ესტონური ენის სინქრონული და ზეპირი თარგმანი

ესტონური ზეპირი თარგმანი საქართველოში პარადოქსული სფეროა. ესტონელები ინგლისურს ევროპაში ერთ-ერთ საუკეთესო დონეზე ფლობენ, და ბიზნესშეხვედრების უმეტესობა თბილისში ინგლისურად ტარდება. მაგრამ არსებობს სიტუაციები, სადაც ესტონური ენა სავალდებულო ან სასურველია: ესტონეთის პარლამენტის (Riigikogu) დელეგაციების ოფიციალური შეხვედრები, ესტონური მუნიციპალიტეტების ვიზიტები ქართველ კოლეგებთან, სასამართლო პროცესი ან ნოტარიული გარიგება ესტონელი მოქალაქის მონაწილეობით, ესტონურენოვანი კონფერენციები ტალინში, სადაც ქართველი მომხსენებელი გამოდის, და ის შემთხვევები, როცა ესტონელი უფროსი თაობის მონაწილე ინგლისურს კარგად არ ფლობს, რუსული კი პოლიტიკურად უადგილოა. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ ვმუშაობთ ესტონურ-ქართულ ზეპირ თარგმანზე, რომელი რეჟიმი როდის არის საჭირო და როგორ ვაგვარებთ იმ ფაქტს, რომ ესტონურ-ქართული სინქრონისტი მსოფლიოში ხელის თითებზე ჩამოსათვლელია.

ესტონურ-ქართული სინქრონისტების რეალობა

პირდაპირი ესტონურ-ქართული სინქრონული თარგმანი, სადაც ერთი ადამიანი ესტონურს ისმენს და ქართულად ლაპარაკობს, პროფესიულ დონეზე ძალიან იშვიათი უნარია, და ამას გულახდილად ვამბობთ. ჩვენ გვყავს ესტონურის მცოდნე თარჯიმნები, რომლებიც თანმიმდევრულ რეჟიმში და ჩურჩულით პირდაპირ მუშაობენ, ხოლო დიდი კონფერენციებისთვის სინქრონულ რეჟიმში რელეს ვიყენებთ: ესტონურიდან ინგლისურად ერთ კაბინაში, ინგლისურიდან ქართულად მეორეში. ევროპარლამენტისა და ევროკავშირის ინსტიტუტების პრაქტიკაში ესტონური სწორედ ასე ითარგმნება, რელეთი, და ეს მეთოდი ხარისხს ინარჩუნებს, თუ ორივე კაბინა პროფესიონალურია და ლაგი ორგანიზატორმა წინასწარ იცის. როცა შესაძლებელია, ვურჩევთ, რომ ესტონელი მომხსენებელი ინგლისურად ისაუბროს და ჩვენ ინგლისურ-ქართულ სინქრონულ თარგმანს უზრუნველვყოფთ: ეს უფრო სწრაფია და ლაგი ერთსაფეხურიანია. ესტონური მაშინ დარჩება, როცა ის პროტოკოლით, კანონით ან მონაწილეთა შემადგენლობით არის განპირობებული.

