თურქმენული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

თურქმენული იურიდიული და სამედიცინო ტექსტი ქართველი სპეციალისტისთვის ერთდროულად ნაცნობი და უცხოა: ნაცნობი, რადგან ორივე სისტემა საბჭოთა სამართლისა და საბჭოთა მედიცინის საერთო ფესვიდან მოდის, ერთნაირი დოკუმენტების სტრუქტურით, ერთნაირი ნოტარიული ლოგიკით და ერთნაირი ლათინური დიაგნოზებით; უცხო, რადგან თურქმენეთი დამოუკიდებლობის შემდეგ საკუთარი, ხშირად უნიკალური გზით წავიდა, სახელმწიფო ნოტარიატით, ორმაგი მოქალაქეობის აკრძალვით, უცხოური დიპლომების აღიარების მკაცრი წესებით, სახელმწიფო კომპანიების დომინირებით ეკონომიკაში და ენობრივი პოლიტიკით, რომელიც რუსულს თანდათან თურქმენულით ცვლის. ამ გვერდზე აღწერილია, როგორ ვთარგმნით ხელშეკრულებებს, სასამართლო და ნოტარიულ დოკუმენტებს, კორპორატიულ და სატენდერო საბუთებსა და სამედიცინო ჩანაწერებს თურქმენულ-ქართულ წყვილში, რომელი ცნებები მოითხოვს განმარტებას და არა თარგმანს, და ვინ ამოწმებს შედეგს.

თურქმენული სამართალი ქართველი იურისტისთვის: საერთო ფესვი, სხვა ხე

თურქმენეთის სამოქალაქო კოდექსი 1998 წლისაა და, ქართული სამოქალაქო კოდექსის მსგავსად, გერმანული მოდელის გავლენით, პოსტსაბჭოთა რეფორმის ფარგლებში დაიწერა; ორივე კოდექსი საერთო სამართლებრივ ენას იზიარებს, და ხელშეკრულების, ვალდებულების, საკუთრებისა და დელიქტის ბაზისურ დონეზე თარგმანი შედარებით პირდაპირია. განსხვავებები ინსტიტუციურ დონეზე იწყება. ნოტარიატი თურქმენეთში სახელმწიფოა, იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში, ქართული კერძო ნოტარიატისგან განსხვავებით, თუმცა ფუნქციურად ორივე ლათინური ტიპისაა. ეკონომიკაში სახელმწიფო კომპანიები და კონცერნები დომინირებენ, და კომერციული ხელშეკრულება თურქმენ პარტნიორთან ხშირად სახელმწიფო სუბიექტთან ხელშეკრულებაა, საკუთარი ფორმალური მოთხოვნებით. მოქალაქეობის სამართალი ორმაგ მოქალაქეობას არ ცნობს, რაც თურქმენულ-ქართული ოჯახებისთვის სამართლებრივ კონსულტაციას მოითხოვს. სასამართლო სისტემა ეტრაპის (რაიონის), ველაიათის (რეგიონის) და უზენაესი სასამართლოს სამ საფეხურს მოიცავს, საბჭოთა სტრუქტურის მემკვიდრეობით.

თურქმენული სამართლებრივი ტექსტი დღეს თურქმენულად იწერება, მაგრამ ტერმინოლოგია საბჭოთა რუსული სამართლებრივი ენის კალკებსა და დამოუკიდებლობის შემდგომ ნეოლოგიზმებს აერთიანებს, და ბევრი დოკუმენტი ორენოვანია. თურქმენულიდან ქართულად თარგმნისას ორივე ვერსიის შესაბამისობას ვამოწმებთ, ხოლო ტერმინოლოგიას ქართული სამართლის ზუსტი ეკვივალენტებით გადმოვიტანთ, რაც საერთო საბჭოთა ფესვის გამო ბევრ შემთხვევაში პირდაპირია.

ხელშეკრულებები თურქმენ პარტნიორებთან

თურქმენულ-ქართული კომერციული ურთიერთობა კასპიის კორიდორის ლოგისტიკაზე, ენერგეტიკულ და სამშენებლო პროექტებზე, ტექსტილისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ვაჭრობაზეა კონცენტრირებული, და ხელშეკრულებების ყველაზე გავრცელებული ტიპები:

