მონტენეგრული ენის თარჯიმანი თბილისში

მონტენეგრული ენა ოფიციალურად 2007 წლიდან არსებობს, როცა მონტენეგროს კონსტიტუციამ ის სახელმწიფო ენად გამოაცხადა, და ეს ახალგაზრდობა მონტენეგრული მიმართულების ყველა თავისებურებას განსაზღვრავს: მონტენეგროში გაცემული დოკუმენტი მონტენეგრულად, სერბულად ან, ძველი პერიოდიდან, სერბულ-ხორვატულად შეიძლება იყოს, ლათინური ან კირილიცის ანბანით, და ყველა ვარიანტი ერთნაირად ოფიციალურია. ამავე დროს მონტენეგრო ნატოს წევრი და ევროკავშირის კანდიდატია, ევროს იყენებს, ქართველებს უვიზოდ იღებს და ადრიატიკის სანაპიროზე უძრავი ქონებით, ტურიზმითა და საზღვაო ინდუსტრიით იზიდავს. ჩვენ ვთარგმნით მონტენეგრულიდან ქართულად და ქართულიდან მონტენეგრულად პირად, სასწავლო, კორპორატიულ და სამედიცინო დოკუმენტებს, ვამოწმებთ ნოტარიულად და ვურთავთ აპოსტილს. ეს გვერდი აღწერს, რა არის მონტენეგრული ენა სერბულთან მიმართებით, როგორ მუშაობს მონტენეგროს სასამართლო თარჯიმნების სისტემა, რას ნიშნავს რეზიდენტი საელჩოს არარსებობა თბილისში და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

მონტენეგრული, სერბული, ბოსნიური, ხორვატული: ერთი ენობრივი სივრცე, ოთხი სახელი

მონტენეგრული, სერბული, ბოსნიური და ხორვატული ერთი ენობრივი სისტემის სტანდარტიზებული ვარიანტებია და ზეპირად სრულად ურთიერთგასაგებია. მონტენეგრული სტანდარტი იეკავურ გამოთქმას იყენებს (mlijeko და არა mleko), ლათინურსა და კირილიცას თანაბრად ცნობს და 2009 წლის ორთოგრაფიით ორ დამატებით ასოს (ś, ź) შეიცავს, რომლებიც ოფიციალურ დოკუმენტებში იშვიათად გვხვდება. მონტენეგროს მოსახლეობის დიდი ნაწილი მშობლიურ ენად სერბულს ასახელებს, და მონტენეგროს უწყებები სერბულენოვან დოკუმენტს ისევე იღებენ, როგორც მონტენეგრულს. ქართველი კლიენტისთვის ეს პრაქტიკულად ნიშნავს: მონტენეგროდან ჩამოტანილი დოკუმენტი „მონტენეგრულადაც" და „სერბულადაც" შეიძლება იყოს დაწერილი, და ჩვენი თარჯიმანი ორივეს ერთნაირად კითხულობს; ხოლო ქართული დოკუმენტის მონტენეგროსთვის თარგმნისას მონტენეგრულ სტანდარტს ვიცავთ, იეკავური ფორმებითა და ლათინური ანბანით, რომელიც მონტენეგროს ადმინისტრაციაში დომინირებს. ნოტარიული დამოწმებისთვის ენის დასახელება მნიშვნელოვანია, და დოკუმენტში მას მიმღები ქვეყნის ოფიციალური ენის მიხედვით ვწერთ.

მონტენეგროს სასამართლო თარჯიმანი: sudski tumač

მონტენეგროში ოფიციალურ თარგმანს სასამართლო თარჯიმანი (sudski tumač) ასრულებს, რომელსაც იუსტიციის სამინისტრო კონკრეტული ენისთვის ნიშნავს, გამოცდისა და ფიცის შემდეგ, და რომლის სია საჯაროდ ქვეყნდება. სასამართლო თარჯიმნის თარგმანი (ovjereni prevod) დედანთან ან მის ასლთან იკინძება, თარჯიმნის ბეჭდით, ხელმოწერითა და დამოწმების ფორმულით, და მონტენეგროს ყველა უწყება, სასამართლო, შინაგან საქმეთა სამინისტრო და უნივერსიტეტი ამ ფორმას ითხოვს. ქართულ-მონტენეგრულ წყვილში დანიშნული სასამართლო თარჯიმანი მონტენეგროში, ჩვენი ცოდნით, არ არსებობს, და პრაქტიკაში ორი გზა მუშაობს: ინგლისურის ან რუსულის გავლით, სადაც აპოსტილიანი ქართული დედანი შუალედური ენის ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანით მიდის და მონტენეგროში ინგლისურის ან რუსულის სასამართლო თარჯიმანი მას მონტენეგრულად თარგმნის; ან, ზოგიერთი უწყების პრაქტიკით, ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული მონტენეგრული თარგმანი აპოსტილით, რომელსაც კერძო მიმღებები, დამსაქმებლები და უძრავი ქონების სააგენტოები, როგორც წესი, იღებენ. შეკვეთისას ვარკვევთ, ვინ არის მიმღები, და ორივე გზას ვიცნობთ.

