თარგმანი ესტონურიდან ქართულად და ქართულიდან ესტონურად

ესტონურიდან ქართულად და ქართულიდან ესტონურად თარგმნა ორი განსხვავებული სამუშაოა, და განსხვავება მხოლოდ იმაში არ არის, რომელი ენა „უფრო რთულია“. ესტონურიდან თარგმნისას მთარგმნელს ბრუნვების გაშიფვრა, კომპოზიტების დაშლა და უსქესო ტექსტიდან სქესის აღდგენა უწევს; ესტონურად თარგმნისას კი ტექსტი ისე უნდა ააგოს, რომ ესტონელი ჩინოვნიკი, პროფესორი ან პარტნიორი მას ბუნებრივად, ესტონური ოფიციალური სტილის ყველა კონვენციით წაიკითხოს, თან ისე, რომ ესტონეთის ენის კანონის მოთხოვნები დაცული იყოს. ამ გვერდზე ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე ვხსნით.

ესტონურიდან ქართულად

ბრუნვები, რომლებიც სახელებს „ცვლის“

ესტონურში 14 ბრუნვაა, და საკუთარი სახელებიც იბრუნვის. ოფიციალურ დოკუმენტში დაწესებულების ან პირის სახელი იშვიათად დგას სახელობით ბრუნვაში: Tartu Ülikooli („ტარტუს უნივერსიტეტის“), Harju Maakohtu („ჰარიუს საოლქო სასამართლოს“), Politsei- ja Piirivalveameti („პოლიციისა და სასაზღვრო დაცვის დეპარტამენტის“). მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომ Ülikooli-ს სახელობითია Ülikool, Maakohtu-ს Maakohus, ხოლო ესტონური გვარები, მაგალითად, Tamm ან Mägi, ბრუნვებში ფუძეს იცვლიან (Tamme, Mäe). ვინც ბრუნვების სისტემას არ ფლობს, ქართულ ტექსტში დაწესებულებებისა და პირების სახელებს დამახინჯებულად გადმოიტანს, და ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი შეცდომაა ინგლისურის გავლით ან მანქანურად შესრულებულ ესტონურ თარგმანებში.

კომპოზიტები და ტერმინოლოგია

ესტონური ოფიციალური ლექსიკა კომპოზიტებით არის აგებული: rahvastikuregister (მოსახლეობის რეესტრი), karistusregister (სასჯელთა რეესტრი), tervisekindlustus (ჯანმრთელობის დაზღვევა), elamisluba (ბინადრობის ნებართვა), äriregister (კომერციული რეესტრი). ეს სიტყვები ლექსიკონში ხშირად არ არის და მათი გაშიფვრა კომპონენტების ცოდნას მოითხოვს. ამავე დროს, ესტონეთის სახელმწიფო უწყებების, კანონებისა და რეესტრების სახელწოდებებს ქართულში დამკვიდრებული შესატყვისი ჯერ არ აქვს, და ჩვენ ვიყენებთ ერთხელ დადგენილ ვარიანტებს, რომლებსაც ყველა თარგმანში ვინარჩუნებთ. მაგალითად, Politsei- ja Piirivalveamet ჩვენს ყველა თარგმანში „პოლიციისა და სასაზღვრო დაცვის დეპარტამენტია“ (PPA), Maksu- ja Tolliamet კი „საგადასახადო და საბაჟო დეპარტამენტი“ (MTA), და მიმღები ქართული უწყება ერთი და იმავე ორგანოს ორ სხვადასხვა სახელით არ ხედავს.

