თარგმნა მონტენეგრულიდან ქართულად და ქართულიდან მონტენეგრულად

მონტენეგრულ მიმართულებაზე ორი ნაკადი ორ განსხვავებულ ცხოვრებას ემსახურება. ქართულიდან მონტენეგრულად ადრიატიკის სანაპიროზე ბინადრობის, უძრავი ქონების, სეზონური დასაქმებისა და საზღვაო სამუშაოს დოკუმენტები მიდის, რომლებსაც მონტენეგროს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ნოტარიუსი, უძრავი ქონების სააგენტო ან დამსაქმებელი წაიკითხავს; მონტენეგრულიდან ქართულად კი მონტენეგროში შეძენილი ქონების, დაფუძნებული კომპანიის, რეგისტრირებული ქორწინების და იგალოში ჩატარებული მკურნალობის დოკუმენტები, რომლებიც საქართველოს ბანკს, რეესტრს, სასამართლოს ან ექიმს სჭირდება. ორივე მიმართულებას ცალკე პროცესი ემსახურება: მონტენეგრულად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც მონტენეგრულ სტანდარტს სერბულისგან განასხვავებს, ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი. ეს გვერდი აღწერს, რით განსხვავდება ორი მიმართულება, რომელი დოკუმენტი მიდის ხშირად საით და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ჯერ სტანდარტი: მონტენეგრული, სერბული თუ სერბულ-ხორვატული

მიმართულების განსაზღვრამდე ენობრივ სტანდარტს ვაზუსტებთ. მონტენეგროდან ჩამოსული დოკუმენტი მონტენეგრულად (იეკავური ფორმებით, ლათინური ან კირილიცის ანბანით), სერბულად (ეკავური ან იეკავური ფორმებით) ან, 1991 წლამდე, სერბულ-ხორვატულად შეიძლება იყოს, და სამივე ერთნაირად ოფიციალურია; ჩვენი თარჯიმანი სამივეს კითხულობს, ხოლო თარგმანში ენის დასახელება დედნის მიხედვით იწერება. ქართული დოკუმენტის მონტენეგროსთვის თარგმნისას მონტენეგრულ სტანდარტს ვიცავთ: იეკავური ფორმები, ლათინური ანბანი, მონტენეგროს ადმინისტრაციული ტერმინოლოგია, რომელიც სერბეთისგან ზოგ დეტალში განსხვავდება (უწყებების დასახელებები, დოკუმენტების ფორმები). ეს განსხვავება მონტენეგროელი ჩინოვნიკისთვის შესამჩნევია და თარგმანის „ადგილობრივობის" ნიშანია.

ქართულიდან მონტენეგრულად: ვინ არის მკითხველი

ამ მიმართულების მკითხველი მონტენეგროს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადგილობრივი განყოფილება, ნოტარიუსი, კადასტრის სამმართველო, უძრავი ქონების სააგენტო, სასტუმროს ან საზღვაო კომპანიის კადრების განყოფილება, უნივერსიტეტი ან ENIC/NARIC-ის ცენტრია. მონტენეგროს უწყება ელოდება, რომ დოკუმენტი გამოიყურებოდეს როგორც მონტენეგრული ანალოგი: ნასამართლობის ცნობა uvjerenje o nekažnjavanju-ს ლოგიკით, დაბადების მოწმობა izvod iz matične knjige rođenih-ის ველებით, საბანკო ცნობა მონტენეგროს ბანკების ფორმატით. მონტენეგრული ოფიციალური სტილი სერბულ ადმინისტრაციულ ტრადიციას მიჰყვება, ფორმალური მიმართვითა და ტიტულების მითითებით, და ქართული დედანი, რომელიც ამ ეტიკეტს არ შეიცავს, თარგმანში მას ჟანრის მოთხოვნით იძენს.

მნიშვნელოვანი დათქმაა: მონტენეგროს სახელმწიფო უწყებების ნაწილი სასამართლო თარჯიმნის (sudski tumač) თარგმანს ითხოვს, რომელიც ქართულ-მონტენეგრულ წყვილში არ არსებობს. ამიტომ ამ მიმართულების თარგმანი ჩვენთან სამ ფორმატში არსებობს: ნოტარიულად დამოწმებული მონტენეგრული თარგმანი აპოსტილით, რომელსაც კერძო მიმღებები და უწყებების ნაწილი იღებს; ნოტარიულად დამოწმებული ინგლისური ან რუსული თარგმანი, რომელსაც მონტენეგროში სასამართლო თარჯიმანი მონტენეგრულად თარგმნის; და მონტენეგრული სამუშაო ვერსია, რომელიც მონტენეგროში სასამართლო თარჯიმნის ბლანკზე გადადის. რომელი ფორმატია საჭირო, მიმღების მოთხოვნით ვადგენთ.

