ებრაული ენის (ივრითის) იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

ებრაული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი ორი განსხვავებული ლექსიკური სამყაროა, რომლებსაც ერთი რამ აერთიანებს: ორივეში ისრაელი ევროპული მოდელისგან შორს დგას. ისრაელის სამართალი შერეული სისტემაა, სადაც ბრიტანული მანდატის დროინდელი საერთო სამართალი, ოსმალური მიწის კანონმდებლობის ნაშთები, ქნესეთის თანამედროვე კანონები და ებრაული რელიგიური სამართალი (ჰალახა) ერთდროულად მოქმედებს; ქართული სამოქალაქო კოდექსი კი გერმანულ ტრადიციაზეა აგებული, და ერთი და იმავე ინსტიტუტის ლოგიკა ორ სისტემაში ხშირად სრულიად განსხვავებულია. ისრაელის მედიცინა, თავის მხრივ, მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალტექნოლოგიურია, და ისრაელური კლინიკური დოკუმენტი ებრაულისა და ინგლისურის ისეთი ნაზავია, სადაც ტერმინები ინგლისურად, სტრუქტურა და შენიშვნები ებრაულად წერია. ამ გვერდზე ორივე დარგს ცალ-ცალკე ვხსნით.

იურიდიული თარგმანი: ისრაელის შერეული სამართალი ქართულად

მემკვიდრეობა: რეგისტრატორი, სასამართლო, რაბანუთი

ისრაელის 1965 წლის მემკვიდრეობის კანონი ევროპულისგან განსხვავებულ სისტემას ქმნის. ანდერძის არარსებობისას მემკვიდრეობის საქმეთა რეგისტრატორი (ჰარაშამ ლეინიანეი იერუშა), რომელიც იუსტიციის სამინისტროს სტრუქტურაა, მემკვიდრეობის ბრძანებას (ცავ იერუშა) გასცემს, სადაც კანონისმიერი მემკვიდრეები და მათი წილები დგინდება; ანდერძის შემთხვევაში ანდერძის აღსრულების ბრძანებას (ცავ კიუმ ცავაა), რომელსაც ანდერძი ერთვის; დავის შემთხვევაში საქმე საოჯახო სასამართლოში (ბეით მიშპატ ლეინიანეი მიშპახა) გადადის, ხოლო მხარეთა თანხმობით რაბინულ სასამართლოშიც შეიძლება წარიმართოს. ქართველი ნოტარიუსისთვის, რომელიც სამკვიდრო მოწმობას გასცემს, ეს ნიშნავს, რომ ისრაელური დოკუმენტი სასამართლო გადაწყვეტილება კი არა, ადმინისტრაციული ბრძანებაა, და თარგმანს ამის განმარტება ერთვის. ისრაელური ტერმინები (იორეშ, მემკვიდრე; ცავაა, ანდერძი; მენაჰელ იზავონ, სამკვიდროს მმართველი, რომელიც ქართულ სამართალში სამკვიდროს მზრუნველს უახლოვდება) ქართული სამოქალაქო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის განმარტებით, სადაც სისტემები განსხვავდება. ქართველი ებრაელების ორქვეყნიანი ოჯახებისთვის ეს ყველაზე ხშირი იურიდიული პაკეტია.