სქესი, რომელიც ტექსტში არ ჩანს

ესტონურში „ის“ ერთი სიტყვაა (tema/ta) ქალისა და კაცისთვის, პროფესიებს სქესის ფორმა არ აქვს, ხოლო ნათესაური ტერმინები ხშირად ნეიტრალურია (laps არის „ბავშვი“, ვაჟისა თუ ქალიშვილის მიუთითებლად). ქართული ტექსტიც ფორმალურად უსქესოა, მაგრამ დოკუმენტში, სადაც ქართველ რეგისტრატორს „ვაჟი“ ან „ქალიშვილი“, „ცოლი“ ან „ქმარი“ სჭირდება, ეს ინფორმაცია სხვა წყაროდან უნდა აღდგეს: პირადი კოდის პირველი ციფრიდან, სახელიდან, თანდართული პასპორტიდან. ამას თარგმნისას ცალკე ეტაპად ვამოწმებთ, რადგან სასამართლო გადაწყვეტილებაში ან მემკვიდრეობის მოწმობაში სქესის შეცდომა დოკუმენტს უწყებაში დააბრუნებს.

ქართულიდან ესტონურად

ენის კანონი და ოფიციალური სტილი

ესტონეთის ენის კანონი (keeleseadus) სახელმწიფო უწყებებთან ურთიერთობის ენად ესტონურს ადგენს, და თარგმანი, რომელიც მოსახლეობის რეესტრში, სასამართლოში ან ესტონელ ნოტარიუსთან მიდის, ესტონურ ოფიციალურ სტილს უნდა შეესაბამებოდეს: მოკლე წინადადებები, ზუსტი ტერმინოლოგია ესტონური კანონმდებლობიდან, სახელწოდებები სწორ ბრუნვაში, თარიღები ესტონური ფორმატით (dd.mm.yyyy). ქართული ცნობის ტიპური ფრაზა „ცნობა გაცემულია წარსადგენად დანიშნულებისამებრ“ ესტონურად სიტყვასიტყვით არ ითარგმნება; ესტონურ ცნობაში მისი ეკვივალენტია „Tõend on väljastatud esitamiseks“ ან უბრალოდ დანიშნულების მითითება. ესტონურ საბუთებში სახელმწიფო ორგანოს სახელი, რეგისტრაციის ნომერი და თარიღი განსაზღვრულ ადგილას დგას, და თარგმანს ამ სტრუქტურით ვაფორმებთ, რომ ესტონელი თანამშრომელი მას ჩვეული საბუთივით წაიკითხოს.

ქართული რეალიები ესტონურ ტერმინებში

ქართული „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან“ ესტონურად äriregistri väljavõte-ა, „ცნობა ნასამართლობის შესახებ“ karistusregistri teatis, „იუსტიციის სახლი“ კი აღწერით ითარგმნება, რადგან ესტონეთში ერთიანი მომსახურების ცენტრის ზუსტი ანალოგი არ არსებობს. ქართული შპს ესტონურად osaühing-ს (OÜ) შეესაბამება, სს კი aktsiaselts-ს (AS), მაგრამ თარგმანში ქართულ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმას ვინარჩუნებთ და ესტონურ ეკვივალენტს ფრჩხილებში ვურთავთ, რომ ესტონურმა უწყებამ ფორმა არ „აურიოს“ საკუთარ რეესტრთან. ქართული 10-ბალიანი ან 100-ბალიანი შეფასების სისტემა ესტონურად უცვლელად გადადის, განმარტებით, რომ დიპლომის დანართში მაქსიმალური ქულა რომელია.

ქართული სახელები ესტონურ ტექსტში

ესტონური ენის ინსტიტუტს ქართული ანბანის ესტონური ტრანსკრიფციის ცხრილი აქვს, სადაც „ჯ“ dž-ით, „ჟ“ ž-ით, „შ“ š-ით, „ღ“ gh-ით იწერება, და ესტონური მედია და ენციკლოპედიები ამ წესს მიჰყვება. ოფიციალურ დოკუმენტში კი სახელი მოგზაურობის დოკუმენტის, ანუ ქართული პასპორტის ლათინური ფორმით უნდა ჩაიწეროს. ამიტომ თარგმანში პასპორტისეულ ფორმას ვიცავთ, ხოლო ესტონური ტრანსკრიფცია მხოლოდ საგამომცემლო ან სამუზეუმო ტექსტებში გამოიყენება. დამატებით, ესტონურში პირის სახელიც იბრუნვის, და თარგმანში წინადადების აგებისას ქართული სახელი სწორ ესტონურ ბრუნვაში უნდა ჩადგეს (მაგალითად, „დავითის დიპლომი“ ესტონურად ნათესაობით ბრუნვას მოითხოვს), რაც ბრუნვათა სისტემის ცოდნის გარეშე შეუძლებელია.

რომელი მიმართულებით რა მოდის

• ესტონურიდან ქართულად: მოსახლეობის რეესტრის ამონაწერი, B-kaart და წესდება, ესტონური სასამართლო გადაწყვეტილება, ტარტუს ან TalTech-ის დიპლომი და akadeemiline õiend, ეპიკრიზი, ციფრული რეცეპტი, ესტონელი ნოტარიუსის მინდობილობა, ხელმოწერების დამადასტურებელი ფურცელი.
• ქართულიდან ესტონურად: დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა მოსახლეობის რეესტრისთვის, ქორწინების დაბრკოლების არარსებობის ცნობა, სასამართლო გადაწყვეტილება განქორწინებაზე ესტონურ სასამართლოში აღიარებისთვის, სამკვიდრო მოწმობა, მინდობილობა ესტონელი ნოტარიუსისთვის, ატესტატი და დიპლომი ესტონურენოვანი პროგრამისთვის.
• ინგლისურად ესტონეთისთვის: PPA-ს, უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი პროგრამებისა და ესტონური კომპანიების უმეტესობისთვის ინგლისური ნოტარიული თარგმანი საკმარისია, და ამას ყოველთვის ვთავაზობთ, როცა ესტონური ენა სავალდებულო არ არის.

თარიღები, ფული, მისამართები

ესტონური თარიღის ფორმატი dd.mm.yyyy ქართულს ემთხვევა, მაგრამ ესტონურ ტექსტში თვის სახელი ბრუნვაშია (1. jaanuaril, „1 იანვარს“), და თარგმანში სახელობითი ფორმა უნდა აღდგეს. თანხები ესტონეთში ევროშია, ათწილადი მძიმით იწერება და ათასეულები ხშირად ინტერვალით გამოიყოფა; ქართულ დოკუმენტში იმავე ფორმატს ვინარჩუნებთ და ვალუტას ცალსახად ვუთითებთ. ესტონური მისამართი ქუჩა-ნომერი-ბინა-ქალაქი-საფოსტო კოდის თანმიმდევრობით იწერება, და თარგმანში მას უცვლელად, ლათინური ფორმით ვინარჩუნებთ, ქართული ტრანსკრიფციით ფრჩხილებში, რომ ქართველი მოხელე დოკუმენტში მისამართი ამოიცნოს, ესტონური სისტემა კი ორიგინალი ფორმით მოძებნოს.

ციფრული დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ესტონურიდან ქართულად თარგმნისას ხშირად .asice კონტეინერს ვიღებთ, საიდანაც დოკუმენტსა და ხელმოწერების ფურცელს ვბეჭდავთ და ორივეს ვთარგმნით. საპირისპირო მიმართულებით საინტერესო ის არის, რომ ქართული სახელმწიფოც ბევრ დოკუმენტს ელექტრონულად, ელექტრონული ხელმოწერითა და QR-კოდით გასცემს (მაგალითად, ნასამართლობის ცნობა ან სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი), და ესტონურმა უწყებამ ეს დოკუმენტი უნდა შეამოწმოს. თარგმანში ქართული ელექტრონული დოკუმენტის შემოწმების ბმულსა და კოდს უცვლელად ვინარჩუნებთ და ვურთავთ ესტონურ განმარტებას, როგორ მოწმდება იგი, რადგან ესტონელი თანამშრომელი ციფრულ დამოწმებას ხშირად ქაღალდის ბეჭედზე მეტად ენდობა, თუ იცის, სად შეამოწმოს.

აკადემიური მიმართულება: განაცხადები და აღიარება

ტარტუს უნივერსიტეტისა და TalTech-ის ინგლისურენოვან პროგრამებზე ქართველი აბიტურიენტი დიპლომს, ნიშნების ფურცელს, ატესტატსა და სამოტივაციო წერილს ინგლისურად აგზავნის, ესტონურენოვან პროგრამებზე (მაგალითად, მედიცინა ტარტუში, რომელიც მხოლოდ ესტონურად ისწავლება) ესტონურად. ამ დოკუმენტების თარგმანში ესტონური აკადემიური ტერმინოლოგია გამოიყენება: bakalaureusekraad, magistrikraad, ainepunkt (კრედიტი), õppekava (სასწავლო პროგრამა). საპირისპირო მიმართულებით ესტონეთში მიღებული დიპლომი საქართველოში აღიარებისთვის ესტონურიდან ითარგმნება, დანართის ჩათვლით, სადაც ესტონური A-F შეფასების სისტემა და ECTS კრედიტები ქართული ცენტრისთვის განიმარტება. ესტონეთის განათლებისა და ახალგაზრდობის საბჭოს (Harno) ENIC/NARIC ცენტრის მიერ გაცემული აღიარების ცნობა, რომელსაც ესტონეთში მომუშავე ქართველი ექიმები და ინჟინრები იღებენ, ორივე მიმართულებით ხშირად ითარგმნება.

ესტონურ-ქართული პროექტების ენა

ესტონეთი საქართველოს განვითარების თანამშრომლობის ერთ-ერთი პრიორიტეტული ქვეყანაა: ელექტრონული მმართველობის აკადემიის (eGA), ESTDEV-ისა და ესტონური არასამთავრობო ორგანიზაციების პროექტები ელექტრონული სერვისების, კიბერუსაფრთხოების, განათლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის სფეროებში ათწლეულებია მიმდინარეობს. ამ პროექტების ანგარიშები, სასწავლო მასალები, მემორანდუმები და შესყიდვების დოკუმენტები ხშირად ორივე მიმართულებით ითარგმნება, და აქ ტერმინოლოგია განსაკუთრებით სპეციფიკურია: X-tee (ესტონური მონაცემთა გაცვლის პლატფორმა), riigiportaal, digiallkiri, e-teenus. ეს ლექსიკა ჩვენს ტერმინთა ბაზაში წლების განმავლობაში დაგროვდა, და სწორედ ის იძლევა თანმიმდევრულობას, როცა ერთი პროექტის დოკუმენტები რამდენიმე წლის განმავლობაში სხვადასხვა მთარგმნელს გადის.

ლოკალიზაცია: ესტონური ციფრული პროდუქტები ქართულად

ესტონეთი ერთ სულ მოსახლეზე სტარტაპების რაოდენობით ევროპაში ლიდერია, და ესტონური აპლიკაციები, პლატფორმები და ელექტრონული სერვისები საქართველოს ბაზარზეც შემოდის. მათი ინტერფეისის, დახმარების ცენტრის, მომსახურების პირობებისა და კონფიდენციალურობის პოლიტიკის ქართულად თარგმნა ლოკალიზაციაა, სადაც ესტონური ლაკონური სტილი (ღილაკზე ერთი სიტყვა, შეტყობინებაში ერთი წინადადება) ქართულად ისე უნდა შენარჩუნდეს, რომ ინტერფეისში ჩაეტიოს, ხოლო სამართლებრივი ტექსტები ქართულ კანონმდებლობასთან იყოს შეთანხმებული. საპირისპირო მიმართულებით ქართული კომპანიები, რომლებიც ესტონურ ბაზარზე ან ესტონურ პლატფორმებზე მუშაობენ, პროდუქტის აღწერებს, ხელშეკრულებებსა და მარკეტინგულ ტექსტებს ესტონურად თარგმნიან, და აქ ესტონური ენის კანონი მომხმარებელთან ურთიერთობის ენად ესტონურს ითხოვს, თუნდაც ინგლისური ვერსიაც არსებობდეს.

