თარგმნა ნორვეგიულიდან ქართულად და ქართულიდან ნორვეგიულად

ორი მიმართულება ერთი ენობრივი წყვილისთვის ორი სხვადასხვა პროფესიაა. ნორვეგიულიდან ქართულად მთარგმნელი ნორვეგიულ სისტემას კითხულობს, ქართულ სისტემას წერს და ქართველ ნოტარიუსს, სასამართლოს ან უნივერსიტეტს უხსნის, რას ნიშნავს ნორვეგიული ცნება, რომელსაც საქართველოში ანალოგი არ აქვს. ქართულიდან ნორვეგიულად მთარგმნელი კი საპირისპიროს აკეთებს: ქართული საბუთის ლოგიკას ნორვეგიელი თანამშრომლისთვის ხსნის, ბუკმოლის ადმინისტრაციულ სტილში, ისე, რომ ტექსტი „უცხოურად" არ ჟღერდეს. ჩვენ ორივე მიმართულებას ცალ-ცალკე მთარგმნელით ვასრულებთ, ყოველთვის იმ ენაზე, რომელიც მისთვის მშობლიურია ან მშობლიურის დონეზეა, და ამ გვერდზე ვხსნით, რა განსხვავებაა ამ ორ სამუშაოს შორის და რომელი მიმართულებისთვის რა დამოწმება სჭირდება.

ნორვეგიულიდან ქართულად: ვის რა მოაქვს

ეს მიმართულება ძირითადად ნორვეგიაში მცხოვრები ქართველების ან მათი ოჯახების შეკვეთაა, და დოკუმენტების ტიპი ცხოვრების ეტაპს მიჰყვება. ახალგაზრდა ოჯახებს ნორვეგიაში დაბადებული ბავშვის დაბადების ცნობა და ქორწინების მოწმობა მოაქვთ საქართველოში რეგისტრაციისთვის; დაშორებულ წყვილებს Statsforvalteren-ის სეპარაციისა და განქორწინების ნებართვები და სასამართლოს გადაწყვეტილებები ბავშვის საცხოვრებელ ადგილსა და კონტაქტზე; საქართველოში დაბრუნებულებს NAV-ის საპენსიო ამონაწერები, შრომითი ხელშეკრულებები და საგადასახადო ცნობები (skattemelding, lønnsslipp) სტაჟისა და შემოსავლის დასადასტურებლად; მემკვიდრეებს tingrett-ის სამკვიდრო ცნობა და ნორვეგიელი ადვოკატის მიმოწერა. ამას ემატება ნორვეგიული დიპლომები ქართული უნივერსიტეტისთვის და ნორვეგიული კომპანიების დოკუმენტები ქართველი პარტნიორებისთვის.

• ნორვეგიულ დოკუმენტში, განსაკუთრებით NAV-ისა და Statsforvalteren-ის გადაწყვეტილებებში, გასაჩივრების ვადა და წესი დოკუმენტის ნაწილია და თარგმანში სრულად რჩება
• ნორვეგიული 11-ნიშნა პირადი ნომერი (fødselsnummer) და უცხოელთა D-ნომერი თარგმანში უცვლელი რჩება, განმარტებით, რომ ეს ქართული პირადი ნომრის ანალოგია
• ნიუნორსკზე შედგენილ დოკუმენტს ისეთივე ყურადღებით ვთარგმნით, როგორც ბუკმოლზე, და თარგმანის შენიშვნაში ვუთითებთ, რომელი ნორმითაა დედანი
• ნორვეგიული უწყებების სახელწოდებები ქართულად ითარგმნება, ხოლო ნორვეგიული აბრევიატურა (NAV, UDI, HK-dir) ფრჩხილებში რჩება, რომ ქართველმა თანამშრომელმა უწყება მოძებნოს

ქართულიდან ნორვეგიულად: ბუკმოლი, არა „სკანდინავიური"