• სატრანზიტო და საექსპედიტორო ხელშეკრულებები თურქმენულ სახელმწიფო კომპანიებსა და ქართულ ლოგისტიკურ ოპერატორებს შორის
• მიწოდების ხელშეკრულებები თურქმენული ნავთობპროდუქტების, სასუქებისა და ტექსტილისთვის
• სამშენებლო და საინჟინრო კონტრაქტები თურქმენულ სახელმწიფო პროექტებში ქართული კომპანიების მონაწილეობით
• სატენდერო დოკუმენტები თურქმენული სახელმწიფო შესყიდვებისთვის
• დისტრიბუციის ხელშეკრულებები ქართული ღვინისა და სასურსათო პროდუქციისთვის
• შრომითი ხელშეკრულებები ქართველი სპეციალისტებისთვის თურქმენულ პროექტებში

თურქმენული სახელმწიფო კომპანიების ხელშეკრულებები ფორმალურ სტანდარტს მიჰყვება, რომელიც საბჭოთა სახელმწიფო ხელშეკრულების ტრადიციიდან მოდის: დეტალური რეკვიზიტები, სამინისტროს დამტკიცების მითითება, ვალუტისა და გადახდის პირობების მკაცრი ფორმულირებები, თურქმენული სასამართლოს ან საარბიტრაჟო სასამართლოს იურისდიქცია. ორსვეტიან ხელშეკრულებაში ენობრივი უპირატესობის მუხლი განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება, ხოლო ვალუტის მუხლი, თურქმენული მანათის ოფიციალური და საბაზრო კურსის სხვაობის გამო, ქართველი მხარისთვის სამართლებრივ კონსულტაციას მოითხოვს, რომელსაც თარგმანი ვერ შეცვლის, მაგრამ განმარტებითი შენიშვნით შეუძლია მიუთითოს.

სატენდერო დოკუმენტები: თურქმენული სახელმწიფო შესყიდვები

თურქმენული სახელმწიფო ტენდერები, ენერგეტიკაში, მშენებლობაში, ინფრასტრუქტურაში, ქართული კომპანიებისთვის კორიდორის განვითარებასთან ერთად სულ უფრო ხელმისაწვდომი ხდება, და სატენდერო პაკეტი იურიდიული თარგმანის ცალკე კატეგორიაა: სატენდერო წინადადება, კომპანიის სარეგისტრაციო დოკუმენტები, ფინანსური ანგარიშგება, გამოცდილების დამადასტურებელი ცნობები, ტექნიკური შეთავაზება, საბანკო გარანტია. თურქმენული სახელმწიფო შესყიდვების სისტემა დოკუმენტების სტრუქტურასა და ფორმულირებებზე ზუსტ სტანდარტს აწესებს, და ფორმალური შეუსაბამობა წინადადების უარყოფის მიზეზი ხდება. სატენდერო პაკეტს თურქმენულად ან რუსულად ვთარგმნით ერთი ტერმინოლოგიური ბაზით, ნოტარიული დამოწმებითა და ლეგალიზაციით, და კომპანიის სახელწოდება, სამართლებრივი ფორმა და პირთა თანამდებობები ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ჩაიწერება. ტექნიკური შეთავაზების თურქმენული ვერსია საბჭოთა სტანდარტების (ГОСТ) ტერმინოლოგიას იყენებს, რომელსაც თურქმენული ტექნიკური ენა დღემდე ინარჩუნებს.

ნოტარიული აქტები და ოჯახური სამართალი

თურქმენული სახელმწიფო ნოტარიუსის აქტი, მინდობილობა (ynanç haty), თანხმობა არასრულწლოვნის გამგზავრებაზე, სამკვიდრო მოწმობა, ნასყიდობა, ქართველი მიმღებისთვის სტრუქტურულად გასაგებია, რადგან ორივე სისტემა საბჭოთა ნოტარიული ტრადიციიდან მოდის: აქტის ფორმა, ნოტარიუსის დადასტურების ფორმულა, რეესტრის ნომერი, ბეჭედი, ყველაფერი ქართულ ნოტარიულ პრაქტიკას ჰგავს, და ნოტარიული ტერმინოლოგია ქართული ნოტარიული ენის ზუსტი ეკვივალენტებით გადმოგვაქვს. ოჯახური სამართლის დოკუმენტები, ქორწინება, განქორწინება, ალიმენტი, მშობლის უფლებები, თურქმენული საოჯახო კოდექსის ცნებებით იწერება, რომლებიც ქართული საოჯახო სამართლის ცნებებს საერთო ფესვის გამო ახლოსაა. თურქმენულ-ქართული ოჯახებისთვის ცალკე თემაა მოქალაქეობა: თურქმენეთი ორმაგ მოქალაქეობას არ ცნობს, და ბავშვის მოქალაქეობის საკითხი, თურქმენული მოქალაქეობის შენარჩუნება ან უარყოფა, თურქმენულ საკონსულოსთან კონსულტაციას მოითხოვს, რომელსაც თარგმანი ვერ შეცვლის, მაგრამ დოკუმენტების სწორი მომზადებით შეუძლია გაამარტივოს.

