თარგმნა თურქმენულიდან ქართულად და ქართულიდან თურქმენულად

თურქმენულ-ქართული თარგმანი ორივე მიმართულებით ერთი ცხოვრებისეული ციკლის ორ ნახევარს ემსახურება: თურქმენულიდან ქართულად თარგმანი თურქმენი სტუდენტის საქართველოში ჩამოსვლისა და ცხოვრების დოკუმენტებს ეხება, ქართულიდან თურქმენულად თარგმანი კი მისი დაბრუნების, ქართული დიპლომის თურქმენეთში წარდგენისა და ორ ქვეყანას შორის დარჩენილი ოჯახური და საქმიანი კავშირების დოკუმენტებს. ამას ემატება კასპიის კორიდორის ბიზნესი და სამედიცინო ტურიზმი, რომლებიც ორივე მიმართულებით ერთდროულად მუშაობენ. ორივე მიმართულებაში მთარგმნელი ორ ანბანსა და სამ ენობრივ ფენას შორის მოძრაობს, ლათინური თურქმენული, კირილიცური საბჭოთა თურქმენული და რუსული, და თითოეული მიმართულება საკუთარ ხაფანგებს შეიცავს. ამ გვერდზე ვხსნით, რას ვითვალისწინებთ თითოეულ მიმართულებაში, ვინ უკვეთავს რომელს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

მიმართულება პირველი: თურქმენულიდან ქართულად

ეს მიმართულება მოცულობით ჭარბობს, და მისი მთავარი წყარო თურქმენი სტუდენტების მრავალწლიანი ნაკადია. საქართველოში თურქმენული დოკუმენტები მოდის: სასკოლო ატესტატები და ნიშნების ფურცლები ჩარიცხვისთვის; დაბადების მოწმობები, პასპორტები, სამედიცინო ცნობები და ნასამართლობის ცნობები ბინადრობის ნებართვისთვის; მშობლების ფინანსური და სამუშაო ცნობები ყოველწლიური განახლებისთვის; თურქმენული უნივერსიტეტების დიპლომები სამაგისტრო პროგრამებზე ჩარიცხვისთვის; ცნობები ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ქორწინებისთვის; ნოტარიული თანხმობები არასრულწლოვნის გამგზავრებაზე. ამას ემატება თურქმენი პაციენტების სამედიცინო დოკუმენტები ქართული კლინიკებისთვის და თურქმენული კომპანიების სატრანზიტო და კომერციული საბუთები ქართველი პარტნიორებისთვის.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

თურქმენული ოფიციალური დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის სამ სირთულეს შეიცავს. პირველი ორი ეპოქაა: თანამედროვე დოკუმენტები ლათინური თურქმენულით, საბჭოთა დოკუმენტები კირილიცური თურქმენულით ან რუსულად, და ერთი ოჯახის პაკეტში ორივე ერთდროულად. მეორე ორენოვნებაა: თურქმენული სახელმწიფო დოკუმენტების დიდი ნაწილი თურქმენულ-რუსულ ორენოვან ფორმატშია, და მთარგმნელმა ორივე ვერსიის შესაბამისობა უნდა შეამოწმოს, რადგან ისინი ზოგჯერ დეტალებში განსხვავდება. მესამე ინსტიტუციური სპეციფიკაა: თურქმენული უწყებების სახელწოდებები (welaýat, etrap ადმინისტრაციული ერთეულები, häkimlik, სახელმწიფო ნოტარიატი, საბჭოთა ZAGS-ის მემკვიდრე სამოქალაქო რეესტრი) ქართულ სისტემაში ეკვივალენტს ნაწილობრივ პოულობს, საბჭოთა საერთო ფესვის გამო, მაგრამ თანამედროვე თურქმენული ნეოლოგიზმები განმარტებას საჭიროებს. მთარგმნელი, რომელიც თურქმენულს თურქულის ცოდნით „მიახლოებით" კითხულობს ან მხოლოდ რუსულს ფლობს, სწორედ ამ ადგილებში ცდება.

