თარგმნა ყაზახურიდან ქართულად და ქართულიდან ყაზახურად

მიმართულებას ყაზახურ-ქართულ თარგმანში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს: ყაზახეთიდან საქართველოში მომავალი დოკუმენტი ერთ სამართლებრივ და ენობრივ გარემოში მზადდება, საქართველოდან ყაზახეთში მიმავალი კი სულ სხვა უწყებას, სხვა ტერმინოლოგიასა და ხშირად სხვა სამიზნე ენასაც კი (ყაზახურს თუ რუსულს) მოითხოვს. ამ გვერდზე ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე განვიხილავთ: ვინ და რატომ თარგმნის ყაზახურიდან ქართულად, როდის არის ქართულიდან ყაზახურად თარგმნა ნამდვილად აუცილებელი და როდის საკმარისია რუსული, რა ენობრივი ხაფანგები ელის თითოეულ მიმართულებას და როგორ ვირჩევთ მთარგმნელს იმის მიხედვით, რომელი ენა არის მისთვის მშობლიური.

მიმართულება პირველი: ყაზახურიდან ქართულად

ვინ არის კლიენტი

ყაზახურიდან ქართულად თარგმნის მოთხოვნა საქართველოში ცხოვრების, სწავლის, ბიზნესისა და ქონების საკითხებს უკავშირდება. ყაზახი მოქალაქეები საქართველოში უვიზოდ შემოდიან და ერთწლიანი ყოფნის უფლება აქვთ, თუმცა ბინადრობის ნებართვა, ბანკის ანგარიში, კომპანიის რეგისტრაცია, ბინის ყიდვა ან უნივერსიტეტში ჩარიცხვა ყოველთვის ქართულენოვან, ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს მოითხოვს. ბოლო წლებში განსაკუთრებით გაიზარდა სამი ნაკადი: ბათუმსა და თბილისში უძრავი ქონების მყიდველები, ქართული სამედიცინო უნივერსიტეტების სტუდენტები და ის ბიზნესები, რომლებიც შუა დერეფნის ლოგისტიკურ ჯაჭვში ქართულ პარტნიორებთან მუშაობენ.

რომელი დოკუმენტები მოდის ამ მიმართულებით

• პასპორტი და პირადობის მოწმობა (жеке куәлік) ბინადრობისა და საბანკო პროცედურებისთვის
• დაბადების, ქორწინების, განქორწინების მოწმობები საოჯახო საკითხებისა და ქორწინების რეგისტრაციისთვის
• ცნობა ნასამართლობის შესახებ, რომელსაც ბინადრობის ნებართვისთვის სააგენტო ითხოვს
• სკოლის ატესტატი, ЕНТ-ის სერტიფიკატი, დიპლომი დანართით სასწავლო დაწესებულებებისთვის
• ЖШС-ის სარეგისტრაციო ცნობა, წესდება, ბრძანება დირექტორის დანიშვნის შესახებ საჯარო რეესტრისთვის
• ცნობა ხელფასის ან საბანკო ბალანსის შესახებ ბანკისა და ბინადრობის სააგენტოსთვის
• სამედიცინო ცნობები, ვაქცინაციის ბარათი, ეპიკრიზი უნივერსიტეტისა და კლინიკებისთვის

ენობრივი ხაფანგები ყაზახურიდან ქართულად

ყაზახური აგლუტინაციური ენაა და ერთ სიტყვაში რამდენიმე გრამატიკულ მნიშვნელობას აერთიანებს; ზმნა წინადადების ბოლოს დგას, ხოლო განსაზღვრება ყოველთვის წინ უსწრებს განსაზღვრულს. ქართულად თარგმნისას ეს ნიშნავს წინადადების სტრუქტურის სრულ გადალაგებას და არა სიტყვების ერთი-ერთზე ჩანაცვლებას; სიტყვასიტყვითი თარგმანი ქართულში გაუგებარ, გადაბმულ ფრაზებს ქმნის. მეორე ხაფანგი ტერმინოლოგიური ორმაგობაა: ყაზახურ სამართლებრივ ტექსტში ერთი ცნება ხან ყაზახური ნეოლოგიზმით (мемлекеттік тіркеу), ხან რუსული ნასესხობით არის გამოხატული, ქართულში კი ორივეს ერთი დამკვიდრებული ტერმინი შეესაბამება (სახელმწიფო რეგისტრაცია). მესამე: ორენოვანი დედნის სვეტების უმნიშვნელო შეუსაბამობა, რომელსაც თარგმანში ცალსახად ვასახავთ და არ „ვასწორებთ“.

