ყაზახური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

იურიდიული და სამედიცინო ტექსტი ყაზახურ ენაზე ორი განსხვავებული პროფესიული სამყაროა, რომლებსაც ერთი რამ აერთიანებს: შეცდომის სიმძიმე. ხელშეკრულებაში არასწორად გადატანილი პასუხისმგებლობის მუხლი საარბიტრაჟო დავად იქცევა, ეპიკრიზში აღრეული დოზა კი პაციენტის მკურნალობაზე აისახება. ამ გვერდზე ვაღწერთ, როგორ არის მოწყობილი ყაზახური სამართლებრივი და სამედიცინო ტერმინოლოგია, რით განსხვავდება ყაზახეთის სამართლებრივი ლანდშაფტი (მათ შორის ასტანის საერთაშორისო ფინანსური ცენტრის ინგლისური სამართლის იურისდიქცია) საქართველოსგან, რომელი დოკუმენტები მოდის ჩვენთან ორივე დარგიდან და როგორ ვამოწმებთ თარგმანს იმ სპეციალისტებთან ერთად, რომლებიც ამ დარგებში მუშაობენ.

ყაზახეთის სამართლებრივი სისტემა ქართველი მკითხველისთვის

ყაზახეთის სამართალი, ისევე როგორც ქართული, კონტინენტურ ტრადიციაზეა აგებული და საბჭოთა პერიოდის შემდეგ ერთსა და იმავე რეფორმულ გზას გაჰყვა: ახალი სამოქალაქო კოდექსი, სამეწარმეო კანონმდებლობა, ნოტარიატის ინსტიტუტი, სასამართლოების სამსაფეხურიანი სისტემა. ამიტომ ყაზახური იურიდიული ტექსტის ბევრი ცნება ქართულში პირდაპირ ეკვივალენტს პოულობს: ЖШС (жауапкершілігі шектеулі серіктестік) შპს-ა, ЖК (жеке кәсіпкер) ინდივიდუალური მეწარმეა, сенімхат მინდობილობაა, жарғы წესდება. სირთულე იმ ინსტიტუტებში იწყება, რომლებიც ერთ ქვეყანაშია და მეორეში არა.

ყველაზე მკვეთრი მაგალითი ასტანის საერთაშორისო ფინანსური ცენტრია (AIFC), რომელიც 2018 წლიდან ყაზახეთის ტერიტორიაზე ინგლისური საერთო სამართლის პრინციპებით მოქმედ ცალკე იურისდიქციას წარმოადგენს, საკუთარი სასამართლოთი და საარბიტრაჟო ცენტრით, სადაც სამუშაო ენა ინგლისურია. ქართული კომპანია, რომელიც AIFC-ში რეგისტრირებულ პარტნიორთან ხელშეკრულებას აფორმებს, სამენოვან სიტუაციაში ხვდება: ხელშეკრულება ინგლისურადაა, პარტნიორის კორპორატიული დოკუმენტები ყაზახურად ან რუსულად, ქართული მხარის საბუთები კი ქართულად. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ იურისტთან ერთად, რომელიც საერთო და კონტინენტური სამართლის ცნებების შესაბამისობას ამოწმებს, რათა „trust“ ან „indemnity“ ყაზახურ თუ ქართულ ტექსტში მექანიკურად არ გადავიდეს.