ორენოვანი ხელშეკრულება ესტონურ-ქართულ ბიზნესში

ესტონურ და ქართულ კომპანიებს შორის ხელშეკრულება ხშირად ორ სვეტად, ორივე ენაზე იდება, ან ინგლისურად იდება და ორივე მხარისთვის ითარგმნება. ორენოვან ვერსიაში ტერმინები ორივე ენაზე ერთნაირად უნდა იყოს განსაზღვრული, მუხლების ნუმერაცია სინქრონული, ხოლო პუნქტი, რომელი ვერსია სჭარბობს დავის შემთხვევაში, აუცილებელი. ესტონური ხელშეკრულება ჩვეულებრივ ციფრულად იწერება ხელი, და ქართული მხარისთვის ხელმოწერის ველი ან ქართული ელექტრონული ხელმოწერის შესაძლებლობა წინასწარ უნდა შეთანხმდეს; ესტონური eIDAS-კვალიფიციური ხელმოწერა და ქართული კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერა ერთმანეთს არ „ხედავს“ ავტომატურად, და ამ პრაქტიკულ დეტალს ხელშეკრულების ტექსტშივე ვაფიქსირებთ.

რატომ „იზრდება“ ტექსტი ქართულად

ესტონური კომპოზიტები და ბრუნვები ინფორმაციას მკვრივად ატევს: ერთი ესტონური სიტყვა ქართულად ხშირად სამ-ოთხსიტყვიანი ფრაზა ხდება (elamisloataotlus არის „ბინადრობის ნებართვის განაცხადი“). ამიტომ ესტონურიდან ქართულად თარგმნისას ტექსტი 20-40 პროცენტით იზრდება. ქართულიდან ესტონურად ტექსტი ოდნავ იკუმშება, თუმცა ესტონური ოფიციალური სტილის ფორმულების გამო არა იმდენად, რამდენადაც მოსალოდნელია.

ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე მიმართულებით

ესტონურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს და ის საქართველოს ნებისმიერ უწყებაში მოქმედებს, თუ ესტონურ დედანს ესტონელი ნოტარიუსის აპოსტილი აქვს. ქართულიდან ესტონურად შესრულებულ თარგმანსაც ქართველი ნოტარიუსი ამოწმებს, ხოლო ესტონეთში მისი ძალა იუსტიციის სახლის აპოსტილზეა დამოკიდებული. ესტონეთის ნაფიცი მთარგმნელის სისტემა ესტონეთში შესრულებულ თარგმანებს არეგულირებს და უცხოეთში აპოსტილირებულ ნოტარიულ თარგმანს არ გამორიცხავს; ქართული ენისთვის ესტონეთში ნაფიცი მთარგმნელი პრაქტიკულად არ არსებობს, ამიტომ ეს გზა ძირითადია. სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებული თარგმანი ორივე მიმართულებით კერძო მიმღებებისთვის, უნივერსიტეტებისა და კომპანიების უმეტესობისთვის საკმარისია.

ხარისხის კონტროლი და მიმართულების მიხედვით რედაქტირება

ესტონურიდან ქართულად შესრულებულ თარგმანს რედაქტორი სიზუსტეზე ამოწმებს: პირადი კოდები, თარიღები, ბრუნვებიდან აღდგენილი სახელები, სქესი, თანხები. ქართულიდან ესტონურად შესრულებულ თარგმანს კი ესტონურენოვანი რედაქტორი კითხულობს დედნის გარეშე და აღნიშნავს ყველა ადგილს, სადაც სტილი, ბრუნვა ან ტერმინი ესტონურად უცნაურად ჟღერს. ესტონურის შემთხვევაში ეს ეტაპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ბრუნვის ერთი შეცდომა წინადადებას ორაზროვანს ხდის. მანქანურ თარგმანს ესტონურ-ქართულ წყვილში არ ვიყენებთ: ონლაინ სისტემები ამ წყვილში ინგლისურის გავლით მუშაობენ და ბრუნვებს, სქესსა და კომპოზიტებს სისტემატურად ამახინჯებენ.