ესტონური ენის თავისებურებები თარჯიმნისთვის

ესტონურს რამდენიმე თვისება აქვს, რომელიც ზეპირ თარგმანზე პირდაპირ მოქმედებს. პირველი: სქესის არარსებობა. tema/ta ნიშნავს „ის“ ქალსაც და კაცსაც, და თარჯიმანმა ქართულ ტექსტში, სადაც ნათესაური ტერმინი ან პროფესია სქესს ითხოვს, კონტექსტიდან უნდა გამოიცნოს ან მთქმელს დაუზუსტოს; მოლაპარაკებაზე ეს ზოგჯერ სასაცილო, ზოგჯერ კრიტიკული შეცდომის წყაროა. მეორე: მომავალი დროის ცალკე ფორმა არ არსებობს, და „ვაკეთებთ“ ესტონურად შეიძლება „გავაკეთებთ“-საც ნიშნავდეს; თარჯიმანი დროის მაჩვენებლებს (homme, järgmisel aastal) ყურადღებით ისმენს. მესამე: კომპოზიტები, რომლებიც ერთ გრძელ სიტყვაში მთელ ცნებას ატევს (riigihange, სახელმწიფო შესყიდვა; kohaliku omavalitsuse volikogu, ადგილობრივი თვითმმართველობის საკრებულო), და თარჯიმანმა მათი გაშიფვრა წამის მეასედებში უნდა შეძლოს. მეოთხე: ესტონელი მომხსენებლები, ჩვეულებრივ, ლაკონურები არიან, პაუზებს ინახავენ და ემოციურ რიტორიკას ერიდებიან; ქართული აუდიტორიისთვის თარჯიმანმა ეს სტილი უნდა შეინარჩუნოს და არა „გააცოცხლოს“, თორემ მთქმელის განზრახვა შეიცვლება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ვრცელი, მეტაფორული სიტყვა ესტონურად ისე უნდა ითარგმნოს, რომ ესტონელი მსმენელისთვის ბუნებრივი ზომიერება შენარჩუნდეს.

რომელი რეჟიმი როდის

სინქრონული თარგმანი

დიდი კონფერენციები ელექტრონული მმართველობის, კიბერუსაფრთხოების, განათლებისა და რეგიონული უსაფრთხოების თემებზე, სადაც ესტონელი მომხსენებლები რეგულარულად გამოდიან. თუ მომხსენებელი ესტონურად ლაპარაკობს, რელეს ვიყენებთ ორი კაბინით; თუ ინგლისურად, ერთი კაბინა საკმარისია. ორი თარჯიმანი კაბინაში 20-30 წუთით ენაცვლება ერთმანეთს, ტექნიკა ISO 4043 კაბინა, ინფრაწითელი ან რადიო მიმღებები, ხმის ინჟინერი ადგილზე.

თანმიმდევრული თარგმანი

ოფიციალური შეხვედრები სამინისტროებში, პარლამენტში, მუნიციპალიტეტებში, სადაც ესტონური დელეგაცია ქართველ კოლეგებს ხვდება, ინტერვიუები, პრესკონფერენციები, ხელმოწერის ცერემონიები. აქ ესტონურის მცოდნე თარჯიმანი პირდაპირ მუშაობს, ჩანაწერებით, და ორივე მიმართულებით თარგმნის. ეს ჩვენი ყველაზე მოთხოვნადი ესტონური ზეპირი მომსახურებაა, რადგან პროტოკოლური შეხვედრები სწორედ ამ რეჟიმს ითხოვს.

ჩურჩულით თარგმანი

ერთი-ორი ესტონელი მონაწილე ქართულენოვან ღონისძიებაზე: საბჭოს სხდომა, სემინარი, დეგუსტაცია, საწარმოს ვიზიტი. თარჯიმანი გვერდით ზის და ჩურჩულით სინქრონულად თარგმნის, ორსაათიან სესიებში, ან პორტატული სისტემით, სადაც მონაწილე ყურსასმენით ისმენს.

თარჯიმანი ნოტარიუსთან, სასამართლოში, PPA-სთან

ესტონელი მოქალაქე, რომელიც საქართველოში უძრავ ქონებას ყიდულობს, კომპანიას აფუძნებს ან ქორწინდება, ნოტარიუსთან თარჯიმანთან ერთად მიდის, და თარჯიმნის მონაწილეობა აქტში ფიქსირდება. სასამართლო პროცესებზე თარჯიმანი პროცესუალურ სტატუსს იძენს. საპირისპირო მიმართულებით, ესტონეთის უწყებებთან ონლაინ გასაუბრებებზე, მაგალითად, PPA-სთან ან ესტონელ ნოტარიუსთან დისტანციური გარიგებისას, ქართველ მონაწილეს ესტონურის მცოდნე თარჯიმანი ონლაინ უერთდება.