თურქმენული დოკუმენტების ფორმა

თურქმენული სახელმწიფო დოკუმენტები სახელმწიფო ემბლემით, ორენოვანი სათაურით და სახელმწიფო უწყების ბეჭდით გაიცემა, ხშირად წინასწარ დაბეჭდილ ფორმებზე, რომლებიც საბჭოთა ფორმების უშუალო მემკვიდრეა. საბჭოთა პერიოდის დოკუმენტები ხელნაწერი ჩანაწერებით, რუსულენოვანი ბეჭდებით და თურქმენეთის სსრ-ს უწყებების სახელწოდებებით მოდის. ქართული თარგმანი ყველა ამ ელემენტს ასახავს: ორენოვნების აღნიშვნით, ბეჭდების ტექსტით, ხელნაწერი ჩანაწერების სრული თარგმანით, საბჭოთა უწყებების სახელწოდებების უცვლელი გადმოტანით და თანამედროვე ეკვივალენტის ფრჩხილებში მითითებით. ლეგალიზაციის ბეჭდები, თურქმენული სამინისტროსი და ქართული საელჩოსი, ცალ-ცალკე აისახება, რომ ქართველმა თანამშრომელმა ჯაჭვის სისრულე დაინახოს.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან თურქმენულად

ეს მიმართულება მოცულობით მცირეა, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული და სამართლებრივად მომთხოვნი. მთავარი შემთხვევა თურქმენი კურსდამთავრებულის ქართული დიპლომია: დიპლომი, დანართი, სასწავლო პროგრამის აღწერა და უნივერსიტეტის სტატუსის დოკუმენტები თურქმენეთის განათლების სამინისტროში აღიარებისთვის, ლეგალიზაციითა და თურქმენული ან რუსული თარგმანით. ამას ემატება: ქართული სამოქალაქო აქტები თურქმენულ-ქართული ოჯახებისთვის; ქართველი მშობლის თანხმობა ბავშვის თურქმენეთში გამგზავრებაზე; ქართული სამედიცინო ეპიკრიზები თურქმენი პაციენტებისთვის; ქართული კომპანიების სატენდერო და კომერციული დოკუმენტები თურქმენი პარტნიორებისთვის; ქართული ბინადრობის და სასწავლო ცნობები თურქმენული უწყებებისთვის.

თურქმენული თუ რუსული: რომელი ენა

თურქმენეთის უწყებები დოკუმენტებს თურქმენულად ითხოვენ, მაგრამ რუსული, საბჭოთა მემკვიდრეობით, ბევრ პროცედურაში ჯერ კიდევ მიიღება, განსაკუთრებით სამედიცინო და ტექნიკურ სფეროებში. ქართული დოკუმენტის თურქმენეთისთვის თარგმნისას ენობრივი ვერსია მიმღები უწყების მიმდინარე მოთხოვნაზეა დამოკიდებული: განათლების სამინისტრო დიპლომის აღიარებისთვის თურქმენულ ვერსიას სულ უფრო ხშირად ითხოვს, სამედიცინო დაწესებულებები რუსულს იღებენ, სახელმწიფო კომპანიები ორივეს. ჩვენ ამ კითხვას შეკვეთის დასაწყისში ვსვამთ, და თუ კლიენტს ორივე ვერსია სჭირდება, თურქმენულ და რუსულ თარგმანს ერთი ნოტარიული აქტით ვამოწმებთ, რაც ლეგალიზაციის ჯაჭვსაც ამარტივებს: ერთი აქტი ერთ ლეგალიზაციას ნიშნავს.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები თურქმენულად ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ თურქმენელი თანამშრომელი მათ საკუთარი სისტემის ლოგიკით ამოიცნოს: „იუსტიციის სახლი" ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი" თურქმენული აკრედიტაციის სისტემის ანალოგად უნდა წარსდგეს, ქართული 100-ქულიანი ან 10-ბალიანი შეფასება თურქმენული 5-ბალიანი სისტემისთვის განმარტებით. თურქმენული ოფიციალური ენა თანამედროვე ნეოლოგიზმებსა და საბჭოთა ტრადიციის ბიუროკრატიულ ფორმულებს აერთიანებს, და ქართული ბიუროკრატიული ტექსტის თურქმენულად თარგმნისას სწორედ ეს რეგისტრი უნდა შენარჩუნდეს. ამისთვის ქართულიდან თურქმენულად თარგმანს თურქმენული მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც ტექსტს თურქმენელი ჩინოვნიკის მოლოდინთან ადარებს.