სასამართლო დოკუმენტები

თურქმენული სასამართლო გადაწყვეტილებები (kazyýetiň karary) საქართველოში აღიარებისთვის იშვიათად, მაგრამ მოდის, ძირითადად საოჯახო საქმეებში: განქორწინება, ალიმენტი, მშობლის უფლებები, ზოგჯერ ქონებრივი დავები. თურქმენული სასამართლო დოკუმენტის სტრუქტურა ქართველი იურისტისთვის ამოსაცნობია, საბჭოთა საპროცესო ტრადიციის გამო, და საპროცესო ტერმინოლოგია ქართული საპროცესო სამართლის ეკვივალენტებით გადმოგვაქვს. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა აღიარებისთვის გადამწყვეტია, და თურქმენული სასამართლო მას ცალკე დათქმით ადასტურებს, რომელიც თარგმანში სრულად აისახება. ქართული სასამართლო დოკუმენტები თურქმენეთში აღიარებისთვის თურქმენულად ან რუსულად ითარგმნება ლეგალიზაციით, და ორ ქვეყანას შორის სამართლებრივი დახმარების ჩარჩო ამ პროცედურას განსაზღვრავს, რაზეც იურისტთან კონსულტაციას გირჩევთ.

სამედიცინო თარგმანი: საბჭოთა ტრადიცია ორივე მხარეს

თურქმენული სამედიცინო სისტემა საბჭოთა მედიცინის ტრადიციაზეა აგებული, ქართულის მსგავსად, და ეს სამედიცინო თარგმანს ორივე მიმართულებით ამარტივებს: ეპიკრიზის სტრუქტურა, ლათინური დიაგნოზები, საბჭოთა კლასიფიკაციის კვალი, რომელიც საერთაშორისო კოდებთან ერთად გამოიყენება, ანალიზების ფორმები, ყველაფერი ქართველი ექიმისთვის ნაცნობია. თურქმენი პაციენტები ქართულ კლინიკებში კარდიოლოგიური, ონკოლოგიური, რეპროდუქციული, ორთოპედიული და სტომატოლოგიური მკურნალობისთვის მოდიან, ხშირად თურქეთის ალტერნატივად, და მათი თურქმენული სამედიცინო ისტორია, ხშირად რუსულ ენაზე ან ორენოვანი, ქართველი ექიმისთვის ითარგმნება. თურქმენი სტუდენტების სამედიცინო საჭიროებები, ბინადრობის სამედიცინო ცნობა, კლინიკებში მკურნალობა, სადაზღვევო საქმეები, რეგულარულ ნაკადს ქმნის. საპირისპირო მიმართულებით ქართული კლინიკის ეპიკრიზი თურქმენი პაციენტისთვის თურქმენულად ან რუსულად ითარგმნება, რომ მკურნალობა თურქმენეთში გაგრძელდეს, და თურქმენელი ექიმისთვის, რომელიც იმავე ტრადიციაშია განათლებული, ქართული ეპიკრიზი ნაცნობი ფორმატია.

თურქმენული სამედიცინო დოკუმენტების თავისებურებები

თურქმენული სამედიცინო ტერმინოლოგია რუსული საბჭოთა სამედიცინო ენის კალკებსა და თანამედროვე თურქმენულ ნეოლოგიზმებს აერთიანებს, და ერთი და იგივე დიაგნოზი ორენოვან დოკუმენტში რუსულად სტანდარტული ტერმინით, თურქმენულად კი ახალი, ზოგჯერ არასტაბილური ტერმინით შეიძლება იყოს ჩაწერილი; თარგმანში ლათინურ დიაგნოზსა და საერთაშორისო კოდს ვეყრდნობით, რომელიც ორივე ვერსიაში ერთნაირია. მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ცენტრალური აზიის, რუსული, თურქული და ინდური ბაზრისაა და საქართველოში ხშირად უცნობია; თარგმანში ბრენდს ვინარჩუნებთ და ფრჩხილებში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას ვამატებთ. ლაბორატორიული მაჩვენებლების ერთეულები ზოგჯერ საბჭოთა სისტემისაა და საერთაშორისო სისტემისგან განსხვავდება, რაც თარგმანში ერთეულის უცვლელად შენარჩუნებასა და, საჭიროებისას, განმარტებას მოითხოვს.

