ბოსნიური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

ბოსნიური იურიდიული ტექსტი ის იშვიათი შემთხვევაა, სადაც ერთი ენობრივი სივრცე რამდენიმე პარალელურ სამართლებრივ სისტემას ემსახურება: ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციას საკუთარი კანონმდებლობით და ათი კანტონის დამატებითი ნორმებით, რესპუბლიკა სერბსკას საკუთარი კოდექსებით, ბრჩკოს ოლქს საკუთარი წესებით და სახელმწიფო დონეს, რომელიც მხოლოდ გარკვეულ სფეროებს არეგულირებს. იუგოსლავიური სამართლებრივი ტრადიცია ამ ყველაფერს საერთო ფესვს აძლევს, მაგრამ ომის შემდგომმა რეფორმებმა ენტიტეტებში სხვადასხვა გზა აირჩია. სამედიცინო მხარეს ჯანდაცვის სისტემა იმავე სტრუქტურას მიჰყვება: ენტიტეტური და კანტონური ფონდები, კლინიკური ცენტრები სარაევოში, ტუზლასა და ბანია-ლუკაში, იუგოსლავიური სამედიცინო დოკუმენტაციის ტრადიცია ლათინური დიაგნოზებით. ამ გვერდზე აღწერილია, როგორ ვთარგმნით ხელშეკრულებებს, სასამართლო და ნოტარიულ აქტებს, კორპორატიულ საბუთებსა და სამედიცინო ჩანაწერებს ბოსნიურ-ქართულ წყვილში.

ბოსნიური სამართალი ქართველი იურისტისთვის: იუგოსლავიური ფესვი, სამი ხე

ბოსნიური კერძო სამართალი იუგოსლავიური ვალდებულებითი ურთიერთობების კანონზე (1978) დგას, რომელიც დღემდე მოქმედებს ორივე ენტიტეტში მცირე ცვლილებებით და ავსტრიულ-გერმანულ ტრადიციაზეა აგებული. ეს ქართველი იურისტისთვის კარგი ამბავია: ხელშეკრულების, ვალდებულების, დელიქტისა და უზრუნველყოფის ცნებები ქართული სამოქალაქო კოდექსის ცნებებს შინაარსობრივად ახლოსაა, და ბაზისურ დონეზე თარგმანი შედარებით პირდაპირია. სირთულე იმაშია, რომ სანივთო, საოჯახო, სამემკვიდრეო და კორპორატიული სამართალი ომის შემდეგ ენტიტეტურ დონეზე ცალ-ცალკე რეფორმირდა: ფედერაციას და რესპუბლიკა სერბსკას საკუთარი საოჯახო კანონები, საკუთარი სამემკვიდრეო კანონები და საკუთარი კომპანიების კანონები აქვთ, რომლებიც ერთმანეთს ჰგავს, მაგრამ დეტალებში განსხვავდება.

თარგმანში ეს ნიშნავს, რომ ბოსნიური სამართლებრივი დოკუმენტის თარგმნისას მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომელი ენტიტეტის კანონმდებლობა მოქმედებს, და ტერმინოლოგია შესაბამისად აირჩიოს. ინსტიტუციური განსხვავებები ქართული სისტემისგან კონკრეტულია: ნოტარიატი 2007 წლიდან ლათინური ტიპისაა და ქართულს ჰგავს; კომპანიები სასამართლო რეესტრში რეგისტრირდება, არა ადმინისტრაციულ უწყებაში; სასამართლო სისტემა ენტიტეტურია, სახელმწიფო სასამართლო მხოლოდ სახელმწიფო კომპეტენციის საქმეებს განიხილავს; ომის შემდგომი ქონებრივი საკითხები ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება, რომელსაც ქართული ანალოგი არ აქვს.