ორი ანბანი ორივე მიმართულებით

თურქმენული ლათინური ანბანი 1993 წელს შემოვიდა, 1999 წლამდე რამდენჯერმე შეიცვალა და დღეს სპეციალურ ასოებს იყენებს (ä, ç, ž, ň, ö, ş, ü, ý), რომლებიც პასპორტებში ხშირად გამარტივებულად იწერება. საბჭოთა დოკუმენტები კირილიცური თურქმენულითაა, საკუთარი დამატებითი ასოებით. თურქმენულიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელი ორივე ანბანს კითხულობს და თარგმანში აღნიშნავს, რომელი ანბანითა და ეპოქითაა დედანი; ქართულიდან თურქმენულად თარგმნისას თანამედროვე ლათინური ანბანი გამოიყენება სპეციალური ასოებით, ხოლო ქართული სახელი ლათინურით პასპორტის მიხედვით, თურქმენული ორთოგრაფიის გარეშე. რუსული ვერსიის შემთხვევაში ქართული სახელი რუსული სტანდარტული ტრანსლიტერაციით გადადის, და ორივე ფორმა თარგმანში ჩანს.

ტრანსლიტერაცია: მამის სახელი და ერთიანი სქემა

თურქმენული სახელი სამწევრიანია: სახელი, მამის სახელი (-owiç, -owna საბჭოთა ტრადიციით ან ogly, gyzy თურქმენული ტრადიციით) და გვარი, და ქართული სისტემა, რომელიც ერთ სახელსა და ერთ გვარს ელოდება, ამ სტრუქტურას განმარტების გარეშე ვერ იღებს. თურქმენულიდან ქართულად თარგმნისას სრულ სახელს დედნის თანმიმდევრობით ვინარჩუნებთ, ლათინურ ფორმას პასპორტის მიხედვით ვწერთ, დედანს ფრჩხილებში ვინარჩუნებთ, ქართულ ტრანსკრიფციას თურქმენული გამოთქმით ვამატებთ და შენიშვნით ვმიჯნავთ ნაწილებს. ქართულიდან თურქმენულად თარგმნისას ქართული სახელი პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, ხოლო თურქმენული მხარისთვის, რომელიც მამის სახელს ელოდება, ქართული სახელის ორწევრიანობა შენიშვნით განიმარტება. ერთხელ არჩეული ფორმა ორივე მიმართულებით ამ პირის ყველა დოკუმენტში, ატესტატიდან დიპლომამდე და ბავშვის დაბადების მოწმობამდე, უცვლელი რჩება, რაც თურქმენეთში დიპლომის აღიარებისას და ორმაგი რეგისტრაციის შემთხვევებში გადამწყვეტია.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: ციკლის ორი ბოლო

თურქმენული ატესტატი საქართველოში ჩარიცხვისთვის 5-ბალიანი შკალის განმარტებით ითარგმნება, სადაც 5 უმაღლესია და 3 მინიმალური დადებითი; თურქმენული 12-წლიანი სასკოლო სისტემა ქართულს ემთხვევა, მაგრამ საფეხურების სახელწოდებები და ატესტატის ფორმა განსხვავდება. ქართული დიპლომი თურქმენეთში აღიარებისთვის ყველაზე მომთხოვნი დოკუმენტია: თურქმენეთის განათლების სამინისტრო დიპლომს, დანართს, სასწავლო პროგრამის სრულ აღწერას საათობრივი დატვირთვით და უნივერსიტეტის სტატუსის დოკუმენტებს ითხოვს, და საგნების სახელწოდებების თანმიმდევრულობა დანართსა და პროგრამის აღწერას შორის კრიტიკულია. ჩვენ თურქმენი სტუდენტისთვის ატესტატის თარგმანიდან დიპლომის თარგმანამდე ერთ ტერმინოლოგიურ ბაზას ვინარჩუნებთ, რაც ციკლის ორივე ბოლოს ერთმანეთთან შესაბამისობაში ამყოფებს.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

თურქმენული სამედიცინო დოკუმენტები, ეპიკრიზი, გამოკვლევის შედეგები, დანიშნულებები, საბჭოთა სამედიცინო დოკუმენტაციის ტრადიციას მიჰყვება, ხშირად რუსულ ენაზეა ან ორენოვანი, და ქართველი ექიმისთვის, რომელიც იმავე ტრადიციიდან მოდის, სტრუქტურულად გამჭვირვალეა: ლათინური დიაგნოზები, საბჭოთა კლასიფიკაციის კვალი, რომელიც საერთაშორისო კოდებთან ერთად გამოიყენება. მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ცენტრალური აზიის, რუსული და თურქული ბაზრისაა და ქართულ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას საჭიროებს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული კლინიკის ეპიკრიზი თურქმენი პაციენტისთვის თურქმენულად ან რუსულად ითარგმნება, რომ მკურნალობა თურქმენეთში გაგრძელდეს, და თურქმენელი ექიმისთვის, რომელიც საბჭოთა ტრადიციაშია განათლებული, ქართული ეპიკრიზის სტრუქტურა ნაცნობია. ორივე მიმართულებით სამედიცინო თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს.