მონტენეგრულიდან ქართულად: რას ითხოვს ქართული უწყება

საპირისპირო მიმართულების მკითხველი საქართველოს იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, სასამართლო, ბანკი, სამედიცინო დაწესებულება ან უნივერსიტეტია. მათი მთავარი მოთხოვნა სისრულეა: მონტენეგრული დოკუმენტის ყოველი ველი, ბეჭდის ტექსტი, ტიტული, ორივე ანბანით ჩაწერილი სახელი, სასამართლო თარჯიმნის დამოწმების ფორმულა და აპოსტილის ველები ითარგმნება, გამოტოვების გარეშე. მონტენეგრული ტერმინი ქართული სამართლებრივი ეკვივალენტით გადმოდის და არა სიტყვასიტყვით: osnovni sud „ძირითად სასამართლოდ", Uprava za katastar „კადასტრის სამმართველოდ", CRPS „ბიზნეს სუბიექტების ცენტრალურ რეესტრად", notarski zapis „ნოტარიულ აქტად", ხოლო მონტენეგრული ტერმინი პირველად ხსენებისას ფრჩხილებში რჩება. ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი სახელი პასპორტის ფორმაზე დაიყვანება, კირილიცით ჩაწერილი ლათინურთან ერთ ტრანსკრიფციაზე.

აპოსტილის მიმართულებაც შებრუნებულია

ქართული საბუთი მონტენეგროსთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, თარგმანი კი აპოსტილის ტექსტსაც მოიცავს. მონტენეგროდან წამოსული საბუთი აპოსტილს მონტენეგროშივე იღებს, იმ ძირითად სასამართლოში, რომლის ტერიტორიაზეც დოკუმენტი გაიცა. საქართველოში ჩამოსული მონტენეგრული დოკუმენტისთვის აპოსტილის „დამატება" შეუძლებელია, ამიტომ მონტენეგროდან წამოსვლამდე ამ საფეხურის გავლა აუცილებელია. რეზიდენტი საელჩოს არარსებობა თბილისში ამ საკითხს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანს ხდის, რადგან დოკუმენტის უკან გაგზავნა და დაბრუნება კვირებს მოითხოვს; უძრავი ქონების სააგენტო ან იურისტი მონტენეგროში ამ საფეხურს კლიენტის ნაცვლად ხშირად ატარებს, და ჩვენ მათთან პირდაპირ ვთანამშრომლობთ.

ტიპური დოკუმენტები მიმართულებების მიხედვით

ქართულიდან მონტენეგრულად ყველაზე ხშირად მიდის:

• ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, საბანკო ცნობა ბინადრობის ნებართვისთვის ქონების, დასაქმების ან ოჯახის საფუძვლით
• მინდობილობა უძრავი ქონების შესაძენად, კომპანიის სამართავად ან სასამართლოში წარმომადგენლობისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება მონტენეგროში d.o.o.-ს დასაფუძნებლად
• მეზღვაურის სერტიფიკატები, საზღვაო წიგნაკი და სამედიცინო ვარგისობის ცნობა მონტენეგროს საზღვაო ადმინისტრაციისა და იახტების ინდუსტრიისთვის
• დიპლომი, დანართი და კვალიფიკაციის სერტიფიკატები სეზონური დასაქმებისა და განათლების აღიარებისთვის
• სამედიცინო ისტორია იგალოს რეაბილიტაციისა და კლინიკური მკურნალობის დასაგეგმად
• ქართული ღვინისა და ტურისტული კომპანიების მასალები მონტენეგრული ბაზრისთვის

მონტენეგრულიდან ქართულად კი:

• კადასტრის ამონაწერი (list nepokretnosti), ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნოტარიული აქტი მონტენეგროში შეძენილ ქონებაზე საქართველოს ბანკის, ნოტარიუსისა და მემკვიდრეობის საქმისთვის
• CRPS-ის რეესტრის ამონაწერი, წესდება და აქციონერთა გადაწყვეტილება მონტენეგრული კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• სამოქალაქო აქტების ამონაწერი (izvod iz matične knjige) საქართველოში ქორწინების, დაბადებისა და განქორწინების რეგისტრაციისთვის
• მონტენეგროს სასამართლოს განქორწინების გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის
• ბინადრობის ნებართვა და შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს ბანკისა და საგადასახადო სამსახურისთვის
• გაწერის ანგარიში (otpusna lista) და ექიმის დასკვნა (nalaz) იგალოსა და პოდგორიცის კლინიკური ცენტრიდან
• მონტენეგრული უნივერსიტეტის დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისთვის

ორი ანბანი და შვიდი ბრუნვა: ხაფანგები ორივე მიმართულებით

მონტენეგრულიდან ქართულად თარგმნისას ორი ანბანი და შვიდი ბრუნვა ერთ პრობლემას ქმნის: ერთი და იგივე სახელი დოკუმენტში კირილიცით, ლათინურად და რამდენიმე ბრუნვის ფორმით შეიძლება იყოს ჩაწერილი, და ყველა ვარიანტი ერთ ქართულ ტრანსკრიფციაზე დაიყვანება, პასპორტის ლათინური ფორმის ფრჩხილებში მითითებით. ქართულიდან მონტენეგრულად თარგმნისას კი პრობლემა საპირისპიროა: ოფიციალურ დოკუმენტში ქართული სახელი პასპორტის ლათინური ფორმით, უცვლელად იწერება, მაგრამ ტექსტში, სადაც სახელი ბრუნვას ითხოვს, მონტენეგრული გრამატიკა ბრუნვის დაბოლოებას აუცილებლად ამატებს, და მთარგმნელმა უნდა გადაწყვიტოს, სად არის სახელი „ველი" (უცვლელი) და სად „ტექსტის ნაწილი" (ბრუნვადი). ეს ის დეტალია, რომელსაც მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, რადგან არასწორი ბრუნვა მონტენეგროელი ჩინოვნიკისთვის შესამჩნევია.

უძრავი ქონების ნაკადი: ორივე მიმართულებით ერთდროულად

ქართველი მყიდველის მიერ მონტენეგროში ბინის შეძენა ტიპური „ორმხრივი" შემთხვევაა: ქართული მინდობილობა და პირადი საბუთები მონტენეგრულად მიდის გარიგებისთვის, მონტენეგრული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ნოტარიული აქტი და კადასტრის ამონაწერი კი ქართულად ბრუნდება საქართველოს ბანკისთვის (თუ გარიგება სესხით ფინანსდება), საგადასახადო დეკლარაციისთვის ან მომავალი მემკვიდრეობის საქმისთვის. ორივე მიმართულებაზე ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით ვმუშაობთ, ქონების იდენტიფიკაცია (კადასტრის მუნიციპალიტეტი, ნაკვეთის ნომერი, ფართობი) ორივე ენაზე ერთი-ერთში მოწმდება, ხოლო მინდობილობის ტექსტი მონტენეგროელ ნოტარიუსთან წინასწარ თანხმდება, სააგენტოს ან იურისტის მეშვეობით. ბინადრობის ყოველწლიური განახლება, რომელიც ქონების მფლობელს სჭირდება, იმავე ცხრილითა და ტერმინოლოგიით მზადდება.

საზღვაო ნაკადი: ბარი, კოტორი, ტივატი

ქართველი მეზღვაურებისა და მონტენეგროს საზღვაო ინდუსტრიის კავშირი მიმართულების სპეციფიკურ ნაკადს ქმნის. ქართულიდან მონტენეგრულად მიდის კომპეტენციის სერტიფიკატები (STCW), საზღვაო წიგნაკი, სამედიცინო ვარგისობის ცნობა, ნასამართლობის ცნობა და კრუინგის ხელშეკრულება მონტენეგროს საზღვაო ადმინისტრაციისთვის, ბარის პორტის კომპანიებისა და ტივატისა და ლუშტიცის იახტების ინდუსტრიისთვის; მონტენეგრულიდან ქართულად კი მონტენეგროს საზღვაო ადმინისტრაციის ცნობები, ნაოსნობის ვადის დამადასტურებელი დოკუმენტები და შრომითი ხელშეკრულებები საქართველოს საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოსა და საპენსიო სტაჟისთვის. საზღვაო ტერმინოლოგია საერთაშორისო კონვენციების ენაზე დგას, და ორივე მიმართულებაზე თანამდებობების, სერტიფიკატების ტიპებისა და შეზღუდვების დასახელებები დამკვიდრებული ფორმით ჟღერს; სერტიფიკატების ნომრები და მოქმედების ვადები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება.