ხელშეკრულებები ბრიტანული ტრადიციით

ისრაელური ხელშეკრულება (ხოზე) 1973 წლის ხელშეკრულებათა კანონზე დგას, მაგრამ სტრუქტურულად ბრიტანულ-ამერიკულ ტრადიციას მიჰყვება: ვრცელი განსაზღვრებების მუხლი, დეტალური პასუხისმგებლობის და ზიანის ანაზღაურების პუნქტები, „მთლიანი შეთანხმების“ დათქმა, არბიტრაჟის მუხლი, რომელიც ისრაელში განსაკუთრებით გავრცელებულია. ტერმინები (ჰაფარა, დარღვევა; პიცუიმ, კომპენსაცია; ბიტულ, გაუქმება; ერავონ, გირაო) ქართული სამოქალაქო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის, თუ მთარგმნელმა იცის, სად ემთხვევა და სად არა საერთო სამართლის ცნებები კონტინენტურს. უძრავი ქონების ხელშეკრულებები ისრაელში ცალკე ჟანრია, რადგან მიწის დიდი ნაწილი სახელმწიფოსია და გრძელვადიანი იჯარით (ხახირა) გაიცემა, ხოლო რეგისტრაცია მიწის რეესტრში (ტაბუ, ოსმალური სახელწოდება, რომელიც დღემდე გამოიყენება) ხდება; ეს ცნებები ქართული საკუთრების სისტემისთვის უცხოა და განმარტებას საჭიროებს. შრომითი ხელშეკრულებები ისრაელური შრომის კანონმდებლობის სპეციფიკურ ინსტიტუტებს შეიცავს (ქერენ ჰიშთალმუთ, სასწავლო ფონდი; პიცუეი პიტურიმ, გათავისუფლების კომპენსაცია), რომლებსაც ქართულ სამართალში ანალოგი არ აქვს.

რაბინული სასამართლო და საოჯახო სამართალი

ისრაელში ებრაელთა ქორწინება და განქორწინება მხოლოდ რაბინული სასამართლოს (ბეით დინ რაბანი) კომპეტენციაა, და მისი დოკუმენტები რელიგიური სამართლის ტერმინოლოგიით იწერება: ქეთუბა (ქორწინების ხელშეკრულება), გეთ (განქორწინების აქტი), თეუდათ გერუშინ (განქორწინების მოწმობა), ხოლო ქონებრივი და მეურვეობის საკითხები საოჯახო სასამართლოს ან რაბანუთის გადაწყვეტილებით წყდება. ქართველი ნოტარიუსი ან სამოქალაქო რეესტრი, რომელიც ისრაელელი მოქალაქის განქორწინების დამადასტურებელ დოკუმენტს ელოდება, რაბინული სასამართლოს მოწმობას იღებს, თუ თარგმანში მკაფიოდ არის განმარტებული, რომ ისრაელში ეს ერთადერთი კომპეტენტური ორგანოა და მისი აქტი სახელმწიფოს მიერ აღიარებულია. თარიღები რაბანუთის დოკუმენტებში ხშირად მხოლოდ ებრაული კალენდრით წერია, და მათ გრიგორიანულში ვთარგმნით ორივე ფორმის შენარჩუნებით.

კომპანიები და კომპანიების რეგისტრატორი

ისრაელური კომპანია, ჩვეულებრივ, შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიაა (ხევრა ბაამ, ბע"מ) და კომპანიების რეგისტრატორთან (რაშამ ჰახავაროთ) არის რეგისტრირებული, ცხრანიშნა კომპანიის ნომრით. რეგისტრატორის ამონაწერი (ნესახ), წესდება (თაქანონ), დირექტორთა საბჭოს (დირექტორიონ) გადაწყვეტილებები და აქციონერთა რეესტრი საქართველოში ფილიალის რეგისტრაციისას, უძრავი ქონების შეძენისას ან ბანკში ითარგმნება. ისრაელური კომპანიების კანონი (1999) ბრიტანულ მოდელს მიჰყვება, და ტერმინები (დირექტორ, დირექტორი; ბაალ მენაიოთ, აქციონერი; მანქალ, გენერალური დირექტორი) ქართული „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის ეკვივალენტებზე ზუსტად უნდა გადავიდეს.

