ტაჯიკური ენის თარჯიმანი თბილისში

ტაჯიკური ენა საქართველოში იშვიათი, მაგრამ სულ უფრო მოთხოვნადი მიმართულებაა: ტაჯიკი სტუდენტები ქართულ უნივერსიტეტებში, სატვირთო მანქანების მძღოლები, რომლებიც შუა აზიიდან თურქეთისა და ევროპისკენ საქართველოს გავლით მოძრაობენ, ტაჯიკ-ქართული ოჯახები, სპორტსმენები, სამშენებლო სექტორში დასაქმებული მუშახელი და ტაჯიკეთის ბაზარზე შემავალი ქართული ღვინისა და საკვების ექსპორტიორები ტაჯიკურენოვან დოკუმენტს ქართველი ნოტარიუსის, ბანკისა და უწყებების სამუშაო მასალად აქცევენ. ამავე დროს ტაჯიკურს ისეთი თავისებურებები აქვს, რომლებიც სხვა ენებთან შედარებით უფრო ხშირად ხდება დოკუმენტის უარყოფის მიზეზი: სპარსული ენა კირილიცის ანბანით, სახელების დერუსიფიკაცია, რომელმაც ერთი ადამიანის დოკუმენტებში გვარის ორი ფორმა დატოვა, ორენოვნება რუსულთან, აპოსტილის შედარებით ახალი სისტემა და ის ფაქტი, რომ ტაჯიკეთსა და საქართველოს შორის რეზიდენტი საელჩოები არ არსებობს. ამ გვერდზე ამ ყველაფერს დეტალურად განვმარტავთ.

სპარსული ენა კირილიცის ანბანით

ტაჯიკური ირანულ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნება და ირანის სპარსულსა და ავღანეთის დარისთან ერთი ენობრივი კონტინუუმია, მაგრამ 1940 წლიდან კირილიცის ანბანით იწერება, ექვსი დამატებითი ასოთი: Ғ, Ӣ, Қ, Ӯ, Ҳ, Ҷ. ეს ნიშნავს, რომ სპარსული ენის მთარგმნელს, რომელიც არაბულ-სპარსულ დამწერლობას კითხულობს, ტაჯიკური დოკუმენტი ცალკე უნარს სთხოვს: ის უნდა კითხულობდეს კირილიცას, იცნობდეს საბჭოთა ადმინისტრაციულ ტერმინოლოგიას, რომელიც ირანულ სპარსულში არ არსებობს, და ტაჯიკურის ფონეტიკურ თავისებურებებს (მაგალითად, სპარსული „ā“ ტაჯიკურში „о“-დ იწერება: Теҳрон, Душанбе). ჩვენი ტაჯიკური ენის მთარგმნელები სწორედ ტაჯიკურზე არიან რეგისტრირებული ნოტარიუსთან, სპარსულის ცოდნა კი კლასიკური ლექსიკის, ლიტერატურული ფორმულებისა და რელიგიური ტერმინოლოგიის გასაგებად ეხმარებათ.

სახელების დერუსიფიკაცია: ერთი ადამიანი, ორი გვარი

2007 წელს ტაჯიკეთის პრეზიდენტმა საკუთარი გვარიდან რუსული „-ов“ დაბოლოება მოხსნა, რასაც მასობრივი დერუსიფიკაცია მოჰყვა; 2016 წლიდან კანონი ეთნიკურად ტაჯიკ ახალშობილებს რუსული სუფიქსების (-ов/-ова, -ович/-овна) მინიჭებას კრძალავს და ტაჯიკურ ფორმებს (-зода, -пур, -иён, -ӣ, ან სუფიქსის გარეშე) ითვალისწინებს. შედეგი თარგმანისთვის კონკრეტულია: ერთი ადამიანის დაბადების მოწმობაში „Раҳмонов“ წერია, ახალ პასპორტში „Раҳмон“ ან „Раҳмонзода“, დიპლომში ერთი ფორმა, ქორწინების მოწმობაში მეორე. ერთი ოჯახის წევრები სხვადასხვა მოდელით შეიძლება იყვნენ ჩაწერილი. ქართულ თარგმანში თითოეულ დოკუმენტში იმ ფორმას ვინარჩუნებთ, რომელიც მასშია, ტრანსკრიფციისას მოქმედი პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს ვეყრდნობით, ხოლო პაკეტს ვურთავთ მთარგმნელის შენიშვნას ფორმების იდენტურობის შესახებ. თუ ქართული უწყება ამას საკმარისად არ ჩათვლის, ტაჯიკეთის სამოქალაქო აქტების ორგანო გვარის შეცვლის ცნობას გასცემს, რომელსაც ასევე ვთარგმნით.