ხელშეკრულებები ბოსნიელ პარტნიორებთან

ბოსნიური ბიზნესი, ხის გადამუშავება, ლითონი, ავტომობილების კომპონენტები, ენერგეტიკა, სასურსათო ინდუსტრია, ტურიზმი, ქართველ პარტნიორებთან ხელშეკრულებებს ბოსნიურად ან ორენოვნად აფორმებს, ინგლისური ვერსია კი საერთაშორისო კომპანიების შემთხვევაში ემატება. ყველაზე გავრცელებული ტიპები:

• მიწოდებისა და დისტრიბუციის ხელშეკრულებები ქართული ღვინის, თხილისა და მინერალური წყლისთვის ბოსნიურ ბაზარზე და ბოსნიური ხის, ავეჯისა და სასურსათო პროდუქციისთვის ქართულზე
• სამშენებლო კონტრაქტები ბოსნიური კომპანიებისთვის, რომლებიც ბალკანეთის გარეთ პროექტებს ეძებენ
• ერთობლივი საწარმოსა და ინვესტიციის შეთანხმებები
• სააგენტო და წარმომადგენლობითი ხელშეკრულებები
• შრომითი ხელშეკრულებები ქართველი და ბოსნიელი თანამშრომლებისთვის ერთობლივ პროექტებში
• ტურისტული თანამშრომლობის შეთანხმებები ტუროპერატორებს შორის

ბოსნიური ხელშეკრულების სტრუქტურა იუგოსლავიური ტრადიციიდან მოდის და ქართულს ჰგავს: დეტალური მუხლები, პრეამბულა, დავის გადაწყვეტის მუხლი სასამართლოს ან არბიტრაჟის მითითებით. ორსვეტიან ხელშეკრულებაში ენობრივი უპირატესობის მუხლი განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება, ხოლო იურისდიქციისა და გამოსაყენებელი სამართლის მუხლი ბოსნიის შემთხვევაში კონკრეტულობას მოითხოვს: ფედერაციის სამართალი, რესპუბლიკა სერბსკას სამართალი თუ სახელმწიფო დონის კანონმდებლობა, და რომელი სასამართლო, სარაევოს, ბანია-ლუკის თუ ბრჩკოს.

ნოტარიული აქტები: notarska obrada

ბოსნია და ჰერცეგოვინაში 2007 წლიდან ლათინური ტიპის ნოტარიატი მოქმედებს, და ბოსნიელი ნოტარიუსის აქტი (notarski obrađena isprava) სტრუქტურულად ქართულ ნოტარიულ აქტს ჰგავს: ნოტარიუსი მხარეთა ვინაობას ადგენს, უფლებაუნარიანობას ამოწმებს, აქტს ადგენს, კითხულობს და მხარეთა თანდასწრებით ამოწმებს. უძრავი ქონების გარიგებები, კომპანიის დაფუძნება, ქორწინების ხელშეკრულება და ზოგიერთი სხვა აქტი ბოსნიაში ნოტარიულ ფორმას სავალდებულოდ მოითხოვს, ქართული სისტემის მსგავსად. ეს ქართველი მიმღებისთვის კარგი ამბავია: ბოსნიური ნოტარიული აქტი ქართული ნოტარიული აქტის ფუნქციურ ეკვივალენტს წარმოადგენს, და ბოსნიური ნოტარიული ტერმინოლოგია (notarska obrada, ovjera potpisa, ovjera prepisa, solemnizacija) ქართული ნოტარიული ენის ზუსტი ეკვივალენტებით გადმოგვაქვს. ერთადერთი განსხვავება, რომელიც განმარტებას საჭიროებს, ბოსნიური ნოტარიუსების ენტიტეტური ორგანიზაციაა: ფედერაციისა და რესპუბლიკა სერბსკას ნოტარიუსების პალატები ცალ-ცალკე მოქმედებს, და აქტის ფორმა ენტიტეტის მიხედვით ოდნავ განსხვავდება.