რეზიდენტი საელჩო თბილისში არ არის

მონტენეგროს თბილისში რეზიდენტი საელჩო არ აქვს, და საკონსულო საკითხები სხვა ქვეყანაში მდებარე, საქართველოში აკრედიტებული საელჩოს ან საპატიო კონსულის მეშვეობით წყდება; საქართველოს მოქალაქეებისთვის მონტენეგროში მოკლევადიანი მოგზაურობა უვიზოა, ამიტომ ვიზის საკითხი უმეტესობას არ ეხება. ბინადრობის ნებართვა (privremeni boravak) მონტენეგროში, ადგილზე, შინაგან საქმეთა სამინისტროში ფორმდება, და ქართველი განმცხადებელი დოკუმენტების პაკეტს საქართველოდან უკვე მზა სახით მიაქვს ან წარმომადგენლის მეშვეობით აგზავნის. ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტი „ადგილზე გასწორების" შანსის გარეშე უნდა იყოს სწორი: აპოსტილი, თარგმანი, ფორმატი, სახელების ჩაწერა. ამიტომ მონტენეგრულ მიმართულებაზე ფორმატის კონტროლს განსაკუთრებულ ყურადღებას ვაქცევთ და კლიენტს ვურჩევთ, მიმღები უწყების წერილობით მოთხოვნას წინასწარ გავეცნოთ.

აპოსტილი საქართველოსა და მონტენეგროს შორის

მონტენეგრო ჰააგის კონვენციის წევრია იუგოსლავიისგან სამართალმემკვიდრეობით, დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან, საქართველო 2007 წლიდან, ამიტომ ორ ქვეყანას შორის დოკუმენტების მოძრაობა აპოსტილით ხდება, საკონსულო ლეგალიზაციის გარეშე. საქართველოში აპოსტილს იუსტიციის სახლი გასცემს, მონტენეგროში კი ძირითადი სასამართლოები (osnovni sudovi), რომლებიც საკუთარი ტერიტორიის დოკუმენტებზე აპოსტილს ადებენ: პოდგორიცის ძირითადი სასამართლო პოდგორიცაში გაცემულ დიპლომზე, კოტორისა კოტორის სამოქალაქო აქტების ამონაწერზე. მონტენეგროდან ჩამოტანილ დოკუმენტს აპოსტილი მონტენეგროშივე უნდა დაერთოს, საქართველოში ამის „გამოსწორება" შეუძლებელია. პრაქტიკული რჩევა: მონტენეგროდან წამოსვლამდე დოკუმენტს აპოსტილი დაადებინეთ, თარგმანი და ნოტარიული დამოწმება საქართველოში უკვე აპოსტილიან დედანზე გაკეთდება.

რომელი დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

• ბინადრობის ნებართვის პაკეტი უძრავი ქონების, დასაქმების ან ოჯახის საფუძვლით: ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, საბანკო ცნობა, სამედიცინო დაზღვევა
• უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, ნოტარიული აქტი და კადასტრის ამონაწერი (list nepokretnosti) ბუდვაში, ტივატში, ბარსა და ჰერცეგ-ნოვიში შეძენილ ქონებაზე
• საზღვაო დოკუმენტები: ქართველი მეზღვაურების სერტიფიკატები, საზღვაო წიგნაკი და კრუინგის ხელშეკრულებები მონტენეგროს პორტებისა და იახტების ინდუსტრიისთვის
• დიპლომი, დანართი და ატესტატი უცხოური განათლების აღიარებისა და ჩარიცხვისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა მონტენეგროში d.o.o.-ს დასაფუძნებლად
• სამედიცინო ისტორია იგალოს რეაბილიტაციის ინსტიტუტსა და კლინიკებში მკურნალობისთვის
• ტურისტული და სასტუმრო სექტორის მასალები სეზონური დასაქმებისა და თანამშრომლობისთვის
• ორენოვანი (მონტენეგრულ-ინგლისური) ხელშეკრულებები ქართველ პარტნიორთან