სეზონური დასაქმება ტურიზმში

მონტენეგროს სასტუმროები, რესტორნები და საკურორტო კომპლექსები ტურისტულ სეზონზე უცხოელ მუშაკებს იღებენ, და ქართველი სეზონური მუშაკების პაკეტი ქართულიდან მონტენეგრულად მიდის: ნასამართლობის ცნობა, კვალიფიკაციის სერტიფიკატი (მზარეული, ბარმენი, სასტუმროს მენეჯერი), სამედიცინო ცნობა, შრომითი ხელშეკრულება დამსაქმებლისგან, ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვის განაცხადი. მონტენეგროში ჩასვლის შემდეგ შრომითი ხელშეკრულება, სამუშაო აღწერილობა და უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი მონტენეგრულიდან ქართულად ითარგმნება, რათა მუშაკმა პირობები ზუსტად გაიგოს: მონტენეგროს შრომის კანონი გამოსაცდელ ვადას, სამუშაო დროს სეზონურ სამუშაოზე, შვებულებასა და ხელფასის გადახდის წესს ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად არეგულირებს, და თარგმანში ეს განსხვავება შენიშვნით აღინიშნება.

ციფრები, თარიღები, ვალუტა და ერთეულები

მონტენეგრულში ათწილადის გამყოფი მძიმეა, ათასების გამყოფი წერტილი (1.250,50 €), თარიღი დღე.თვე.წელი ფორმატით წერტილებით, ხშირად თვის სახელით ბრუნვაში; ვალუტა ევროა, რომელსაც მონტენეგრო ევროზონის წევრობის გარეშე იყენებს, და ხელშეკრულებებში სიტყვიერადაც მეორდება. ქართულ თარგმანში ეს ფორმატები ქართულ კონვენციაზე გადადის ორიგინალის დაკარგვის გარეშე, ხოლო მონტენეგრულ თარგმანში ქართული ლარი ISO კოდით (GEL) იწერება. კადასტრის დოკუმენტებში ფართობი კვადრატულ მეტრებში და ჰექტრებში, ხოლო ნაკვეთის იდენტიფიკაცია კადასტრის მუნიციპალიტეტისა და ნაკვეთის ნომრით, რომლებიც უცვლელად რჩება. ამ დეტალებს ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე ვამოწმებთ.

ორენოვანი დოკუმენტები და მესამე ენა

ქართულ-მონტენეგრული ხელშეკრულება ხშირად ინგლისურის გავლით იწერება, ან სამენოვანია, და მიმართულება თითოეული ნაწილისთვის ცალკე დგინდება. მონტენეგრული დოკუმენტების ნაწილიც ორენოვანია: მონტენეგრულ-ინგლისური ნასყიდობის ხელშეკრულება უცხოელი მყიდველისთვის, კრუინგის ხელშეკრულება ინგლისურად მონტენეგრული დანართით, იუგოსლავიის პერიოდის სერბულ-ხორვატული საბუთი თანამედროვე მონტენეგრული ბეჭდით. ასეთ დოკუმენტში თარგმანში აღინიშნება, რომელი ფრაგმენტი რომელი ენიდანაა, და შესაბამის წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი ან ორი ხელმოწერა ერთვის. ორენოვან ხელშეკრულებაში ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს, ხოლო მონტენეგროს სასამართლოში, გასათვალისწინებელია, პროცესი მონტენეგრულად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება სასამართლო თარჯიმნის თარგმანით წარედგინება.

ლოკალიზაცია მონტენეგროელი ტურისტისა და პარტნიორისთვის

მონტენეგროელი ტურისტები საქართველოში ჯერ მცირე, მაგრამ მზარდი ჯგუფია, ხოლო მონტენეგროს ტურისტული და ღვინის ინდუსტრია ქართული ღვინისა და ტურისტული პროდუქტის მიმართ ინტერესს იჩენს. ქართული ტურისტული კომპანიების, ღვინის მარნებისა და სასტუმროების მასალები მონტენეგრულად ლოკალიზდება: ტექსტი მონტენეგრულად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, იეკავური სტანდარტითა და ბუნებრივი ბრუნვითი შეთანხმებით, კულტურული რეალიები განმარტებით გადავიდეს, ხოლო ღვინის ტერმინოლოგია, სადაც მონტენეგროს საკუთარი ტრადიცია აქვს (ვრანაცი, კრსტაჩი), ორივე ტრადიციის ცოდნით იყოს გადმოცემული. საპირისპირო მიმართულებით მონტენეგრული სასტუმროების, უძრავი ქონების პროექტებისა და საკურორტო კომპლექსების მასალები ქართველი მყიდველისთვის ითარგმნება. ლოკალიზაციაზე მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი მუშაობს.

სამედიცინო დოკუმენტების მიმართულება: ვინ კითხულობს და რას ეძებს

მონტენეგრულიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანის მკითხველი ქართველი ექიმია, რომელსაც იგალოს რეაბილიტაციის შედეგები, დანიშნული პროცედურები და მონტენეგროელი კოლეგის დიაგნოზი ზუსტად უნდა დაინახოს; ქართულიდან მონტენეგრულად თარგმანის მკითხველი მონტენეგროელი ფიზიატრი ან სპეციალისტი, რომელიც ქართული სამედიცინო ისტორიის საფუძველზე რეაბილიტაციის გეგმას ადგენს. ორივე მიმართულებაზე პრეპარატის სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, დიაგნოზი სამიზნე ენის კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ICD-10-ის (MKB-10) კოდი ინარჩუნდება, ხოლო თარიღები, დოზები და ლაბორატორიული მაჩვენებლები ერთი-ერთში მოწმდება სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორის მიერ. ინსტიტუტისა და კლინიკისთვის სააგენტოს დამოწმება საკმარისია, დაზღვევისა და საზღვაო ადმინისტრაციისთვის ნოტარიული, და ამ არჩევანსაც მიმართულებისა და მიმღების მიხედვით ვაკეთებთ.

ხელნაწერი, ძველი და ორანბანიანი დოკუმენტები

მონტენეგროს დოკუმენტების ნაწილი ხელნაწერ ჩანაწერებს შეიცავს: სამოქალაქო აქტების ძველი წიგნები, საკუთრების ისტორიის ჩანაწერები, იუგოსლავიის პერიოდის სამუშაო წიგნაკები, სადაც ერთი გვერდი კირილიცით, მეორე ლათინურად არის ჩაწერილი. ასეთ დოკუმენტს ჯერ ვათვალიერებთ და ვწერთ, რომელი ფრაგმენტი იკითხება ცალსახად და რომელი არა; წაუკითხავი ადგილი თარგმანში შენიშვნით აღინიშნება და არასდროს ივსება ვარაუდით, რადგან ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი დედანთან ერთი-ერთში უნდა იყოს. ხშირად ვურჩევთ, ასეთი დოკუმენტის ნაცვლად მონტენეგროს შესაბამისი უწყებიდან ახალი ამონაწერი აიღოთ, რაც აპოსტილსა და თარგმანს ორივეს ამარტივებს; საკუთრების ისტორიისა და მემკვიდრეობის საქმეებში კი, სადაც ძველი დოკუმენტი შეუცვლელია, მას იმ სახით ვამუშავებთ, რაც არსებობს, და შენიშვნებით ვურთავთ.

ტერმინთა ბაზა და თარგმანის მეხსიერება

უძრავი ქონების სააგენტოებისთვის, საზღვაო კრუინგის კომპანიებისა და ტურისტული ოპერატორებისთვის, რომლებიც მონტენეგროსთან რეგულარულად მუშაობენ, ვქმნით ტერმინთა ბაზას (კადასტრისა და ნოტარიული ტერმინოლოგია, საზღვაო თანამდებობები, ხელშეკრულების სტანდარტული მუხლები, ტრანსლიტერაციის წესები) და თარგმანის მეხსიერებას, რომელშიც ერთხელ დამტკიცებული ფრაზა შემდეგ ავტომატურად მეორდება. ეს თანმიმდევრულობასა და სისწრაფეს იძლევა, და ბინადრობის ყოველწლიური განახლების პაკეტებში ვადას საათებამდე ამცირებს. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას ექსპორტირებულ ფორმატში გადაეცემა.

ვადები და ხარისხის კონტროლი

ორივე მიმართულებაზე სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება; ექსპრეს რეჟიმი, 1-2 საათში, მთარგმნელის ხელმისაწვდომობის მიხედვით, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვაზუსტებთ. ყოველი თარგმანი სამ საფეხურს გადის: თარგმანი, სამიზნე ენის მშობლიური რედაქტორის შემოწმება და ფორმატის კონტროლი, სადაც ანბანი, ბრუნვის ფორმები, სახელები, ტიტულები, თარიღები, კადასტრის მონაცემები და ბეჭდები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება. აპოსტილი ცალკე ვადას მოითხოვს. მთელი პროცესი ონლაინაა, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი კურიერით მიგეწოდებათ საქართველოში ან, საერთაშორისო კურიერით, მონტენეგროში.

ხშირად დასმული კითხვები