ქართულიდან ნორვეგიულად თარგმანი UDI-ს, HK-dir-ის, Helsedirektoratet-ის, უნივერსიტეტების და ნორვეგიელი დამსაქმებლების შეკვეთაა, და აქ პირველი გადაწყვეტილება, რომელსაც კლიენტთან ერთად ვიღებთ, ენის ნორმაა. ნაგულისხმევად ბუკმოლზე ვწერთ, რომელსაც ნორვეგიის ადმინისტრაციის უდიდესი ნაწილი ხმარობს; ნიუნორსკს მხოლოდ მაშინ, როცა ადრესატი, ჩვეულებრივ დასავლეთ ნორვეგიის მუნიციპალიტეტი ან ნიუნორსკის ენოვანი სასწავლებელი, ამას ითხოვს. მეორე გადაწყვეტილება სტილია: ნორვეგიული ადმინისტრაციული ენა ქართულთან შედარებით უფრო მოკლე წინადადებებით, ნაკლები ოფიციალური ფორმულითა და უფრო პირდაპირი ლექსიკით წერს. ქართული ცნობის სიტყვასიტყვითი თარგმანი ნორვეგიელ თანამშრომელს გრძელ, მძიმე და უცნაურ ტექსტად ეჩვენება; ჩვენ დოკუმენტის სტრუქტურასა და ყველა ფაქტს ვინარჩუნებთ, მაგრამ წინადადებებს ნორვეგიულ ადმინისტრაციულ ნორმაზე ვაწყობთ.

ინგლისური როგორც სამუშაო ენა: როდის აზრი აქვს

ნორვეგიის მიმართულებით ინგლისური არა შუალედური, არამედ სრულფასოვანი სამუშაო ენაა: UDI, HK-dir, უნივერსიტეტები და კომპანიების უმრავლესობა ინგლისურ დოკუმენტს ისევე იღებენ, როგორც ნორვეგიულს. ამიტომ ქართულიდან ნორვეგიულად თარგმანი ხშირად საერთოდ არ არის საჭირო, და ეს იმ შემთხვევაშიც, თუ ქართველი კლიენტი ნორვეგიულს ითხოვს, გულწრფელად ვეუბნებით. ინგლისური არ კმარა იქ, სადაც ადრესატი ცალსახად ნორვეგიულს ითხოვს: სასამართლო წარმოებაში, სადაც საპროცესო ენა ნორვეგიულია; მუნიციპალიტეტების სოციალურ და საბავშვო სამსახურებში; ზოგიერთ პროფესიულ კავშირსა და დამსაქმებელთან; და ყოველთვის, როცა ნორვეგიელი მხარე ხელშეკრულებას საკუთარ ენაზე გვთავაზობს. საპირისპირო მიმართულებით ინგლისურ „შუალედს" აზრი არ აქვს: ნორვეგიული დოკუმენტი საქართველოსთვის პირდაპირ ქართულად ითარგმნება, რადგან ინგლისურის გავლით ორი შეცდომის რისკი ერთის ნაცვლად ჩნდება.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ნორვეგიული დიპლომი ქართული უნივერსიტეტისთვის ან განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის A–F შკალის განმარტებით მზადდება, ხოლო ნორვეგიული ხარისხების სახელწოდებები, bachelor, master, ph.d., ასევე პროფესიული სასწავლებლების fagbrev და svennebrev, ქართულ სისტემასთან შედარებით იხსნება. ამ დოკუმენტებში ხშირად კრედიტების სისტემა (studiepoeng) ფიგურირებს, რომელიც ევროპულ ECTS-ს ერთი-ერთში ემთხვევა, და ამას თარგმანში ვუთითებთ. ქართული დიპლომი ნორვეგიისთვის HK-dir-ს ან უნივერსიტეტს ინგლისურად ან ბუკმოლზე მიეწოდება, ნიშნების ფურცლითა და ქართული შკალის განმარტებით; ქართული 100-ქულიანი შკალის ნორვეგიულ ასოებად „გადათვლა" თარგმანში დაუშვებელია, ეს შემფასებლის საქმეა, ჩვენ კი მხოლოდ შკალის ლოგიკას ვხსნით. საშუალო სკოლის ატესტატი ორივე მიმართულებით ერთნაირად ითარგმნება, გამსვლელი ზღვრის მითითებით.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ნორვეგიულიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანი ჩვეულებრივ პაციენტის დოკუმენტია: ეპიკრიზი (epikrise) ნორვეგიული საავადმყოფოდან, ოჯახის ექიმის (fastlege) ჩანაწერები, გამოკვლევის შედეგები, რეცეპტები, NAV-ის შრომისუუნარობის შეფასება. ეს დოკუმენტები ქართველი ექიმისთვის ან სასამართლოსთვის ითარგმნება, და აქ ნორვეგიული კლინიკური ჟარგონი, აბრევიატურები და მედიკამენტების ნორვეგიული სავაჭრო სახელწოდებები საერთაშორისო არაპატენტირებულ სახელებთან ერთად მიეწოდება. ქართულიდან ნორვეგიულად კი ორი ტიპია: ავტორიზაციის დოკუმენტები, სადაც სასწავლო პროგრამის საგნები Helsedirektoratet-ისთვის თანმიმდევრულად ითარგმნება, და პაციენტის ისტორია, რომელიც ქართველ პაციენტს ნორვეგიულ კლინიკაში სჭირდება. მეორე შემთხვევაში ინგლისური თარგმანი თითქმის ყოველთვის კმარა, რადგან ნორვეგიელი ექიმი ინგლისურად კითხულობს.

