ებრაული ენის თარჯიმანი თბილისში

ებრაული თარგმანი საქართველოში სხვა ენებისგან ერთი რამით განსხვავდება: აქ ორ ქვეყანას შორის ოცდაექვსსაუკუნოვანი ისტორია დგას. ქართველი ებრაელების თემი, რომელიც 1970-იანი წლებიდან ისრაელში ასი ათასზე მეტ ადამიანს ითვლის, დღემდე საქართველოსთან საბუთებით არის დაკავშირებული: რეპატრიაციისთვის ბებია-ბაბუის დაბადების მოწმობები, საბჭოთა პერიოდის საარქივო ამონაწერები, ქუთაისისა და ონის სინაგოგების ჩანაწერები. მეორე ნაკადი უფრო ახალია: ისრაელელი წყვილები, რომლებიც სამოქალაქო ქორწინებისთვის თბილისში ჩამოდიან, ისრაელელი ინვესტორები ქართულ უძრავ ქონებაში, ქართველი ექიმები ჯანდაცვის სამინისტროს ლიცენზიისთვის, სტუდენტები ტექნიონსა და თელ-ავივის უნივერსიტეტში. ჩვენ ვთარგმნით ებრაულიდან ქართულად და ქართულიდან ებრაულად, თარგმანს ნოტარიულად ვამოწმებთ და აპოსტილს იუსტიციის სახლში ვურთავთ. ამ გვერდზე კი იმას ვხსნით, რითაც ისრაელის დოკუმენტური სისტემა ევროპისგანაც და საქართველოსგანაც განსხვავდება: ორი აპოსტილი ერთ ქვეყანაში, ნოტარიუსი, რომელსაც თარგმანის დამოწმება მხოლოდ თავისი ენებით შეუძლია, და დამწერლობა, რომელშიც ხმოვნები არ იწერება.

ისრაელში აპოსტილს ორი უწყება გასცემს, და ეს ხშირად ერევათ

ისრაელი ჰააგის აპოსტილის კონვენციას 1978 წლიდან მიერთებულია, მაგრამ აპოსტილის გაცემა ორ უწყებას შორის არის გაყოფილი, და ეს პირველი რამ არის, რასაც ისრაელში მყოფ კლიენტს ვუზუსტებთ. სახელმწიფო დოკუმენტს, დაბადების მოწმობას, მოსახლეობის რეესტრის ამონაწერს (תמצית רישום), ნასამართლობის არქონის ცნობას, აპოსტილს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტი ურთავს იერუსალიმში ან მისი მიმღები პუნქტები. ნოტარიულ დოკუმენტს კი, მათ შორის ისრაელში შესრულებულ და ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს, აპოსტილს მაგისტრატის სასამართლოს (בית משפט השלום) მდივანი ურთავს, და ეს ნებისმიერ ქალაქშია შესაძლებელი. თუ დაბადების მოწმობას სასამართლოში მიიტანთ, უკან გამობრუნებენ; თუ ნოტარიულ თარგმანს საგარეო სამინისტროში, იგივე მოხდება. საპირისპირო მიმართულებით ყველაფერი მარტივია: ქართული დოკუმენტი ისრაელისთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, რასაც შეკვეთის ფარგლებში ჩვენ ვასრულებთ.

ისრაელელი ნოტარიუსი და თარგმანი: "ნოტარიუსი ენას ფლობს" თუ "მთარგმნელის განაცხადი"