სასამართლო დოკუმენტები: ენტიტეტური სისტემა

ბოსნიური სასამართლო სისტემა ენტიტეტურია: ფედერაციაში მუნიციპალური სასამართლოები, კანტონური სასამართლოები და ფედერაციის უზენაესი სასამართლო; რესპუბლიკა სერბსკაში საბაზისო სასამართლოები, ოლქის სასამართლოები და უზენაესი სასამართლო; ბრჩკოში საკუთარი ორსაფეხურიანი სისტემა; სახელმწიფო დონეზე ბოსნია და ჰერცეგოვინის სასამართლო შეზღუდული კომპეტენციით. საქართველოში ყველაზე ხშირად საოჯახო საქმეების დოკუმენტები მოდის: განქორწინება (razvod braka), მშობლის უფლებები (roditeljsko staranje), ალიმენტი (izdržavanje), მეურვეობა, სადაც ფედერაციისა და რესპუბლიკა სერბსკას საოჯახო კანონები ცნებებს ოდნავ განსხვავებულად განსაზღვრავს. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა (pravosnažnost) აღიარებისთვის გადამწყვეტია, და ბოსნიური სასამართლო მას ცალკე ბეჭდით ადასტურებს (klauzula pravosnažnosti), რომელიც თარგმანში სრულად აისახება. ბოსნიური სასამართლო დოკუმენტის აპოსტილს იმავე დონის სასამართლო ურთავს, რაც ქართველი მიმღებისთვის განმარტებას საჭიროებს.

კორპორატიული და სარეგისტრაციო დოკუმენტები

ბოსნიური კომპანიები სასამართლო რეესტრში რეგისტრირდება, და სარეგისტრაციო ამონაწერი (izvod iz sudskog registra) მუნიციპალური ან საბაზისო სასამართლოსგან გაიცემა, საიდენტიფიკაციო ნომრით (JIB), საგადასახადო ნომრით (PDV broj), საქმიანობის კოდებით და უფლებამოსილ პირთა მონაცემებით. ქართული უწყებისთვის ეს განმარტებას საჭიროებს, რადგან ქართველი მიმღები სამეწარმეო რეესტრს ადმინისტრაციულ უწყებად იცნობს, არა სასამართლოდ. ბოსნიური კომპანიების კანონები (ფედერაციისა და რესპუბლიკა სერბსკას ცალ-ცალკე) კომპანიის ფორმებს (d.o.o., d.d., ასევე ინდივიდუალური მეწარმე obrt), მინიმალურ კაპიტალს და მართვის სტრუქტურას განსაზღვრავს, და ეს ცნებები ქართული შპს-სა და სს-ს სისტემას ფუნქციურად ემთხვევა. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბოსნიური სასამართლო რეესტრისთვის ბოსნიურად ითარგმნება, სასამართლო რეესტრის მოთხოვნების გათვალისწინებით, რომელიც უცხოური დამფუძნებლის დოკუმენტებს აპოსტილითა და ადგილობრივი ან აპოსტილირებული თარგმანით ითხოვს.

სამედიცინო თარგმანი: ბოსნიური ჯანდაცვის სისტემა

ბოსნია და ჰერცეგოვინის ჯანდაცვა ენტიტეტურ და კანტონურ ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდებზეა აგებული, და სამედიცინო დოკუმენტები კლინიკური ცენტრებიდან (სარაევოს უნივერსიტეტის კლინიკური ცენტრი, ტუზლასა და ბანია-ლუკის უნივერსიტეტის კლინიკური ცენტრები), კანტონური საავადმყოფოებიდან და ჯანმრთელობის ცენტრებიდან (dom zdravlja) მოდის. ბოსნიური გაწერის წერილი (otpusno pismo), დასკვნა და მოსაზრება (nalaz i mišljenje), მიმართვა (uputnica), დანიშნულება (recept) და სამედიცინო ცნობა (ljekarsko uvjerenje) სტრუქტურულად ქართულ დოკუმენტებს ჰგავს, იუგოსლავიური სამედიცინო დოკუმენტაციის ტრადიციის გამო, რომელიც საბჭოთა ტრადიციასთან საერთო ფესვს იზიარებს. ბოსნიელი პაციენტები ქართულ კლინიკებში იშვიათად მოდიან, მაგრამ ბოსნიელი სტუდენტების სამედიცინო დოკუმენტები, ქართულ-ბოსნიური ოჯახების საქმეები და სადაზღვევო ანაზღაურება სამედიცინო თარგმანის რეგულარულ ნაკადს ქმნის.

