თარგმანი ლიტვურიდან ქართულად და ქართულიდან ლიტვურად

ლიტვურ-ქართული თარგმანი მიმართულების მიხედვით იმდენად განსხვავდება, რომ ერთ სპეციალისტსაც კი ორ სხვადასხვა რეჟიმში უწევს მუშაობა. ლიტვურიდან ქართულად თარგმნისას მთავარი ამოცანა გაშიფვრაა: შვიდი ბრუნვიდან სახელობითი ფორმის აღდგენა, ქალის გვარის სამი ფორმის ერთ ოჯახად შეკვრა, ლიტვური კომპაქტური ოფიციალური ფრაზების ქართულად გაშლა. ქართულიდან ლიტვურად თარგმნისას კი აშენებაა: ტექსტის ლიტვური ოფიციალური სტილით ჩამოყალიბება, ქართული სახელების სწორ ლიტვურ ბრუნვაში ჩასმა პასპორტისეული ფორმის დარღვევის გარეშე, სახელმწიფო ენის კანონის მოთხოვნების დაცვა. ამ გვერდზე ორივეს ცალ-ცალკე ვხსნით.

ლიტვურიდან ქართულად

ბრუნვები და სახელობითი ფორმის აღდგენა

ლიტვურში შვიდი ბრუნვაა და ყოველი არსებითი სახელი, საკუთარის ჩათვლით, იბრუნვის. დოკუმენტში დაწესებულების სახელი თითქმის ყოველთვის ნათესაობით ბრუნვაშია: Vilniaus universiteto diplomas („ვილნიუსის უნივერსიტეტის დიპლომი“), Lietuvos Respublikos Migracijos departamento sprendimas („ლიტვის რესპუბლიკის მიგრაციის დეპარტამენტის გადაწყვეტილება“). მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომ universiteto-ს სახელობითია universitetas, departamento-ს departamentas, და ქართულ ტექსტში დაწესებულება სწორი, ოფიციალური სახელით უნდა გამოჩნდეს. პირთა სახელებშიც იგივე ხდება: Jono Petraičio (ნათესაობითი) სახელობითში Jonas Petraitis-ია, და ქართულად „იონას პეტრაიტისი“, არა „იონო პეტრაიჩიო“. ლიტვური ბრუნვები, ლატვიურთან შედარებით, ფუძესაც ხშირად ცვლის (Petraitis → Petraičio, სადაც t ჩ-დ იქცევა), და ეს ცვლილება სახელობითი ფორმის აღდგენას ართულებს.

ერთი ოჯახი, სამი გვარი

ლიტვური დოკუმენტიდან ქართულ თარგმანში ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოცანა ქალის გვარის ფორმების სწორი დამუშავებაა. მამაკაცის გვარი Petraitis, მისი ცოლისა Petraitienė, ქალიშვილისა Petraitytė, ან 2003 წლიდან ნეიტრალური Petraitė. ეს ერთი ოჯახია, და ქართული უწყება ამას მხოლოდ მაშინ დაინახავს, თუ თარგმანში ყოველი ფორმა პასპორტისებურად არის შენარჩუნებული და ერთჯერადი შენიშვნა ხსნის, რომ ლიტვური გვარის დაბოლოება სქესსა და ოჯახურ მდგომარეობას ასახავს. ვინც ამ სისტემას არ იცნობს, ან ყველა ფორმას მამაკაცურ ფორმაზე „ასწორებს“, რაც პასპორტთან შეუსაბამობას ქმნის, ან განუმარტებლად ტოვებს, რაც ოჯახს სამ უცხო ადამიანად აქცევს. ქართველი ქალის შემთხვევაში, რომელიც ლიტველზე დაქორწინდა და ლიტვური გვარი აიღო, ლიტვურ დოკუმენტში მისი გვარი -ienė ან -ė ფორმითაა, და ქართულ თარგმანში ეს ფორმა ზუსტად ისე რჩება, როგორც პასპორტშია.

ლიტვური კომპაქტურობა და ქართული გაშლა

ლიტვური ოფიციალური ტექსტი მკვრივია: მიმღეობური კონსტრუქციები, ბრუნვებით გამოხატული კავშირები, გრძელი კომპოზიტები (civilinės metrikacijos skyrius, სამოქალაქო აქტების განყოფილება; nekilnojamojo turto registras, უძრავი ქონების რეესტრი), რომლებიც ქართულად თანდებულებითა და დამხმარე სიტყვებით უნდა გაიშალოს. ერთი ლიტვური A4 გვერდი ქართულად ხშირად ერთნახევარი გვერდი გამოდის. ლიტვური სამართლებრივი ტერმინოლოგია 2000 წლის სამოქალაქო კოდექსზე დგას, რომელიც ევროპული კონტინენტური მოდელით შეიქმნა და ქართული სამოქალაქო კოდექსის სისტემასთან ახლოს დგას, რაც ტერმინების შესაბამისობას ამარტივებს, თუ მთარგმნელმა ორივე კოდექსი იცის.