ესტონურ-ქართული ღონისძიებების ტიპური სცენარები

• ელექტრონული მმართველობის აკადემიისა (eGA) და ESTDEV-ის პროექტების სემინარები, სადაც ესტონელი ექსპერტები ქართველ საჯარო მოხელეებს ელექტრონულ სერვისებზე, მონაცემთა გაცვლაზე (X-tee-ს გამოცდილება) და კიბერჰიგიენაზე ასწავლიან.
• Riigikogu-ს საქართველოს მხარდაჭერის ჯგუფისა და ქართველი პარლამენტარების შეხვედრები, ესტონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დელეგაციები, საელჩოს ღონისძიებები.
• ესტონური და ქართული მუნიციპალიტეტების პარტნიორობის ვიზიტები, სადაც ადგილობრივი თვითმმართველობის ტერმინოლოგია ორივე მხარისთვის სპეციფიკურია.
• ესტონური კომპანიების ვიზიტები საქართველოს ბაზარზე, სტარტაპების შეხვედრები, ინვესტორთა პრეზენტაციები, ხშირად ინგლისურად, ესტონური მხარდაჭერით.
• ესტონური კულტურის დღეები, ლიტერატურული საღამოები, კინოჩვენებები, სადაც სცენიდან თანმიმდევრული თარგმანი ესტონურიდან ქართველი აუდიტორიისთვის ბუნებრივია.
• ონლაინ შეხვედრები ტალინთან, სადაც დროის სხვაობა მხოლოდ ორი საათია და თარჯიმანი Zoom-ის თარგმანის არხში მუშაობს.

რუსული, როგორც რელე: რატომ არა

ესტონეთში მოსახლეობის დიდი ნაწილი, განსაკუთრებით უფროსი თაობა, რუსულს ფლობს, და ზოგჯერ ორგანიზატორი გვთავაზობს, ესტონურის ნაცვლად რუსული თარჯიმანი გამოვიყენოთ, „რადგან ესტონელებმა რუსული იციან“. ჩვენ ამას არ ვურჩევთ და თავადაც არ ვთავაზობთ, თუ ესტონური მხარე პირდაპირ არ ითხოვს. ესტონეთის ოფიციალურ დელეგაციასთან რუსული, როგორც სამუშაო ენა, პროტოკოლურად უადგილოა და ხშირად პოლიტიკურად შეურაცხმყოფელადაც აღიქმება; ესტონეთის უფროსი და საშუალო თაობის საჯარო მოხელეები ინგლისურს პროფესიულად ფლობენ, ახალგაზრდა თაობა კი რუსულს ხშირად საერთოდ არ ლაპარაკობს. სამუშაო ენის არჩევა ესტონურ მხარესთან წინასწარ ვათანხმებთ, და თუ ესტონური არ არის სავალდებულო, ინგლისურს ვთავაზობთ, არა რუსულს.

მომზადება ღონისძიებამდე

ესტონური ზეპირი თარგმანის ხარისხი მასალებზეა დამოკიდებული. თარჯიმანს სჭირდება პრეზენტაციები, მომხსენებელთა სია სახელებით (ესტონური სახელების სწორი გამოთქმისთვის: Jüri არის „იური“, Tõnis „ტინის“-თან ახლოს, Õ ბგერა ქართულში არ არსებობს), დღის წესრიგი, ტერმინთა სია და, თუ ღონისძიება პროექტის ნაწილია, წინა შეხვედრების ოქმები. ესტონელი მომხსენებლები ტექსტს იშვიათად კითხულობენ და უფრო სლაიდებით ლაპარაკობენ, ამიტომ სლაიდების წინასწარ მიღება განსაკუთრებით ღირებულია. ტექნიკურ თემებზე (ელექტრონული სერვისები, კიბერუსაფრთხოება, მუნიციპალური მართვა) ჩვენი ტერმინთა ბაზა უკვე არსებობს, და ორგანიზატორს მას შესათანხმებლად ვუგზავნით. პროტოკოლური შეხვედრებისთვის მონაწილეთა თანამდებობებსა და მიმართვის ფორმებს წინასწარ ვაზუსტებთ.

