ქართულიდან შვედურად და შვედურიდან ქართულად: ორი მიმართულება, ორი მეთოდი

თარგმანის მიმართულება ერთ-ერთი პირველი კითხვაა, რომელსაც შეკვეთის მიღებისას ვსვამთ, და ეს არ არის ფორმალობა. ქართულიდან შვედურად თარგმნისას საბოლოო მკითხველი შვედი ჩინოვნიკი, პროფესორი, დამსაქმებელი ან მომხმარებელია, და ტექსტი მისი ენობრივი მოლოდინის მიხედვით უნდა აიგოს. შვედურიდან ქართულად თარგმნისას კი პირიქით: ქართველმა მკითხველმა უნდა გაიგოს არა მხოლოდ სიტყვები, არამედ შვედური სისტემა, რომელიც ამ სიტყვების უკან დგას. ორივე მიმართულებაზე სხვადასხვა მთარგმნელი და სხვადასხვა რედაქტორი მუშაობს, და ამ გვერდზე განვმარტავთ, რატომ.

ქართულიდან შვედურად: ვინ კითხულობს და რას ელოდება

შვედეთი ენობრივი პოლიტიკის მხრივ განსაკუთრებული ქვეყანაა: 2009 წლის ენის კანონი (språklagen) სახელმწიფო უწყებებს ავალდებულებს, წერონ „მზრუნველ, მარტივ და გასაგებ“ ენაზე, და ეს სტანდარტი, klarspråk, კერძო სექტორსაც გადაედო. შვედი მკითხველი მოკლე წინადადებებს, აქტიურ კონსტრუქციებს და მინიმალურ ბიუროკრატიულ ლექსიკას ელოდება. ქართული ოფიციალური სტილი კი, პირიქით, გრძელ, დაქვემდებარებულ წინადადებებზე, პასიურ ფორმებზე და „ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით“ ტიპის ფრაზებზეა აგებული. თუ მთარგმნელი ამ სტრუქტურას პირდაპირ გადაიტანს, შვედური ტექსტი გრამატიკულად სწორი, მაგრამ „უცხო“ და მძიმე გამოვა, რაც ოფიციალურ მიმოწერაში ნდობის დაკარგვად შეიძლება იქცეს. ამიტომ ქართულ-შვედური თარგმანის რედაქტორი ჩვენთან ყოველთვის შვედური ენის მატარებელი ან შვედეთში განათლებამიღებული სპეციალისტია, რომელიც ტექსტს სწორედ klarspråk-ის სტანდარტს უსადაგებს, შინაარსის დაკარგვის გარეშე.

ამ მიმართულების ტიპური შეკვეთებია საიმიგრაციო განაცხადის თანმხლები წერილები Migrationsverket-ისთვის, სამოტივაციო წერილები და CV შვედი დამსაქმებლისთვის, საქმიანი წინადადებები, ტენდერის განაცხადები, ქართული კომპანიების საიტები და პროდუქტების აღწერები შვედური ბაზრისთვის, ასევე პირადი დოკუმენტების თარგმანი, რომელსაც ნოტარიული დამოწმება სჭირდება.

შვედური CV და personligt brev: რატომ არ არის ეს „უბრალოდ თარგმანი“

ქართველი კანდიდატის რეზიუმე შვედურად თარგმნისას ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი შეცდომაა ქართული სტრუქტურის შენარჩუნება. შვედი დამსაქმებელი არ ელოდება ფოტოს, ოჯახურ მდგომარეობას ან დაბადების თარიღს რეზიუმეს თავში; ის ელოდება მოკლე პროფილს, გაზომვად შედეგებს და „personligt brev“-ს, პირად წერილს, რომელიც ქართული სამოტივაციო წერილისგან ტონით განსხვავდება: ნაკლებად ფორმალური, პირველ პირში, კონკრეტულ ვაკანსიაზე მორგებული. ჩვენ თარგმანთან ერთად კლიენტს ვურჩევთ, რომელი ელემენტი ამოიღოს ან გადააადგილოს, რომ დოკუმენტი შვედურ შრომის ბაზარზე ბუნებრივად აღიქმებოდეს. კვალიფიკაციის სახელწოდებები, მაგალითად „ბაკალავრი“ ან „მაგისტრი“, შვედური kandidatexamen და masterexamen ტერმინებით გადმოდის, თუმცა ფრჩხილებში ორიგინალურ სახელწოდებასაც ვინარჩუნებთ, რათა UHR-ის შეფასებასთან შეუსაბამობა არ წარმოიშვას.