სამედიცინო თარგმანი: ისრაელის კლინიკიდან ქართველ ექიმამდე

სამედიცინო შეჯამება: ებრაული და ინგლისური ერთ დოკუმენტში

ისრაელური სამედიცინო შეჯამება (სიკუმ მახალა, სტაციონარიდან გაწერისას, ან სიკუმ ბიკურ, ამბულატორიული ვიზიტისას) ისრაელის კლინიკებში (შება, იხილოვი, ჰადასა, ასუთა, რამბამი, ბეილინსონი) ერთიანი ელექტრონული სისტემით იქმნება და ორენოვანია თავისი ბუნებით: დიაგნოზები, პროცედურები, მედიკამენტები და ლაბორატორიული პარამეტრები ინგლისურად ან ლათინურად წერია, ანამნეზი, მკურნალობის მიმდინარეობა და რეკომენდაციები ებრაულად. მთარგმნელი ორივეს ერთდროულად კითხულობს: ინგლისურ ტერმინებს ქართული სამედიცინო ტერმინოლოგიით თარგმნის, ებრაულ ნაწილს სრულად, ხოლო ისრაელურ სამედიცინო შემოკლებებს, რომლებიც ხშირად ებრაული და ინგლისური ასოების ნაზავია, სრულ ფორმად შლის. ICD კოდები ისრაელურ დოკუმენტში ხშირად არ არის, და დიაგნოზს ლათინური სახელწოდებით ვამაგრებთ, რომ ქართველმა ექიმმა ის ცალსახად ამოიცნოს. ლაბორატორიული ერთეულები ისრაელში ხშირად ამერიკული პრაქტიკისაა (mg/dL გლუკოზისა და ქოლესტერინისთვის), და ამას შენიშვნით აღვნიშნავთ, მნიშვნელობების შეუცვლელად.

ონკოლოგია და კონსილიუმები: ქართველი პაციენტის გზა

ქართველი პაციენტები ისრაელში ყველაზე ხშირად ონკოლოგიური, კარდიოქირურგიული და ნეიროქირურგიული მკურნალობისთვის მიდიან, და ეს პროცესი თარგმანის სამ ეტაპს ქმნის. მკურნალობამდე ქართული სამედიცინო ისტორია, ჰისტოლოგიისა და იმუნოჰისტოქიმიის დასკვნები, MRI, CT და PET-CT აღწერები, ლაბორატორიული შედეგები ინგლისურად ან ებრაულად ითარგმნება კლინიკის საერთაშორისო განყოფილებისთვის, რომელიც წინასწარ სამკურნალო გეგმასა და ხარჯთაღრიცხვას ადგენს; აქ ჰისტოლოგიური ტერმინოლოგიის სიზუსტე მკურნალობის ტაქტიკას პირდაპირ განსაზღვრავს. მკურნალობისას ონკოლოგიური კონსილიუმის ოქმი, ქიმიოთერაპიის პროტოკოლი და ოპერაციის ჩანაწერი პაციენტისა და ქართველი მკურნალი ექიმისთვის ქართულად ითარგმნება. მკურნალობის შემდეგ ისრაელური შეჯამება და მკურნალობის გაგრძელების გეგმა ქართველი ონკოლოგისთვის ქართულად, სადაც ისრაელური მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები საერთაშორისო არაპატენტირებულ სახელწოდებამდე დაგვყავს. სასწრაფო შემთხვევებში სამუშაო თარგმანს ექიმს რამდენიმე საათში ვაწვდით, დამოწმებული ვერსია სადაზღვევო ან ადმინისტრაციული მიზნით მოგვიანებით მოსდევს.

ქუფათ ხოლიმი, ბითუახ ლეუმი და ჯანდაცვის სამინისტრო

ისრაელის ჯანდაცვის სისტემა ოთხი ჯანმრთელობის ფონდით (ქუფათ ხოლიმ: კლალიტი, მაქაბი, მეუხედეთი, ლეუმითი) მუშაობს, რომლებიც ეროვნული ჯანმრთელობის დაზღვევის კანონით ყველა მოქალაქეს ემსახურება, ხოლო ეროვნული დაზღვევის ინსტიტუტი (ბითუახ ლეუმი) შრომისუუნარობის, ინვალიდობისა და პენსიის საკითხებს აწესრიგებს. ისრაელში მცხოვრები ქართველი ებრაელი, რომელიც საქართველოში ნამკურნალებია, ქართულ სამედიცინო დოკუმენტებს ებრაულად ან ინგლისურად თარგმნის ბითუახ ლეუმისთვის შრომისუუნარობის ან ინვალიდობის განაცხადზე, ან ქუფათ ხოლიმისთვის მკურნალობის გაგრძელებისთვის. ისრაელში სამუშაოდ მიმავალი ქართველი ექიმი ან ექთანი ჯანდაცვის სამინისტროს ლიცენზირებას გადის, რისთვისაც დიპლომი, ინტერნატურის და რეზიდენტურის მოწმობები, სპეციალობის სერტიფიკატი და სამუშაო გამოცდილების ცნობა ებრაულად ან ინგლისურად ითარგმნება, აპოსტილით; უცხოეთში განათლებამიღებული ექიმებისთვის სამინისტრო სალიცენზიო გამოცდას ატარებს, ხოლო ებრაული ენის ცოდნა პაციენტებთან მუშაობისთვის მოითხოვება.

ისრაელური ფარმაცია და სამედიცინო ტექნოლოგიები

ისრაელი ფარმაცევტული და სამედიცინო ტექნოლოგიების ერთ-ერთი მთავარი მწარმოებელია, სადაც ტევა მსოფლიოს უმსხვილესი გენერიკული მედიკამენტების კომპანიაა, ხოლო სამედიცინო მოწყობილობებისა და დიაგნოსტიკური სისტემების სტარტაპები ასეულობითაა. ისრაელური მედიკამენტების ინსტრუქციები (ალონ ლაცარხან, პაციენტის ინსტრუქცია, რომელიც ისრაელში ებრაულად, არაბულად და ინგლისურად სამენოვანია), სარეგისტრაციო დოსიე და ხარისხის სერტიფიკატები საქართველოს ბაზრისთვის ქართულად ითარგმნება; სამედიცინო მოწყობილობის ტექნიკური დოკუმენტაცია, რომელიც ხშირად მხოლოდ ინგლისურადაა, ქართული კლინიკებისთვის ითარგმნება. ისრაელური სამედიცინო ტექნოლოგიების ტერმინოლოგია ინგლისურენოვანია თავისი ბუნებით, და ებრაული ტექსტიც ხშირად ინგლისურ ტერმინებს უცვლელად იყენებს, რაც მთარგმნელისგან ორივე ენის ერთდროულ ცოდნას მოითხოვს.

რომელი დოკუმენტები მოდის ამ ორ დარგში

• იურიდიული: მემკვიდრეობის ბრძანება და ანდერძის აღსრულების ბრძანება, ანდერძი, ნოტარიული და მუდმივი მინდობილობა, კომპანიების რეგისტრატორის ამონაწერი და წესდება, ხელშეკრულებები (უძრავი ქონება, მომსახურება, დისტრიბუცია, შრომითი), საოჯახო სასამართლოს გადაწყვეტილებები, რაბანუთის მოწმობები, ტაბუს ამონაწერი, სასამართლო გადაწყვეტილებები, ცნობა ნასამართლობის შესახებ, საგადასახადო უწყების ცნობები.
• სამედიცინო: სამედიცინო შეჯამება, ბიოფსიისა და ჰისტოლოგიის დასკვნები, ონკოლოგიური კონსილიუმის ოქმი, ქიმიოთერაპიის პროტოკოლი, ოპერაციის ჩანაწერი, ვიზუალური კვლევის აღწერები, ლაბორატორიული შედეგები, ქუფათ ხოლიმის ჩანაწერები, ბითუახ ლეუმის სამედიცინო კომისიის დასკვნა, ექიმის დიპლომი და სპეციალობის სერტიფიკატი, მედიკამენტების ინსტრუქციები, სამედიცინო მოწყობილობის დოკუმენტაცია.