რიცხვები, თარიღები და ფორმატები

ორივე მიმართულებაში ფორმატის შეცდომა შინაარსის შეცდომაზე ხშირია. ნორვეგიული თარიღი დღე.თვე.წელი ფორმატითაა (24.05.2019), ისევე როგორც ქართული, მაგრამ ინგლისურ თარგმანში, სადაც თვე ხშირად წინ დგება, გაურკვევლობა ჩნდება; ამიტომ ინგლისურ თარგმანში თვეს სიტყვით ვწერთ. ნორვეგიული ათწილადი მძიმით იწერება, ათასეულები ჰარით (1 250 000,50 kr), ხოლო ვალუტა ნორვეგიული კრონა (NOK), რომელსაც თარგმანში ლარად არასდროს ვაქცევთ; ეს ბანკის ან სასამართლოს საქმეა. მისამართები ნორვეგიულ სისტემაში ოთხნიშნა საფოსტო ინდექსით და ქუჩის სახელის შემდეგ ნომრით იწერება, და თარგმანში ლათინურად რჩება, რომ საფოსტო გზავნილმა მიაღწიოს. ქართული პირადი ნომერი ნორვეგიულ თარგმანში უცვლელი რჩება, განმარტებით, რომ ეს ეროვნული საიდენტიფიკაციო ნომერია, არა fødselsnummer.

ტრანსლიტერაცია: ორი ანბანი, ორი წესი

ნორვეგიულიდან ქართულად სახელები გამოთქმით გადმოდის და ერთხელ დაფიქსირებული ფორმა ინახება, ამაზე სხვა გვერდებზე ვსაუბრობთ. ქართულიდან ნორვეგიულად წესი უფრო მკაცრია: სახელი და გვარი მხოლოდ იმ ლათინური ჩანაწერით მიდის, რომელიც ქართულ პასპორტშია, თუნდაც ის ნორვეგიელს „არასწორად" ეჩვენებოდეს. ქართული ასოებისთვის, რომლებსაც ლათინური შესატყვისი არ აქვთ, ქართული პასპორტის სისტემა ერთ სტანდარტს იყენებს (ხ როგორც kh, ყ როგორც q, ჟ როგორც zh, ძ როგორც dz), და ნორვეგიულ ტექსტში ეს ჩანაწერი ისევე რჩება. ქართული ქალაქებისა და უწყებების სახელწოდებები კი ითარგმნება, არა ტრანსლიტერირდება: Tbilisi, Kutaisi, „Justisdepartementet"-ის მსგავსი ნორვეგიული ანალოგი ქართული უწყებისთვის, ფრჩხილებში ქართული ოფიციალური სახელწოდების ლათინური ჩანაწერით.

ორმაგი რეგისტრაცია: ერთი ფაქტი ორ რეესტრში

ქართულ-ნორვეგიული ოჯახის ცხოვრებაში ერთი და იგივე მოვლენა ორ სახელმწიფოში უნდა დარეგისტრირდეს, და ეს მიმართულებითი თარგმანის ყველაზე ტიპური საქმეა. ნორვეგიაში დაბადებული ბავშვის ცნობა Skatteetaten-იდან, Statsforvalteren-ის აპოსტილითა და ჩვენი ქართული თარგმანით, საქართველოს იუსტიციის სახლში ქართული დაბადების მოწმობის აღებას ემსახურება; საქართველოში დადებული ქორწინება კი ქართული მოწმობით, აპოსტილითა და ინგლისური ან ნორვეგიული თარგმანით ნორვეგიის მოსახლეობის რეესტრში აისახება, რაც NAV-ის შემწეობებისა და საოჯახო იმიგრაციისთვის საფუძველია. ორივე შემთხვევაში კრიტიკულია, რომ ბავშვის ან მეუღლის სახელი ორივე რეესტრში ერთნაირად ჩაიწეროს, რადგან შემდეგ ყველა დოკუმენტი, პასპორტიდან სასკოლო ატესტატამდე, ამ ჩანაწერს მიჰყვება; ამიტომ თარგმანამდე კლიენტს ვეკითხებით, რომელი ფორმა უკვე არსებობს რომელიმე რეესტრში.