ქართულიდან ლიტვურად

სახელმწიფო ენის კანონი და ლიტვური ოფიციალური სტილი

ლიტვის სახელმწიფო ენის კანონი (Valstybinės kalbos įstatymas) სახელმწიფო და მუნიციპალურ უწყებებთან, სასამართლოსთან და ნოტარიუსთან ურთიერთობის ენად ლიტვურს ადგენს, ხოლო სახელმწიფო ენის ინსპექცია (Valstybinė kalbos inspekcija) ამის დაცვას ზედამხედველობს. თარგმანი, რომელიც მიგრაციის დეპარტამენტში, რეესტრების ცენტრში ან სასამართლოში მიდის, ლიტვური ოფიციალური სტილით უნდა იყოს დაწერილი: სწორი ტერმინოლოგია ლიტვური კანონმდებლობიდან, სახელწოდებები სწორ ბრუნვაში, თარიღები ლიტვური ფორმატით (2026 m. rugsėjo 15 d., სადაც წელი და დღე შემოკლებებით და თვის სახელი ნათესაობით ბრუნვაშია), დიაკრიტიკები სწორად. ქართული ცნობის შაბლონური ფრაზები ლიტვური ცნობის შესატყვისი ფორმულებით იცვლება. ჩვენი ლიტვურენოვანი რედაქტორი სწორედ ამას ამოწმებს: ჟღერს თუ არა ტექსტი ისე, როგორც ლიტვური უწყების მიერ დაწერილი დოკუმენტი.

ქართული სახელი ლიტვურ ბრუნვაში

ლიტვა უცხოური სახელების ჩაწერაში ლატვიაზე ლიბერალურია: 2022 წლის კანონი სახელისა და გვარის წერის შესახებ ლათინური ანბანის ასოებით ჩაწერას უშვებს, და უცხოელის სახელი ლიტვურ ოფიციალურ დოკუმენტში პასპორტისეული ფორმით იწერება. მაგრამ ლიტვურ წინადადებაში ყოველი სახელი იბრუნვის, და ლიტვური გრამატიკის წესებით უცხოური სახელი ბრუნვით დაბოლოებას იღებს: მამაკაცის სახელი -as, -is ან -us ფუძით (Davidas, Giorgis, Levanas სახელობითში; Davido, Giorgio, Levano ნათესაობითში), ქალის სახელი -a ან -ė ფუძით (Nino უცვლელი რჩება, რადგან -o ბოლოიანი ქალის სახელები ლიტვურში არ იბრუნვის; Tamara ხდება Tamara, ნათესაობითში Tamaros). თარგმანში სახელს პასპორტისეული ფორმით ვწერთ სათაურ ველებში (vardas, pavardė) და ლიტვური ბრუნვით ტექსტში, ზუსტად ისე, როგორც ლიტვური დოკუმენტი აკეთებს, და ამ ორმაგ ფორმას განმარტების გარეშე ვტოვებთ, რადგან ლიტველი მოხელისთვის ის ბუნებრივია. ქართული გვარები -ძე და -შვილი დაბოლოებით ლიტვურში ხშირად უბრუნველი რჩება, ან -ė ფუძით იბრუნვის, და ამას ლიტვური ენის კომისიის რეკომენდაციებით ვადგენთ.

ქართული რეალიები ლიტვურ ტერმინებში

ქართული „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან“ ლიტვურად Juridinių asmenų registro išrašas-ია, „ცნობა ნასამართლობის შესახებ“ pažyma dėl teistumo, „იუსტიციის სახლი“ აღწერით ითარგმნება. ქართული შპს ლიტვურ UAB-ს შეესაბამება ფუნქციით, სს კი AB-ს, მაგრამ თარგმანში ქართულ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმას ვინარჩუნებთ და ლიტვურ ეკვივალენტს ფრჩხილებში ვურთავთ. ქართული 10-ბალიანი და 100-ბალიანი შეფასების სისტემა ლიტვურად უცვლელად გადადის, განმარტებით, რომ ლიტვური 10-ბალიანი სისტემისგან სკალა შეიძლება განსხვავდებოდეს; SKVC სწორედ ამ განმარტებას ითხოვს აღიარებისთვის.