უძრავი ქონება: ტაბუ და საჯარო რეესტრი

ისრაელელი ინვესტორების მიერ საქართველოში ქონების შეძენა და ქართველი ებრაელების ქონება ისრაელში ორივე მიმართულებით იურიდიულ თარგმანს ქმნის. ისრაელური მიწის რეესტრის (ტაბუ) ამონაწერი (ნესახ ტაბუ) ქონების ბლოკისა და ნაკვეთის ნომერს (გუშ, ხელკა), მესაკუთრეს, იჯარის უფლებას სახელმწიფო მიწაზე და ტვირთებს აჩვენებს, და საქართველოში მემკვიდრეობის ან განქორწინების საქმეებში ითარგმნება; ისრაელური იჯარის სისტემა, სადაც მიწა ხშირად სახელმწიფოსია და 49 ან 98 წლით არის გაცემული, ქართველი ნოტარიუსისთვის განმარტებას საჭიროებს. ქართული საჯარო რეესტრის ამონაწერი, ნასყიდობის ხელშეკრულება და საკადასტრო მონაცემები ისრაელელი მყიდველისთვის ებრაულად ითარგმნება, ხოლო ისრაელელი ნოტარიუსის მინდობილობა, სასამართლოს აპოსტილითა და ქართული თარგმანით, საჯარო რეესტრში კონკრეტული უფლებამოსილებით უნდა იყოს ჩამოყალიბებული.

ისრაელი და საქართველო: სად ხვდება ეს ორი დარგი ერთმანეთს

ებრაული იურიდიული თარგმანის მოთხოვნა სამი წყაროდან მოდის: ქართველი ებრაელების ორქვეყნიანი ოჯახების მემკვიდრეობითი და ქონებრივი საქმეები, ისრაელური ინვესტიციები საქართველოს უძრავ ქონებაში, სოფლის მეურნეობასა და ტექნოლოგიებში, და ისრაელელი წყვილების ქორწინება საქართველოში, რომელიც სამოქალაქო ქორწინების ისრაელში არარსებობის გამო ბოლო წლებში მასობრივი გახდა. სამედიცინო თარგმანის მოთხოვნა კი ისრაელში მკურნალობის ნაკადიდან, ისრაელში მცხოვრები ქართველი ებრაელების ბითუახ ლეუმისა და ქუფათ ხოლიმის საქმეებიდან, ისრაელში მომუშავე ქართველი სამედიცინო პერსონალიდან და ისრაელური ფარმაცევტული ექსპორტიდან. ორივე დარგში ისრაელის შერეული სამართლისა და ორენოვანი სამედიცინო დოკუმენტაციის ცოდნა თარგმანის ხარისხს განსაზღვრავს.

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი

იურიდიული დოკუმენტების უმეტესობა ნოტარიულ დამოწმებას ითხოვს და ორივე მიმართულებით აპოსტილს საჭიროებს: ისრაელის მიმართულებით იუსტიციის სახლიდან, საქართველოს მიმართულებით ისრაელის სწორი უწყებიდან, სახელმწიფო დოკუმენტზე საგარეო საქმეთა სამინისტროდან, ნოტარიულ აქტზე სასამართლოს რეგისტრატორისგან. სამედიცინო დასკვნებს აპოსტილი იშვიათად სჭირდება; კლინიკა, ქუფათ ხოლიმი და სადაზღვევო კომპანია ნოტარიულად ან სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებულ თარგმანს იღებს, ბითუახ ლეუმი ნოტარიულს. ჯანდაცვის სამინისტროს ლიცენზირებისთვის ექიმის დოკუმენტები აპოსტილითა და ებრაული ან ინგლისური ნოტარიული თარგმანით მოითხოვება, და ამ პაკეტს ერთიანად ვამზადებთ.

ტიპური შეცდომები

• ცავ იერუშა „სასამართლო გადაწყვეტილებად“ თარგმნა, თუმცა ის რეგისტრატორის ადმინისტრაციული ბრძანებაა.
• ტაბუს იჯარის უფლების „საკუთრებად“ თარგმნა.
• რაბანუთის მოწმობის სახელმწიფო აღიარების განუმარტებლად დატოვება.
• ისრაელური სამედიცინო შეჯამების მხოლოდ ინგლისური ნაწილის თარგმნა ებრაული რეკომენდაციების გარეშე.
• ისრაელური ებრაულ-ინგლისური სამედიცინო შემოკლებების გაუშლელად დატოვება.
• ლაბორატორიული ერთეულების „გადათვლა“ mg/dL-დან mmol/L-ში.
• ებრაული თარიღის გამოტოვება რაბანუთის დოკუმენტში.