ქართული ღვინო შვედეთში: Systembolaget და ტენდერის დოკუმენტაცია

შვედეთში ალკოჰოლური სასმელების საცალო გაყიდვა სახელმწიფო მონოპოლიის, Systembolaget-ის, ხელშია, და ქართული ღვინის შვედურ ბაზარზე შესვლა თითქმის ყოველთვის მისი ტენდერების (offertförfrågan) გავლით ხდება. ტენდერის განაცხადი, პროდუქტის აღწერა, ეტიკეტის ტექსტი და ლაბორატორიული ანალიზების თანმხლები დოკუმენტაცია შვედურად ან ინგლისურად უნდა მომზადდეს, ხოლო ღვინის ტერმინოლოგია, ყვარელი, ქვევრი, რქაწითელი, საფერავი, კახური მეთოდი, შვედი დეგუსტატორისთვის ისე უნდა იყოს ახსნილი, რომ არც ზედმეტად „ეგზოტიკური“ იყოს და არც გამარტივებული. ჩვენ ქართველ მწარმოებლებთან ერთად ვამზადებთ ღვინის აღწერების, ტექნიკური ფურცლების და მარკეტინგული ტექსტების შვედურ ვერსიებს, სადაც შვედური ღვინის ლექსიკა (fatlagrad, torr, fyllig, strävhet) ქართული ღვინის ხასიათს ზუსტად გადმოსცემს. იმპორტიორის მოთხოვნებს, მათ შორის ეტიკეტის სავალდებულო ელემენტების შვედურ ფორმულირებას, თარგმანის ეტაპზევე ვითვალისწინებთ.

შვედურიდან ქართულად: სისტემის თარგმნა და არა მხოლოდ სიტყვების

შვედური დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის ხშირად უფრო რთული გასაგებია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს, რადგან შვედური საზოგადოებრივი ინსტიტუტები ქართულს არ ჰგავს. Försäkringskassan არ არის უბრალოდ „სადაზღვევო სააგენტო“, ის სოციალური დაცვის ცენტრალური უწყებაა, რომელიც მშობლის შვებულების, ავადმყოფობის და შშმ პირთა დახმარებას მართავს. Arbetsförmedlingen შრომის ბირჟაა, მაგრამ მისი როლი ქართული დასაქმების სააგენტოსგან განსხვავებულია. Kronofogden აღსრულების ეროვნული სამსახურია, რომლის სახელწოდების პირდაპირი თარგმანი, „გვირგვინის ფოგტი“, ქართველს არაფერს ეუბნება. შვედურ-ქართული მთარგმნელი ამ უწყებებს არა მხოლოდ სახელწოდებით, არამედ ფუნქციითაც უნდა იცნობდეს, და საჭიროების შემთხვევაში ტექსტში მოკლე განმარტებას ურთავდეს, რასაც ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანშიც ვაკეთებთ, „მთარგმნელის შენიშვნის“ ფორმით.

ამ მიმართულების ტიპური შეკვეთებია შვედური უწყებების გადაწყვეტილებები და წერილები, სასამართლო დოკუმენტები, სამედიცინო ჩანაწერები, შვედური კომპანიების ხელშეკრულებები ქართველ პარტნიორებთან, პროდუქციის ინსტრუქციები და უსაფრთხოების მონაცემთა ფურცლები, ასევე Sida-ს დაფინანსებული პროექტების ანგარიშები.