უძრავი ქონება ადრიატიკაზე და ბინადრობა ქონების საფუძვლით

მონტენეგროში უცხოელს საცხოვრებელი უძრავი ქონების შეძენა თავისუფლად შეუძლია, მიწის ნაკვეთებზე გარკვეული შეზღუდვებით, და ქონების საკუთრება დროებითი ბინადრობის ნებართვის საფუძველია. ეს ქართველი მყიდველების ინტერესის მთავარი მიზეზია ბუდვის, ტივატის, ბარისა და ჰერცეგ-ნოვის სანაპიროზე. გარიგება მონტენეგროში ნოტარიულ აქტს (notarski zapis) მოითხოვს, რომელსაც კადასტრში რეგისტრაცია მოჰყვება, ხოლო ბინადრობის განაცხადში კადასტრის ამონაწერი, ნასყიდობის ხელშეკრულება, ნასამართლობის ცნობა და შემოსავლის დამადასტურებელი დოკუმენტი წარედგინება. ქართული საბუთები აპოსტილითა და მონტენეგრული თარგმანით მიდის, მონტენეგრული საბუთები (კადასტრის ამონაწერი, ნოტარიული აქტი) კი ქართულად ითარგმნება საქართველოს ბანკისთვის, ნოტარიუსისთვის ან მემკვიდრეობის საქმისთვის. მინდობილობა, რომლითაც ქართველი მყიდველი მონტენეგროში წარმომადგენელს ნიშნავს, მონტენეგრული ნოტარიული პრაქტიკის ფორმულირებებით უნდა იყოს დაწერილი, და ამ ტექსტს წინასწარ ვამზადებთ.

საზღვაო კავშირი: ბარი, კოტორი და ქართველი მეზღვაურები

საქართველო მეზღვაურთა მნიშვნელოვანი მიმწოდებელი ქვეყანაა, მონტენეგრო კი ადრიატიკის საზღვაო ქვეყანა, ბარის პორტით, კოტორის საზღვაო ფაკულტეტით და იახტების ინდუსტრიით ტივატსა და ლუშტიცაში. ეს კავშირი დოკუმენტების სპეციფიკურ ნაკადს ქმნის: ქართველი მეზღვაურების კომპეტენციის სერტიფიკატები (STCW), საზღვაო წიგნაკი, სამედიცინო ვარგისობის ცნობა და კრუინგის ხელშეკრულებები მონტენეგროს საზღვაო ადმინისტრაციისა და იახტების მფლობელებისთვის, ხოლო მონტენეგროს საზღვაო დოკუმენტები ქართველი მეზღვაურის საქართველოში აღიარებისთვის. საზღვაო ტერმინოლოგია საერთაშორისო კონვენციების (STCW, MLC) ენაზე დგას და ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს, ხოლო სერტიფიკატების ნომრები, თანამდებობები და შეზღუდვები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება.

განათლების აღიარება და უნივერსიტეტები

მონტენეგროს უნივერსიტეტი პოდგორიცაში, დონია-გორიცას უნივერსიტეტი, ხმელთაშუა ზღვის უნივერსიტეტი და კოტორის საზღვაო ფაკულტეტი ქართველ სტუდენტებს ძირითადად სამაგისტრო და საზღვაო პროგრამებზე იღებენ. უცხოური განათლების აღიარებას (priznavanje inostranih obrazovnih isprava) მონტენეგროს განათლების სამინისტროსთან არსებული ENIC/NARIC-ის ცენტრი ახორციელებს, და პროცედურა დიპლომისა და დანართის აპოსტილიან დედანს და მონტენეგრულ თარგმანს ითხოვს, ხოლო საგნების დასახელებები მონტენეგრული უმაღლესი განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს. საპირისპირო მიმართულებით მონტენეგრული დიპლომი ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის, სადაც საგნების დასახელებები ქართული კლასიფიკატორის ტერმინოლოგიას მიჰყვება.

სახელები, ორი ანბანი და ტრანსლიტერაცია

მონტენეგროს დოკუმენტში ერთი და იგივე სახელი ლათინურად და კირილიცით შეიძლება იყოს ჩაწერილი, ზოგჯერ ერთსა და იმავე დოკუმენტში, და თარგმანში ორივე ფორმა ერთ ქართულ ტრანსკრიფციაზე დაიყვანება, ლათინური ვარიანტი პასპორტიდან ფრჩხილებში. მონტენეგრული სახელების ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული წესით კეთდება (Đorđe ჯორჯე, Nikšić ნიკშიჩი, Đukanović ჯუკანოვიჩი), სადაც đ ჯ-ით, ć ჩ-ით, lj და nj რბილი ლ-ითა და ნ-ით გადმოდის, ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად. ქალის გვარი მონტენეგრულში არ იცვლება, მაგრამ ბრუნვის ფორმებში სახელი შვიდ ბრუნვას გადის (Beridze, Beridzea, Beridzeu), რაც ქართულად თარგმნისას პასპორტის ფორმაზე დაიყვანება. ქართულიდან მონტენეგრულად თარგმნისას სახელი პასპორტის ლათინური ფორმით იწერება, მონტენეგრული დიაკრიტიკის გარეშე, თუნდაც მონტენეგროელი მკითხველისთვის ასე „ცუდად იკითხებოდეს".