რომელი მიმართულებით რა მოდის

• ლიტვურიდან ქართულად: ვილნიუსის, KTU-ს, LSMU-ს დიპლომი და diplomo priedėlis, რეესტრების ცენტრის ამონაწერი და įstatai, მიგრაციის დეპარტამენტის გადაწყვეტილებები, ლიტვური სასამართლო გადაწყვეტილება, išrašas სამედიცინო დაწესებულებიდან, ნოტარიუსის įgaliojimas და paveldėjimo teisės liudijimas, VMI-სა და Sodra-ს ცნობები, შრომითი ხელშეკრულება ლიტვური სატრანსპორტო კომპანიისგან.
• ქართულიდან ლიტვურად: დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა მიგრაციის დეპარტამენტისა და სამოქალაქო აქტების განყოფილებისთვის, ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი SKVC-ისთვის, სასამართლო გადაწყვეტილება ლიტვაში აღიარებისთვის, სამკვიდრო მოწმობა, მინდობილობა ლიტველი ნოტარიუსისთვის, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, ღვინის ეტიკეტი და სადისტრიბუციო ხელშეკრულება ლიტვური ბაზრისთვის.
• ინგლისურად ლიტვისთვის: ვილნიუსის, KTU-ს, LSMU-ს ინგლისურენოვანი პროგრამები, ლიტვური კომპანიები და ბანკები ინგლისურ ნოტარიულ თარგმანს იღებენ, და ამას ვთავაზობთ ყველგან, სადაც ლიტვური ენა კანონით სავალდებულო არ არის.

აკადემიური მიმართულება: LSMU, ვილნიუსი და SKVC

ლიტვის ჯანმრთელობის მეცნიერებათა უნივერსიტეტში კაუნასში მედიცინის, სტომატოლოგიის ან ვეტერინარიის ინგლისურენოვან პროგრამაზე მიღებისთვის ქართველი აბიტურიენტი ატესტატსა და ნიშნების ფურცელს ინგლისურად აგზავნის, ხოლო SKVC-ის აღიარებისთვის და მიგრაციის დეპარტამენტისთვის იგივე დოკუმენტები ლიტვურად ითარგმნება. ვილნიუსის უნივერსიტეტის, KTU-სა და VDU-ს პროგრამებზე იგივე სქემა მოქმედებს. ამ თარგმანებში ლიტვური აკადემიური ტერმინოლოგია გამოიყენება: brandos atestatas (ატესტატი), bakalauro diplomas, magistro diplomas, priedėlis (დანართი), kreditai. დამთავრების შემდეგ ლიტვური დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისთვის ლიტვურიდან ითარგმნება, სადაც ლიტვური 10-ბალიანი შეფასებები, ECTS კრედიტები და კურსების სახელწოდებები ქართული ცენტრისთვის განიმარტება; LSMU-ს დანართი ხშირად ორენოვანია, და თარგმანს ლიტვური ვერსიიდან ვასრულებთ, ინგლისურს კი შესამოწმებლად ვიყენებთ.

ლიტვური ბაზარი და ლოკალიზაცია: ღვინო და ტურიზმი

ქართული ღვინის ექსპორტიორებისთვის ლიტვა განსაკუთრებული ბაზარია: ქართული ღვინო აქ ცნობადი და მოთხოვნადია, ლიტვური იმპორტიორები საქართველოს მარნებთან პირდაპირ მუშაობენ, ხოლო ლიტვის სახელმწიფო ენის კანონი და ალკოჰოლის კონტროლის კანონი მოითხოვს, რომ ეტიკეტზე სავალდებულო ინფორმაცია ლიტვურად იყოს. სადისტრიბუციო ხელშეკრულებები, ეტიკეტები, ტექნიკური ფურცლები და მარკეტინგული მასალები ლიტვურად ითარგმნება, სადაც ლიტვური მოკლე, ინფორმაციული მარკეტინგული სტილი ქართული ემოციური ტექსტისგან განსხვავდება. ტურიზმის მიმართულებით ლიტველი ტურისტების ნაკადი საქართველოში ქართული სასტუმროების, ტურისტული კომპანიებისა და მარნების ვებგვერდების ლიტვურ ვერსიას ითხოვს, სადაც ლიტველისთვის ცნობილი რეალიები (ქვევრი, სუფრა, ტოსტი) ლიტვურში უკვე დამკვიდრებული ტრანსკრიფციით უნდა ჩაიწეროს. საპირისპირო მიმართულებით ლიტვური კომპანიების, განსაკუთრებით ლოგისტიკური, ბიოტექნოლოგიური და IT სექტორის, დოკუმენტაცია ქართულად ითარგმნება.