სამედიცინო განათლების დოკუმენტები: სტუდენტიდან ექიმამდე

თურქმენი სტუდენტების დიდი ნაწილი საქართველოში სამედიცინო პროგრამებზე სწავლობს, და მათი ქართული სამედიცინო დიპლომი თურქმენეთში აღიარებისთვის ყველაზე მომთხოვნი დოკუმენტური პაკეტია: დიპლომი, დანართი, სასწავლო პროგრამის სრული აღწერა საათობრივი დატვირთვით კლინიკური დისციპლინების მითითებით, კლინიკური პრაქტიკის ცნობები, უნივერსიტეტის აკრედიტაციისა და პროგრამის სტატუსის დოკუმენტები, ყველა ლეგალიზაციითა და თურქმენული ან რუსული თარგმანით. თურქმენეთის განათლების სამინისტრო და ჯანდაცვის სამინისტრო სამედიცინო დიპლომს განსაკუთრებული სიმკაცრით ამოწმებს, პროგრამის თურქმენულ სამედიცინო სტანდარტებთან შესაბამისობის კრიტერიუმებით, და საგნების სახელწოდებების თანმიმდევრულობა დანართსა და პროგრამის აღწერას შორის კრიტიკულია. ჩვენ თურქმენი სამედიცინო კურსდამთავრებულებისთვის ამ პაკეტს ერთი ტერმინოლოგიური ბაზით ვამზადებთ, რომელიც სამედიცინო დისციპლინების თურქმენულ და რუსულ სახელწოდებებს თურქმენული სამედიცინო განათლების სტანდარტის მიხედვით იყენებს.

შრომითი და სოციალური დოკუმენტები

ქართველი სპეციალისტების თურქმენულ პროექტებში დასაქმება და თურქმენი მოქალაქეების საქართველოში მუშაობა შრომითი დოკუმენტების ორმხრივ ნაკადს ქმნის: შრომითი ხელშეკრულებები, სამუშაო სტაჟის ცნობები, ხელფასის ცნობები, საპენსიო დოკუმენტები. თურქმენული შრომითი სამართალი საბჭოთა შრომის კოდექსის ტრადიციიდან მოდის, სამუშაო წიგნაკით (zähmet depderçesi), რომელიც თურქმენეთში დღემდე მოქმედებს და ქართული სისტემისთვის უკვე ისტორიული ცნებაა, სავალდებულო შვებულებით, სოციალური დაზღვევის სახელმწიფო სისტემით. ეს დოკუმენტები საქართველოში სჭირდებათ პენსიის, ბანკის სესხის ან სასამართლო საქმისთვის, ხოლო ქართული შრომითი ისტორია თურქმენეთში საპენსიო სტაჟის გამოსათვლელად, სადაც სამუშაო წიგნაკის არარსებობა ქართული სისტემაში განმარტებას საჭიროებს. ორივე მიმართულებით თარგმანი ორივე მხარეს ზუსტად უნდა უჩვენებდეს, რომელი ცნება რას ნიშნავს.

უძრავი ქონება და მემკვიდრეობა ორ ქვეყანას შორის

თურქმენეთში მცხოვრები ქართველების ან თურქმენული წარმოშობის საქართველოს მოქალაქეების ქონებრივი და სამემკვიდრეო საქმეები დოკუმენტების ორმხრივ ნაკადს ქმნის: თურქმენული ქონების დოკუმენტები ქართული სამკვიდრო საქმისთვის, ქართული საჯარო რეესტრის ამონაწერი თურქმენული ნოტარიუსისთვის, სამკვიდრო მოწმობები ორივე მიმართულებით. თურქმენული უძრავი ქონების სისტემა სახელმწიფო რეგისტრაციაზეა აგებული, საბჭოთა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მემკვიდრეობით, და ქონების დოკუმენტები (საკუთრების მოწმობა, ტექნიკური პასპორტი, მიწის ნაკვეთის სარგებლობის უფლება, რადგან თურქმენეთში მიწა სახელმწიფო საკუთრებაშია) ქართველი ნოტარიუსისთვის ამ სისტემის განმარტებით ითარგმნება. თურქმენული სამკვიდრო მოწმობა სახელმწიფო ნოტარიუსისგან ქართული სამკვიდრო მოწმობის ფუნქციურ ეკვივალენტს წარმოადგენს, და ლეგალიზაციითა და თარგმანით საქართველოში მიიღება. ორივე მიმართულებით ერთი და იმავე ქონების, პირისა და წილის აღწერა ყველა დოკუმენტში ერთნაირი უნდა იყოს, და ამისთვის საქმის დონეზე ტერმინთა ბაზას ვქმნით.