ბიზნესი, ტურიზმი და კორპორატიული დოკუმენტები

მონტენეგროს ეკონომიკა ტურიზმზე, უძრავ ქონებაზე, ენერგეტიკასა და საზღვაო ინდუსტრიაზე დგას, და ქართული კომპანიები იქ სასტუმრო ბიზნესში, უძრავი ქონების დეველოპმენტსა და ღვინის ექსპორტში არიან წარმოდგენილი; მონტენეგროს ერთ-ერთი უმსხვილესი ვენახი პოდგორიცასთან ქართველი მეღვინეების რეგულარული პარტნიორია. კომპანიის დაფუძნება მონტენეგროში მარტივია: d.o.o. ბიზნეს სუბიექტების ცენტრალურ რეესტრში (CRPS) რეგისტრირდება, და ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა აპოსტილითა და მონტენეგრული თარგმანით მიდის. მონტენეგრული კომპანიის ფორმები (d.o.o., a.d.) ქართული ეკვივალენტით ითარგმნება, CRPS-ის ამონაწერი და რეგისტრაციის ნომერი უცვლელად რჩება, ორენოვანი ხელშეკრულება კი ორი მშობლიურენოვანი რედაქტორისა და იურისტის შემოწმებას გადის. ტურისტული სეზონისთვის მონტენეგროს სასტუმროები და რესტორნები უცხოელ მუშაკებს იღებენ, და ქართველი სეზონური მუშაკების შრომითი ხელშეკრულებები, სამუშაო ნებართვის საბუთები და კვალიფიკაციის სერტიფიკატები ორივე მიმართულებით ითარგმნება.

სამედიცინო მიმართულება: იგალო და კლინიკური ცენტრი

მონტენეგროს სამედიცინო სისტემა ქართველი პაციენტებისთვის ერთი კონკრეტული მიზეზით არის საინტერესო: ჰერცეგ-ნოვის იგალოს ინსტიტუტი ფიზიკური მედიცინისა და რეაბილიტაციის ცნობილი ცენტრია, სადაც ზღვის ტალახით, მინერალური წყლითა და კლიმატით საყრდენ-მამოძრავებელი, ნევროლოგიური და რევმატული დაავადებების რეაბილიტაცია ხდება. მკურნალობის დაგეგმვისთვის ქართული სამედიცინო ისტორია მონტენეგრულად ან ინგლისურად ითარგმნება, მკურნალობის შემდეგ მონტენეგრული გაწერის ანგარიში (otpusna lista) და ექიმის დასკვნა (nalaz) ქართულად. პოდგორიცის კლინიკური ცენტრი სპეციალიზებულ მკურნალობას სთავაზობს, ხოლო რთულ შემთხვევებში მონტენეგროელი პაციენტები თავად მიემართებიან სერბეთსა და თურქეთში. ქართველი ექიმებისა და ექთნების მონტენეგროში მუშაობისთვის დიპლომის აღიარებასა და საექიმო პალატის ლიცენზიას ენის ცოდნის მოთხოვნა ახლავს.

მონტენეგრული ოფიციალური სტილი

მონტენეგრული ოფიციალური ენა სერბულ ადმინისტრაციულ ტრადიციას მიჰყვება: ფორმალური მიმართვა, აკადემიური და პროფესიული ტიტულების მითითება, ბრუნვითი შეთანხმება და გრძელი, დაქვემდებარებული წინადადებები ოფიციალურ წერილში. ქართული დედანი, რომელიც ტიტულებს არ შეიცავს, თარგმანში მათ ჟანრის მოთხოვნით იძენს, ხოლო მონტენეგრული ტიტულები ქართულ თარგმანში განმარტებით გადადის. მარკეტინგულ ტექსტში, სადაც ბუნებრივი ჟღერადობაა საჭირო, მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი ერთვება, რომელიც იეკავურ სტანდარტს იცავს და ტექსტს მონტენეგროელი მკითხველისთვის, და არა ზოგადად „სერბულენოვანისთვის", წერს.