მანქანური თარგმანი ესტონურ-ქართულ წყვილში

ესტონეთი ენობრივი ტექნოლოგიების მხრივ მოწინავე ქვეყანაა და ესტონურისთვის კარგი ავტომატური სისტემები არსებობს, მაგრამ ესტონურ-ქართული წყვილი მათთვისაც ინგლისურის გავლით მუშაობს: ბრუნვები ინგლისურში იკარგება, სქესი ინგლისურში ხელოვნურად ჩნდება და ქართულში არასწორად გადადის, კომპოზიტები ინგლისურ მიახლოებებად იშლება. ჩვენ დოკუმენტებზე მანქანურ თარგმანს არ ვიყენებთ; დიდ ტექნიკურ პროექტებზე თარგმანის მეხსიერების სისტემებით ვმუშაობთ, სადაც ყოველი სეგმენტი ადამიანის მიერაა თარგმნილი და გამეორებადი ტექსტი კლიენტს არ უჯდება ორჯერ.

ტერმინთა ბაზა კლიენტისთვის

ყოველი მუდმივი კლიენტისთვის ორმხრივ ტერმინთა ბაზას ვაწარმოებთ: კომპანიის სახელი და მისი ბრუნვითი ფორმები ესტონურად, თანამდებობები, პროდუქტები, ხშირად გამოყენებული სამართლებრივი და ტექნიკური ტერმინები, პირადი სახელების ორივე ფორმა. ბაზა ორივე მიმართულებით მუშაობს და კლიენტის საკუთრებაა; მას მოთხოვნისას გადავცემთ. მრავალწლიან ესტონურ-ქართულ პროექტებში, სადაც მთარგმნელი შეიძლება შეიცვალოს, სწორედ ეს ბაზა უზრუნველყოფს, რომ ტერმინოლოგია უცვლელი დარჩეს.

საკონსულო მიმართულება: საელჩოები ორივე ქალაქში

ესტონეთის საელჩო თბილისში და საქართველოს საელჩო ტალინში ის ორი წერტილია, სადაც ორმხრივი თარგმანი ყოველდღიურად სჭირდებათ. თბილისის საელჩოში სავიზო განაცხადს ქართული ცნობების ინგლისური ან ესტონური თარგმანი ახლავს; ტალინის საელჩოში ესტონეთში მცხოვრები ქართველი პასპორტს ანახლებს, ბავშვის დაბადებას არეგისტრირებს ან მინდობილობას ამოწმებს, და ესტონური მოწმობები ქართულად უნდა იყოს თარგმნილი. ვინაიდან ესტონეთში ქართული ენის ნაფიცი მთარგმნელი პრაქტიკულად არ არსებობს, ეს თარგმანები ხშირად ჩვენთან მზადდება, აპოსტილირდება და კურიერით მიდის ტალინში, ან, პირიქით, ესტონური დოკუმენტი ესტონეთიდან სკანით მოდის, ჩვენ ვთარგმნით და ქაღალდის ვერსიას საელჩოს ვიზიტამდე ვაბრუნებთ.

ვადები

სტანდარტული ერთგვერდიანი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში მზადდება. ქართულიდან ესტონურად თარგმნა დიდ ტექსტებზე (წესდება, სასამართლო გადაწყვეტილება, სამოტივაციო წერილი) რედაქტორის ეტაპის გამო 2-3 დღეს მოითხოვს. ნოტარიული დამოწმება და აპოსტილი ორივე მიმართულებით ხელმისაწვდომია, ინგლისური ალტერნატივა კი, სადაც ესტონური სავალდებულო არ არის, ყოველთვის უფრო სწრაფია, და ამას გულახდილად გეუბნებით.

ხშირად დასმული კითხვები