საგადასახადო დოკუმენტები ორ იურისდიქციას შორის

ისრაელში მცხოვრები ქართველი ებრაელი, რომელსაც საქართველოში ქონება ან ბიზნესი აქვს, ან ისრაელელი ინვესტორი, რომელიც ბათუმში ბინიდან შემოსავალს იღებს, ორივე ქვეყანაში საგადასახადო რეზიდენტობის საკითხს აწყდება. ისრაელის საგადასახადო უწყების (რაშუთ ჰამისიმ) ცნობები, საგადასახადო რეზიდენტობის სერტიფიკატი და წლიური დეკლარაცია საქართველოს შემოსავლების სამსახურისთვის ქართულად ითარგმნება, ქართული საგადასახადო ცნობები კი ისრაელის უწყებისთვის ებრაულად. ისრაელსა და საქართველოს შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება მოქმედებს, და თარგმანში ტერმინები ამ შეთანხმების ოფიციალურ ტექსტს უნდა შეესაბამებოდეს; ისრაელური საგადასახადო ტერმინოლოგია (მას ჰახნასა, საშემოსავლო გადასახადი; მას შვახ, ქონების ღირებულების ნამატის გადასახადი, რომელიც ქართულ სისტემაში პირდაპირ ანალოგს არ პოულობს; ბითუახ ლეუმის შენატანები) ქართული საგადასახადო კოდექსის ეკვივალენტებზე გადადის განმარტებით.

ვინ მუშაობს და როგორ

იურიდიულ ტექსტებზე ვმუშაობთ მთარგმნელებთან, რომლებსაც ივრითის გარდა სამართლის განათლება ან ისრაელურ კომპანიებთან და ადვოკატებთან მუშაობის გამოცდილება აქვთ; სამედიცინო ტექსტებზე მთარგმნელებთან, რომლებიც სამედიცინო ტერმინოლოგიაში არიან სპეციალიზებული და ისრაელურ კლინიკურ დოკუმენტაციას სტრუქტურულად იცნობენ, მათ შორის მათთან, ვინც ისრაელის კლინიკებში ქართველი პაციენტების კოორდინატორად მუშაობდა. რთულ შემთხვევებში ქართველი იურისტი ან ექიმი კონსულტანტად ერთვება. ყოველი დოკუმენტი რედაქტორს გადის, ციფრები ბიდირექციული ტექსტიდან, კოდები, ორივე კალენდრის თარიღები და სახელების ყველა ფორმა ცალკე მოწმდება, მანქანური თარგმანი ამ ორ დარგში არ გამოიყენება. კონფიდენციალურობის შეთანხმება ყოველ შეკვეთაზე ვრცელდება, რაც ონკოლოგიური და მემკვიდრეობითი დოკუმენტებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

ვადები

ერთგვერდიანი ცნობა ან მინდობილობა ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ხელშეკრულება 10-20 გვერდის მოცულობით 2-4 სამუშაო დღეს მოითხოვს, სამედიცინო ისტორია ონკოლოგიური კონსულტაციისთვის 1-3 დღეს, ექიმის სრული პაკეტი ჯანდაცვის სამინისტროსთვის აპოსტილებით 3-5 დღეს. სასწრაფო კლინიკურ შემთხვევებში, როცა პაციენტი ისრაელის კლინიკაში კონსულტაციას ელოდება, სამუშაო თარგმანს რამდენიმე საათში ვაწვდით და პრიორიტეტულ რიგში ვაყენებთ. შეკვეთა ონლაინ მიმდინარეობს, დამოწმებული დოკუმენტი კურიერით ან PDF-ით მოგდით, ისრაელში მყოფი კლიენტისთვის საერთაშორისო კურიერით, შაბათისა და ებრაული დღესასწაულების გათვალისწინებით.

ხშირად დასმული კითხვები