ვინ თარგმნის და როგორ მოწმდება ხარისხი

მონტენეგრული ენის კვალიფიციური მთარგმნელები საქართველოში სერბულ-ხორვატული ენობრივი სივრცის სპეციალისტები არიან: ბელგრადის, პოდგორიცისა და ზაგრების უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები, ყოფილ იუგოსლავიაში ნამუშევარი ქართველები და საქართველოში მცხოვრები ამ ენობრივი სივრციდან მოსული სპეციალისტები. ნოტარიულად დასამოწმებელ თარგმანზე მხოლოდ ნოტარიუსთან შესაბამის წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი მუშაობს; ქართულიდან მონტენეგრულად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, რომელსაც, საჭიროებისას, მონტენეგროდან დისტანციურად ვრთავთ და რომელიც მონტენეგრულ სტანდარტს სერბულისგან განასხვავებს, მონტენეგრულიდან ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი, ხოლო ანბანი, ბრუნვის ფორმები, სახელების ტრანსლიტერაცია, თარიღები და ბეჭდები ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე მოწმდება.

იუგოსლავიის პერიოდის დოკუმენტები და ორმაგი ადმინისტრაციული ისტორია

მონტენეგროს დოკუმენტების ისტორია სამ ფენად იყოფა, და ყოველი ფენა ცალკე ტერმინოლოგიას ატარებს: სოციალისტური იუგოსლავიის პერიოდი (1991 წლამდე), სერბეთისა და მონტენეგროს გაერთიანების პერიოდი (2006 წლამდე) და დამოუკიდებელი მონტენეგრო. ძველი ატესტატი, სამუშაო წიგნაკი, ქორწინების მოწმობა ან საკუთრების დოკუმენტი იმდროინდელი უწყებების დასახელებებს, სერბულ-ხორვატულ ენასა და ხშირად კირილიცას ატარებს, ხოლო თანამედროვე ბეჭედი ან დამოწმება უკვე მონტენეგრულია. ასეთი დოკუმენტის თარგმანში უწყების დასახელებას იმდროინდელი სისტემით ვთარგმნით და შენიშვნით ვუთითებთ, რომ დედანი იუგოსლავიის პერიოდისაა, რათა ქართველი ჩინოვნიკი „არარსებულ უწყებას" შეცდომად არ მიიჩნევდეს. საპენსიო სტაჟის, მემკვიდრეობისა და საკუთრების ისტორიის საქმეებში ეს ფენები ერთ პაკეტში ხვდება, და მთელი პაკეტი ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილითა და ერთი ლოგიკით მუშავდება.

რას ვერ გავაკეთებთ და სად გირჩევთ სხვა გზას

ვერ დავადებთ აპოსტილს მონტენეგროში გაცემულ დოკუმენტს, რადგან ეს მხოლოდ მონტენეგროს ძირითად სასამართლოებს შეუძლიათ. ვერ „გავაფორმებთ" მონტენეგროელი სასამართლო თარჯიმნის დამოწმებას საქართველოდან, თუმცა მონტენეგროში პარტნიორთან ვთანამშრომლობთ. ვერ დავპირდებით, რომ ქართული ნოტარიული დამოწმება მონტენეგროს ყველა უწყებაში მიიღება, რადგან ეს კონკრეტული უწყების პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. და ვერ დავპირდებით სინქრონულ ინტერპრეტაციას დიდ კონფერენციაზე მხოლოდ ადგილობრივი რესურსით, რადგან მონტენეგრული სინქრონული თარჯიმანი საქართველოში პრაქტიკულად არ არის, და ასეთ შემთხვევაში რეგიონიდან პარტნიორს ვიწვევთ. ყოველ ასეთ შემთხვევაში ზუსტად გეტყვით, რომელი გზა მუშაობს.

ვადები, ფორმატი და კონფიდენციალურობა

სტანდარტული პირადი დოკუმენტის მონტენეგრული თარგმანი ნოტარიული დამოწმებით 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება; ექსპრეს რეჟიმი, სამუშაო საათებში, 1-2 საათში, მთარგმნელის ხელმისაწვდომობის მიხედვით, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვაზუსტებთ. აპოსტილი იუსტიციის სახლის ვადებით ერთვის. მთელი პროცესი ონლაინაა: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, თარგმანს ელექტრონულად ან კურიერით იღებთ საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში, ხოლო მონტენეგროში გასაგზავნად საერთაშორისო კურიერს ჩვენვე ვაფორმებთ. კომერციული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები