილობა ბოსნიაში აპოსტილითა და თარგმანით მოქმედებს, და ბოსნიური სისტემა, ქართულის მსგავსად, ლათინურ ნოტარიატზეა აგებული, ამიტომ ქართული მინდობილობის სტრუქტურა ბოსნიელი ნოტარიუსისთვის გასაგებია; ერთადერთი მოთხოვნაა უფლებამოსილებების კონკრეტული ჩამონათვალი, რაზეც თარგმანამდე რჩევას ვაძლევთ.

ტრანსლიტერაცია ორივე ანბანით

ბოსნიური სახელები ლათინური ანბანით დიაკრიტიკული ნიშნებით იწერება, კირილიცით რესპუბლიკა სერბსკას დოკუმენტებში, და ქართული ტრანსკრიფცია ბოსნიურ გამოთქმას უნდა მიჰყვებოდეს: Đorđe ჯორჯე, Ćamil ჩამილ, Šemsudin შემსუდინ, Željko ჟელკო, Nedžad ნეჯად. კირილიცით დაწერილი დოკუმენტის შემთხვევაში ლათინურ ფორმას პასპორტის მიხედვით ვადგენთ, რადგან ბოსნიური პასპორტი ლათინურს იყენებს. ერთხელ არჩეული ტრანსკრიფცია ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სახელი ბოსნიურ თარგმანში პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, რადგან ბოსნიელი თანამშრომელი დოკუმენტს სწორედ მასთან ადარებს; ბოსნიური დიაკრიტიკის (č, ć, đ, š, ž) გამოყენება ქართული სახელისთვის შეცდომაა, რომელიც პასპორტთან შეუსაბამობას იწვევს.

საგანმანათლებლო დოკუმენტების დამოწმება

ქართული დიპლომი ბოსნიაში აღიარებისთვის ბოსნიურად ითარგმნება, ნოტარიული დამოწმებითა და აპოსტილით დედანზე, ხოლო აღიარების პროცედურა უმაღლესი განათლების დოკუმენტების ინფორმაციისა და აღიარების ცენტრის (CIP) კოორდინაციით უნივერსიტეტსა და კანტონურ ან ენტიტეტურ სამინისტროში მიმდინარეობს, რაც რეგიონის მიხედვით განსხვავებულ მოთხოვნებს ნიშნავს: ზოგი უნივერსიტეტი სასწავლო პროგრამის სრულ აღწერას ითხოვს, ზოგი მხოლოდ დიპლომსა და დანართს. საპირისპირო მიმართულებით ბოსნიური დიპლომი საქართველოში აღიარებისთვის ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანით და სასამართლოს აპოსტილით წარედგინება, ხოლო 5-10 შკალა (6 მინიმალური დადებითი) და ბოსნიური ხარისხების სახელწოდებები განმარტებით შენიშვნას იღებს. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

კორპორატიული პაკეტები ბიზნესისთვის

ბოსნიაში კომპანიის რეგისტრაცია სასამართლო რეესტრში, ბოსნიელ პარტნიორთან ერთობლივი საწარმო ან ბოსნიური კომპანიის საქართველოში რეგისტრაცია კორპორატიული დოკუმენტების პაკეტს მოითხოვს: სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება, დირექტორის დანიშვნის ოქმი, საბანკო ცნობა, ბენეფიციარი მესაკუთრის დეკლარაცია. ასეთ პაკეტს ერთი ტერმინოლოგიური ბაზით ვთარგმნით, რომ კომპანიის სახელწოდება, სამართლებრივი ფორმა და პირთა თანამდებობები ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ჩაიწეროს, და ერთ ვიზიტში ვამოწმებთ ნოტარიუსთან. ბოსნიური კორპორატიული სისტემა სასამართლო რეესტრებზეა აგებული, და ბოსნიური კომპანიის ამონაწერი სასამართლოსგან გაიცემა, საიდენტიფიკაციო ნომრით (JIB) და საგადასახადო ნომრით; ქართული უწყებისთვის ეს განმარტებას საჭიროებს. რეგულარულად მომუშავე კომპანიებისთვის გვაქვს ხელშეკრულებით მომსახურების ფორმატი.

სამედიცინო დოკუმენტების ნოტარიული თარგმანი

ბოსნიური კლინიკური ცენტრის გაწერის წერილი, დასკვნა და მოსაზრება ან შშმ პირის სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტი ქართველი ექიმისთვის სააგენტოს დამოწმებით ითარგმნება, სადაზღვევო, სასამართლო ან სოციალური სამსახურის საქმისთვის კი ნოტარიულად, ბოსნიური აპოსტილით დედანზე. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამედიცინო ცნობა ბოსნიური უწყებისთვის (ბინადრობის ნებართვისთვის ჯანმრთელობის ცნობა, სასწავლო ვიზისთვის სამედიცინო ფორმა) ბოსნიურად, ნოტარიული დამოწმებითა და აპოსტილით მზადდება. სამედიცინო დოკუმენტების თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც კლინიკურ ლოგიკასა და მედიკამენტების საერთაშორისო დასახელებებს ადარებს, რადგან ბალკანური ბაზრის სავაჭრო სახელწოდებები საქართველოში ხშირად უცნობია.