ორსვეტიანი დოკუმენტების ტექნიკური მომზადება

თურქმენულ-ქართული ორენოვანი ხელშეკრულება ცალკე ტექნიკურ ამოცანას წარმოადგენს: მუხლების ნუმერაცია ორივე სვეტში სინქრონულია, დანართები იდენტური სტრუქტურით მზადდება, ხოლო ტერმინოლოგიური თანმიმდევრულობა ავტომატურად მოწმდება. თურქმენული სახელმწიფო კომპანიების მოთხოვნით ხელშეკრულება სამენოვანიც შეიძლება იყოს, ქართული, თურქმენული და რუსული, სადაც რუსული ვერსია სამუშაო ტექსტად გამოიყენება, ხოლო თურქმენული და ქართული შესაბამისი სასამართლოებისთვისაა; ეს ფორმატი ტექნიკურად უფრო რთულია და წინასწარ თანხმდება. მზა დოკუმენტი რედაქტირებადი და ხელმოსაწერი ფორმატით გადმოგეცემათ, ნოტარიული დამოწმებით ან მის გარეშე, ხოლო თურქმენული სახელმწიფო კომპანიების ხელმოწერის ბლოკის ფორმალური მოთხოვნები (თანამდებობა, ბეჭედი, სამინისტროს დამტკიცების მითითება) ქართული ხელმოწერის ბლოკთან შესაბამისობაში მზადდება.

სადაზღვევო და სოციალური საქმეები

თურქმენი პაციენტების საქართველოში მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება, თურქმენული სახელმწიფო ან სადაზღვევო სისტემისგან, სამედიცინო და ფინანსური დოკუმენტების ერთობლივ პაკეტს მოითხოვს: ეპიკრიზი, ინვოისები, გადახდის ქვითრები, ექიმის დანიშნულება, ყველა თურქმენულად ან რუსულად, ნოტარიული დამოწმებითა და ლეგალიზაციით, რადგან თურქმენული უწყება უცხოურ დოკუმენტს ლეგალიზაციის გარეშე არ იღებს. ეპიკრიზისა და ინვოისის თარგმანი ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს: ყოველი პროცედურა, რომელიც ინვოისშია, ეპიკრიზშიც უნდა ჩანდეს იმავე სახელწოდებით. საპირისპირო მიმართულებით თურქმენი სტუდენტების სადაზღვევო საქმეები საქართველოში თურქმენული სამედიცინო ისტორიის ქართულ თარგმანს მოითხოვს, ხოლო თურქმენული სოციალური სისტემის დოკუმენტები, საპენსიო და შეღავათების ცნობები, ქართული უწყებისთვის საბჭოთა ტრადიციის ცნებების განმარტებით ითარგმნება.

ვინ თარგმნის და ვინ ამოწმებს

თურქმენული იურიდიული ტექსტები ითარგმნება მთარგმნელების მიერ, რომლებსაც იურიდიული განათლება ან სამართლებრივი თარგმანის მრავალწლიანი პრაქტიკა აქვთ და პოსტსაბჭოთა სამართლებრივი სისტემების საერთო ლოგიკასა და თურქმენულ სპეციფიკას იცნობენ. ქართულიდან თურქმენულად ნათარგმნ ხელშეკრულებას თურქმენული მშობლიური ენის მქონე იურიდიული რედაქტორი ამოწმებს. სამედიცინო თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ადარებს კლინიკურ ლოგიკას: შეესაბამება თუ არა დიაგნოზი მკურნალობას, სწორია თუ არა დოზები და ერთეულები, ამოცნობილია თუ არა ცენტრალური აზიის ბაზრის მედიკამენტები. ორივე ტიპის თარგმანში ცალკე მოწმდება რიცხვები, თარიღები, სახელები ორივე ანბანით და პასპორტთან, მამის სახელის სისტემა, ბეჭდები, ორენოვანი ვერსიების შესაბამისობა და ლეგალიზაციის ბეჭდები.

კონფიდენციალურობა და ვადები

იურიდიული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის ხელშეკრულების ფარგლებში მუშავდება; სამედიცინო მონაცემები მხოლოდ კონკრეტულ დოკუმენტზე მომუშავე მთარგმნელისა და რედაქტორისთვის არის ხელმისაწვდომი. სტანდარტული სამედიცინო ცნობა ან მოკლე ხელშეკრულება 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით სწრაფად; სატენდერო პაკეტი, სასამართლო საქმე, სამედიცინო დიპლომის აღიარების პაკეტი ან სრული სამედიცინო ისტორია ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. ნოტარიული დამოწმება და ლეგალიზაცია ორივე ტიპის დოკუმენტისთვის ხელმისაწვდომია.

ხშირად დასმული კითხვები