ბოსნიური სამედიცინო დოკუმენტების თავისებურებები

ბოსნიური სამედიცინო დოკუმენტაცია იუგოსლავიური ტრადიციის ერთ თავისებურებას ინარჩუნებს: დიაგნოზები ხშირად ლათინურად იწერება, არა ბოსნიურად (მაგალითად, Hypertensio arterialis, Diabetes mellitus typus II), და ეს ქართველი ექიმისთვის, რომელიც იმავე ტრადიციიდან მოდის, გამჭვირვალეა. თარგმანში ლათინურ დიაგნოზს ვინარჩუნებთ და ქართულ ეკვივალენტსა და საერთაშორისო კოდს ვურთავთ. ბოსნიური სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ და გერმანულ ფუძეებზეა აგებული, ხოლო მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ბალკანური ბაზრისაა (ბოსნიური, ხორვატული, სერბული, სლოვენური მწარმოებლები) და საქართველოში ხშირად უცნობია; თარგმანში ბრენდს ვინარჩუნებთ და ფრჩხილებში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას ვამატებთ. ლაბორატორიული მაჩვენებლების ერთეულები საერთაშორისოა, რეფერენსული დიაპაზონები კონკრეტული ლაბორატორიისაა და უცვლელი რჩება.

ექიმის კვალიფიკაციის დოკუმენტები

ბოსნიელი ექიმებისა და ექთნების ემიგრაცია ბოლო წლების ერთ-ერთი მთავარი ბოსნიური თემაა, და მათი გზა ხშირად ევროპისკენ მიდის, მაგრამ ბოსნიური სამედიცინო დიპლომების თარგმანი საქართველოშიც რეგულარულია: ბოსნიელი სტუდენტები ქართულ სამედიცინო პროგრამებზე, ბოსნიური სამედიცინო უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები, რომლებიც საქართველოში მუშაობას ან სპეციალიზაციას გეგმავენ, ერთობლივი კვლევითი პროექტები. ბოსნიური სამედიცინო დიპლომი (diploma o završenom medicinskom fakultetu), სპეციალიზაციის მოწმობა (uvjerenje o položenom specijalističkom ispitu) და ლიცენზია (licenca) შესაბამისი საექიმო პალატისგან, რომელიც ბოსნიაში ენტიტეტურია, ქართულად ითარგმნება აღიარებისთვის. ქართული სამედიცინო დიპლომი და სასწავლო პროგრამა ბოსნიური უნივერსიტეტისთვის ბოსნიურად. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

ომის შემდგომი ქონებრივი და საპენსიო საკითხები

ბოსნიური სამართლის ცალკე შრეა ომის შემდგომი კანონმდებლობა, რომელსაც ქართული ანალოგი არ აქვს: ქონების რესტიტუცია, დევნილთა და ლტოლვილთა საბინაო უფლებები, საპენსიო სტაჟის აღიარება ენტიტეტებს შორის, სამხედრო სტაჟი. ბოსნიაში მცხოვრები ან ბოსნიური წარმოშობის პირების საქართველოში წარმოსადგენი დოკუმენტები ზოგჯერ სწორედ ამ კატეგორიაშია: საპენსიო ფონდის ცნობა, სადაც სტაჟი სხვადასხვა ენტიტეტსა და იუგოსლავიის პერიოდს მოიცავს, ქონების დაბრუნების გადაწყვეტილება, საბინაო უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ასეთი დოკუმენტების თარგმანი ისტორიული და სამართლებრივი კონტექსტის განმარტებას მოითხოვს, რომ ქართველმა მიმღებმა, რომელიც ამ სისტემას არ იცნობს, დოკუმენტის შინაარსი და სამართლებრივი ძალა სწორად შეაფასოს.