ისრაელის ნოტარიუსთა კანონი ნოტარიუსს თარგმანის სისწორის დამოწმების (אישור נכונות תרגום) უფლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში აძლევს, თუ ის ორივე ენას თავად ფლობს. სხვა შემთხვევაში ნოტარიუსი მხოლოდ მთარგმნელის განაცხადს (הצהרת מתרגם) ამოწმებს, ანუ იმას, რომ მთარგმნელმა ფიცის ქვეშ განაცხადა თარგმანის სისწორე, და ეს ორი დოკუმენტი ისრაელის უწყებებისთვის სხვადასხვა ძალისაა: მოსახლეობისა და იმიგრაციის სამსახური (רשות האוכלוסין וההגירה), სასამართლოები და ბანკები ხშირად პირველს ითხოვენ. ქართული ენისთვის ისრაელს ერთი უპირატესობა აქვს, რაც სხვა ენებს არ აქვთ: ქართველი ებრაელების თემის წყალობით ისრაელში ქართულენოვანი ნოტარიუსები არსებობენ, ძირითადად აშდოდში, ბათ-იამში, ლოდსა და ბეერ-შევაში. ამიტომ ქართული დოკუმენტისთვის ორი გზა გვაქვს: თარგმანი საქართველოში, ნოტარიული დამოწმებითა და აპოსტილით, რომელიც ისრაელისთვის უცხოური საჯარო დოკუმენტია, ან აპოსტილირებული ქართული ორიგინალი, რომელსაც ისრაელში ქართულენოვანი ნოტარიუსი თავად თარგმნის და ამოწმებს. რომელი გზაა უფრო მოკლე, კონკრეტულ უწყებაზე და კლიენტის ადგილმდებარეობაზეა დამოკიდებული, და ამას შეკვეთამდე ვარკვევთ.

ვინ მოდის ჩვენთან ებრაული თარგმანისთვის

• რეპატრიაციის (עלייה) კანდიდატები, რომლებსაც ებრაული წარმომავლობის დასადასტურებლად მშობლებისა და ბებია-ბაბუის დოკუმენტები სჭირდებათ
• ისრაელელი წყვილები, რომლებმაც საქართველოში სამოქალაქო ქორწინება გააფორმეს და მოწმობა ისრაელში უნდა დაარეგისტრირონ
• ისრაელში მცხოვრები ქართველი ებრაელები, რომლებსაც საქართველოში მემკვიდრეობის, უძრავი ქონების ან საპენსიო საკითხები აქვთ
• ექიმები, ექთნები და ფარმაცევტები ჯანდაცვის სამინისტროს (משרד הבריאות) ლიცენზიისთვის
• სტუდენტები და მკვლევრები ებრაულ უნივერსიტეტში, თელ-ავივის უნივერსიტეტში, ტექნიონში, ბენ-გურიონისა და ჰაიფის უნივერსიტეტებში
• ისრაელელი ინვესტორები და კომპანიები, რომლებიც საქართველოში უძრავ ქონებას ყიდულობენ, სასტუმროებს აშენებენ ან სოფლის მეურნეობის ტექნოლოგიებს ყიდიან
• ქართული კომპანიები ისრაელელ პარტნიორებთან: ღვინო, ტურიზმი, IT, სამედიცინო ტურიზმი

რეპატრიაცია: Nativ, დაბრუნების კანონი და საბჭოთა პასპორტის მეხუთე გრაფა

ისრაელის დაბრუნების კანონი (חוק השבות) რეპატრიაციის უფლებას ებრაელს, მის შვილს, შვილიშვილსა და მათ მეუღლეებს აძლევს, და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებიდან, საქართველოს ჩათვლით, უფლებამოსილებას საკონსულოსთან არსებული Nativ-ის სამსახური ამოწმებს. Nativ ორიგინალებით მუშაობს და ერთ ჯაჭვს ითხოვს: განმცხადებლის დაბადების მოწმობა, მშობლის დაბადების მოწმობა, ბებიის ან ბაბუის დაბადების ან ქორწინების მოწმობა, სადაც ეროვნება "ებრაელი" წერია. საბჭოთა პერიოდის ქართული დოკუმენტები ორენოვანია, ქართული და რუსული, და საკონსულო თანამშრომელი რუსულ ტექსტს თავად კითხულობს; 1991 წლის შემდეგ გაცემული ან აღდგენილი დოკუმენტები კი მხოლოდ ქართულადაა, და სწორედ მათ სჭირდებათ თარგმანი. ყველაზე რთული საქმეები საარქივო ამონაწერებია: ონის, ქუთაისის, ცხინვალის ან სურამის სამოქალაქო აქტების ჩანაწერები, სადაც ხელნაწერი ტექსტი, ძველი ორთოგრაფია და ერთი ოჯახის გვარის სამნაირი ჩაწერა ერთ ფურცელზე ხვდება. ჩვენ ასეთ დოკუმენტს დედნის ყველა ვარიანტით ვთარგმნით და შენიშვნაში ვხსნით, რომელი ფორმა რომელ ჩანაწერს შეესაბამება, რადგან Nativ-ისთვის სწორედ ჯაჭვის უწყვეტობა არის მთავარი.