კორპორატიული და საპროექტო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ბიზნეს-მიმართულებაში ორივე მხარეს თავისი ტიპური დოკუმენტი აქვს. ნორვეგიულიდან ქართულად მოდის firmaattest, წესდება, დირექტორთა საბჭოს ოქმები, ხელშეკრულებები ორაგულისა და ზღვის პროდუქტების მიწოდებაზე, ჰიდროენერგეტიკული პროექტების ტექნიკური და საინვესტიციო დოკუმენტები, ნორვეგიელი აუდიტორის დასკვნები. ქართულიდან ნორვეგიულად ან ინგლისურად მიდის სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება, საგადასახადო ცნობა, ლიცენზიები, ღვინისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ექსპორტის სერტიფიკატები, EFTA-ს ხელშეკრულებით საჭირო წარმოშობის დოკუმენტები. ორივე მიმართულებაში ერთი წესია: ტერმინი, რომელიც ხელშეკრულების პირველ გვერდზე ერთნაირად ითარგმნა, ბოლო გვერდზეც იგივე უნდა იყოს, და ამისთვის თითოეული კორპორატიული კლიენტისთვის ორენოვან ტერმინთა ბაზას ვაწარმოებთ, რომელიც მომდევნო შეკვეთებშიც გამოიყენება.

შრომითი და საპენსიო დოკუმენტები: ორი სისტემა, ერთი სტაჟი

ნორვეგიაში წლების განმავლობაში ნამუშევარი ქართველისთვის საქართველოში დაბრუნებისას ყველაზე რთული საკითხი სტაჟისა და შემოსავლის დადასტურებაა. ნორვეგიულიდან ქართულად ამ მიზნით ითარგმნება შრომითი ხელშეკრულება, დამსაქმებლის ცნობა (arbeidsattest), ყოველწლიური საგადასახადო ანგარიში, სახალხო დაზღვევის საპენსიო ამონაწერი და NAV-ის გადაწყვეტილებები, ხოლო თარგმანში ნორვეგიული საპენსიო სისტემის სამსაფეხურიანი სტრუქტურა, სახელმწიფო, პროფესიული და კერძო, განმარტებით მიეწოდება, რადგან ქართველი შემფასებელი მას საკუთარ ერთსაფეხურიან სისტემასთან ვერ აიგივებს. ქართულიდან ნორვეგიულად კი ქართული შრომის წიგნაკი, დამსაქმებლის ცნობა და საპენსიო სააგენტოს ამონაწერი მიდის, როცა NAV ნორვეგიამდელ სტაჟს ან უცხოურ შემოსავალს აფასებს. ორივე მიმართულებაში დამსაქმებლის დასახელება და თანამდებობა ისე ითარგმნება, რომ მკითხველმა პროფესიის რეალური შინაარსი გაიგოს, არა მხოლოდ ფორმალური სახელწოდება.

ვებგვერდი და მარკეტინგული ტექსტი ნორვეგიელი მკითხველისთვის

ქართული კომპანიები, რომლებიც ნორვეგიის ბაზარზე ღვინოს, ტურისტულ პაკეტებს ან IT-მომსახურებას სთავაზობენ, ვებგვერდისა და პრეზენტაციის ნორვეგიულ ვერსიას ითხოვენ, და ეს დოკუმენტური თარგმანისგან განსხვავებული სამუშაოა. ნორვეგიელი მომხმარებელი ზედმეტ ეპითეტებსა და გრძელ დაპირებებს არ ენდობა, ტექსტი მოკლე, ფაქტობრივი და კონკრეტული უნდა იყოს; ქართული მარკეტინგული ტექსტის სიტყვასიტყვითი თარგმანი ნორვეგიულად ხშირად საპირისპირო ეფექტს იძლევა. ამიტომ ამ ტიპის შეკვეთას ლოკალიზაციად ვასრულებთ, კლიენტთან შეთანხმებით, რა შეიძლება შემოკლდეს და რა უნდა დარჩეს, და ტექსტს ნორვეგიელი რედაქტორი ბოლოს კითხულობს.

რატომ არ არის მიმართულება უბრალოდ „შებრუნება"