ორენოვნება რუსულთან და ტაჯიკურის გაძლიერება

ტაჯიკეთის 2009 წლის ენის კანონით სახელმწიფო ენა ტაჯიკურია, საქმისწარმოება მასზე მიმდინარეობს, რუსული კი ეთნიკური ურთიერთობის ენის სტატუსით გამოიყენება. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ 2010 წლამდე გაცემული დოკუმენტები ხშირად რუსულადაა ან ორენოვანი, ახალი დოკუმენტები კი უპირატესად ტაჯიკურად, ბლანკის ველები ტაჯიკურად და ჩანაწერი ხან ტაჯიკურად, ხან რუსულად. საბჭოთა პერიოდის მოწმობები რუსული ბლანკით და ხელნაწერით არის. ამიტომ ტაჯიკური დოკუმენტის მთარგმნელს ორივე ენა უნდა ესმოდეს და ნოტარიუსთან ორივეზე უნდა იყოს რეგისტრირებული; დამოწმების ჩანაწერში ორივე საწყისი ენა ფიგურირებს.

რომელი დოკუმენტები მოდის ტაჯიკეთიდან

• პასპორტი (შინოснома), საზღვარგარეთის პასპორტი და პირადობის ბარათი
• დაბადების მოწმობა (шаҳодатнома дар бораи таваллуд), ქორწინების (шаҳодатномаи никоҳ) და განქორწინების მოწმობა
• ატესტატი საშუალო განათლების შესახებ, დიპლომი დანართით, ცნობა სწავლის შესახებ
• ცნობა ნასამართლობის შესახებ შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან
• ცნობა ოჯახური მდგომარეობის, ოჯახის შემადგენლობისა და საცხოვრებელი ადგილის შესახებ (маълумотнома)
• ҶДММ-ის (შპს-ის) სარეგისტრაციო მოწმობა, წესდება, ამონაწერი, ინდივიდუალური მეწარმის პატენტი
• სანოტარო მინდობილობა (ваколатнома), სასამართლო გადაწყვეტილებები
• სამედიცინო ცნობა, ვაქცინაციის ბარათი, ეპიკრიზი
• მართვის მოწმობა, ავტომობილის ტექპასპორტი, სატრანსპორტო დოკუმენტები (CMR, ზედნადები)

ტაჯიკეთი ჰააგის კონვენციაში: 2015 წლიდან

ტაჯიკეთი აპოსტილის კონვენციას 2015 წლის ოქტომბრიდან შეუერთდა, რაც შუა აზიის ქვეყნებს შორის ერთ-ერთი ბოლო შემთხვევაა. მანამდე ტაჯიკური დოკუმენტი საქართველოსთვის ან მინსკის კონვენციაზე დაყრდნობით მიიღებოდა, ან საკონსულო ლეგალიზაციას გადიოდა, რაც რეზიდენტი საელჩოების არარსებობის გამო რთული იყო. დღეს აპოსტილი სტანდარტული და ერთადერთი რეალისტური გზაა: ტაჯიკეთში მას იუსტიციის სამინისტრო (სამოქალაქო აქტები, სანოტარო დოკუმენტები), განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო (განათლების დოკუმენტები) და საგარეო საქმეთა სამინისტრო (სხვა დოკუმენტები) გასცემს, საქართველოში იუსტიციის სახლი. ორივე ქვეყანა მინსკის კონვენციის მონაწილეცაა, თუმცა პრაქტიკაში ბანკები და ბევრი უწყება აპოსტილს ითხოვს, და ვურჩევთ, აპოსტილი ტაჯიკეთშივე დაერთოს დედანს.

