მონტენეგრული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

მონტენეგროს სამართალი და მედიცინა ორ წყაროდან იკვებება: იუგოსლავიური ტრადიციიდან, რომელიც კოდექსების სტრუქტურასა და ტერმინოლოგიაში დღემდე ჩანს, და ევროკავშირთან ჰარმონიზაციიდან, რომელიც კანდიდატი ქვეყნის კანონმდებლობას წლიდან წლამდე ევროპულ რეგულაციებს უახლოებს. ქართველი კლიენტისთვის მონტენეგრული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი ორ ძირითად კონტექსტში ჩნდება: ადრიატიკის სანაპიროზე უძრავი ქონების გარიგებები, კომპანიები და ბინადრობა, და იგალოს რეაბილიტაციის ინსტიტუტსა და კლინიკებში მკურნალობა, რომელსაც სადაზღვევო და საექსპერტო დოკუმენტები მიჰყვება. ორივეგან შეცდომა სერიოზულ შედეგებს იწვევს: ნოტარიულ აქტში არასწორად თარგმნილი კადასტრის მონაცემი საკუთრების რეგისტრაციას აჩერებს, ეპიკრიზში არასწორი დოზა კი პაციენტს აზიანებს. ეს გვერდი აღწერს, როგორ ვმუშაობთ მონტენეგრულ იურიდიულ და სამედიცინო ტექსტზე, რომელ კანონებსა და ტერმინოლოგიურ სისტემებს ვეყრდნობით და რომელ ხაფანგებს ვუვლით გვერდს.

მონტენეგროს სამართლებრივი სისტემა: იუგოსლავიური ფესვები, ევროპული ჰარმონიზაცია

მონტენეგროს სამართალი კონტინენტური ტრადიციისაა და ქართულ სამართალთან სტრუქტურულად ახლოსაა: ვალდებულებითი ურთიერთობების კანონი (Zakon o obligacionim odnosima) ხელშეკრულებებსა და დელიქტებს არეგულირებს, სანივთო-სამართლებრივი ურთიერთობების კანონი საკუთრებას, კომპანიების კანონი (Zakon o privrednim društvima) კომპანიებს, ხოლო ევროკავშირთან ჰარმონიზაცია ბევრ სფეროში ევროპულ ტერმინოლოგიას ნერგავს. ინსტიტუტების უმეტესობას ქართული ეკვივალენტი აქვს, და განსხვავება დეტალებშია: ნოტარიუსის სავალდებულო როლი უძრავი ქონების გარიგებებში, კადასტრის სისტემა, სასამართლო ხელისუფლების სტრუქტურა (ძირითადი, უმაღლესი, სააპელაციო და უზენაესი სასამართლო). თარგმანში კანონების სახელწოდებები და მუხლების ნომრები უცვლელად რჩება, რადგან მონტენეგროელი იურისტი სწორედ ნომრით ცნობს ნორმას, ხოლო ინსტიტუტი ქართული ანალოგის გარეშე მოკლე განმარტებით გადადის.

ინსტიტუტები, რომლებიც ყურადღებას მოითხოვს

• d.o.o. (društvo sa ograničenom odgovornošću) და a.d. (akcionarsko društvo): შპს და სააქციო საზოგადოება, რომელთა ორგანოების დასახელებები (izvršni direktor, skupština, odbor direktora) ქართული ეკვივალენტით ითარგმნება
• CRPS (Centralni registar privrednih subjekata): ბიზნეს სუბიექტების ცენტრალური რეესტრი, რომლის ამონაწერი ქართული საჯარო რეესტრის ამონაწერის ფუნქციას ასრულებს
• list nepokretnosti და Uprava za katastar i državnu imovinu: კადასტრის ამონაწერი და კადასტრისა და სახელმწიფო ქონების სამმართველო, უძრავი ქონების რეესტრი, სადაც საკუთრება, იპოთეკა და შეზღუდვები ერთდროულად ჩანს
• notar და notarski zapis: ნოტარიუსი და ნოტარიული აქტი, 2011 წლიდან შემოღებული ლათინური ნოტარიატი, რომელიც უძრავი ქონების გარიგებებში სავალდებულოა
• javni izvršitelj: საჯარო აღმასრულებელი, კერძო აღსრულების სისტემა, რომელიც ქართული აღსრულების ეროვნული ბიუროსგან განსხვავებულად არის აგებული
• privremeni boravak და stalni boravak: დროებითი და მუდმივი ბინადრობა, შინაგან საქმეთა სამინისტროს კომპეტენცია, ქონების, დასაქმების ან ოჯახის საფუძვლით