ვინ თარგმნის ყაზახურიდან ქართულად

ამ მიმართულებით სამიზნე ენა ქართულია, ამიტომ თარგმანს ასრულებს მთარგმნელი, რომლისთვისაც ქართული მშობლიურია და ყაზახური პროფესიულ დონეზე იცის; რედაქციას კი ყაზახურის მშობლიური სპეციალისტი აკეთებს, რომელიც დედნის ნიუანსების სწორად გაგებას ამოწმებს. ეს ორმაგი სქემა უზრუნველყოფს, რომ ქართული ტექსტი ბუნებრივად იკითხებოდეს და ამავე დროს ყაზახური ჩანაწერის არცერთი დეტალი არ დაიკარგოს.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან ყაზახურად

როდის არის ყაზახური ნამდვილად საჭირო და როდის საკმარისია რუსული

ყაზახეთის სახელმწიფო ორგანოები ყაზახურსაც და რუსულსაც იღებენ, ამიტომ ქართული დოკუმენტის ყაზახეთში წარსადგენად ხშირად რუსული თარგმანიც საკმარისია. მაგრამ არსებობს შემთხვევები, როცა სწორედ ყაზახურია საჭირო: სასამართლო წარმოება, რომელიც ყაზახურ ენაზე მიმდინარეობს; ყაზახურენოვანი სკოლისა და უნივერსიტეტის დოკუმენტაცია; აკიმატების (ადგილობრივი ადმინისტრაციების) ცალკეული პროცედურები; სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობა, სადაც სატენდერო დოკუმენტაცია სახელმწიფო ენაზეა; საქონლის ეტიკეტირება, რომელსაც ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის ტექნიკური რეგლამენტები ყაზახურ ენაზეც მოითხოვს; და კომპანიის სახელმწიფო რეგისტრაცია, სადაც წესდება სახელმწიფო ენაზეც უნდა არსებობდეს. თუ დარწმუნებული არ ხართ, შეკვეთამდე გვითხარით, რომელ უწყებაში მიდის დოკუმენტი, და ჩვენ ვურჩევთ, ერთი თარგმანი გჭირდებათ თუ ორივე.

ვინ არის კლიენტი ამ მიმართულებით

ქართულიდან ყაზახურად ყველაზე ხშირად თარგმნიან ქართველი სპეციალისტები, რომლებიც ყაზახეთში სამუშაოდ მიდიან (ნავთობის, სამშენებლო, სასტუმრო და სარესტორნო სექტორი), ქართული ღვინის, მინერალური წყლისა და საკვების ექსპორტიორები, ყაზახეთის სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილე კომპანიები და ის ოჯახები, რომლებშიც ერთი მეუღლე ყაზახეთის მოქალაქეა და ქართული ქორწინების ან დაბადების მოწმობა ყაზახეთის სამოქალაქო აქტების ორგანოში უნდა დარეგისტრირდეს.

რომელი ქართული დოკუმენტები ითარგმნება ყაზახურად

• ცნობა ნასამართლობის შესახებ და ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ სამუშაო ნებართვისთვის
• დიპლომი და დანართი, რომელსაც ყაზახეთის განათლების სამინისტროს აღიარების ცენტრი ითხოვს
• ქორწინების და დაბადების მოწმობები ყაზახეთის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციისთვის
• ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან, წესდება და მინდობილობა ყაზახეთში კომპანიის ან ფილიალის დასაფუძნებლად
• ღვინისა და საკვების შესაბამისობის სერტიფიკატები, ეტიკეტები, ხარისხის დეკლარაციები
• სატენდერო წინადადებები და კომერციული შეთავაზებები სახელმწიფო შესყიდვებისთვის

ენობრივი ხაფანგები ქართულიდან ყაზახურად

ქართული საბუთის ყაზახურად თარგმნისას ყველაზე რთული ქართული რეალიების გადატანაა: „იუსტიციის სახლი“, „საჯარო რეესტრი“, „სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო“ ყაზახეთში პირდაპირი ანალოგის გარეშეა და ან აღწერითი თარგმანი სჭირდება, ან ყაზახური ფუნქციური ეკვივალენტი განმარტებით. ქართული სახელების ყაზახურ კირილიცაზე გადატანა ცალკე საკითხია: ყაზახურ ანბანს Ғ და Қ ასოები აქვს, რომლებიც ქართულ ღ-სა და ყ-ს რუსულ კირილიცაზე უფრო ზუსტად გადმოსცემს, თუმცა ყაზახეთის უწყებები ხშირად პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს ეყრდნობიან. ამიტომ ვამკვიდრებთ ერთ ვარიანტს, რომელიც კლიენტის საერთაშორისო პასპორტს ემთხვევა, და მას მთელ პაკეტში ვინარჩუნებთ. მესამე სირთულე ბრუნვათა სისტემაა: ყაზახურში შვიდი ბრუნვა და კუთვნილებითი სუფიქსებია, რომლებიც ტოპონიმებსა და უწყებების სახელწოდებებზეც უნდა დაერთოს, სიტყვის ფონეტიკური ჰარმონიის დაცვით.

ვინ თარგმნის ქართულიდან ყაზახურად

ამ მიმართულებით სამიზნე ენა ყაზახურია, ამიტომ თარგმანს ყაზახურის მშობლიური მთარგმნელი ასრულებს, ქართველი რედაქტორი კი ამოწმებს, რომ ქართული დედნის ყველა იურიდიული ნიუანსი სწორად იყოს გაგებული. ყაზახეთის სახელმწიფო ენის სტანდარტი ბოლო ათწლეულში აქტიურად ვითარდება (ახალი ტერმინოლოგიური კომისიის გადაწყვეტილებები, ლათინური ანბანის პროექტი), ამიტომ მშობლიური სპეციალისტის ჩართვა ტექსტის თანამედროვე ნორმასთან შესაბამისობის ერთადერთი საიმედო გარანტიაა.

დამოწმება და ლეგალიზაცია მიმართულების მიხედვით

ყაზახურიდან ქართულად თარგმნისას დედანს აპოსტილი ყაზახეთში ერთვის (იუსტიციის, განათლების ან საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ, ხშირად ელექტრონულად egov.kz-ზე), ხოლო ქართული თარგმანი ქართველი ნოტარიუსის მიერ მოწმდება. ქართულიდან ყაზახურად თარგმნისას ჯერ ქართულ დედანს ერთვის აპოსტილი იუსტიციის სახლში, შემდეგ დგება ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი და საჭიროებისამებრ ნოტარიულ აქტსაც ედება აპოსტილი. მინსკის კონვენცია ორივე მიმართულებით ფორმალურად აპოსტილის გარეშე მიღების საშუალებას იძლევა, თუმცა პრაქტიკაში აპოსტილს ვურჩევთ, რადგან ორივე ქვეყნის ბანკები და კერძო ორგანიზაციები მას სტანდარტულად ითხოვენ.

ორივე მიმართულების ერთ პაკეტში: ბიზნეს კეისები

ხშირად ერთი პროექტი ორივე მიმართულებას მოიცავს. ქართული ლოგისტიკური კომპანია ყაზახ ექსპედიტორთან ხელშეკრულებას აფორმებს: ყაზახური მხარის სარეგისტრაციო დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება საჯარო რეესტრისა და ბანკისთვის, ქართული მხარის ამონაწერი და მინდობილობა კი ყაზახურად ან რუსულად ყაზახეთის საბაჟოსა და პარტნიორისთვის. თავად ხელშეკრულება ორ სვეტად დგება და ორივე ტექსტი იურიდიულად თანაბარძალიანია, ამიტომ ტერმინოლოგიური თანხვედრა სვეტებს შორის ცალკე რედაქციული ეტაპით მოწმდება. ასეთ პროექტებში ერთი პროექტ-მენეჯერი ორივე მიმართულებას კოორდინირებს, რათა სახელწოდებები, ნომრები და თარიღები ყველა დოკუმენტში იდენტური იყოს.

სტუდენტური საბუთები: ორი მიმართულება, ორი შეფასების სისტემა

ყაზახეთიდან საქართველოში ჩამოსული აბიტურიენტი სკოლის ატესტატსა და ЕНТ-ის სერტიფიკატს წარადგენს, სადაც შეფასება ხუთბალიან სისტემაშია, ხოლო უნივერსიტეტიდან გადმომსვლელი სტუდენტის აკადემიური ცნობა ასოებიან GPA-სისტემას იყენებს, კრედიტების ECTS-თან შედარებით. ქართული უნივერსიტეტი და განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი თარგმანთან ერთად შეფასების სისტემის განმარტებას ითხოვს, რომელსაც ცალკე შენიშვნად ვამატებთ, კონვერტაციის გარეშე, რადგან ქულების გადაყვანა უწყების და არა მთარგმნელის კომპეტენციაა. საპირისპირო მიმართულებით ქართული 100-ქულიანი და ECTS-კრედიტებზე დაფუძნებული დიპლომის დანართი ყაზახეთის აღიარების ცენტრისთვის ისეთივე განმარტებას საჭიროებს, ოღონდ ყაზახურად ან რუსულად. ორივე შემთხვევაში დანართის თარგმანი ცხრილის სტრუქტურას ზუსტად იმეორებს, რათა საგნების და ქულების შესაბამისობა ვიზუალურადაც ადვილად გადამოწმდეს.

ავტომობილი, მართვის მოწმობა და სატრანსპორტო დოკუმენტები

ყაზახეთის მართვის მოწმობა საქართველოში ერთი წლის განმავლობაში ძალაშია, ხოლო ბინადრობის ნებართვის მიღების შემდეგ მისი ქართულით შეცვლა თარგმანს მოითხოვს; ყაზახური მოწმობის ორენოვანი ველები და კატეგორიების აღნიშვნები ქართულ ფორმატთან ერთი-ერთზე არ ემთხვევა, ამიტომ თარგმანში კატეგორიების ორიგინალ აღნიშვნას ვინარჩუნებთ. ავტომობილის ყაზახეთიდან საქართველოში შემოყვანისას საჭიროა სარეგისტრაციო მოწმობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის საბაჟო დეკლარაციის თარგმანი; საპირისპირო მიმართულებით ქართული ავტომობილის ყაზახეთში გატანისას ქართული ტექპასპორტი და ნასყიდობა ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება, სადაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია VIN-კოდისა და ძრავის ნომრის სიმბოლო-სიმბოლო გადატანა.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ყაზახეთიდან საქართველოში სამკურნალოდ ჩამოსული პაციენტის ეპიკრიზი, კვლევის შედეგები და ბარათი ხშირად რუსულადაა, მაგრამ კლინიკის ბეჭედი, ექიმის თანამდებობა და ცნობის სათაური ყაზახურად; ასეთ დოკუმენტს ქართველი ექიმისთვის ერთიან ქართულ ტექსტად ვამზადებთ, სადაც პრეპარატების საერთაშორისო დასახელებები უცვლელად რჩება. ქართული კლინიკის დასკვნა, ანგარიშ-ფაქტურა და გამოწერის ეპიკრიზი კი ყაზახეთის სადაზღვევო კომპანიისა და ადგილობრივი ექიმისთვის ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება; ყაზახური სოციალური სამედიცინო დაზღვევის ფონდი ანაზღაურების განხილვისას სწორედ ამ თარგმანებს ეყრდნობა, ამიტომ დიაგნოზების ICD-კოდები და თანხები ცალკე მოწმდება.

ტიპური შეცდომები მიმართულების არჩევისას

• ქართული საბუთის რუსულად თარგმნა და ყაზახეთის სასამართლოში წარდგენა, სადაც წარმოება ყაზახურ ენაზე მიმდინარეობდა და თარგმანი არ მიიღეს
• ყაზახური დოკუმენტის ინგლისურად თარგმნა ყაზახეთშივე და საქართველოში წარდგენა, სადაც ქართული ნოტარიული თარგმანი მაინც მოითხოვეს
• ორივე მიმართულების ერთ მთარგმნელზე მინდობა, რის გამოც ერთ-ერთ ენაზე ტექსტი არაბუნებრივი გამოვიდა
• ყაზახეთის აპოსტილის „დამატება“ საქართველოში, რაც შეუძლებელია: აპოსტილს მხოლოდ დოკუმენტის გამცემი ქვეყანა ადებს
• ერთი და იმავე ადამიანის სახელის სხვადასხვა ტრანსკრიფცია ორ მიმართულებით მომზადებულ დოკუმენტებში

ტერმინთა ბაზა მუდმივი კლიენტებისთვის

კომპანიებისთვის, რომლებიც ყაზახეთთან რეგულარულად მუშაობენ, ორმხრივ ტერმინოლოგიურ ბაზას ვქმნით: კომპანიის სახელწოდებები, თანამდებობები, პროდუქციის დასახელებები, სახელშეკრულებო ფორმულირებები ერთხელ თარგმნილი და შეთანხმებული ფორმით ინახება და ყოველ ახალ დოკუმენტში უცვლელად გამოიყენება. ეს ორივე მიმართულებაში ერთგვაროვნებას უზრუნველყოფს: ის, რაც ყაზახეთის საბაჟოსთვის „сыртқы экономикалық қызмет“ არის, ქართული საბაჟოსთვის ყოველთვის „საგარეო ეკონომიკური საქმიანობა“ იქნება, და პირიქით. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისთანავე გადაეცემა.

თარიღები, ვალუტა და ფორმატები

ყაზახური დოკუმენტები თარიღს დღე.თვე.წელი ფორმატით წერს, ისევე როგორც ქართული, მაგრამ თვის სახელს ხშირად ყაზახურად სიტყვიერად უთითებს (қаңтар - იანვარი, ақпан - თებერვალი და ა.შ.), რაც ტრანსკრიფციისას ხშირად ცდომილების წყაროა. ვალუტა ტენგეა (₸, KZT), თანხები კი ყაზახურ ტექსტში ხშირად სიტყვიერად მეორდება; თარგმანში ორივე ფორმას ვინარჩუნებთ. მისამართები ყაზახეთში ხშირად ორივე ენაზეა და ქუჩის სახელწოდება ყაზახურად სხვაგვარად ჟღერს, ვიდრე რუსულად; თარგმანში პირველად ორიგინალ ფორმას ვტოვებთ და ფრჩხილებში ვამატებთ ქართულ ტრანსკრიფციას.

ტურისტული და სასტუმრო ინდუსტრიის მასალები

ყაზახი ტურისტების ნაკადმა ქართულ სასტუმროებს, ტუროპერატორებსა და სამედიცინო ცენტრებს ყაზახურენოვანი მასალების საჭიროება გაუჩინა: ვებგვერდი, ბუკლეტი, ტურის პროგრამა, ხელშეკრულება ტურისტთან, დაზღვევის პირობები. ეს ქართულიდან ყაზახურად თარგმნის ცალკე კატეგორიაა, სადაც იურიდიული სიზუსტე მარკეტინგულ ენას ერწყმის: ტურის პროგრამა უნდა „ყიდდეს“, ხელშეკრულება კი ყაზახური მომხმარებელთა უფლებების კანონმდებლობის თვალსაზრისით სწორად უნდა იკითხებოდეს. ასეთ ტექსტებზე მშობლიური ყაზახი მთარგმნელი მუშაობს ქართველი მარკეტინგის რედაქტორთან ერთად, ხოლო სამართლებრივი ნაწილი ცალკე მოწმდება.

როგორ ვირჩევთ, რომელი მიმართულებით ვისთვის მიგვინდვია სამუშაო

ზოგადი წესი მარტივია: თარგმანს ყოველთვის ის ასრულებს, ვისთვისაც სამიზნე ენა მშობლიურია, რედაქციას კი საწყისი ენის მშობლიური სპეციალისტი. მაგრამ არსებობს გამონაკლისები: ვიწრო დარგობრივ ტექსტზე (მაგალითად, ნავთობის ტექნიკური სპეციფიკაცია ან სამედიცინო ოქმი) უპირატესობა დარგის ცოდნას ენიჭება და მშობლიური სპეციალისტი რედაქტორის როლში გადადის. ორივე მიმართულებაზე მუშაობის გამოცდილება გვაძლევს საშუალებას, ეს გადაწყვეტილება ყოველ კონკრეტულ დოკუმენტზე მივიღოთ, ვიდრე ერთი უნივერსალური სქემით ვიმუშაოთ.

ვადები მიმართულების მიხედვით

ყაზახურიდან ქართულად სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ქართულიდან ყაზახურად, მშობლიური მთარგმნელისა და რედაქციის ორმაგი ეტაპის გამო, სტანდარტული ვადა ერთი-ორი სამუშაო დღეა, ხოლო ხელშეკრულებებსა და სატენდერო დოკუმენტაციაზე ვადა მოცულობის მიხედვით ინდივიდუალურად დგინდება. ყაზახური ტექსტი ქართულთან შედარებით კომპაქტურია, ამიტომ ქართულიდან ყაზახურად თარგმნისას საბოლოო მოცულობა ხშირად დედანზე ნაკლები გამოდის.

ერთი შეკვეთის მაგალითი: ოჯახის გადასვლა ყაზახეთიდან საქართველოში

ტიპური ოჯახური პაკეტი ორივე მიმართულების ელემენტებს აერთიანებს: მშობლების პასპორტები, ქორწინების მოწმობა, ბავშვების დაბადების მოწმობები, სკოლის ცნობები და ვაქცინაციის ბარათები ყაზახურიდან ქართულად ითარგმნება ბინადრობის სააგენტოსა და სკოლისთვის, ხოლო ქართული ბინადრობის ბარათი და საქართველოში გაცემული ცნობა ყაზახეთის საკონსულოსთვის ან საპენსიო ორგანოსთვის ყაზახურად ან რუსულად. ერთი პროექტ-მენეჯერი მთელ პაკეტს მართავს, სახელების ტრანსკრიფცია ყველა დოკუმენტში ერთნაირია, ხოლო დამოწმება და აპოსტილი ერთ ვიზიტში სრულდება.

ხშირად დასმული კითხვები