გრამატიკული ხაფანგები შვედურიდან ქართულად

• განუსაზღვრელი „man“: შვედური „man ska ansöka senast...“ ქართულში უპირო წინადადებით გადმოდის („განაცხადი უნდა შეიტანოთ არაუგვიანეს...“), და არა „კაცმა უნდა“-თი, რაც ავტომატურ თარგმანში ხშირად ჩნდება.
• განსაზღვრული სუფიქსი: „beslutet“ და „ett beslut“ სხვადასხვა გადაწყვეტილებაზე შეიძლება მიუთითებდეს; ქართულში ეს „აღნიშნული გადაწყვეტილება“ ან „გადაწყვეტილება“ ფორმით ზუსტდება.
• კომპოზიტები: „föräldrapenning“ მშობლის შვებულების ანაზღაურებაა, „bostadsbidrag“ საბინაო დახმარება, „sjukpenning“ ავადმყოფობის ფურცლის ანაზღაურება; თითოეული ერთ სიტყვაშია „ჩალაგებული“ და ქართულში ორ-სამ სიტყვად იშლება.
• მოდალური ზმნები „ska“, „bör“, „får“: იურიდიულ ტექსტში ეს ვალდებულების, რეკომენდაციისა და უფლების განსხვავებაა, რომლის აღრევა დოკუმენტის სამართლებრივ შინაარსს ცვლის.
• რიცხვები და ვალუტა: შვედური 1 250,50 kr ქართულ 1 250,50 ლარად არ „ითარგმნება“; ვალუტა უცვლელი რჩება, ხოლო ათწილადის მძიმე ქართულ კონვენციას მიჰყვება.

გრამატიკული ხაფანგები ქართულიდან შვედურად

• ქართული სქესის არარსებობა: ქართულ ტექსტში „ის“ ან „განმცხადებელი“ სქესს არ აჩვენებს, შვედურში კი han/hon/hen არჩევა უნდა მოხდეს; დოკუმენტში ეს კონტექსტიდან ზუსტდება, ხოლო ზოგად ტექსტში ნეიტრალური hen ან სახელის განმეორება გამოიყენება.
• ქართული სახელობითი წყობა თანამდებობებში: „შპს ალფას დირექტორი გიორგი მაისურაძე“ შვედურად „Giorgi Maisuradze, VD för Alfa AB“ ხდება, სადაც კომპანიის ფორმაც სწორად უნდა შეირჩეს.
• „ბრძანება“, „განკარგულება“, „დადგენილება“: ქართული ადმინისტრაციული აქტების იერარქია შვედურში beslut, föreskrift, förordning ტერმინებით გადმოდის, და მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, რომელი რომელს შეესაბამება იურიდიული ძალის მიხედვით.
• თარიღები და მისამართები: შვედური ფორმატი ÅÅÅÅ-MM-DD და საფოსტო ინდექსი ქალაქის წინ (114 32 Stockholm) შვედი მკითხველისთვის მოსალოდნელი კონვენციაა.

ლოკალიზაცია შვედური ბაზრისთვის: საიტები, აპლიკაციები, ტურიზმი

შვედი ტურისტების რაოდენობა საქართველოში წლიდან წლამდე იზრდება, და სასტუმროების, ღვინის მარნების, ტურისტული კომპანიების და რესტორნების შვედური ვერსიები უკვე კონკურენტული უპირატესობაა. ვებგვერდის შვედურად თარგმნა მექანიკურ თარგმანს არ ჰგავს: შვედი მომხმარებელი მოკლე, თბილ, პირდაპირ ტექსტს ელოდება, „du“-ზე მიმართვით, ზედმეტი ეპითეტების გარეშე. კულინარიული ტერმინები, ხინკალი, ხაჭაპური, ფხალი, შვედურში ტრანსლიტერაციით და მოკლე განმარტებით გადმოდის, ხოლო ფასები, სამუშაო საათები და ბრონირების პირობები შვედური კონვენციებით იწერება. აპლიკაციებისა და პროგრამული ინტერფეისების შემთხვევაში დამატებით ვამოწმებთ სტრიქონების სიგრძეს, რადგან შვედური კომპოზიტები ქართულ ღილაკებზე ხშირად არ ეტევა.

ტექნიკური და პროდუქტის დოკუმენტაცია შვედურიდან ქართულად

შვედური ინდუსტრიული პროდუქცია, სატვირთო მანქანებიდან სამედიცინო აპარატურამდე, საქართველოში ტექნიკური ინსტრუქციებით, უსაფრთხოების მონაცემთა ფურცლებით და მომსახურების ხელშეკრულებებით შემოდის. ამ ტექსტების თარგმანი ტერმინოლოგიური ბაზების გარეშე წარმოუდგენელია: ერთი და იგივე დეტალი ხუთი სხვადასხვა სახელით რომ ითარგმნოს, ინსტრუქცია გამოუსადეგარი ხდება. ჩვენ თითოეული კლიენტისთვის ვქმნით ტერმინოლოგიურ ლექსიკონს და ვიყენებთ თარგმანის მეხსიერებას, რაც განმეორებადი ფრაზების ერთგვაროვნებას უზრუნველყოფს. უსაფრთხოების ფურცლებში (säkerhetsdatablad) სტანდარტული H- და P-ფრაზები ქართული ოფიციალური ვერსიით გადმოდის და არა თავისუფალი თარგმანით.

Sida-ს და შვედური ფონდების პროექტები: ანგარიშგება ორ ენაზე

შვედეთი საქართველოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ორმხრივი დონორია, და Sida-ს, შვედური ინსტიტუტისა და სხვა შვედური ფონდების მიერ დაფინანსებული პროექტები ქართულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, მუნიციპალიტეტებს და უნივერსიტეტებს რეგულარულ ანგარიშგებას ავალდებულებს. ნარატიული ანგარიში, ფინანსური ანგარიში, აუდიტის დასკვნა და შედეგების ინდიკატორები ქართული გუნდისგან შვედურად ან ინგლისურად მიდის, ხოლო დონორის კომენტარები, ახალი მოწოდებები (utlysning) და სახელმძღვანელოები ქართულად ბრუნდება. ამ ტიპის დოკუმენტებში მნიშვნელოვანია, რომ პროექტის ინდიკატორები, ბიუჯეტის სტრიქონები და აქტივობების სახელწოდებები წლიდან წლამდე იდენტურად ითარგმნებოდეს, თორემ დონორისთვის პროგრესის შედარება რთულდება. ჩვენ თითოეული პროექტისთვის ცალკე ტერმინოლოგიურ ბაზას ვინახავთ და ერთსა და იმავე მთარგმნელს ვინარჩუნებთ პროექტის მთელი ციკლის განმავლობაში.

სამედიცინო მიმართულება: 1177-დან ქართულ კლინიკამდე და პირიქით

შვედეთში მკურნალობის ისტორია პაციენტს ელექტრონულად, 1177 Vårdguiden-ის სისტემით, ხელმისაწვდომია, და ხშირად სწორედ ამ სისტემიდან ამობეჭდილი ჩანაწერები მოდის ჩვენთან ქართულად სათარგმნად, როცა პაციენტი საქართველოში აგრძელებს მკურნალობას. შვედური სამედიცინო ჩანაწერი ლაკონიურია, აბრევიატურებით დატვირთული და შვედური კლინიკური პრაქტიკის კონვენციებს მიჰყვება; ქართველი ექიმისთვის ის ისე უნდა ითარგმნოს, რომ დიაგნოზები, პრეპარატების საერთაშორისო სახელწოდებები და დოზირება ერთმნიშვნელოვანი იყოს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ეპიკრიზი შვედი ექიმისთვის ხშირად ზედმეტად ვრცელია და ლათინური ტერმინებით არის დატვირთული, რომლებსაც შვედური კლინიკური ენა ნაკლებად იყენებს; თარგმანში ლათინურს ვინარჩუნებთ იქ, სადაც ის საერთაშორისო სტანდარტია, და შვედურ კლინიკურ ტერმინს ვამატებთ, სადაც შვედი ექიმი მას ელოდება. ამ მიმართულების დეტალები ცალკე გვერდზეა აღწერილი.