ნოტარიული თუ სააგენტოს დამოწმება

ყველა ბოსნიური თარგმანი ნოტარიულ დამოწმებას არ საჭიროებს. სახელმწიფო, ენტიტეტური და კანტონური უწყებები, სასამართლოები, სამოქალაქო რეესტრები და ბანკები ნოტარიულ დამოწმებას აპოსტილით ითხოვენ; ბოსნიური უნივერსიტეტების მისაღები ოფისები წინასწარი შეფასებისთვის ხშირად სააგენტოს დამოწმებასაც იღებენ, აღიარებისთვის კი ნოტარიულია საჭირო; ბოსნიელი ბიზნესპარტნიორები დამოწმებას იშვიათად საჭიროებენ, თუ დოკუმენტი საკონტრაქტო ურთიერთობის ნაწილი არ არის; სამედიცინო დოკუმენტები ქართველი ექიმისთვის სააგენტოს დამოწმებით, სადაზღვევო და სასამართლო საქმისთვის ნოტარიულად. თუ არ ხართ დარწმუნებული, გვკითხეთ: კონკრეტული პროცედურის მიხედვით გეტყვით, რა არის საკმარისი, და ზედმეტს არ შემოგთავაზებთ.

ნაბიჯ-ნაბიჯ: ბოსნიელი სტუდენტის საბუთები ქართული უნივერსიტეტისთვის

რომ ნათლად წარმოიდგინოთ მთელი გზა, აი, ტიპური შემთხვევა: ბოსნიელი აბიტურიენტი ქართულ სამედიცინო უნივერსიტეტში ჩარიცხვას გეგმავს. პირველი ნაბიჯი: ატესტატისა და ნიშნების ფურცლის აპოსტილირება ბოსნიაში, მუნიციპალურ ან საბაზისო სასამართლოში, დოკუმენტის გაცემის ადგილის მიხედვით, საქართველოში ჩამოსვლამდე. მეორე: დაბადების ამონაწერისა და მოქალაქეობის ცნობის აპოსტილირება იმავე გზით, ბინადრობის ნებართვისთვის. მესამე: საქართველოში სრული პაკეტის ქართულად თარგმნა და ნოტარიული დამოწმება, შეფასების სისტემისა და მოქალაქეობის ცნობის განმარტებით. მეოთხე: წარდგენა უნივერსიტეტში, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრსა და საიმიგრაციო სამსახურში. ლეგალიზაციის ბოსნიაში მოგვარება ჩამოსვლამდე გადამწყვეტია: აპოსტილის გარეშე ჩამოტანილი დოკუმენტის დისტანციურად აპოსტილირება ბოსნიური სასამართლოსგან რთულია და ხშირად ოჯახის წევრის ჩართვას მოითხოვს.

რა ხდება, თუ თარგმანი უკვე უარყვეს

ბოსნიურ მიმართულებაზე უარყოფის ყველაზე ხშირი მიზეზები: სერბული ან ხორვატული ნორმის თარგმანის წარდგენა ბოსნიურენოვან უწყებაში ან პირიქით; კირილიცით დაწერილი დოკუმენტის სახელების არასწორი ლათინიზაცია; მარგინალური შენიშვნების გამოტოვება სამოქალაქო აქტების ამონაწერში; აპოსტილი თარგმანზე, უწყებას კი დედანზე სჭირდებოდა; მოქალაქეობის ცნობის განმარტების არარსებობა; უწყების მოთხოვნა ადგილობრივ სასამართლო თარჯიმანზე, რაც ორეტაპიანი სქემით წყდება. თუ სხვა შემსრულებლის უარყოფილი თარგმანით მოგვმართავთ, ჯერ ზუსტ მიზეზს ვადგენთ და მხოლოდ საჭირო ნაწილს ვასწორებთ.

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ სამიზნე უწყებას, ენტიტეტსა და კანტონს, ჩვენ ვაფასებთ, ვურჩევთ ენობრივ ნორმას და ვიწყებთ. სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; მრავალგვერდიანი ნოტარიული აქტი ან კორპორატიული პაკეტი ინდივიდუალური ვადით. აპოსტილის დართვა იუსტიციის სახლში შეკვეთის ფარგლებში სრულდება. ორიგინალის ფიზიკურად მოტანა მხოლოდ მაშინ არის საჭირო, თუ აპოსტილი დედანზეა დასართავი ან უწყება თარგმანის ორიგინალთან აკინძვას ითხოვს. ყველა დოკუმენტი კონფიდენციალურობის ხელშეკრულების ფარგლებში მუშავდება, ხოლო მზა დოკუმენტს კურიერით იღებთ საქართველოს ნებისმიერ წერტილში ან პირადად ოფისში.

ხშირად დასმული კითხვები