ყაზახური იურიდიული ტერმინოლოგიის ორი ფენა

ყაზახეთის იურიდიული ენა ორი ფენისგან შედგება. პირველი საბჭოთა რუსული სამართლის ტერმინოლოგიაა, რომელიც 1990-იან წლებამდე ერთადერთი იყო და დღესაც რუსულენოვან ტექსტებში დომინირებს. მეორე ყაზახური სამართლებრივი ტერმინოლოგიაა, რომელსაც სახელმწიფო ტერმინოლოგიური კომისია გეგმაზომიერად ავითარებს: ბევრი ტერმინი ძველი ყაზახური ან საერთო თურქული ფუძეებიდანაა აღდგენილი (мемлекет - სახელმწიფო, заң - კანონი, сот - სასამართლო), ზოგი კი რუსულიდან ნასესხებია ყაზახური მორფოლოგიით. ერთსა და იმავე კანონში ორივე ფენა შეიძლება შეგხვდეთ, ხოლო ორენოვანი ხელშეკრულების ყაზახური და რუსული სვეტები ერთმანეთს ტერმინოლოგიურად ყოველთვის ზუსტად არ ეხმიანება. ჩვენი მთარგმნელები ორივე ფენას იცნობენ და ქართულ ტექსტში ერთ დამკვიდრებულ ტერმინს ირჩევენ, ხოლო საეჭვო შემთხვევებში ორიგინალს ფრჩხილებში ვუთითებთ.

რომელი იურიდიული დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

• სამეწარმეო ხელშეკრულებები: მიწოდების, ექსპედირების, დისტრიბუციის, სამშენებლო ქვეკონტრაქტის
• კორპორატიული საბუთები: ЖШС-ის წესდება, სარეგისტრაციო ცნობა БСН-ით, დამფუძნებელთა ოქმები, ბრძანებები
• სენიმხატი (მინდობილობა) ქონების, საბანკო ოპერაციებისა და სასამართლო წარმომადგენლობისთვის
• სასამართლო აქტები: გადაწყვეტილებები, განჩინებები, სააღსრულებო ფურცლები, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები
• საგადასახადო და საბაჟო დოკუმენტები: დეკლარაციები, ЕАЭО-ს შესაბამისობის დეკლარაციები, სერტიფიკატები
• უძრავი ქონების საბუთები: ნასყიდობა, იჯარა, ამონაწერი უძრავი ქონების რეესტრიდან
• საოჯახო სამართლის დოკუმენტები: საქორწინო ხელშეკრულება, ალიმენტის შეთანხმება, მეურვეობის აქტები

ხელშეკრულება ორ ან სამ ენაზე: როგორ ვინარჩუნებთ თანაბარძალიანობას

ყაზახ პარტნიორთან ხელშეკრულება ხშირად ორ სვეტად დგება, ქართული და რუსული ან ქართული და ყაზახური, ზოგჯერ სამივე. სტანდარტული დათქმა „ყველა ტექსტს თანაბარი იურიდიული ძალა აქვს“ თარგმანს განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას აკისრებს: შეუსაბამობა სვეტებს შორის დავის შემთხვევაში იმ მხარის სასარგებლოდ იკითხება, რომელსაც ის აწყობს. ამიტომ ორენოვან ხელშეკრულებაზე მუშაობისას ცალკე ეტაპად ვადარებთ მუხლების ნუმერაციას, ვადებს, თანხებს, ვალუტის დასახელებას (ტენგე თუ ლარი, ან ორივე კურსის მითითებით), ჯარიმების პროცენტებს და ხელმოწერის ბლოკებს. ტერმინები, რომლებიც ერთ სისტემაში არსებობს და მეორეში არა, განმარტებით მუხლში იშიფრება, ვიდრე მექანიკურად „ითარგმნება“.

ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის დოკუმენტაცია

ყაზახეთი ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრია, საქართველო კი არა, და ეს განსხვავება ქართველ ექსპორტიორს პირდაპირ ეხება. ყაზახეთის ბაზარზე ღვინის, მინერალური წყლის, საკვები პროდუქტისა თუ სამშენებლო მასალის შესატანად საჭიროა ЕАЭО-ს ტექნიკური რეგლამენტების შესაბამისობის დეკლარაცია ან სერტიფიკატი, ეტიკეტი ყაზახურ და რუსულ ენებზე, ხოლო ზოგიერთ პროდუქტზე სახელმწიფო რეგისტრაციის მოწმობა. ამ დოკუმენტების ქართულად თარგმნა ქართველ მწარმოებელს სჭირდება პროცედურის გასაგებად, ხოლო ქართული ტექნიკური და ხარისხის დოკუმენტაცია (შესაბამისობის სერტიფიკატები, ლაბორატორიული ოქმები, HACCP-ის დოკუმენტები) ყაზახურად და რუსულად ითარგმნება ყაზახეთის სერტიფიცირების ორგანოებისთვის. ტექნიკური რეგლამენტების ნომრებსა და სტანდარტების აღნიშვნებს (ГОСТ, СТ РК) უცვლელად ვინარჩუნებთ.