სასკოლო დოკუმენტები: ბავშვები, რომლებიც ერთი სისტემიდან მეორეში გადადიან

ოჯახები, რომლებიც შვედეთიდან საქართველოში ბრუნდებიან ან პირიქით მიდიან, ბავშვის სასკოლო დოკუმენტების თარგმანს საჭიროებენ: შვედური betyg (ნიშნების ფურცელი), skolintyg და ინდივიდუალური განვითარების გეგმა ქართული სკოლისთვის, ან ქართული მოსწრების ფურცელი და ცნობა შვედური მუნიციპალიტეტის სასკოლო სამსახურისთვის. შვედური სასკოლო შეფასების სისტემა A–F ქართულ 10-ბალიან სისტემას პირდაპირ არ შეესაბამება, კლასების ნუმერაცია (årskurs) და სასკოლო საფეხურები (förskoleklass, grundskola, gymnasium) კი ქართული სკოლის სტრუქტურისგან განსხვავდება. თარგმანში ამ სისტემურ განსხვავებებს განმარტებით შენიშვნებში ვასახავთ, რათა მიმღებმა სკოლამ ბავშვი სწორ კლასში ჩარიცხოს და საგნობრივი კრედიტები არ დაკარგოს.

კულტურული და ლიტერატურული თარგმანი შვედურ-ქართულ წყვილში

შვედური ლიტერატურა ქართველი მკითხველისთვის უცხო არ არის, ასტრიდ ლინდგრენიდან თანამედროვე კრიმინალურ პროზამდე, და ჩვენთან პერიოდულად შემოდის საგამომცემლო, საფესტივალო და სამუზეუმო ტექსტების თარგმანი ორივე მიმართულებით: წიგნის ანოტაციები, გამოფენის ტექსტები, ფილმის სუბტიტრები, კულტურული ღონისძიებების პრესრელიზები. ამ ტიპის თარგმანი დოკუმენტური სიზუსტის ნაცვლად სტილისტურ თავისუფლებას მოითხოვს, და მასზე მთარგმნელები მუშაობენ, რომლებსაც ლიტერატურული გამოცდილება აქვთ. სუბტიტრების შემთხვევაში დამატებით ვითვალისწინებთ სიმბოლოების რაოდენობის ლიმიტს და კითხვის სიჩქარეს, რაც შვედური მოკლე რეპლიკის ქართულ გრძელ ეკვივალენტს ხშირად შეკუმშვას სთხოვს.

ხარისხის კონტროლი: როგორ ვამოწმებთ, რომ მიმართულება „სწორად მუშაობს“

ორივე მიმართულებაზე თარგმანი ორ ეტაპს გადის: მთარგმნელი და დამოუკიდებელი რედაქტორი. ქართულიდან შვედურად თარგმნისას რედაქტორი შვედური ენის მატარებელია და ტექსტს ბუნებრიობაზე ამოწმებს; შვედურიდან ქართულად თარგმნისას რედაქტორი ქართული ენის სპეციალისტია, რომელიც შვედურ დედანთან შინაარსობრივ შესაბამისობას ადასტურებს. მაღალი პასუხისმგებლობის ტექსტებში, მაგალითად ხელშეკრულების ან სამედიცინო ინსტრუქციის შემთხვევაში, კლიენტის მოთხოვნით უკუთარგმანსაც ვაკეთებთ: მზა შვედური ტექსტი მესამე მთარგმნელს ქართულად უბრუნდება, და ორი ქართული ვერსია ერთმანეთს ედარება. ეს მეთოდი შინაარსობრივ გადახრებს ავლენს, რომლებიც ერთენოვანი რედაქტირებით შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.