უძრავი ქონება: zemljišna knjiga და კატასტრი

ბოსნიური უძრავი ქონების სისტემა ავსტრიული ტრადიციის მიწის წიგნზეა (zemljišna knjiga, gruntovnica) აგებული, რომელსაც სასამართლოები აწარმოებენ, და კატასტრზე, რომელსაც ადმინისტრაციული უწყებები. ეს ორი რეესტრი ისტორიულად ერთმანეთს ყოველთვის არ ემთხვევა, და ბოსნიური ქონების დოკუმენტი, ამონაწერი მიწის წიგნიდან (zemljišnoknjižni izvadak), კატასტრის ცნობა (posjedovni list) და ნასყიდობის ნოტარიული აქტი, ქართველი ბანკისთვის ან ნოტარიუსისთვის ამ ორმაგი სისტემის განმარტებას საჭიროებს. ბოსნიაში ქონების მქონე ქართველებისთვის ან ქართული ქონების ბოსნიელი მემკვიდრეებისთვის ეს დოკუმენტები ორივე მიმართულებით ითარგმნება, ხოლო ბოსნიური სამემკვიდრეო პროცედურა (ostavinski postupak), რომელიც სასამართლოში ან ნოტარიუსთან მიმდინარეობს და გადაწყვეტილებით (rješenje o nasljeđivanju) სრულდება, ქართული სამკვიდრო მოწმობის ფუნქციურ ეკვივალენტს იძლევა, რომელიც აპოსტილითა და თარგმანით საქართველოში მიიღება.

შრომითი სამართალი და სოციალური დაცვა

ბოსნიური შრომითი სამართალი ენტიტეტურია: ფედერაციისა და რესპუბლიკა სერბსკას შრომის კანონები ცალ-ცალკე მოქმედებს, მსგავსი, მაგრამ არა იდენტური ნორმებით. ქართველი სპეციალისტის ბოსნიური შრომითი ხელშეკრულება (ugovor o radu), ხელფასის უწყისები, საპენსიო და ჯანმრთელობის დაზღვევის ამონაწერები და სამუშაო სტაჟის ცნობა (potvrda o radnom stažu) საქართველოში სჭირდებათ პენსიის, ბანკის სესხის ან სასამართლო საქმისთვის, ხოლო ქართული შრომითი ისტორია ბოსნიაში სოციალური უფლებების გამოსათვლელად. ბოსნიური შრომითი სამართლის ცნებები, სამუშაო წიგნაკი (radna knjižica, რომელიც ბოსნიაში ბოლო წლებამდე მოქმედებდა და ძველ დოკუმენტებში გვხვდება), კოლექტიური ხელშეკრულება, სამუშაო სტაჟი დაზღვევის სტაჟისგან განსხვავებით, ქართულ სისტემასთან შედარებას მოითხოვს, და თარგმანი ორივე მხარეს ზუსტად უნდა უჩვენებდეს, რომელი ცნება რას ნიშნავს.