საელჩოს გარეშე: როგორ მოძრაობს დოკუმენტი

ტაჯიკეთსა და საქართველოს შორის რეზიდენტი საელჩოები არ არსებობს; საკონსულო საკითხები არარეზიდენტი დიპლომატიური წარმომადგენლობების მეშვეობით წყდება. ამიტომ დოკუმენტების მოძრაობა მთლიანად აპოსტილსა და ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანზეა დამოკიდებული. ტაჯიკი მოქალაქისთვის, რომელიც უკვე საქართველოშია, ეს ნიშნავს: აპოსტილი დაბადების მოწმობაზე ან დიპლომზე მხოლოდ ტაჯიკეთში მიიღება, ნათესავის მინდობილობით; მინდობილობა ქართველ ნოტარიუსთან დგება, ტაჯიკურად ითარგმნება, მოწმდება, იუსტიციის სახლში აპოსტილი ედება და დუშანბეში იგზავნება. ამ ციკლს ერთ შეკვეთად ვმართავთ და ტაჯიკურ სანოტარო პრაქტიკაში მიღებულ ფორმულირებებს ვიყენებთ, რათა ტაჯიკმა ნოტარიუსმა ან უწყებამ მინდობილობა არასაკმარისად არ ჩათვალოს.

ბლანკები, ბეჭდები და ხელნაწერი ჩანაწერები

ტაჯიკური სამოქალაქო აქტების მოწმობები ხშირად ხელნაწერია, ბეჭდები ორ ენაზეა და დაბეჭდილი ბლანკის ხარისხი, განსაკუთრებით რაიონულ ცენტრებში, არათანაბარი. საარქივო ცნობები და საბჭოთა პერიოდის მოწმობები გახუნებული შტამპებით და ნაწილობრივ წაუკითხავი ჩანაწერებით მოდის. ვთარგმნით ყველა წაკითხვად ელემენტს: ბლანკის ველებს ტაჯიკურიდან, ჩანაწერს იმ ენიდან, რომელზეც არის, ბეჭდის გარე წრესა და ცენტრს, რეგისტრაციის ნომერს, მარგინალურ შენიშვნებს (მაგალითად, გვარის შეცვლის ჩანაწერს, რომელიც დერუსიფიკაციის შემდეგ ხშირია). წაუკითხავ ფრაგმენტს „წაუკითხავად“ ვნიშნავთ და არასდროს ვავსებთ ვარაუდით. სკანის ხარისხს თარგმანის დაწყებამდე ვამოწმებთ და საჭიროებისამებრ უკეთეს ფოტოს ვითხოვთ.

ვინ იღებს ტაჯიკურ დოკუმენტებს საქართველოში

ტაჯიკეთის მოქალაქეს საქართველოში უვიზო შესვლის უფლება აქვს, თუმცა ხანგრძლივი მიზნები დოკუმენტების ქართულ თარგმანს მოითხოვს. ბინადრობის ნებართვისთვის სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო ითხოვს პასპორტის, ცნობა ნასამართლობისა და საფუძვლის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს; უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი ატესტატისა და დიპლომის თარგმანს; საჯარო რეესტრი კომპანიის დამფუძნებლის საბუთებს; ბანკები შემოსავლის ცნობებს. ქორწინების რეგისტრაციისთვის იუსტიციის სახლი ითხოვს ცნობას, რომ პირი ტაჯიკეთში ქორწინებაში არ იმყოფება, რომელსაც სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო გასცემს.