ქორწინება თბილისში ისრაელელი წყვილებისთვის

ისრაელში ქორწინებას მხოლოდ რელიგიური ინსტიტუტები არეგისტრირებენ, ებრაელებისთვის მთავარი რაბინატი, და შერეული, არარელიგიური ან რაბინატისთვის მიუღებელი წყვილები ქორწინებას საზღვარგარეთ აფორმებენ, რასაც ისრაელი შემდეგ აღიარებს. საქართველო ამ მიმართულებით ბოლო ათწლეულში კვიპროსის რეალური ალტერნატივა გახდა: უვიზო რეჟიმი, ორსაათიანი ფრენა და იუსტიციის სახლი, რომელიც ქორწინებას ერთ დღეში არეგისტრირებს. ჩვენი როლი ორმხრივია. ქორწინებამდე ისრაელელ პარტნიორს ქართული უწყებისთვის მოსახლეობის რეესტრის ამონაწერი ან ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ სჭირდება, ისრაელის აპოსტილითა და ჩვენი ქართული თარგმანით; ქორწინების შემდეგ კი ქართული ქორწინების მოწმობა იუსტიციის სახლის აპოსტილითა და ებრაული თარგმანით მოსახლეობის სამსახურში მიდის, სადაც წყვილი ოჯახური მდგომარეობის ჩანაწერს ცვლის. აქ ერთი დეტალია მნიშვნელოვანი: ისრაელის უწყება ქორწინების მოწმობაში მეუღლეთა სახელებს პასპორტის ლათინურ ჩანაწერს ადარებს, ხოლო ებრაულ თარგმანში სახელი ისე უნდა დაიწეროს, როგორც ისრაელის პირადობის მოწმობაშია, თუ ასეთი არსებობს. ამიტომ ორივე დოკუმენტს წინასწარ ვითხოვთ.

ებრაული დამწერლობა თარგმანში: ხმოვნები, რომლებიც არ იწერება

ებრაული მარჯვნიდან მარცხნივ იწერება და ჩვეულებრივ ტექსტში ხმოვნებს არ აღნიშნავს: ნიკუდი (ხმოვნის ნიშნები) მხოლოდ ლოცვანში, საბავშვო წიგნებსა და პოეზიაშია. ოფიციალურ დოკუმენტში კი სახელი, გვარი და ქალაქი ხმოვნების გარეშე წერია, და ერთი და იგივე ოთხი ასო რამდენიმენაირად წაიკითხება. ისრაელური დაბადების მოწმობის ქართულად თარგმნისას ამიტომ პასპორტის ან პირადობის მოწმობის ლათინურ ჩანაწერს ვითხოვთ, რომლითაც წაკითხვა ცალსახა ხდება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სახელი ებრაულად რამდენიმე წესით იწერება: ჟ, ჩ და ჯ ბგერებს ებრაული ასოებს გერეშით (ז׳, צ׳, ג׳) გადმოსცემს, ხოლო ხმოვნები ხშირად ე.წ. სრული მართლწერით (כתיב מלא) ჩაისმის, რომ სახელი ისრაელელმა სწორად წაიკითხოს. ქართველი ებრაელების გვარებს, რომლებიც -შვილით მთავრდება, ისრაელში ხშირად უკვე დამკვიდრებული ებრაული ფორმა აქვთ, ზოგჯერ შემოკლებული ან ჰებრაიზებული, და თარგმანში ოჯახის მიერ უკვე გამოყენებულ ფორმას ვიცავთ, არა ჩვენს ტრანსლიტერაციას. ებრაულს გრამატიკული სქესიც აქვს, ზმნებსა და ზედსართავებში, რაც ქართულს არ აქვს, ამიტომ ქართულიდან ებრაულად თარგმნისას ტექსტის ავტორისა და ადრესატის სქესი კონტექსტიდან უნდა დადგინდეს, თორემ დოკუმენტი გრამატიკულად არასწორი გამოვა.