რიცხვები, თარიღები, ფორმატები

თურქმენული დოკუმენტები თარიღს დღე.თვე.წელი ფორმატით წერს, თვის სახელი თურქმენულად ან რუსულად, საბჭოთა დოკუმენტებში ხშირად სიტყვიერად. ვალუტა მანათია (TMT), და ფინანსურ დოკუმენტებში, მშობლების ცნობებში, საბანკო ამონაწერებში, ვალუტის მითითება უცვლელი რჩება; თურქმენული მანათის ოფიციალური და საბაზრო კურსის სხვაობის გამო ქართული საიმიგრაციო სამსახურისთვის ფინანსური ცნობის თარგმანში თანხა ზუსტად, კონვერტაციის გარეშე გადმოგვაქვს. თურქმენული პასპორტის ნომერი და პირადი ნომერი უცვლელი რჩება. ქართული დოკუმენტების თურქმენულად თარგმნისას თარიღები თურქმენული ფორმატით, რიცხვები თურქმენული გამყოფებით იწერება, ხოლო ქართული პირადი ნომერი 11-ნიშნა ფორმატით, განმარტებით.

კომერციული და სატრანზიტო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

კასპიის კორიდორის ლოგისტიკა თურქმენულ-ქართული კომერციული თარგმანის მთავარი წყაროა: თურქმენული სახელმწიფო კომპანიების ხელშეკრულებები ქართველ ექსპედიტორებთან, სატრანსპორტო ზედნადებები, წარმოშობის სერტიფიკატები, საბაჟო დეკლარაციები, სატენდერო დოკუმენტები. თურქმენული კომერციული დოკუმენტები ხშირად ორენოვანია, თურქმენულ-რუსულად, სამინისტროსა და კონცერნის ბეჭდებით და თურქმენული სპეციფიკური ტერმინოლოგიით, რომელიც რუსული საბჭოთა ტრადიციისა და თანამედროვე ნეოლოგიზმების ნაზავია. ქართული კომპანიების სატენდერო შეთავაზებები თურქმენული სახელმწიფო ტენდერებისთვის თურქმენულად ან რუსულად ითარგმნება, თურქმენული სახელმწიფო შესყიდვების ფორმალური მოთხოვნების გათვალისწინებით, რომლებიც დოკუმენტის სტრუქტურასა და ფორმულირებებზე ზუსტ სტანდარტს აწესებს. ორსვეტიან ხელშეკრულებაში ენობრივი უპირატესობის მუხლი განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება, ხოლო იურისდიქციისა და გამოსაყენებელი სამართლის მუხლი თურქმენული სახელმწიფო კომპანიების შემთხვევაში ხშირად თურქმენულ სასამართლოს მიუთითებს, რაც ქართველი მხარისთვის სამართლებრივ კონსულტაციას მოითხოვს.

რატომ არ არის მიმართულება „უბრალოდ შებრუნება"

გავრცელებული წარმოდგენაა, რომ თუ მთარგმნელს ერთი მიმართულებით კარგად შეუძლია, მეორეც ავტომატურად გამოუვა. თურქმენულთან ეს ნაწილობრივ მართალია, რადგან სტუდენტის სრული ციკლი ერთი მთარგმნელის ხელში უკეთ მუშაობს, მაგრამ რედაქტირების ეტაპი ორივე მიმართულებაზე განსხვავებულია. თურქმენულიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელს ორი ეპოქის, ორი ანბანისა და ორენოვანი დოკუმენტების ცოდნა სჭირდება, რომ ქართველ თანამშრომელს უცხო სისტემა სწორად აუხსნას, და ქართული იურიდიული ენის რედაქტორი ტექსტს ქართული ბიუროკრატიული ლოგიკით ამოწმებს; ქართულიდან თურქმენულად თარგმნისას კი თურქმენული ოფიციალური რეგისტრის ბუნებრივი ფლობა, რომ ტექსტი თურქმენელმა ჩინოვნიკმა „მშობლიურად" წაიკითხოს და თურქმენეთის სამინისტროს ფორმალური მოთხოვნები დააკმაყოფილოს, და თურქმენული მშობლიური რედაქტორი სწორედ ამას ამოწმებს. ორივე მიმართულებაზე ცალკე რედაქტორები მუშაობენ.