განათლება: ტაჯიკი სტუდენტები ქართულ უნივერსიტეტებში

ქართული უნივერსიტეტების სამედიცინო, სტომატოლოგიური, საინჟინრო და საბიზნესო პროგრამებზე ტაჯიკეთიდან ჩამოსული სტუდენტების რაოდენობა ბოლო წლებში იზრდება, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ სწავლის ღირებულება და ვიზის რეჟიმი ევროპულ ალტერნატივებზე ხელმისაწვდომია. ჩასარიცხად საჭიროა ატესტატი, სადაც ტაჯიკური ხუთბალიანი შეფასების სისტემა მოქმედებს, ცნობა ჯანმრთელობის შესახებ და ვაქცინაციის ბარათი; უნივერსიტეტიდან გადმომსვლელისთვის აკადემიური ცნობა საათობრივი დატვირთვით. თარგმანში შეფასების ცხრილს განმარტებით შენიშვნას ვურთავთ, კონვერტაციის გარეშე. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომის ტაჯიკეთში აღიარებას განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ახორციელებს და აპოსტილირებულ დედანსა და ტაჯიკურად ან რუსულად დამოწმებულ თარგმანს ითხოვს.

ტრანზიტი, ლოგისტიკა და მძღოლების დოკუმენტები

ტაჯიკეთიდან თურქეთისა და ევროპისკენ სატვირთო გადაზიდვების ნაწილი კასპიის ზღვის, აზერბაიჯანისა და საქართველოს გავლით მოძრაობს. ტაჯიკი მძღოლების მართვის მოწმობა, ავტომობილის ტექპასპორტი, CMR-ზედნადები, ტვირთის სერტიფიკატები და საბაჟო დეკლარაციები საქართველოს საბაჟოსა და პოლიციისთვის ქართულად ითარგმნება, ხოლო საგზაო შემთხვევის ან დაკავების შემთხვევაში დოკუმენტების სასწრაფო თარგმანი და ზეპირი თარჯიმანი ერთდროულად სჭირდებათ. ტაჯიკური მართვის მოწმობა ორენოვანია და კატეგორიები საერთაშორისო სტანდარტს მიჰყვება; VIN-კოდისა და ძრავის ნომრის სიმბოლო-სიმბოლო გადატანა რედაქტორის ცალკე ეტაპია.

ბიზნესი ტაჯიკეთსა და საქართველოს შორის

ქართული ღვინო, მინერალური წყალი, საკვები პროდუქტი და ფარმაცევტული პროდუქცია ტაჯიკეთის ბაზარზე შედის, ტაჯიკური ხილი, ბამბა და ალუმინი კი საერთაშორისო ბაზრებზე საქართველოს გავლით. ქართველი ექსპორტიორისთვის ეს ნიშნავს ტაჯიკური სერტიფიცირების, საბაჟო და სახელშეკრულებო დოკუმენტების თარგმნას, სადაც ტაჯიკური კომერციული ტერმინოლოგია (ҶДММ - шპს, соҳибкори инфиродӣ - ინდივიდუალური მეწარმე, шартнома - ხელშეკრულება, ваколатнома - მინდობილობა) სპარსულ-არაბულ ფუძეებზეა აგებული და რუსული ტერმინებით არის შერეული. ტაჯიკეთის ეტიკეტირების მოთხოვნები სახელმწიფო ენაზე ინფორმაციას ითვალისწინებს, ამიტომ ეტიკეტების ტაჯიკურად თარგმნა ექსპორტის სტანდარტული ეტაპია.

სპორტი და კულტურა: მოჭიდავეები, ძიუდოისტები, ფეხბურთელები

ტაჯიკეთისა და საქართველოს სპორტული ფედერაციები, განსაკუთრებით ჭიდაობის, ძიუდოს, კრივისა და ფეხბურთის მიმართულებით, რეგულარულად ცვლიან სპორტსმენებსა და დელეგაციებს, ტაჯიკი სპორტსმენები კი ქართულ კლუბებში კონტრაქტით თამაშობენ. ტრანსფერისთვის ფედერაცია პასპორტის, კონტრაქტის, წინა კლუბიდან გათავისუფლების დოკუმენტისა და სამედიცინო ცნობის თარგმანს ითხოვს, ხოლო ტაჯიკეთის ფედერაცია ქართველი სპორტსმენისთვის იმავეს ტაჯიკურად. ვადები სატრანსფერო ფანჯრითაა შეზღუდული, ამიტომ ეს კატეგორია პრიორიტეტული რიგით მუშავდება. კულტურულ ღონისძიებებზე (ტაჯიკური კინოს ჩვენება, ლიტერატურული საღამო, რომელიც სპარსულენოვან პოეზიას ქართველ მკითხველთან აკავშირებს) თარგმანი ლიტერატურულ ენასთან მუშაობს, სადაც არაბულ-სპარსული პოეტური ლექსიკა კლასიკური სპარსულის ცოდნას მოითხოვს.

