თარგმნა სლოვენურიდან ქართულად და ქართულიდან სლოვენურად

სლოვენურ მიმართულებაზე ორი ნაკადი მოცულობით მცირეა, მაგრამ შინაარსით მკვეთრად განსხვავებული. ქართულიდან სლოვენურად ბინადრობის, დასაქმების, სწავლისა და ბიზნესის დოკუმენტები მიდის, რომლებსაც სლოვენიის ადმინისტრაციული ერთეული, უნივერსიტეტი, დამსაქმებელი ან პარტნიორი წაიკითხავს; სლოვენურიდან ქართულად კი სლოვენური ფარმაცევტული და სამრეწველო კომპანიების საბუთები, სლოვენიაში მცხოვრები ქართველების სამოქალაქო აქტები, თერმული კურორტებისა და კლინიკების სამედიცინო დასკვნები. ორივე მიმართულებას ცალკე პროცესი ემსახურება: სლოვენურად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, რომელსაც, საჭიროებისას, სლოვენიიდან დისტანციურად ვრთავთ, ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი. ეს გვერდი აღწერს, რით განსხვავდება ორი მიმართულება, რომელი დოკუმენტი მიდის ხშირად საით და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ჯერ ენა: სლოვენური, არა სლოვაკური და არა ხორვატული

მიმართულების განსაზღვრამდე ენას ვაზუსტებთ, რადგან ეს სლოვენურ მიმართულებაზე ყველაზე ხშირი შეცდომაა. სლოვენური (slovenščina) სლოვენიის ენაა; სლოვაკური (slovenčina) სლოვაკეთისა და მისგან სრულიად განსხვავებული; ხორვატული, სერბული და ბოსნიური კი სლოვენურის მეზობლები არიან, მაგრამ არა ურთიერთშენაცვლებადი: სლოვენურს ორობითი რიცხვი, საკუთარი ბრუნვითი სისტემა და საკუთარი ორთოგრაფია აქვს. ყოფილი იუგოსლავიის პერიოდის დოკუმენტები (1991 წლამდე) ხშირად სერბულ-ხორვატულად არის, თუნდაც სლოვენიაში გაცემული, და ასეთ დოკუმენტს შესაბამისი ენის თარჯიმანი სჭირდება. თანამედროვე სლოვენიის დოკუმენტები მხოლოდ სლოვენურად, ზოგჯერ სლოვენურ-ინგლისურად ან, სასაზღვრო რეგიონებში, სლოვენურ-იტალიურად და სლოვენურ-უნგრულად არის.

ქართულიდან სლოვენურად: ვინ არის მკითხველი

ამ მიმართულების მკითხველი სლოვენიის ადმინისტრაციული ერთეული (upravna enota), დასაქმების სამსახური (ZRSZ), უნივერსიტეტის საერთაშორისო განყოფილება, ENIC-NARIC-ის ცენტრი, სლოვენი დამსაქმებელი ან ბიზნესპარტნიორია. სლოვენიის უწყება ელოდება, რომ დოკუმენტი გამოიყურებოდეს როგორც სლოვენური ანალოგი: ნასამართლობის ცნობა potrdilo o nekaznovanosti-ს ლოგიკით, დაბადების მოწმობა izpisek iz matičnega registra-ს ველებით, დიპლომის დანართი სლოვენური სასწავლო გეგმის ტერმინოლოგიით. სლოვენური ოფიციალური სტილი ზუსტი და ზომიერად ფორმალურია, ტიტულების მითითებით და ორობითი რიცხვის მკაცრი დაცვით, და ქართული დედანი, რომელიც ამ ეტიკეტს არ შეიცავს, თარგმანში მას ჟანრის მოთხოვნით იძენს.

მნიშვნელოვანი დათქმაა: სლოვენიის სახელმწიფო უწყებები სასამართლო თარჯიმნის (sodni tolmač) თარგმანს ითხოვენ, რომელიც ქართულ-სლოვენურ წყვილში პრაქტიკულად არ არსებობს. ამიტომ ამ მიმართულების თარგმანი ჩვენთან სამ ფორმატში არსებობს: ნოტარიულად დამოწმებული სლოვენური თარგმანი კერძო მიმღებისთვის; ნოტარიულად დამოწმებული ინგლისური ან რუსული თარგმანი, რომელსაც სლოვენიაში სასამართლო თარჯიმანი სლოვენურად თარგმნის; და სლოვენური სამუშაო ვერსია, რომელიც სლოვენიაში სასამართლო თარჯიმნის ბლანკზე გადადის. რომელი ფორმატია საჭირო, მიმღების მოთხოვნით ვადგენთ.

სლოვენურიდან ქართულად: რას ითხოვს ქართული უწყება

საპირისპირო მიმართულების მკითხველი საქართველოს იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, სასამართლო, ბანკი, ფარმაცევტული რეგულატორი ან უნივერსიტეტია. მათი მთავარი მოთხოვნა სისრულეა: სლოვენური დოკუმენტის ყოველი ველი, ბეჭდის ტექსტი, ტიტული, ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი სახელი, სასამართლო თარჯიმნის დამოწმების ფორმულა და აპოსტილის ველები ითარგმნება, გამოტოვების გარეშე. სლოვენური ტერმინი ქართული სამართლებრივი ეკვივალენტით გადმოდის და არა სიტყვასიტყვით: upravna enota „ადმინისტრაციულ ერთეულად", matični register „სამოქალაქო აქტების რეესტრად", AJPES „საჯარო-სამართლებრივი ჩანაწერების სააგენტოდ", ხოლო სლოვენური ტერმინი პირველად ხსენებისას ფრჩხილებში რჩება. ორობითი რიცხვი ქართულში მრავლობითით გადადის, ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი სახელი პასპორტის ფორმაზე დაიყვანება.

აპოსტილის მიმართულებაც შებრუნებულია

ქართული საბუთი სლოვენიისთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, თარგმანი კი აპოსტილის ტექსტსაც მოიცავს. სლოვენიიდან წამოსული საბუთი აპოსტილს სლოვენიაშივე იღებს: იმ ოლქის სასამართლოში, რომლის ტერიტორიაზეც დოკუმენტი გაიცა, ან ცენტრალური უწყების დოკუმენტზე იუსტიციის სამინისტროში. საქართველოში ჩამოსული სლოვენური დოკუმენტისთვის აპოსტილის „დამატება" შეუძლებელია, ამიტომ სლოვენიიდან წამოსვლამდე ამ საფეხურის გავლა აუცილებელია. რეზიდენტი საელჩოს არარსებობა თბილისში ამ საკითხს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანს ხდის, რადგან დოკუმენტის უკან გაგზავნა და დაბრუნება კვირებს მოითხოვს.

ტიპური დოკუმენტები მიმართულებების მიხედვით

ქართულიდან სლოვენურად ყველაზე ხშირად მიდის:

• ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი და შრომითი ხელშეკრულება ერთიანი ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვისთვის
• დიპლომი, დანართი, ატესტატი და სილაბუსები განათლების აღიარებისა და უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის
• დაბადების, ქორწინებისა და განქორწინების მოწმობა ოჯახის გაერთიანებისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა სლოვენიაში d.o.o.-ს დასაფუძნებლად
• ექიმებისა და ექთნების კვალიფიკაციის დოკუმენტები საექიმო პალატისა და ჯანდაცვის სამინისტროსთვის
• სამედიცინო ისტორია სლოვენიის თერმულ კურორტებსა და კლინიკებში მკურნალობის დასაგეგმად
• ქართული ღვინის, ტურისტული და სამთო-ტურისტული კომპანიების მასალები სლოვენური ბაზრისთვის

სლოვენურიდან ქართულად კი:

• ფარმაცევტული რეგისტრაციის სერტიფიკატები, პრეპარატის დოკუმენტაცია და კომპანიის კორპორატიული საბუთები საქართველოს რეგულატორისთვის
• AJPES-ის რეესტრის ამონაწერი, წესდება და აქციონერთა გადაწყვეტილება სლოვენური კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• სლოვენური სამოქალაქო რეესტრის ამონაწერი (izpisek iz matičnega registra) საქართველოში სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციისთვის
• სლოვენური უნივერსიტეტის დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისთვის
• სლოვენური სასამართლოს განქორწინების გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის
• გაწერის ანგარიში (odpustnica) და ექიმის დასკვნა (izvid) სლოვენურ კლინიკაში ან კურორტზე მკურნალობის შემდეგ
• სლოვენური სამრეწველო და ენერგეტიკული ტექნიკის დოკუმენტაცია ქართველი ინჟინრებისთვის

ორობითი რიცხვი: ხაფანგი მხოლოდ ერთი მიმართულებით

სლოვენური ორობითი რიცხვი (dvojina) ასიმეტრიული პრობლემაა. სლოვენურიდან ქართულად თარგმნისას ის უბრალოდ მრავლობითით გადადის და ინფორმაცია არ იკარგება: „ორი მეუღლე", „ორი დამფუძნებელი", „ორი შვილი". ქართულიდან სლოვენურად თარგმნისას კი მთარგმნელმა ყოველი მრავლობითი უნდა დათვალოს: ორი პარტნიორი ორობით ფორმაშია, სამი უკვე მრავლობითში, და ზმნა, ზედსართავი და ნაცვალსახელი შესაბამისად უნდა შეთანხმდეს. ხელშეკრულებაში, სადაც „მხარეები" ორია, მთელი ტექსტი ორობით რიცხვშია, და ერთი გამორჩენილი ფორმა სლოვენი იურისტისთვის უწიგნურობის ნიშანია. ეს არის ის, რასაც ქართული ან ინგლისური ენიდან მომუშავე მთარგმნელი ყველაზე ხშირად უშვებს, და რის გამოც ქართულიდან სლოვენურად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ყოველთვის ამოწმებს.

სახელების ტრანსლიტერაცია ორივე მიმართულებით

ქართულიდან სლოვენურად თარგმნისას სახელი და გვარი პასპორტის ლათინური ფორმით იწერება, სლოვენური დიაკრიტიკის გარეშე, და ბრუნვის ფორმებში არ იცვლება, თუ თარგმანი ოფიციალურია; მიმოწერასა და მარკეტინგულ ტექსტში კი სლოვენური ბრუნვითი შეთანხმება ბუნებრივია. სლოვენურიდან ქართულად თარგმნისას ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი გვარი (Beridzeja, Beridzeju) სახელობითზე დაიყვანება, სლოვენური სახელების ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული წესით კეთდება (Janez იანეზი, Primož პრიმოჟი, Mojca მოიცა), ლათინური ფორმა ფრჩხილებში რჩება, ხოლო č, š, ž-ს ქართული შესატყვისები (ჩ, შ, ჟ) ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად გამოიყენება. ტიტულები (dr., mag., dipl. inž., univ. dipl. prav.) ქართულში განმარტებით გადადის და გვარს არ ერწყმის.

ფარმაცევტული ნაკადი სლოვენურიდან ქართულად

სლოვენური ფარმაცევტული კომპანიები საქართველოს ბაზარზე ათწლეულებია მუშაობენ, და მათი დოკუმენტაცია სლოვენურიდან ქართულად მიმართულების ყველაზე სტაბილური ნაკადია: რეგისტრაციის სერტიფიკატები, კომპანიის კორპორატიული საბუთები, ხარისხის სერტიფიკატები, JAZMP-ის ნებართვები, ფარმაკოზედამხედველობის ანგარიშები, მარკეტინგული და სამედიცინო-საინფორმაციო მასალები. ეს ტექსტი მკაცრ ტერმინოლოგიურ თანმიმდევრულობას მოითხოვს, სადაც ერთი და იგივე ტერმინი ასობით გვერდზე და ყოველ ახალ ვერსიაში ერთნაირად უნდა გამოიყურებოდეს, და ამისთვის ტერმინთა ბაზას ჯერ ვქმნით, თარგმანს შემდეგ. კომპანიის სამედიცინო წარმომადგენლების მასალები, რომლებიც ქართველ ექიმებს მიეწოდება, სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორს გადის, ხოლო პაციენტის ინსტრუქცია ქართველი პაციენტისთვის გასაგებ, მაგრამ რეგულატორის მოთხოვნებთან შესაბამის ენაზე იწერება.

სასწავლო ნაკადი: ლუბლიანა, მარიბორი, კოპერი

ქართველი სტუდენტები სლოვენიაში ძირითადად სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებზე მიდიან, ლუბლიანის, მარიბორისა და პრიმორსკას უნივერსიტეტებში, ხშირად ევროპული გაცვლითი და სასტიპენდიო პროგრამებით. ჩარიცხვის პაკეტი ქართულიდან სლოვენურად ან ინგლისურად მიდის: დიპლომი აპოსტილით, დანართი, აღიარების განაცხადი, სამოტივაციო წერილი, ენობრივი სერტიფიკატი. სლოვენურენოვან პროგრამაზე ლუბლიანის უნივერსიტეტის სლოვენურის, როგორც მეორე და უცხო ენის, ცენტრის სერტიფიკატი სჭირდება. სწავლის დასრულების შემდეგ ნაკადი უკან ბრუნდება: სლოვენური დიპლომი და დანართი ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის, სადაც საგნების დასახელებები ქართული უმაღლესი განათლების კლასიფიკატორის ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს.

დასაქმების ნაკადი: ერთიანი ნებართვა და შრომითი ხელშეკრულება

სლოვენიაში არაევროკავშირის მოქალაქის დასაქმება ერთიანი ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვით (enotno dovoljenje za prebivanje in delo) ხდება, რომელსაც ადმინისტრაციული ერთეული დასაქმების სამსახურის თანხმობით გასცემს. პაკეტი ქართულიდან სლოვენურად მიდის: ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი ან პროფესიული კვალიფიკაციის საბუთი, შრომითი ხელშეკრულება, სამედიცინო დაზღვევა, საცხოვრებლის დამადასტურებელი დოკუმენტი. სლოვენიაში ჩასვლის შემდეგ შრომითი ხელშეკრულება, სამუშაო აღწერილობა და უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი სლოვენურიდან ქართულად ითარგმნება: სლოვენიის შრომითი ურთიერთობების კანონი გამოსაცდელ ვადას, გაფრთხილების ვადას, შვებულებასა და ზეგანაკვეთურ სამუშაოს ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად არეგულირებს, და თარგმანში ეს განსხვავება შენიშვნით აღინიშნება.

ციფრები, თარიღები, ვალუტა და ერთეულები

სლოვენურში ათწილადის გამყოფი მძიმეა, ათასების გამყოფი წერტილი (1.250,50 EUR), თარიღი დღე.თვე.წელი ფორმატით წერტილებით, ხშირად თვის სახელით ბრუნვაში; ვალუტა ევროა, რომელიც ხელშეკრულებებში სიტყვიერადაც მეორდება. ქართულ თარგმანში ეს ფორმატები ქართულ კონვენციაზე გადადის ორიგინალის დაკარგვის გარეშე, ხოლო სლოვენურ თარგმანში ქართული ლარი ISO კოდით (GEL) იწერება. ტექნიკურ დოკუმენტებში ერთეულები ორივე ქვეყანაში მეტრულია, სლოვენური სპეციფიკაციები ევროპულ ნორმებზე მიუთითებს, რომელთა ნომრები უცვლელად რჩება. ამ დეტალებს ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე ვამოწმებთ.

ორენოვანი დოკუმენტები და მესამე ენა

ქართულ-სლოვენური ხელშეკრულება თითქმის ყოველთვის ინგლისურის გავლით იწერება, და მიმართულება თითოეული ნაწილისთვის ცალკე დგინდება. სლოვენური დოკუმენტების ნაწილიც ორენოვანია: სლოვენური უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი დიპლომი სლოვენური დანართით, სლოვენურ-ინგლისური ფარმაცევტული დოსიე, სლოვენურ-იტალიური ან სლოვენურ-უნგრული სამოქალაქო აქტები სასაზღვრო რეგიონებიდან. ასეთ დოკუმენტში თარგმანში აღინიშნება, რომელი ფრაგმენტი რომელი ენიდანაა, და შესაბამის წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი ან ორი ხელმოწერა ერთვის. ორენოვან ხელშეკრულებაში ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს, ხოლო სლოვენიის სასამართლოში, გასათვალისწინებელია, პროცესი სლოვენურად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება სასამართლო თარჯიმნის თარგმანით წარედგინება.

ლოკალიზაცია სლოვენი ტურისტისა და მომხმარებლისთვის

სლოვენი ალპინისტები, მოლაშქრეები და ველოტურისტები კავკასიაში რეგულარული სტუმრები არიან, და ქართული ტურისტული კომპანიების, სამთო გიდებისა და სასტუმროების მასალები სლოვენურად ლოკალიზდება: ტექსტი სლოვენურად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, ორობითი რიცხვისა და ბრუნვების სწორი გამოყენებით, სამთო მარშრუტების სირთულე და უსაფრთხოების ინფორმაცია ალპური სტანდარტების ტერმინოლოგიით იყოს მოცემული, კულტურული რეალიები განმარტებით გადავიდეს. საპირისპირო მიმართულებით სლოვენური პროდუქციის (საყოფაცხოვრებო ტექნიკა, სამთო აღჭურვილობა, პროგრამული უზრუნველყოფა) ინსტრუქცია და ინტერფეისი ქართველი მომხმარებლისთვის ისე ითარგმნება, რომ ტერმინოლოგია საქართველოში მიღებულ სტანდარტს მიჰყვებოდეს. ლოკალიზაციაზე მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი მუშაობს.

სამედიცინო დოკუმენტების მიმართულება: ვინ კითხულობს და რას ეძებს

სლოვენურიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანის მკითხველი ქართველი ექიმია, რომელსაც სლოვენი კოლეგის დიაგნოზი, დანიშნული პრეპარატები და საკურორტო მკურნალობის შედეგები ზუსტად უნდა დაინახოს, ან ფარმაცევტული რეგულატორი, რომელიც პრეპარატის დოკუმენტაციას აფასებს; ქართულიდან სლოვენურად თარგმანის მკითხველი სლოვენი სპეციალისტი ან ბალნეოლოგი, რომელიც ქართული სამედიცინო ისტორიის საფუძველზე მკურნალობის გეგმას ადგენს. ორივე მიმართულებაზე პრეპარატის სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, დიაგნოზი სამიზნე ენის კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ICD-10-ის (სლოვენურად MKB-10) კოდი ინარჩუნდება, ხოლო თარიღები, დოზები და ლაბორატორიული მაჩვენებლები ერთი-ერთში მოწმდება სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორის მიერ. კლინიკისა და კურორტისთვის სააგენტოს დამოწმება საკმარისია, დაზღვევისა და ჯანდაცვის სამინისტროსთვის ნოტარიული, და ამ არჩევანსაც მიმართულებისა და მიმღების მიხედვით ვაკეთებთ.

ტერმინთა ბაზა და თარგმანის მეხსიერება

კომპანიებისთვის, რომლებიც სლოვენიასთან რეგულარულად მუშაობენ, განსაკუთრებით ფარმაცევტულ და ტექნიკურ სფეროში, ვქმნით ტერმინთა ბაზას (პროდუქციის დასახელებები, თანამდებობები, ხელშეკრულების სტანდარტული მუხლები, ტრანსლიტერაციის წესები) და თარგმანის მეხსიერებას, რომელშიც ერთხელ დამტკიცებული ფრაზა შემდეგ ავტომატურად მეორდება. ეს თანმიმდევრულობასა და სისწრაფეს იძლევა, და პატარა ენაზე, სადაც მთარგმნელის რესურსი შეზღუდულია, ვადასაც მნიშვნელოვნად ამცირებს. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას ექსპორტირებულ ფორმატში გადაეცემა.

ვადები და ხარისხის კონტროლი

ორივე მიმართულებაზე სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება; ექსპრეს რეჟიმი, 1-2 საათში, მთარგმნელის ხელმისაწვდომობის მიხედვით, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვაზუსტებთ. ყოველი თარგმანი სამ საფეხურს გადის: თარგმანი, სამიზნე ენის მშობლიური რედაქტორის შემოწმება და ფორმატის კონტროლი, სადაც ორობითი რიცხვი, ბრუნვის ფორმები, სახელები, ტიტულები, თარიღები და ბეჭდები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება. აპოსტილი ცალკე ვადას მოითხოვს. მთელი პროცესი ონლაინაა, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი კურიერით მიგეწოდებათ საქართველოში ან, საერთაშორისო კურიერით, სლოვენიაში.

ხშირად დასმული კითხვები