უძრავი ქონება: ნოტარიული აქტი და კადასტრი

მონტენეგროში უძრავი ქონების გარიგება ნოტარიულ აქტს (notarski zapis) მოითხოვს, რომელსაც ნოტარიუსი ადგენს, მხარეებს უკითხავს და კადასტრში რეგისტრაციისთვის აგზავნის; საკუთრება კადასტრის ამონაწერში (list nepokretnosti) აისახება, სადაც კადასტრის მუნიციპალიტეტი, ნაკვეთის ნომერი, ფართობი, შენობის ნაწილი, საკუთრების წილი და ტვირთები (იპოთეკა, სერვიტუტი, აკრძალვა) ერთ დოკუმენტშია. ქართველი მყიდველისთვის ეს დოკუმენტები ორივე მიმართულებით ითარგმნება: მინდობილობა და პირადი საბუთები მონტენეგრულად გარიგებისთვის, ნოტარიული აქტი და კადასტრის ამონაწერი ქართულად საქართველოს ბანკის, საგადასახადო დეკლარაციისა და მემკვიდრეობის საქმისთვის. თარგმანში კადასტრის მონაცემები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება, ხოლო ტვირთების ტერმინოლოგია ქართული სანივთო სამართლის ეკვივალენტით გადადის. მინდობილობის ტექსტი მონტენეგროელ ნოტარიუსთან წინასწარ თანხმდება, რადგან ზოგადი ფორმულირებით დაწერილი მინდობილობა მონტენეგროში „არასაკმარისად" ითვლება; სამართლებრივ რჩევას იურისტი აძლევს, ჩვენ კი ვუზრუნველყოფთ, რომ თარგმანი ამ რჩევისთვის საკმარისად ზუსტი იყოს.

ხელშეკრულებები და კორპორატიული დოკუმენტები

ქართული კომპანიების საქმიანობა მონტენეგროში, სასტუმრო ბიზნესში, უძრავი ქონების დეველოპმენტსა და ღვინის ექსპორტში, ხელშეკრულებების ნაკადს ქმნის: ნასყიდობის, ქირავნობის, სამშენებლო, დისტრიბუციისა და მომსახურების ხელშეკრულებები, აქციონერთა შეთანხმებები, ერთობლივი საწარმოს დოკუმენტები. ეს დოკუმენტები ხშირად ორენოვანია ან ინგლისურის გავლით იწერება, და ორივე ვერსია იურიდიულად უნდა ემთხვეოდეს. ჩვენ ორენოვან ხელშეკრულებას ორი მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, იურისტი ტერმინოლოგიური თანმიმდევრობის ცხრილს ადგენს, სადაც ყოველი საკვანძო ტერმინი, ვადა და თანხა ორივე სვეტში იდენტურია, და ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს. მონტენეგროს სასამართლოში პროცესი მონტენეგრულად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება სასამართლო თარჯიმნის თარგმანით წარედგინება, ამიტომ მონტენეგრული ვერსიის ხარისხი დავის შემთხვევაში გადამწყვეტია. კორპორატიული საბუთები (წესდება, CRPS-ის ამონაწერი, გადაწყვეტილებები, მინდობილობა) ორივე მიმართულებით რეგისტრაციისთვის ითარგმნება, აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით.

სასამართლო გადაწყვეტილებების ცნობა და ოჯახური საქმეები

მონტენეგროში მცხოვრები ქართველების განქორწინების, ალიმენტისა და მეურვეობის საქმეები მონტენეგრულ ძირითად სასამართლოში წყდება, და გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობას მოითხოვს, ან პირიქით. მონტენეგროს სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის კანონიერ ძალაში შესვლის აღნიშვნით (klauzula pravosnažnosti) დამოწმებულ ასლს, აპოსტილს ძირითადი სასამართლოდან და სრულ, ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს მოითხოვს, სამოტივაციო ნაწილის ჩათვლით. მონტენეგრული სასამართლო ენა იუგოსლავიური პროცესუალური ტრადიციის ფორმალურ სტილს მიჰყვება, გრძელი, ჩართული წინადადებებით და კანონის მუხლების ხშირი მითითებით; ქართულ თარგმანში მუხლების ნომრები უცვლელად რჩება, ინსტიტუტები ქართული ეკვივალენტით გადადის, ხოლო წინადადებები ქართველი მოსამართლისთვის გასაგებად იყოფა, აზრობრივი სიზუსტის დაკარგვის გარეშე. ორივე ქვეყანა ევროპის საბჭოსა და ჰააგის ბავშვთა კონვენციების წევრია, და ამ კონვენციების ტერმინოლოგია საერთაშორისო ბავშვთა საქმეებში ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს.

შრომითი ურთიერთობა და სეზონური დასაქმება

ქართველი მუშაკები მონტენეგროში ტურისტულ სეზონზე სასტუმროებში, რესტორნებსა და საკურორტო კომპლექსებში, ხოლო მთელი წლის განმავლობაში მშენებლობასა და საზღვაო ინდუსტრიაში დასაქმდებიან. შრომითი ხელშეკრულება მონტენეგროს შრომის კანონს (Zakon o radu) მიჰყვება, რომელიც გამოსაცდელ ვადას, ვადიან ხელშეკრულებას სეზონურ სამუშაოზე, სამუშაო დროს, შვებულებასა და ხელფასის გადახდის წესს ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად არეგულირებს; ცალკე ინსტიტუტია დროებითი და პერიოდული სამუშაოს ხელშეკრულება, რომელიც სრულ შრომით ხელშეკრულებას არ წარმოადგენს. ჩვენ შრომით ხელშეკრულებას ქართულად ვთარგმნით შენიშვნებით იქ, სადაც მონტენეგრული ინსტიტუტი ქართულისგან შინაარსობრივად განსხვავდება, და ვურჩევთ, ხელმოწერამდე ორივე ვერსია იურისტთან ერთად წაიკითხოთ. ქართველი მეზღვაურების კრუინგის ხელშეკრულებები საზღვაო შრომის კონვენციის (MLC) ტერმინოლოგიით ითარგმნება, სადაც ხელფასის, რეპატრიაციისა და სამედიცინო მოვლის მუხლები ორივე ენაზე ერთი-ერთში მოწმდება.

სამედიცინო მიმართულება: იგალო და კლინიკური ცენტრი

ჰერცეგ-ნოვის იგალოს ინსტიტუტი ფიზიკური მედიცინისა და რეაბილიტაციის საერთაშორისოდ ცნობილი ცენტრია, სადაც ზღვის ტალახით, მინერალური წყლით, კლიმატითა და კინეზითერაპიით საყრდენ-მამოძრავებელი, ნევროლოგიური, რევმატული და კარდიოვასკულური რეაბილიტაცია ხდება, და ქართველი პაციენტები, განსაკუთრებით ოპერაციისა და ინსულტის შემდგომ პერიოდში, მას რეგულარულად მიმართავენ. მკურნალობის დაგეგმვისთვის ქართული სამედიცინო ისტორია მონტენეგრულად ან ინგლისურად ითარგმნება: ანამნეზი, ოპერაციის ოქმი, სხივური დიაგნოსტიკის დასკვნები, ნევროლოგიური სტატუსი. მკურნალობის შემდეგ მონტენეგრული გაწერის ანგარიში (otpusna lista), ექიმის დასკვნა (nalaz) და რეაბილიტაციის შეჯამება ქართულად ითარგმნება, რათა ქართველმა ექიმმა რეაბილიტაცია გააგრძელოს ან დაზღვევამ ხარჯი აანაზღაუროს. პოდგორიცის კლინიკური ცენტრი სპეციალიზებულ მკურნალობას სთავაზობს, ხოლო რთულ შემთხვევებში მონტენეგროელი პაციენტები თავად მიემართებიან სერბეთსა და თურქეთში, და ამ სამკუთხედის დოკუმენტები (სერბული ეპიკრიზი მონტენეგრული ბეჭდით) ჩვენს ნაკადშიც ჩნდება.

მონტენეგრული სამედიცინო ტერმინოლოგია და პრეპარატები

მონტენეგრული სამედიცინო ენა იუგოსლავიურ ტრადიციაზე დგას, ლათინური ტერმინოლოგიით, რომელსაც ადგილობრივი მორფოლოგიით ითვისებს, და სერბულ სამედიცინო ტერმინოლოგიასთან პრაქტიკულად იდენტურია. ერთი და იგივე დიაგნოზი ეპიკრიზში ლათინური ფორმით, ადგილობრივი ფორმით ან აბრევიატურით შეიძლება იყოს ჩაწერილი, ხოლო დოკუმენტი ლათინურადაც და კირილიცითაც. ქართულ თარგმანში დიაგნოზი ქართულ კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ICD-10-ის (MKB-10) კოდი, რომელსაც მონტენეგრული დოკუმენტები თითქმის ყოველთვის უთითებენ, უცვლელად რჩება და დიაგნოზის ცალსახა იდენტიფიკატორად მუშაობს. პრეპარატების სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, რადგან მონტენეგროს ბაზარზე რეგისტრირებული სავაჭრო სახელი (ხშირად სერბული ან სლოვენური წარმოების) საქართველოში სხვა სახელით შეიძლება არსებობდეს; მონტენეგროს ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდის (Fond za zdravstveno osiguranje) ცნობები ცალკე ტერმინოლოგიით ითარგმნება.

სამედიცინო დოკუმენტების ტიპები, რომლებთანაც ვმუშაობთ

• გაწერის ანგარიში (otpusna lista) და ექიმის დასკვნა (nalaz) სტაციონარული და ამბულატორიული მკურნალობის შემდეგ
• რეაბილიტაციის დანიშნულება და შეჯამება იგალოს ინსტიტუტიდან
• ოპერაციის ოქმი და ანესთეზიის ჩანაწერი
• პათოლოგიისა და ჰისტოლოგიის დასკვნა ონკოლოგიური დიაგნოზისთვის
• სხივური დიაგნოსტიკის დასკვნები და ლაბორატორიული ანალიზები რეფერენსული მნიშვნელობებით
• სამედიცინო ვარგისობის ცნობა მეზღვაურებისთვის საერთაშორისო სტანდარტის ფორმით
• სამედიცინო ცნობა ბინადრობის, დასაქმებისა და სასწავლო პროგრამისთვის
• სადაზღვევო პოლისი და ხარჯის ანაზღაურების დოკუმენტაცია
• ვაქცინაციის ბარათი და პედიატრიული ისტორია ბავშვის სკოლაში ან საბავშვო ბაღში ჩასარიცხად

ექიმებისა და ექთნების აღიარება მონტენეგროში

ქართველი ექიმებისა და ექთნებისთვის მონტენეგრო შედარებით მცირე, მაგრამ არსებული დანიშნულებაა, განსაკუთრებით სეზონურ ტურისტულ მედიცინასა და რეაბილიტაციაში. უცხოური სამედიცინო დიპლომის აღიარებას ENIC/NARIC-ის ცენტრი ახორციელებს, ლიცენზიას მონტენეგროს საექიმო პალატა (Ljekarska komora Crne Gore) გასცემს, ხოლო ენის ცოდნა სავალდებულოა. დოკუმენტების პაკეტი (დიპლომი, დანართი, სპეციალიზაციის სერტიფიკატი, ინტერნატურის ცნობა, სამუშაო გამოცდილების ცნობა, კარგი რეპუტაციის ცნობა) აპოსტილითა და მონტენეგრული თარგმანით მზადდება, ხოლო საგნებისა და სპეციალობის დასახელებები მონტენეგრული სამედიცინო განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს. ჩვენ პაკეტს ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით და ერთი ტერმინოლოგიით ვამზადებთ და ვურჩევთ, ენის სწავლა დოკუმენტების მომზადების პარალელურად დაიწყოს.

საზღვაო სამედიცინო და სამართლებრივი დოკუმენტები

ქართველი მეზღვაურებისა და მონტენეგროს საზღვაო ინდუსტრიის კავშირი იურიდიულ და სამედიცინო თარგმანს ერთ წერტილში აერთიანებს: სამედიცინო ვარგისობის ცნობა, რომელიც საერთაშორისო სტანდარტის ფორმით გაიცემა და ორივე ქვეყნის საზღვაო ადმინისტრაციამ უნდა ცნოს; საზღვაო ინციდენტის აქტი და დაზიანების სამედიცინო დასკვნა კომპენსაციის საქმისთვის; კრუინგის ხელშეკრულების სამედიცინო მოვლისა და რეპატრიაციის მუხლები; საზღვაო შრომის კონვენციის შესაბამისობის დოკუმენტები. ეს ტექსტი საერთაშორისო კონვენციების ტერმინოლოგიაზე დგას, რომელიც ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს, და მასზე იურიდიული და სამედიცინო რედაქტორი ერთდროულად მუშაობს.