ებრაული კალენდარი და თარიღები რაბინატის დოკუმენტებში

რაბინატის მიერ გაცემული ქორწინების მოწმობა, ქეთუბა (ებრაული საქორწინო ხელშეკრულება), განქორწინების საბუთი (გეტი) და ებრაელობის დამადასტურებელი ცნობა თარიღებს ებრაული კალენდრით წერს, ხშირად გრიგორიანულის გარეშე, ხოლო ქეთუბა არამეულადაა შედგენილი, არა ებრაულად. ქართული უწყება ამ თარიღებს ვერ კითხულობს, და თარგმანში ებრაულ თარიღს გრიგორიანულ შესატყვისს ვურთავთ, ფრჩხილებში, მთარგმნელის შენიშვნის სახით; ამასთან ვითვალისწინებთ, რომ ებრაული დღე მზის ჩასვლიდან იწყება და ერთი ებრაული თარიღი ორ გრიგორიანულ დღეს ეხება. ქეთუბას შემთხვევაში არამეული ტექსტის ტრადიციული ფორმულები ქართულად ფუნქციური ეკვივალენტით ითარგმნება და ცალკე შენიშვნით იხსნება, რომ ეს რელიგიური, არა სამოქალაქო ხელშეკრულებაა; ქართველი ნოტარიუსი ან მოსამართლე სწორედ ამას ითხოვს, როცა ისრაელში დაქორწინებული წყვილი საქართველოში მემკვიდრეობის ან ქონების საქმეს იწყებს.

ისრაელის დოკუმენტები, რომლებსაც ყველაზე ხშირად ვთარგმნით

• მოსახლეობის რეესტრის ამონაწერი (תמצית רישום), რომელიც ისრაელში დაბადების, ქორწინებისა და მისამართის ცნობის ფუნქციას ერთად ასრულებს
• პირადობის მოწმობა (תעודת זהות) დანართით (ספח), სადაც მისამართი, ოჯახური მდგომარეობა და შვილები წერია
• რეპატრიანტის მოწმობა (תעודת עולה) და მოქალაქეობის ცნობა
• ნასამართლობის არქონის ცნობა (תעודת יושר) პოლიციიდან
• სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის მოწმობა (תעודת שחרור), რომელსაც ქართული უწყება ხშირად ვერ ცნობს დოკუმენტად და განმარტება სჭირდება
• ეროვნული დაზღვევის (ביטוח לאומי) ცნობები პენსიის, შემწეობის, სამუშაო სტაჟის შესახებ
• დიპლომი, ნიშნების ფურცელი, სასწავლო პროგრამის აღწერა, ბაგრუთის (בגרות) ატესტატი
• სასამართლო გადაწყვეტილებები ალიმენტის, მეურვეობის, მემკვიდრეობის საქმეებზე და მემკვიდრეობის რეგისტრატორის ბრძანება (צו ירושה)
• კომპანიების რეგისტრატორის (רשם החברות) ამონაწერი, წესდება, დირექტორთა გადაწყვეტილება