როგორ გამოიყურება ერთი ვიზიტი: მუნიციპალური პარტნიორობა

წარმოიდგინეთ ესტონური მუნიციპალიტეტის დელეგაციის სამდღიანი ვიზიტი ქართველ პარტნიორ მუნიციპალიტეტში. პირველი დღე ოფიციალური მიღებაა მერიაში: თანმიმდევრული თარგმანი ესტონურიდან ქართულად და პირიქით, პროტოკოლური მიმართვის ფორმებით, სადაც ესტონური vallavanem (მუნიციპალიტეტის მერი) და volikogu esimees (საკრებულოს თავმჯდომარე) ქართულ თანამდებობებთან სწორად უნდა შეესაბამებოდეს. მეორე დღეს სამუშაო სემინარია ელექტრონული სერვისების დანერგვაზე, სადაც ესტონელი სპეციალისტი სლაიდებით ლაპარაკობს და თარჯიმანი ორსაათიან სესიებში ჩურჩულით ან პორტატული სისტემით მუშაობს, ტექნიკური ტერმინოლოგიით. მესამე დღეს საველე ვიზიტია სკოლაში, საბავშვო ბაღსა და წყლის სისტემაზე, სადაც თარჯიმანი დელეგაციასთან ერთად მოძრაობს და სპონტანურ საუბრებს თარგმნის. საღამოს ქართული სუფრაა, სადაც ტოსტები ესტონურად უნდა ითარგმნოს ისე, რომ ესტონელი სტუმრებისთვის გულწრფელად, მაგრარ არა უხერხულად ჟღერდეს. ვიზიტის შემდეგ ერთობლივი მემორანდუმი ორივე ენაზე იწერება, და თარჯიმანი, რომელიც სამივე დღეს იქ იყო, მის თარგმანშიც მონაწილეობს.

სამედიცინო და სოციალური ზეპირი თარგმანი

ესტონელი ტურისტი ქართულ კლინიკაში, ესტონეთში მცხოვრები ქართველი ონლაინ კონსულტაციაზე ესტონელ ექიმთან, ესტონელი მოქალაქე ქართულ პოლიციაში ან საბაჟოზე: ეს სიტუაციები ისეთ თარჯიმანს ითხოვს, რომელსაც ორივე ენაზე სამედიცინო და ადმინისტრაციული ლექსიკა აქვს და სტრესულ გარემოში წყნარად მუშაობს. ამ რეჟიმში თარჯიმანი პირველ პირში თარგმნის, არაფერს ამოკლებს და ექიმის ან მოხელის კითხვას ზუსტად გადასცემს, რადგან შემდეგი გადაწყვეტილება ამაზეა დამოკიდებული. ესტონეთის PPA-სთან ბინადრობის გასაუბრებაზე ან ესტონელ ნოტარიუსთან დისტანციურ გარიგებაზე ქართველ მონაწილეს ესტონურის მცოდნე თარჯიმანი ონლაინ უერთდება, თუ ესტონური მხარე ინგლისურზე გადასვლას არ ითავაზებს, რაც ხშირად ხდება.

ღონისძიების შემდეგ

ესტონურ-ქართული შეხვედრები, განსაკუთრებით პროექტების ფარგლებში, წერილობით კვალს ტოვებს: ოქმი, მემორანდუმი, ანგარიში დონორისთვის, სამოქმედო გეგმა. ვინაიდან ზეპირი და წერილობითი თარგმანი ერთ სააგენტოში ხდება, თარჯიმანი, რომელიც შეხვედრაზე იყო, ამ დოკუმენტების თარგმანში მონაწილეობს ან მთარგმნელს კონტექსტსა და ტერმინოლოგიას გადასცემს. ესტონური მხარისთვის, რომელიც დოკუმენტების თანმიმდევრულობას განსაკუთრებით აფასებს, ეს ნიშნავს, რომ შეხვედრაზე ნახსენები ტერმინი ოქმში და შემდეგ ხელშეკრულებაში ერთნაირად ჩნდება.