ორსვეტიანი დოკუმენტების ტექნიკური მომზადება

ბოსნიურ-ქართული ორენოვანი ხელშეკრულება ცალკე ტექნიკურ ამოცანას წარმოადგენს: მუხლების ნუმერაცია ორივე სვეტში სინქრონულია, დანართები იდენტური სტრუქტურით მზადდება, ხოლო ტერმინოლოგიური თანმიმდევრულობა ავტომატურად მოწმდება. ბოსნიური მხარის მოთხოვნით ხელშეკრულება კონკრეტული ნორმით და, რესპუბლიკა სერბსკას პარტნიორის შემთხვევაში, კირილიცითაც შეიძლება მომზადდეს, რაც ორსვეტიან ფორმატში ტექნიკურ სირთულეს ქმნის და წინასწარ თანხმდება. მზა დოკუმენტი რედაქტირებადი და ხელმოსაწერი ფორმატით გადმოგეცემათ, ნოტარიული დამოწმებით ან მის გარეშე, ხოლო ბოსნიური ნოტარიული ფორმის მოთხოვნის შემთხვევაში (მაგალითად, უძრავი ქონების გარიგებისთვის) ბოსნიელი ნოტარიუსის ფორმატის შესაბამისად.

ვინ თარგმნის და ვინ ამოწმებს

ბოსნიური იურიდიული ტექსტები ითარგმნება მთარგმნელების მიერ, რომლებსაც იურიდიული განათლება ან სამართლებრივი თარგმანის მრავალწლიანი პრაქტიკა აქვთ და ბოსნიური ენტიტეტური სისტემის ლოგიკას იცნობენ. ქართულიდან ბოსნიურად ნათარგმნ ხელშეკრულებას შესაბამისი ნორმის მშობლიური იურიდიული რედაქტორი ამოწმებს. სამედიცინო თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ადარებს კლინიკურ ლოგიკას: შეესაბამება თუ არა დიაგნოზი მკურნალობას, სწორია თუ არა დოზები და ერთეულები, ამოცნობილია თუ არა ბალკანური ბრენდის მედიკამენტები. ორივე ტიპის თარგმანში ცალკე მოწმდება რიცხვები ბოსნიური გამყოფებით, თარიღები, სახელები ორივე ანბანით, JMBG და JIB ნომრები, ბეჭდები, კანონიერ ძალაში შესვლის დათქმა.

სადაზღვევო და სოციალური საქმეები

ბოსნიაში მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება ქართული სადაზღვევო კომპანიისგან, ან საქართველოში მკურნალობის ანაზღაურება ბოსნიური ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდისგან, სამედიცინო და ფინანსური დოკუმენტების ერთობლივ პაკეტს მოითხოვს: გაწერის წერილი, ინვოისები, გადახდის ქვითრები, ექიმის დანიშნულება. ბოსნიური ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდები ენტიტეტური და კანტონურია, და ანაზღაურების წესები ფონდის მიხედვით განსხვავდება, რაც თარგმანში სწორი ფონდის სახელწოდებისა და მისი კომპეტენციის მითითებას მოითხოვს. ეპიკრიზისა და ინვოისის თარგმანი ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს: ყოველი პროცედურა, რომელიც ინვოისშია, გაწერის წერილშიც უნდა ჩანდეს იმავე სახელწოდებით. ბოსნიური სოციალური სისტემის დოკუმენტები, საპენსიო ფონდის ცნობები, შშმ პირის სტატუსის გადაწყვეტილებები, დევნილთა სტატუსის დოკუმენტები, ქართული უწყებისთვის ენტიტეტური სისტემისა და ომის შემდგომი კანონმდებლობის განმარტებით ითარგმნება.

კონფიდენციალურობა და ვადები

იურიდიული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის ხელშეკრულების ფარგლებში მუშავდება; სამედიცინო მონაცემები მხოლოდ კონკრეტულ დოკუმენტზე მომუშავე მთარგმნელისა და რედაქტორისთვის არის ხელმისაწვდომი. სტანდარტული სამედიცინო ცნობა ან მოკლე ხელშეკრულება ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; მრავალგვერდიანი ხელშეკრულება, სასამართლო საქმე, სარეგისტრაციო პაკეტი ან სრული სამედიცინო ისტორია ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე ტიპის დოკუმენტისთვის ხელმისაწვდომია.

ხშირად დასმული კითხვები