ჯანდაცვის სამინისტრო და ქართველი ექიმები

ისრაელი ქართველი ექიმებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე ბუნებრივი მიმართულებაა: ქართველი ებრაელების ოჯახებში ექიმის პროფესია ტრადიციულია, და ჯანდაცვის სისტემა, ოთხი სამედიცინო ფონდით (קופות חולים), პერსონალს მუდმივად ითხოვს. უცხოეთში მიღებული სამედიცინო განათლების მქონე ექიმი ჯანდაცვის სამინისტროში ლიცენზირებას გადის: დოკუმენტების შეფასება, ხოლო იმ უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულებისთვის, რომლებიც სამინისტროს აღიარებულ სიაში არ არიან, სალიცენზიო გამოცდა და ზედამხედველობით სტაჟირება. თარგმანი პირველივე ეტაპზეა საჭირო: დიპლომი, ნიშნების ფურცელი სასწავლო საათებით, ინტერნატურის ან რეზიდენტურის მოწმობა, სპეციალობის სერტიფიკატი, საქართველოს ლიცენზია და ცნობა, რომ ის ჩამორთმეული არ არის. სამინისტრო ებრაულ ან ინგლისურ თარგმანს იღებს, მაგრამ დოკუმენტების პაკეტი ერთ ენაზე უნდა იყოს. ერთი პრაქტიკული რჩევა, რომელიც ჩვენს კლიენტებს დრო დაუზოგავს: სამინისტრო ხშირად უნივერსიტეტისგან პირდაპირ დადასტურებას ითხოვს, და ჩვენ ამ წერილის ინგლისურ ვერსიასაც ვამზადებთ, რომ თბილისის სამედიცინო უნივერსიტეტმა ის უცვლელად გაგზავნოს.

განათლება: ბაგრუთი, ფსიქომეტრია და ქართული დიპლომის შეფასება

ისრაელის სასკოლო ატესტატი (בגרות) საგნების "ერთეულებით" (יחידות) იზომება, 3-დან 5-მდე თითოეულ საგანში, და ქულა 100-ბალიანია; უნივერსიტეტში მიღება ბაგრუთისა და ფსიქომეტრიული ტესტის კომბინაციით ხდება. ისრაელური ატესტატის ან დიპლომის ქართულად თარგმნისას ერთეულების სისტემას ვხსნით, რადგან ქართველი მიმღებისთვის "5 ერთეული მათემატიკა" არაფერს ნიშნავს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომის შეფასებას განათლების სამინისტროს უცხოური აკადემიური ხარისხების შეფასების განყოფილება აწარმოებს, რომელიც დოკუმენტებს ებრაულად ან ინგლისურად იღებს და ხშირად უნივერსიტეტისგან პირდაპირ დადასტურებასაც ითხოვს. უნივერსიტეტებში, განსაკუთრებით ტექნიონსა და ვაიცმანის ინსტიტუტში, საერთაშორისო პროგრამები ინგლისურენოვანია, და იქ ინგლისური თარგმანი კმარა; ებრაულენოვან პროგრამებზე ებრაულის დონის დადასტურებაც სჭირდება, რომელსაც უნივერსიტეტების მოსამზადებელი განყოფილებები (מכינה) ატარებენ.

ბიზნესი ისრაელთან: בע"מ, კომპანიების რეგისტრატორი და უძრავი ქონება საქართველოში

ისრაელელი ინვესტორები ქართულ უძრავ ქონებაში 2010-იანი წლებიდან აქტიურად მუშაობენ, თბილისისა და ბათუმის საცხოვრებელ და სასტუმრო პროექტებში, და ამ საქმეების დოკუმენტები ორივე მიმართულებით მოძრაობს. ისრაელური კომპანია (חברה בע"מ, შეზღუდული პასუხისმგებლობით) ქართული შპს-ს ანალოგია, მაგრამ მისი კომპანიების რეგისტრატორის ამონაწერი (נסח חברה), წესდება (תקנון) და დირექტორთა გადაწყვეტილება ქართული საჯარო რეესტრისთვის ებრაულიდან ითარგმნება და ისრაელის აპოსტილით მოდის. ქართული მხარე კი ამონაწერს, ნასყიდობის ხელშეკრულებას, მინდობილობასა და საკადასტრო მონაცემებს ებრაულად ან ინგლისურად ითხოვს, ხშირად ისრაელელი ადვოკატისა და ბანკისთვის. ისრაელური კომპანიის ცხრანიშნა ნომერი, რომელიც 51-ით ან 52-ით იწყება, და ინდივიდუალური მეწარმის სტატუსები (עוסק מורשה, עוסק פטור) ქართული უწყებისთვის შენიშვნით იხსნება. ღვინის ექსპორტში ისრაელისთვის ცალკე თემაა კოშერის სერტიფიკატი, რომელსაც რაბინატის ან კერძო კაშრუთის ორგანიზაცია გასცემს და რომლის თარგმანიც რელიგიური ტერმინოლოგიის ზუსტ ცოდნას ითხოვს.