თარჯიმნის შერჩევა თემის მიხედვით

ესტონურის მცოდნე თარჯიმნების მცირე რაოდენობის მიუხედავად, თემატიკას სპეციალიზაციას ვუთანხმებთ: ელექტრონული მმართველობის სემინარზე ის მიდის, ვინც IT და საჯარო მმართველობის ტერმინოლოგიას ფლობს, მუნიციპალურ ვიზიტზე ის, ვინც ადგილობრივი თვითმმართველობის ლექსიკას იცნობს, ნოტარიუსთან ის, ვისაც სამართლებრივი ტერმინოლოგია აქვს. კლიენტს მოთხოვნისას თარჯიმნის ანონიმურ პროფილს ვუგზავნით: განათლება, ესტონეთში გატარებული წლები, ენის დონე, მსგავსი ღონისძიებების გამოცდილება. მრავალდღიან ღონისძიებაზე იგივე თარჯიმანი მუშაობს თავიდან ბოლომდე.

თარჯიმნის ეთიკა და კონფიდენციალურობა

ესტონურ-ქართულ შეხვედრაზე თარჯიმანი ხშირად ერთადერთია, ვინც ორივე ენა იცის, და ეს მას სრულ ნდობას და სრულ პასუხისმგებლობას აკისრებს. ჩვენი თარჯიმნები ნათქვამს არ ამოკლებენ, არ არბილებენ და არ აძლიერებენ, არცერთ მხარეს რჩევას არ აძლევენ, კულტურულ განმარტებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში ურთავენ, თუ მის გარეშე ნათქვამი არასწორად გაიგება, და შეხვედრის შინაარსს არავის უზიარებენ. ეს წესები კონფიდენციალურობის შეთანხმებაში ფიქსირდება, რომელსაც თარჯიმანი ყოველ შეკვეთაზე აწერს ხელს. მოლაპარაკებებზე, სადაც კომერციული საიდუმლო ან პირადი მონაცემები განიხილება, თარჯიმანი კლიენტის მოთხოვნით დამატებით NDA-საც აწერს ხელს.

ესტონურენოვანი ღონისძიება ტალინში ქართველი მონაწილისთვის

საპირისპირო სიტუაციაც არსებობს: ქართველი მომხსენებელი, დელეგაცია ან სტუდენტი ესტონეთში ესტონურენოვან ღონისძიებაზე მიდის, სადაც ორგანიზატორმა ინგლისური თარგმანი არ გაითვალისწინა. ასეთ შემთხვევაში ჩვენი თარჯიმანი დელეგაციას ესტონეთში მიჰყვება ან, უფრო ხშირად, ონლაინ უერთდება და ჩურჩულით ან პორტატული სისტემით თარგმნის. ესტონეთის უნივერსიტეტების დაცვები, მუნიციპალური საბჭოების სხდომები და ესტონურენოვანი პროფესიული კონფერენციები ის ფორმატებია, სადაც ეს მომსახურება რეალურად სჭირდებათ.

ტექნიკა, დისტანციური რეჟიმი, ლოგისტიკა

სინქრონული თარგმანისთვის ვუზრუნველყოფთ კაბინას, კონსოლებს, მიმღებებს, ხმის ინჟინერს და ჰიბრიდული ღონისძიების შემთხვევაში კაბინის აუდიოს Zoom-ის ან სხვა პლატფორმის თარგმანის არხში მიწოდებას. დისტანციური სინქრონული თარგმანი (RSI) ტალინთან შეხვედრებზე ხშირად საუკეთესო ვარიანტია: თარჯიმანი ჩვენს სტუდიაში მუშაობს, მონაწილეები არხს თავად ირჩევენ, ხოლო ხმის ხარისხისთვის ესტონურ მხარეს ყურსასმენიან მიკროფონს ვთხოვთ. თბილისის ფარგლებს გარეთ, რეგიონულ მუნიციპალიტეტებში, სადაც ესტონურ-ქართული პარტნიორობის ვიზიტები ხშირად ტარდება, თარჯიმნის ტრანსპორტირება და ღამისთევა შეთავაზებაში ცალკე პუნქტად ჩანს.

კიბერუსაფრთხოება და ტექნიკური სემინარები: ტერმინოლოგიის საკითხი

ესტონეთი კიბერუსაფრთხოებაში მსოფლიო ლიდერია, ტალინში ნატოს კიბერთავდაცვის ცენტრი მუშაობს, და ესტონელი ექსპერტები ქართველ საჯარო მოხელეებსა და IT სპეციალისტებს რეგულარულად ატარებენ ტრენინგებს. ამ სემინარებზე ესტონური, ინგლისური და ტექნიკური ჟარგონი ერთმანეთშია არეული: ესტონელი ექსპერტი ესტონურად ლაპარაკობს, მაგრამ ტერმინებს ინგლისურად ამბობს, ხოლო ქართველი აუდიტორია ინგლისურ ტერმინებს ხშირად ქართული ეკვივალენტის გარეშე იყენებს. თარჯიმანმა უნდა გადაწყვიტოს, რომელი ტერმინი დატოვოს ინგლისურად და რომელი თარგმნოს, და ეს გადაწყვეტილება ორგანიზატორთან წინასწარ თანხმდება. ჩვენი ტერმინთა ბაზა კიბერუსაფრთხოებისა და ელექტრონული მმართველობის სფეროში სწორედ ასეთი სემინარებიდან დაგროვდა.

რას გირჩევთ, თუ ესტონურ ღონისძიებას პირველად გეგმავთ

• ჯერ ესტონურ მხარესთან დააზუსტეთ, ესტონური ენა სავალდებულოა თუ ინგლისურით ჩანაცვლება შესაძლებელია; ეს ლოგისტიკას რადიკალურად ცვლის.
• რუსულს სამუშაო ენად არ შესთავაზოთ, თუ ესტონური მხარე თავად არ ითხოვს.
• სლაიდები და მომხსენებელთა სია სახელებით წინასწარ გამოგვიგზავნეთ; ესტონური სახელების გამოთქმა ქართველისთვის არაინტუიციურია.
• დაჯავშნეთ სულ მცირე ორი კვირით ადრე, სინქრონული რელესთვის უფრო ადრე.
• თუ ღონისძიება ონლაინ ან ჰიბრიდულია, ტესტი ერთი დღით ადრე დაგეგმეთ.

დაჯავშნა

თანმიმდევრული და ჩურჩულით თარგმანი ესტონურიდან პირდაპირ ერთი თარჯიმნით სრულდება, სინქრონული რელეს რეჟიმში ორი კაბინით, და სადაც ესტონური სავალდებულო არ არის, ინგლისურ ალტერნატივას ვურჩევთ. მინიმალური შეკვეთა ორი საათია, ნოტარიუსთან ვიზიტისთვის ერთი საათი. დაჯავშნისას გვჭირდება თარიღი, ხანგრძლივობა, ფორმატი, თემა, მონაწილეთა რაოდენობა და ინფორმაცია, ესტონური ენა სავალდებულოა თუ სასურველი; ამის საფუძველზე ერთ დღეში ვაწვდით შეთავაზებას რეჟიმის რეკომენდაციით. ესტონურის თარჯიმნების სიმცირის გამო დაჯავშნა სულ მცირე ორი კვირით ადრე გვირჩევია, სინქრონული რელესთვის უფრო ადრე.

ხშირად დასმული კითხვები