პირადი კორესპონდენცია და სწრაფი თარგმანი

ორივე მიმართულებით არსებობს ტექსტების ჯგუფი, რომელსაც დამოწმება არ სჭირდება, სიჩქარე კი სასიცოცხლოდ: თურქმენი სტუდენტის მიერ მიღებული ქართული უნივერსიტეტის ბრძანება ან საიმიგრაციო სამსახურის შეტყობინება, თურქმენული უწყების წერილი ოჯახისგან, თურქმენი პარტნიორის ელექტრონული წერილი გადაუდებელ სატრანზიტო საკითხზე, ქართული კლინიკის რეკომენდაცია თურქმენი პაციენტისთვის. ასეთი ტექსტებისთვის გვაქვს ექსპრეს ფორმატი დამოწმების გარეშე, სადაც მოკლე ტექსტი რამდენიმე საათში ბრუნდება ელექტრონულად, ორივე მიმართულებით ერთნაირად სწრაფად. სიჩქარე ხარისხს არ ეწირება: ექსპრეს თარგმანსაც იგივე მთარგმნელები ასრულებენ, უბრალოდ ფორმალური რედაქტირების ეტაპი მოკლდება.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• თურქმენულიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: თურქმენული ლეგალიზაცია (საგარეო საქმეთა სამინისტრო და საქართველოს საელჩო აშხაბადში) + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი
• თურქმენულიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ქართულიდან თურქმენულად, თურქმენული უწყებისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + საგარეო საქმეთა სამინისტრო + თურქმენეთის დიპლომატიური წარმომადგენლობა
• ქართულიდან თურქმენულად, პარტნიორისთვის ან პაციენტისთვის: სააგენტოს დამოწმება ან დამოწმების გარეშე
• თურქმენული და რუსული ვერსია ერთდროულად: ერთი ნოტარიული აქტით, რაც ლეგალიზაციასაც ამარტივებს

ხარისხის კონტროლი ორივე მიმართულებით

ყოველი თურქმენულ-ქართული თარგმანი სამ ფილტრს გადის. პირველი ენობრივი რედაქტირებაა, სადაც სამიზნე ენის მშობლიური ან პროფესიული მცოდნე ტექსტის ბუნებრიობას ამოწმებს, თურქმენული ტექსტის შემთხვევაში ოფიციალური რეგისტრის დაცვით. მეორე ფორმალური შედარებაა დედანთან: სახელები ორივე ანბანით და პასპორტთან, მამის სახელის სისტემა, თარიღები, ბეჭდები, ორენოვანი ვერსიების შესაბამისობა, ლეგალიზაციის ბეჭდები, საბჭოთა უწყებების სახელწოდებები თანამედროვე ეკვივალენტებით. მესამე დარგობრივი შემოწმებაა, სადაც იურიდიულ ტექსტს პოსტსაბჭოთა სამართლის მცოდნე იურისტი-რედაქტორი, სამედიცინოს სამედიცინო რედაქტორი, საგანმანათლებლო პაკეტს კი აღიარების პროცედურების მცოდნე რედაქტორი ადარებს. ეს სამსაფეხურიანი პროცესი სწორედ იმ შეცდომებს იჭერს, რომლებიც თურქულის ან მხოლოდ რუსულის ცოდნით თურქმენულის „მიახლოებით" წაკითხვისას ჩნდება.

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებასა და მიმღებს, ჩვენ ვაფასებთ, ვურჩევთ ენობრივ ვერსიას და ვიწყებთ. თარგმანი და ნოტარიული დამოწმება ორივე მიმართულებით 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით სწრაფად; ლეგალიზაციის ჯაჭვი კვირებს მოითხოვს, და თურქმენეთის მიმართულებით დოკუმენტების მომზადება წინასწარ უნდა დაიგეგმოს. სტუდენტური ჯგუფებისთვის ჯგუფური ფორმატი მოქმედებს. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, თუ დოკუმენტი კონკრეტული პროცედურისთვისაა, ამ პროცედურის დასახელებას, რათა ტერმინოლოგია, ენობრივი ვერსია და დამოწმების ფორმა ზუსტად მოვარგოთ.

ხშირად დასმული კითხვები