ორენოვანი ხელშეკრულება ლიტვურ-ქართულ ბიზნესში

ლიტვურ და ქართულ კომპანიებს შორის ხელშეკრულება ხშირად ორ სვეტად, ლიტვურად და ქართულად, ან ინგლისურად იდება და ორივე მხარისთვის ითარგმნება. ორენოვან ვერსიაში ტერმინები ორივე ენაზე ერთნაირად უნდა იყოს განსაზღვრული, მუხლების ნუმერაცია სინქრონული, ხოლო პუნქტი იმის შესახებ, რომელი ვერსია სჭარბობს დავის შემთხვევაში, აუცილებელი. ლიტვური ხელშეკრულება 2000 წლის სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლის წიგნის ტერმინოლოგიაზეა აგებული (sutartis, ხელშეკრულება; prievolė, ვალდებულება; netesybos, პირგასამტეხლო; sutarties nutraukimas, ხელშეკრულების მოშლა), და მხარეთა სახელწოდებები ლიტვურ ტექსტში ბრუნვებში იცვლება; ქართველი მხარისთვის ეს უცნაურია, მაგრამ სწორია, და ამას ორენოვან ვერსიაში წინასწარ ვხსნით. ლიტვური მხარე ხელშეკრულებას ხშირად ელექტრონული ხელმოწერით აფორმებს, და ქართული მხარისთვის ხელმოწერის ფორმატი წინასწარ თანხმდება.

თარიღები, ფული, კოდები

ლიტვური თარიღი ოფიციალურ ტექსტში „2026 m. rugsėjo 15 d.“ ფორმით იწერება, სადაც m. და d. „metai“ (წელი) და „diena“ (დღე) სიტყვების შემოკლებაა და თვის სახელი ნათესაობით ბრუნვაშია; ციფრული ფორმატი yyyy-mm-dd ლიტვაში სტანდარტულია და ქართული dd.mm.yyyy-სგან განსხვავდება, რაც თარიღების წაკითხვისას ყურადღებას მოითხოვს. თანხები ლიტვაში 2015 წლიდან ევროშია (მანამდე ლიტასი), და ძველ დოკუმენტებში ლიტასის თანხებს უცვლელად ვინარჩუნებთ, ვალუტის მკაფიო მითითებით. ლიტვური პირადი კოდი (asmens kodas) 11-ნიშნაა და პირველი ციფრი სქესსა და დაბადების საუკუნეს, შემდეგი ექვსი დაბადების თარიღს აჩვენებს; თარგმანში კოდი უცვლელად რჩება, ხოლო მისგან ამოკითხულ სქესსა და თარიღს დოკუმენტის სხვა ველებთან ვადარებთ, რაც შეცდომების აღმოჩენის კარგი საშუალებაა.

ციფრული დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ლიტვური სახელმწიფო ცნობების დიდი ნაწილი ელექტრონული მმართველობის კარიბჭიდან ელექტრონული ხელმოწერით გაიცემა, ADOC კონტეინერის ფორმატით, და ლიტვურიდან ქართულად თარგმნისას ხშირად სწორედ ამ ფაილს ვიღებთ, საიდანაც დოკუმენტსა და ხელმოწერის მონაცემებს ვთარგმნით. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ელექტრონული ცნობები QR-კოდით და ელექტრონული ხელმოწერით იქმნება, და ლიტვურ თარგმანში შემოწმების ბმულსა და კოდს უცვლელად ვინარჩუნებთ, ლიტვური განმარტებით, როგორ მოწმდება დოკუმენტი. ლიტველი მოხელე, ისევე როგორც ესტონელი და ლატვიელი, ელექტრონულ დამოწმებას ენდობა, თუ იცის, სად შეამოწმოს.

საკონსულო მიმართულება: საელჩოები თბილისსა და ვილნიუსში

ლიტვის საელჩო თბილისში და საქართველოს საელჩო ვილნიუსში ის ორი წერტილია, სადაც ორმხრივი თარგმანი ყოველდღიურად სჭირდებათ. თბილისის საელჩოში სავიზო განაცხადს ქართული ცნობების ინგლისური ან ლიტვური თარგმანი ახლავს; ვილნიუსის საელჩოში ლიტვაში მცხოვრები ქართველი პასპორტს ანახლებს, ბავშვის დაბადებას არეგისტრირებს ან მინდობილობას ამოწმებს, და ლიტვური მოწმობები ქართულად უნდა იყოს თარგმნილი, ბავშვის გვარის ქართული ფორმის შეთანხმებით, რომელიც ლიტვური ქალის გვარის წესებით შეიძლება იყოს ჩაწერილი. ვინაიდან ლიტვაში ქართული ენის მთარგმნელი თითქმის არ არსებობს, ეს თარგმანები ხშირად ჩვენთან მზადდება, აპოსტილირდება და კურიერით მიდის ვილნიუსში.