ხარისხის კონტროლი ტაჯიკურ თარგმანზე

ყოველი ტაჯიკური თარგმანი მთარგმნელის შემდეგ რედაქტორთან გადის, რომელიც სამ რამეს ამოწმებს: ციფრობრივ მონაცემებს (პასპორტის სერია, საგადასახადო ნომერი, ბლანკის ნომრები, თარიღები) სიმბოლო-სიმბოლო, საკუთარ სახელებს პასპორტის ლათინურ ჩანაწერთან და გვარის ფორმების იდენტურობის შენიშვნასთან შედარებით, და ტერმინოლოგიურ თანმიმდევრობას მთელ პაკეტში. ვინაიდან ტაჯიკურზე რეგისტრირებული მთარგმნელი ერთეულია, რედაქტორის როლს ირანული ენების სპეციალისტი ასრულებს, რომელიც ტექსტს სპარსული ცრუ მეგობრებისა და საბჭოთა ტერმინოლოგიის თვალსაზრისით კითხულობს.

ენობრივი თავისებურებები, რომლებიც თარგმანზე აისახება

ტაჯიკური ანალიტიკური ენაა, ბრუნვების გარეშე, იზაფეტური კონსტრუქციით (шаҳодатномаи никоҳ - „მოწმობა ქორწინებისა“), ზმნა წინადადების ბოლოს დგას. ლექსიკაში სამი ფენაა: სპარსული ფუძეები, არაბული ნასესხობა (განსაკუთრებით სამართლებრივ, რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ლექსიკაში: ҳуқуқ - სამართალი, қонун - კანონი, шартнома - ხელშეკრულება, вакил - წარმომადგენელი) და რუსული ტერმინები, რომლებიც საბჭოთა პერიოდიდან შემორჩა და ტექნიკურ, სამედიცინო და ბიუროკრატიულ ტექსტში დომინირებს. ტაჯიკური ლიტერატურული ენა ბოლო ათწლეულში არაბულ-სპარსული ლექსიკის აღდგენას ცდილობს, და ერთი და იგივე ცნება ძველ და ახალ დოკუმენტში სხვადასხვა სიტყვით შეიძლება იყოს გამოხატული. ქართულში ტერმინს იმ ფორმით ვირჩევთ, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობასა და უწყებების პრაქტიკაშია დამკვიდრებული.

რატომ ვერ ცვლის ტაჯიკურ მთარგმნელს სპარსულის ან უზბეკურის სპეციალისტი

სპარსული და ტაჯიკური ზეპირად დიდწილად ურთიერთგასაგებია, მაგრამ ოფიციალური დოკუმენტისთვის ეს საკმარისი არ არის: დამწერლობა განსხვავებულია, საბჭოთა ადმინისტრაციული ტერმინოლოგია ირანულ სპარსულში არ არსებობს, ხოლო ნოტარიუსი მთარგმნელს კონკრეტულ ენაზე არეგისტრირებს და სპარსულზე რეგისტრირებული მთარგმნელი ტაჯიკურ დოკუმენტს ხელს ვერ მოაწერს. უზბეკური კიდევ უფრო შორსაა: ის თურქული ენაა და ტაჯიკურთან მხოლოდ საერთო არაბულ-სპარსული ლექსიკა და ბუხარა-სამარყანდის ორენოვნება აკავშირებს. ჩვენთან ტაჯიკურ თარგმანს ტაჯიკურზე რეგისტრირებული მთარგმნელი ასრულებს.

ტიპური შეცდომები ტაჯიკურ თარგმანში

• გვარის რუსული და ტაჯიკური ფორმის „გათანაბრება“ დოკუმენტებში, თუმცა თითოეულ დედანში კონკრეტული ფორმაა
• Ғ, Қ, Ҳ, Ҷ ასოების რუსული Г, К, Х, Ч-ით ჩანაცვლება ტრანსკრიფციისას
• ორენოვანი ბლანკის მხოლოდ რუსული ჩანაწერის თარგმნა და ტაჯიკური ველების გამოტოვება
• „маълумотнома“-ს ზოგად „ინფორმაციად“ თარგმნა, თუმცა ის ოფიციალური ცნობაა
• სპარსულის მთარგმნელის ხელმოწერა, რომელიც ნოტარიუსმა ტაჯიკურზე ვერ დაადასტურა
• გახუნებული ბეჭდის ვარაუდით „შევსება“ წაუკითხავად აღნიშვნის ნაცვლად

ვისთვის არის ეს სერვისი განკუთვნილი

ტაჯიკური ენის მთარგმნელს ჩვენთან სამი ტიპის კლიენტი მოძებნის: ტაჯიკეთის მოქალაქე, რომელიც საქართველოში სწავლას, ბინადრობას, ქორწინებას ან დასაქმებას აფორმებს, ან მძღოლი, რომელსაც ტრანზიტისას დოკუმენტების სასწრაფო თარგმანი სჭირდება; ქართული კომპანია, უნივერსიტეტი ან ფედერაცია, რომელიც ტაჯიკურ პარტნიორთან თანამშრომლობს; და საქართველოს მოქალაქე, რომელიც ტაჯიკეთში სამუშაოდ ან ქორწინებისთვის მიემგზავრება და ქართული საბუთები ტაჯიკურად ან რუსულად სჭირდება. სამივე შემთხვევაში ერთი და იგივე გუნდი მუშაობს, თუმცა დოკუმენტების ნაკრები, სამიზნე უწყება და ვადები განსხვავებულია.

ვადები

ერთი-ორი გვერდი ერთ-ორ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმი მოკლე დოკუმენტებზე მთარგმნელის ხელმისაწვდომობის მიხედვით არის შესაძლებელი, ხელშეკრულება ან დიპლომის დანართი სამ-ოთხ დღეში. დუშანბე თბილისს ერთი საათით უსწრებს, ამიტომ ტაჯიკეთიდან დილით გამოგზავნილი შეკვეთა ჩვენს სამუშაო დღეშივე მუშავდება. ნოტარიული დამოწმება, აპოსტილი იუსტიციის სახლში და კურიერით მიწოდება ერთი შეკვეთის ფარგლებში სრულდება.

კონფიდენციალურობა

ტაჯიკური დოკუმენტების ნაწილი მიგრაციულ, ფინანსურ და ოჯახურ ინფორმაციას შეიცავს. ყველა მთარგმნელი და რედაქტორი ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობს, ფაილები დაშიფრულ საცავში ინახება, გარე პლატფორმებზე არ იტვირთება და შეკვეთის დასრულებიდან განსაზღვრული ვადის შემდეგ იშლება, თუ კლიენტი სხვაგვარად არ ითხოვს.

როგორ მიმდინარეობს შეკვეთა

დოკუმენტს ატვირთავთ საიტზე ან გამოგზავნით მესენჯერით; საათნახევარში გაიგებთ ზუსტ ვადას. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ლათინური ჩანაწერის ასლს და, თუ გვარის ორი ფორმა გაქვთ, ყველა დოკუმენტს ერთდროულად, რათა ტრანსკრიფცია და შენიშვნები სწორად დავამკვიდროთ. მზა თარგმანს ელექტრონულად, კურიერით საქართველოს ნებისმიერ წერტილში ან საერთაშორისო ამანათით ტაჯიკეთში იღებთ; მთელი პროცესი დისტანციურად ეწყობა.

ხშირად დასმული კითხვები