ეროვნული დაზღვევა და პენსია ორ ქვეყანაში

ისრაელში მცხოვრები ქართველი ებრაელების დიდი ნაწილი პენსიის ან სოციალური სტატუსის საკითხებს ორივე ქვეყანაში აწესრიგებს, და აქ ეროვნული დაზღვევის ინსტიტუტის (ביטוח לאומי) დოკუმენტები ჩნდება: ცნობა სტაჟის შესახებ, გადაწყვეტილება ხანდაზმულობის შემწეობაზე, შეზღუდული შესაძლებლობის დადგენის ოქმი, ქვრივის შემწეობა. საქართველოს საპენსიო სააგენტოსა და სოციალური მომსახურების სააგენტოსთვის ეს დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება, ხოლო ისრაელის მხარისთვის საქართველოს შრომითი წიგნაკი, საარქივო ცნობა სტაჟის შესახებ და პენსიის ცნობა ებრაულად. საბჭოთა შრომითი წიგნაკი ყველაზე შრომატევადი დოკუმენტია: ხელნაწერი ჩანაწერები, ბეჭდები, გაუქმებული საწარმოების სახელწოდებები და თანამდებობები, რომლებსაც თანამედროვე ებრაულში ეკვივალენტი არ აქვს. ამ დოკუმენტს არასდროს ვამოკლებთ, რადგან სტაჟის ყოველი თვე ისრაელის შემწეობის ოდენობას ცვლის.

ტიპური შეცდომები ებრაულ თარგმანში

სხვისი თარგმანების გადამოწმებისას ერთი და იგივე შეცდომები მეორდება: დაბადების მოწმობაზე აპოსტილის ძებნა სასამართლოში და ნოტარიული თარგმანისა საგარეო სამინისტროში; ხმოვნების გარეშე დაწერილი სახელის "სავარაუდო" წაკითხვა პასპორტთან შედარების გარეშე; ებრაული თარიღის გრიგორიანულის გარეშე დატოვება; ქეთუბას სამოქალაქო ქორწინების მოწმობად წარდგენა; ისრაელური სამხედრო მოწმობის გამოტოვება იმის გამო, რომ ქართული უწყება მას "ვერ ცნობს"; -შვილით დაბოლოებული გვარის ხელახლა ტრანსლიტერაცია, როცა ოჯახს ისრაელში უკვე დამკვიდრებული ფორმა აქვს; საარქივო ამონაწერში ერთი გვარის სამი ვარიანტის "გასწორება" ერთ ფორმად, რის შემდეგაც Nativ-ისთვის ჯაჭვი წყდება; და ქართული დოკუმენტის ისრაელელი ნოტარიუსით დამოწმება, რომელიც ქართულს არ ფლობს და მხოლოდ მთარგმნელის განაცხადს ამოწმებს. თითოეული ეს პუნქტი ჩვენს შემოწმების სიაშია, და რედაქტორი ყოველ ებრაულ თარგმანს ამ სიით ამოწმებს.

რა გამოარჩევს ჩვენს ებრაულ თარგმანს

• ვიცით, ისრაელის რომელი უწყება რომელ დამოწმებას იღებს, და ამას შეკვეთამდე გეუბნებით
• მთარგმნელები, რომლებიც ისრაელში ცხოვრობდნენ ან სწავლობდნენ და რაბინატის, სასამართლოსა და ეროვნული დაზღვევის დოკუმენტებს იცნობენ
• ებრაული თარიღების, ხმოვნების გარეშე დაწერილი სახელებისა და ქართველი ებრაელების დამკვიდრებული გვარების სწორი გადმოტანა
• საარქივო და საბჭოთა პერიოდის დოკუმენტების თარგმანი რეპატრიაციისთვის, ჯაჭვის უწყვეტობის შენარჩუნებით
• ნოტარიული დამოწმება ქართულ-ებრაულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელით და აპოსტილი იუსტიციის სახლში ერთ შეკვეთაში
• სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1 სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში, პროცესი სრულად დისტანციურად, ისრაელიდანაც

ხშირად დასმული კითხვები