ლატვიური და ესტონური არ არის ლიტვური

ხშირად გვეკითხებიან, შეუძლია თუ არა ლატვიურის მთარგმნელს ლიტვური დოკუმენტის თარგმნა. პასუხი უარყოფითია: ლიტვური და ლატვიური მონათესავე ბალტიური ენებია, მაგრამ ურთიერთგაგება მათ შორის შეზღუდულია, ორთოგრაფია, ბრუნვათა სისტემა, გვარის ფორმები და სამართლებრივი ტერმინოლოგია განსხვავდება, ხოლო ესტონური საერთოდ სხვა ენობრივი ოჯახისაა. სამივე ბალტიის ქვეყანას საკუთარი დამოწმების სისტემა აქვს, და თარგმანი, რომელიც ერთ ქვეყანაში მიიღება, მეორეში ავტომატურად არ მოქმედებს. ჩვენთან სამივე ენას ცალ-ცალკე მთარგმნელი ემსახურება, და ბალტიის რეგიონულ პროექტებზე, სადაც სამივე ენა ერთდროულად სჭირდებათ, ერთიან ტერმინთა ბაზას ვქმნით.

ნოტარიული დამოწმება ორივე მიმართულებით

ლიტვურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს და ის საქართველოს ნებისმიერ უწყებაში მოქმედებს, თუ ლიტვურ დედანს ლიტველი ნოტარიუსის აპოსტილი აქვს. ქართულიდან ლიტვურად შესრულებულ თარგმანსაც ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს, ლიტვაში კი მისი ძალა იუსტიციის სახლის აპოსტილზეა დამოკიდებული; ლიტვური უწყებები ასეთ თარგმანს ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანად ცნობენ, რადგან ლიტვური და ქართული ნოტარიული დამოწმება სტრუქტურულად იდენტურია. სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებული ინგლისური თარგმანი უნივერსიტეტებისა და კომპანიების უმეტესობისთვის საკმარისია.

მანქანური თარგმანი და ტერმინთა ბაზა

ონლაინ სისტემები ლიტვურ-ქართულ წყვილში ინგლისურის გავლით მუშაობენ: ბრუნვები იკარგება, ქალის გვარის ფორმები ცალკე ადამიანებად იკითხება, ლიტვური ბრუნვითი დაბოლოებები ქართულ სახელებში ხვდება, ხოლო yyyy-mm-dd ფორმატის თარიღები dd.mm.yyyy-სთან ერევა. ჩვენ დოკუმენტებზე მანქანურ თარგმანს არ ვიყენებთ; დიდ პროექტებზე თარგმანის მეხსიერების სისტემებით ვმუშაობთ, სადაც ყოველი სეგმენტი ადამიანის მიერაა თარგმნილი. ყოველი მუდმივი კლიენტისთვის ორმხრივ ტერმინთა ბაზას ვაწარმოებთ: კომპანიის სახელი და მისი ლიტვური ბრუნვითი ფორმები, თანამდებობები, პროდუქტები, პირადი სახელების ყველა ფორმა, ოჯახის წევრების გვარის ვარიანტების ჩათვლით. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას გადავცემთ.

ხარისხის კონტროლი და ვადები

ლიტვურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს რედაქტორი სიზუსტეზე ამოწმებს: სახელობითი ფორმები, ოჯახის გვარის ვარიანტების შეკვრა, ქართული სახელების აღდგენა, თარიღების ფორმატი, პირადი კოდის შესაბამისობა სხვა ველებთან. ქართულიდან ლიტვურად შესრულებულ თარგმანს ლიტვურენოვანი რედაქტორი კითხულობს დედნის გარეშე და ბრუნვებს, სახელების ლიტვურ ბრუნვით ფორმებსა და სტილს ამოწმებს. სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება; დიდი ტექსტები ლიტვურად 2-3 დღეს მოითხოვს. ინგლისური ალტერნატივას ყოველთვის ვთავაზობთ, სადაც ლიტვური კანონით სავალდებულო არ არის, ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე მიმართულებით ონლაინ ორგანიზდება, კონფიდენციალურობის შეთანხმება ყოველ შეკვეთაზე ვრცელდება.

ხშირად დასმული კითხვები