რა განსხვავებაა მიმართულებებს შორის

ქართულიდან შვედურად თარგმნა უფრო ხშირად მოითხოვს შვედი რედაქტორის ჩართვას, განსაკუთრებით მარკეტინგულ და საქმიან ტექსტებში, სადაც ბუნებრივი შვედური ტონი გადამწყვეტია; შვედურიდან ქართულად კი უფრო ხშირად სპეციალიზებული ტერმინოლოგიური სამუშაოა საჭირო, მაგალითად სამედიცინო ან სასამართლო დოკუმენტებში. შეკვეთისას ვაფასებთ ტექსტს და ვადას წინასწარ გეუბნებით.

ორმხრივი პროექტები: როცა ერთი საქმე ორივე მიმართულებას მოიცავს

ბევრი საქმე ერთდროულად ორივე მიმართულებას საჭიროებს. ქართულ-შვედური ხელშეკრულება ორ ენაზე იდება და ორივე ვერსია იურიდიულად თანაბარძალიანი უნდა იყოს; შვედეთის სასამართლოს გადაწყვეტილება ქართულად ითარგმნება, ხოლო ქართული მხარის პასუხი შვედურად; Sida-ს პროექტის ანგარიში ქართული პარტნიორისგან შვედურად მიდის, უკუკავშირი კი ქართულად ბრუნდება. ასეთ პროექტებში ერთი და იგივე გუნდი ორივე მიმართულებაზე მუშაობს, საერთო ტერმინოლოგიური ბაზით, რაც ორ ვერსიას შორის შეუსაბამობას გამორიცხავს. ორენოვანი ხელშეკრულების შემთხვევაში ვურჩევთ, დოკუმენტში მიეთითოს, რომელი ვერსია უპირატესია დავის შემთხვევაში, და ეს პუნქტი ორივე ენაზე იდენტურად ვთარგმნოთ.

ვადები და სამუშაო პროცესი ორივე მიმართულებაზე

სტანდარტული დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. ტექსტები, რომლებსაც შვედი რედაქტორის ჩართვა სჭირდება, დროის სხვაობის გამო ზოგჯერ ერთი დამატებითი დღით იგეგმება, რასაც წინასწარ გეუბნებით. ყველა შეკვეთა ონლაინ მიიღება, ფაილები დაცულ სისტემაში მუშავდება, და მზა თარგმანი ელექტრონულად ან, დამოწმებული ვერსიის შემთხვევაში, კურიერით მოგეწოდებათ. თუ ტექსტი კონფიდენციალურ კომერციულ ინფორმაციას შეიცავს, კლიენტის მოთხოვნით ცალკე კონფიდენციალურობის შეთანხმებას ვაფორმებთ, შვედურ ან ქართულ ენაზე.

რომელი გვერდი გჭირდებათ შემდეგ

თუ თარგმანი უწყებაში წარსადგენია და ბეჭედი სჭირდება, ნოტარიული თარგმანის გვერდი დაგეხმარებათ. ხელშეკრულებების, სასამართლო და სამედიცინო ტექსტების სპეციფიკა იურიდიული და სამედიცინო თარგმანის გვერდზეა. ზეპირი თარგმანი შვედ პარტნიორთან შეხვედრაზე ან ონლაინ მოლაპარაკებაზე სინქრონული და ზეპირი თარგმანის გვერდზეა აღწერილი, ხოლო ზოგადი მიმოხილვა შვედური ენის მთავარ გვერდზეა.

ხშირად დასმული კითხვები