სასამართლო და საარბიტრაჟო დოკუმენტები

ყაზახეთის სასამართლო აქტების თარგმნისას სამი რამ არის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი: სასამართლოს ზუსტი დასახელება (რაიონული, საქალაქო, სპეციალიზებული ეკონომიკური, საკასაციო კოლეგია), ძალაში შესვლის აღნიშვნა და სარეზოლუციო ნაწილის სიტყვასიტყვითი სიზუსტე, რადგან საქართველოს სასამართლო უცხოური გადაწყვეტილების ცნობისას სწორედ ამ ნაწილს ასრულებს. ყაზახეთის სასამართლო წარმოება ეტაპობრივად სახელმწიფო ენაზე გადადის, ამიტომ ახალი აქტები სულ უფრო ხშირად ყაზახურადაა. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები (მათ შორის AIFC-ის საარბიტრაჟო ცენტრის ინგლისურენოვანი გადაწყვეტილებები) ნიუ-იორკის კონვენციის საფუძველზე ცნობას ექვემდებარება და მათი თარგმანი საარბიტრაჟო შეთანხმების ტექსტთან ერთად უნდა იყოს დამოწმებული.

ყაზახური სამედიცინო დოკუმენტაცია: სტრუქტურა და ენა

ყაზახეთის სამედიცინო დოკუმენტები საბჭოთა სამედიცინო სკოლის ფორმატს ინარჩუნებს: გამოწერის ეპიკრიზი (шығарылу эпикризі), ამბულატორიული ბარათი, სტაციონარული სამედიცინო ბარათი, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნა, ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ (086/у-ს ტიპის ფორმა სტუდენტებისა და დასაქმებისთვის). ტექსტი ხშირად რუსულადაა, სათაურები, ბეჭდები და ექიმის თანამდებობა კი ყაზახურად; ბოლო წლების დოკუმენტებში ყაზახური სამედიცინო ტერმინოლოგიაც უფრო ხშირად ჩნდება, სადაც ლათინური და რუსული ტერმინების პარალელურად ყაზახური ნეოლოგიზმებია (ауру - დაავადება, емдеу - მკურნალობა, диагноз ინარჩუნებს საერთაშორისო ფორმას).

ქართულად თარგმნისას დიაგნოზებს ICD-კოდით ვინარჩუნებთ, პრეპარატებს საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელებით (INN) და სავაჭრო სახელით ორივე, დოზირებასა და კვლევის ერთეულებს უცვლელად, ხოლო ყაზახური ან რუსული აბრევიატურები (ОАК, ЭКГ, УЗИ) ქართული სამედიცინო პრაქტიკის დამკვიდრებული შესატყვისებით. თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც ტექსტს კლინიკური ლოგიკის თვალსაზრისით კითხულობს: ჩივილები, ანამნეზი, კვლევები, დიაგნოზი და დანიშნულება ერთმანეთს უნდა ეთანხმებოდეს.

ვისთვის ითარგმნება ყაზახური სამედიცინო დოკუმენტი

პაციენტები საქართველოს კლინიკებში

ყაზახეთიდან საქართველოში სამკურნალოდ ჩამოსული პაციენტების ნაკადი, განსაკუთრებით სტომატოლოგიის, რეპროდუქციული მედიცინის, ორთოპედიისა და კარდიოქირურგიის მიმართულებით, ბოლო წლებში შესამჩნევად გაიზარდა. ქართველ ექიმს პაციენტის სრული ისტორია სჭირდება ქართულად ან, ზოგჯერ, ინგლისურად, ხოლო მკურნალობის შემდეგ ყაზახეთის სადაზღვევო კომპანიისა და მკურნალი ექიმისთვის ქართული დასკვნა, ოპერაციის ოქმი და ინვოისები ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება. ანაზღაურების პროცედურაში თანხების, დიაგნოზების კოდებისა და პროცედურების დასახელების ზუსტი შესაბამისობა გადამწყვეტია.

სამედიცინო სტუდენტები და ექიმები

ქართული სამედიცინო უნივერსიტეტების სტუდენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ყაზახეთიდანაა. ჩარიცხვისთვის საჭირო სამედიცინო ცნობა და ვაქცინაციის ბარათი ყაზახური ფორმატითაა და ქართული ჯანმრთელობის ცნობის (ფორმა 100) სტრუქტურას არ იმეორებს, ამიტომ თარგმანში ველების შესაბამისობას ვუთითებთ. დამთავრების შემდეგ ქართული დიპლომი, დანართი და რეზიდენტურის სერტიფიკატი ყაზახეთის ჯანდაცვის სამინისტროს აღიარებისთვის ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება; ყაზახეთში ექიმის ლიცენზირება უცხოური დიპლომის მფლობელისთვის დამატებით პროცედურას ითვალისწინებს, რომლის დოკუმენტაციასაც ვამზადებთ.

ფარმაცევტული და სამედიცინო ტექნიკის კომპანიები

ქართული ფარმაცევტული პროდუქციის ყაზახეთში რეგისტრაციისთვის ეროვნული ექსპერტიზის ცენტრი ითხოვს სარეგისტრაციო დოსიეს, ინსტრუქციასა და შეფუთვის ტექსტს ყაზახურ და რუსულ ენებზე; ეს ЕАЭО-ს საერთო წესებით რეგულირდება. ინსტრუქციის თარგმანი სამედიცინო და სამართლებრივი ტექსტის შერწყმაა: ფარმაკოლოგიური ნაწილი ტერმინოლოგიურ სიზუსტეს მოითხოვს, უკუჩვენებებისა და გაფრთხილებების ნაწილი კი რეგულატორის მიერ დადგენილ სტანდარტულ ფორმულირებებს, რომლებსაც ყაზახეთის რეგისტრაციის პრაქტიკიდან ვიცნობთ.

სამედიცინო-სამართლებრივი დოკუმენტები: სადაც ორი დარგი იკვეთება

ზოგიერთი დოკუმენტი ერთდროულად ორივე დარგს ეკუთვნის: სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნა ინვალიდობის ჯგუფის შესახებ, რომელიც საქართველოში სოციალური სტატუსის მისაღებად ითარგმნება; სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის აქტი, რომელიც სამოქალაქო ან სისხლის სამართლის საქმეში გამოიყენება; სამედიცინო დაზღვევის ხელშეკრულება და სადაზღვევო შემთხვევის აქტი; შრომითი ტრავმის აქტი და პროფესიული დაავადების დასკვნა. ასეთ ტექსტებზე ორი რედაქტორი მუშაობს, იურისტი და ექიმი, და საბოლოო ვერსია ორივეს ხელმოწერით მოწმდება.

მინდობილობა ყაზახეთისთვის: ფორმა, რომელიც ადგილზე უნდა „იმუშაოს“

ქართველი მოქალაქის ან კომპანიის მიერ ყაზახეთში წარმომადგენლისთვის გაცემული მინდობილობა ქართველ ნოტარიუსთან დგება ქართულად, შემდეგ ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება და აპოსტილირდება. ყაზახური ნოტარიული პრაქტიკა უფლებამოსილებების ჩამონათვალში კონკრეტულ ფორმულირებებს ელის: „მიიღოს და გასცეს დოკუმენტები“, „ხელი მოაწეროს ჩემი სახელით“, „წარმომადგენლობა გაუწიოს სასამართლოში სარჩელის აღიარების, უარის და მორიგების უფლებით“. თუ ეს უფლებამოსილებები ქართულ დედანში ზოგადადაა ჩამოყალიბებული, ყაზახი ნოტარიუსი ან ბანკი მინდობილობას შეიძლება არასაკმარისად ჩათვალოს. ამიტომ ყაზახეთისთვის განკუთვნილი მინდობილობის შედგენამდე ვურჩევთ, ჯერ სამიზნე უწყების მოთხოვნები დაზუსტდეს, და ვამზადებთ ქართულ ტექსტს ისე, რომ მისი ყაზახური ვერსია ადგილობრივ სტანდარტს ზუსტად ემთხვეოდეს.

უძრავი ქონება: ბათუმის ბინა ყაზახი მყიდველისთვის

ყაზახეთის მოქალაქეების მიერ საქართველოში უძრავი ქონების შეძენა ტიპური ორდარგოვანი პროექტია: სამშენებლო კომპანიის წინასწარი ხელშეკრულება, ნასყიდობა, ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან და, ხშირად, ქართული ბანკის იპოთეკური ხელშეკრულება მყიდველისთვის ყაზახურად ან რუსულად ითარგმნება, ხოლო მყიდველის ცნობა შემოსავლის შესახებ და ЖСН-ის ამონაწერი ბანკისთვის ქართულად. საქართველოს კანონმდებლობის სპეციფიკური ცნებები (მაგალითად, „საკუთრების უფლების რეგისტრაცია“, „იპოთეკის მოწმობა“, „მშენებლობის ნებართვა“) ყაზახურ ტექსტში განმარტებით გადადის, რადგან ყაზახეთის უძრავი ქონების რეესტრი სხვა ტერმინოლოგიას იყენებს. საბოლოო ეტაპზე ნოტარიუსთან გარიგებას ხშირად ზეპირი თარჯიმანიც ესწრება, რომ მყიდველი ხელმოწერამდე ყველა კითხვას პასუხს იღებდეს.

შრომითი ურთიერთობები: ქართველი სპეციალისტები ყაზახეთში

ნავთობის, სამშენებლო და სასტუმრო სექტორში ყაზახეთში სამუშაოდ მიმავალ ქართველ სპეციალისტს დამსაქმებელი შრომით ხელშეკრულებას ყაზახურად და რუსულად სთავაზობს, ხოლო სამუშაო ნებართვისთვის ყაზახეთის შრომის ორგანოები დიპლომის, ცნობა ნასამართლობისა და სამედიცინო ცნობის თარგმანს ითხოვენ. ყაზახეთის შრომის კოდექსი გამოსაცდელი ვადის, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებისა და ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების საკუთარ სისტემას იყენებს, რომელიც ქართული შრომის კოდექსისგან რამდენიმე პუნქტში განსხვავდება; ხელშეკრულების ქართულად თარგმნისას ამ განსხვავებებს შენიშვნებში ვუთითებთ, რათა თანამშრომელმა ხელმოწერამდე ზუსტად იცოდეს, რას ეთანხმება.

ინტელექტუალური საკუთრება და სავაჭრო ნიშნები

ყაზახეთის ბაზარზე ქართული ბრენდის დასაცავად სავაჭრო ნიშნის რეგისტრაცია ყაზახეთის ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ინსტიტუტში ხდება და განაცხადი ყაზახურ ან რუსულ ენაზე მიიღება. ქართული ღვინის ბრენდები, გეოგრაფიული აღნიშვნები და დიზაინის განაცხადები სწორედ ამ გზით ითარგმნება; ყაზახური ან რუსული ტრანსკრიფცია საქონლის ეტიკეტზე გამოტანილ ფორმასთან უნდა ემთხვეოდეს, თორემ ნიშანი ბაზარზე „სხვა“ სახელით შედის. ლიცენზიისა და ფრანჩაიზინგის ხელშეკრულებებში ინტელექტუალური საკუთრების ტერმინოლოგია ორივე ქვეყანაში საერთაშორისო კონვენციებიდან მოდის, ამიტომ აქ ცნებები უკეთ ემთხვევა, ვიდრე სამოქალაქო სამართლის სხვა სფეროებში.

კონფიდენციალურობა და მონაცემთა დაცვა

სამედიცინო და კორპორატიული დოკუმენტები განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ და კომერციულ ინფორმაციას შეიცავს. ყაზახეთის პერსონალურ მონაცემთა კანონმდებლობა და საქართველოს კანონი პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ ორივე ერთნაირად მკაცრია ჯანმრთელობის მონაცემების მიმართ, ამიტომ ფაილები დაშიფრულ არხებში მოძრაობს, მთარგმნელები და რედაქტორები ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმებით მუშაობენ, ხოლო შეკვეთის დასრულების შემდეგ დოკუმენტები კლიენტის მითითებით იშლება ან განსაზღვრული ვადით ინახება.

საბანკო და ფინანსური დოკუმენტები: KYC ორივე მხარეს

ქართული ბანკი ყაზახი კლიენტისგან სახსრების წარმომავლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებს ითხოვს: ცნობა ხელფასის შესახებ, საგადასახადო დეკლარაცია, ბიზნესის ამონაწერი, ქონების გაყიდვის ხელშეკრულება ყაზახეთში. ყაზახეთის ბანკი კი ქართული კომპანიისგან ანალოგიურ პაკეტს ყაზახურად ან რუსულად. ფინანსური ტერმინოლოგია (საშემოსავლო გადასახადი, სოციალური გადასახდელები, დივიდენდი, საპროცენტო შემოსავალი) ორივე ქვეყანაში მსგავსია, მაგრამ საგადასახადო ორგანოების სახელწოდებები, ფორმების ნომრები და ანგარიშგების პერიოდები განსხვავებულია. თარგმანში ფორმის ორიგინალ ნომერს ვინარჩუნებთ და ფუნქციას ვხსნით, რათა კომპლაენსის ოფიცერს დოკუმენტის ბუნება მაშინვე ესმოდეს.

ხარისხის კონტროლი დარგობრივ თარგმანში

იურიდიული და სამედიცინო ყაზახური თარგმანი ჩვენთან სამსაფეხურიან პროცესს გადის: დარგობრივი მთარგმნელი, დარგის სპეციალისტი-რედაქტორი (იურისტი ან ექიმი) და საბოლოო კორექტორი, რომელიც ციფრებს, სახელებს, ნომრებსა და ფორმატირებას ამოწმებს. ხელშეკრულებებზე დამატებით ვამზადებთ ტერმინთა ცხრილს, რომელსაც კლიენტს ვუზიარებთ, რათა შემდგომ დოკუმენტებში იგივე ტერმინოლოგია გამოვიყენოთ. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი, საჭიროებისამებრ, ამავე შეკვეთის ფარგლებში სრულდება.

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი დარგობრივ დოკუმენტებზე

იურიდიული და სამედიცინო თარგმანების უმეტესობა უწყებაში წარსადგენად ნოტარიულ დამოწმებას საჭიროებს, ხოლო საზღვარგარეთ გამოსაყენებლად აპოსტილს. ხელშეკრულების შემთხვევაში ხშირად მხოლოდ ხელმოწერილი ვერსია მოწმდება, პროექტი კი სამუშაო თარგმანად რჩება; სამედიცინო დოკუმენტებზე დამოწმება ძირითადად სადაზღვევო, სასამართლო და საგანმანათლებლო მიზნებისთვის სჭირდებათ, ხოლო მკურნალი ექიმისთვის უბრალო თარგმანიც საკმარისია. შეკვეთისას ვაზუსტებთ დანიშნულებას და მხოლოდ იმ ეგზემპლარებს ვამოწმებთ, რომლებიც ნამდვილად სჭირდებათ.

ვადები

ერთგვერდიანი ეპიკრიზი ან ცნობა ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში; ხელშეკრულება 10-15 გვერდამდე ორ-სამ სამუშაო დღეში, დიდი სარეგისტრაციო დოსიე ან სასამართლო საქმე მოცულობის მიხედვით.

ხშირად დასმული კითხვები