საექსპერტო დასკვნები და სასამართლო მედიცინა

იურიდიული და სამედიცინო მიმართულებები სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზაში ერთიანდება: სამუშაო ტრავმა მონტენეგროს მშენებლობაზე ან გემზე, რომლის კომპენსაციის საქმე ორივე ქვეყანაში გრძელდება; საგზაო შემთხვევის დასკვნა სადაზღვევო დავისთვის; შრომისუუნარობის ცნობა საპენსიო საკითხებში; ფსიქიატრიული ექსპერტიზა ქმედუნარიანობის საქმეზე. მონტენეგროელი სასამართლო ექსპერტის (sudski vještak) დასკვნა საქართველოს სასამართლოში, ან ქართული ექსპერტიზის დასკვნა მონტენეგროში, ორივე დარგის ტერმინოლოგიას მოითხოვს, ყოველთვის ნოტარიულად მოწმდება და აპოსტილით იგზავნება, თარგმანზე კი ორი რედაქტორი მუშაობს: სამედიცინო დაზიანების აღწერისთვის, იურიდიული დასკვნის სამართლებრივი კვალიფიკაციისთვის.

საპენსიო და სოციალური უზრუნველყოფის დოკუმენტები

მონტენეგროში ნამუშევარი ქართველების, განსაკუთრებით მეზღვაურებისა და სეზონური მუშაკების, საპენსიო სტაჟი ორივე ქვეყნის სოციალური უზრუნველყოფის ორგანოებს სჭირდება: მონტენეგროს საპენსიო და ინვალიდობის დაზღვევის ფონდის (Fond PIO) ცნობები, სადაზღვევო პერიოდების ამონაწერი, ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდის ჩანაწერები. ეს დოკუმენტები ტერმინოლოგიურად ორივე ქვეყნის სოციალური კანონმდებლობის ცოდნას მოითხოვს, სადაც სადაზღვევო პერიოდის, საპენსიო ასაკისა და ინვალიდობის ხარისხის ცნებები განსხვავებულად არის განსაზღვრული. თარგმანში ეს განსხვავება შენიშვნით აღინიშნება, რათა ორივე ორგანომ დოკუმენტი საკუთარი სისტემის ლოგიკით წაიკითხოს.

ტელემედიცინა და მეორე მოსაზრება

იგალოს ინსტიტუტი და პოდგორიცის კლინიკები რეაბილიტაციის გეგმას ხშირად წინასწარ, დისტანციურად ადგენენ, და ქართველი პაციენტი მკურნალობის გადაწყვეტილებას მგზავრობამდე იღებს. აქ თარგმანის ხარისხი გადაწყვეტილებას განსაზღვრავს, რადგან მონტენეგროელი ექიმი მხოლოდ თარგმანს ხედავს. ქართული კვლევების პაკეტს მონტენეგრულად ან, კლინიკის მოთხოვნით, ინგლისურად ვამზადებთ 1-2 დღეში, სააგენტოს დამოწმებით, რაც ამ ეტაპისთვის საკმარისია, ხოლო მონტენეგროდან მიღებული წერილობითი გეგმა ქართულად ითარგმნება, რათა პაციენტმა და ქართველმა ექიმმა ერთობლივად გადაწყვიტონ. ონლაინ კონსულტაციაზე, საჭიროებისას, ჩვენი სამედიცინო თარჯიმანი ზეპირადაც ერთვება.

კონფიდენციალურობა და ვადები

სამედიცინო და იურიდიული დოკუმენტი მკაცრად პერსონალურია. ჩვენ ვმუშაობთ ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში, ფაილებს დაშიფრულ არხებში ვინახავთ და შეკვეთის დასრულების შემდეგ, დამკვეთის მოთხოვნით, ვშლით; ერთ დოკუმენტზე მხოლოდ ერთი მთარგმნელი და ერთი რედაქტორი მუშაობს. სამედიცინო ეპიკრიზისა და ხელშეკრულების სტანდარტული მოცულობა 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება, სასწრაფო შემთხვევებში, მთარგმნელის ხელმისაწვდომობით, იმავე დღეს. ნოტარიული დამოწმება სასამართლო, კორპორატიულ, კადასტრის, სააღიარებო და სადაზღვევო დოკუმენტებს სჭირდება, კლინიკებსა და იგალოს ინსტიტუტს კი, როგორც წესი, სააგენტოს დამოწმება ჰყოფნით; რომელი ფორმაა თქვენს შემთხვევაში საჭირო, შეკვეთისას ვაზუსტებთ.

ხშირად დასმული კითხვები