ხშირად გვეკითხებიან, რატომ არ შეუძლია ერთსა და იმავე მთარგმნელს ორივე მიმართულებით თანაბრად კარგად თარგმნა. პასუხი ენობრივი პროდუქციის ბუნებაშია: უცხო ენის კითხვა და გაგება იმავე ენაზე ბუნებრივი ადმინისტრაციული ტექსტის წერაზე გაცილებით ადვილია. ქართველი მთარგმნელი, რომელიც ნორვეგიულს შესანიშნავად კითხულობს, ნორვეგიულად წერისას მაინც ქართული სინტაქსის კვალს ტოვებს; ნორვეგიელი ან ნორვეგიაში გაზრდილი მთარგმნელი კი ქართულად წერისას იგივეს აკეთებს საპირისპირო მიმართულებით. ოფიციალურ დოკუმენტში ეს კვალი უწყების თანამშრომლისთვის შესამჩნევია და ნდობას ამცირებს. ამიტომ ორივე მიმართულებას იმ მთარგმნელს ვაძლევთ, ვისთვისაც სამიზნე ენა მშობლიურია, ხოლო მეორე მთარგმნელი, საწყისი ენის მცოდნე, თარგმანს დედანთან ადარებს. ორი წყვილი თვალი ორივე მიმართულებაში სტანდარტია, არა დამატებითი მომსახურება.

პირადი მიმოწერა და არაოფიციალური თარგმანი

ყველა ნორვეგიულ თარგმანს ბეჭედი არ სჭირდება. ნორვეგიელი დამსაქმებლის წერილი, სკოლის შეტყობინება მშობლისთვის, საბინაო კოოპერატივის (borettslag) წესები, ბანკის პირობები, ადვოკატის ელფოსტა ან NAV-ის ინფორმაციული ბროშურა ქართველ კლიენტს იმისთვის სჭირდება, რომ გაიგოს და უპასუხოს, არა უწყებაში წარადგინოს. ამ ტიპის თარგმანს დამოწმების გარეშე, ხშირად იმავე დღეს ვასრულებთ, და საპირისპირო მიმართულებითაც: ქართველი კლიენტის წერილი ნორვეგიელი მესაკუთრისთვის, დამსაქმებლისთვის ან სკოლისთვის ბუკმოლზე, ისეთი ტონით, რომელიც ნორვეგიულ მიმოწერაში ბუნებრივია, უფრო პირდაპირი და ნაკლებად ცერემონიული, ვიდრე ქართული ოფიციალური წერილი. ამ შემთხვევაში კლიენტს ხშირად სტილზეც ვურჩევთ, რადგან ნორვეგიელი ადრესატისთვის ზედმეტად თავაზიანი და გრძელი წერილი გაურკვევლობას ქმნის.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• ნორვეგიულიდან ქართულად ქართული უწყებისთვის: ნორვეგიული აპოსტილი დედანზე, ნოტარიული დამოწმება თარგმანზე საქართველოში
• ნორვეგიულიდან ქართულად პირადი გამოყენებისთვის, ექიმისთვის ან ადვოკატისთვის: დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ქართულიდან ნორვეგიულად ან ინგლისურად სახელმწიფო უწყებისთვის: ქართული აპოსტილი დედანზე, ნოტარიული დამოწმება და, სასურველია, აპოსტილი თარგმანზე
• ქართულიდან ნორვეგიულად კერძო დამსაქმებლისთვის, ბანკისთვის ან უნივერსიტეტისთვის: ხშირად სააგენტოს ბეჭედი კმარა, ადრესატთან ვაზუსტებთ
• ხელშეკრულებები ორივე მიმართულებით: დამოწმება მხოლოდ მაშინ, თუ მხარეები ან ნოტარიუსი ითხოვს; ორსვეტიანი ფორმატი ხშირად უფრო სასარგებლოა

ხარისხის კონტროლი ორივე მიმართულებით

თარგმანი ორ ეტაპს გადის, ვიდრე კლიენტს მიუვა. პირველ ეტაპზე მთარგმნელი სამიზნე ენაზე ბუნებრივ ტექსტს წერს და დედნის ყველა ელემენტს, ბეჭდებს, ხელნაწერ შენიშვნებს, შტამპებს, აპოსტილის ველებს, თარგმანში აღწერს. მეორე ეტაპზე რედაქტორი, საწყისი ენის მცოდნე, დედანს სტრიქონობრივ ადარებს: ყველა თარიღი, ნომერი, სახელი, თანხა და უწყების სახელწოდება. ნორვეგიის მიმართულებით სამი დამატებითი შემოწმებაა: ნიუნორსკის ფორმა ბუკმოლის ფორმაში შემთხვევით არ არის „გასწორებული", NAV-ისა და Statsforvalteren-ის დოკუმენტებში გასაჩივრების ნაწილი ადგილზეა, და ინგლისურ თარგმანში თარიღი გაურკვევლობის გარეშეა ჩაწერილი. მხოლოდ ამის შემდეგ მიდის თარგმანი ნოტარიუსთან.

პროცესი და ვადები

შეკვეთა ორივე მიმართულებაში ერთნაირად იწყება: სკანი ან ფოტო, ადრესატის მითითება, საჭიროებისას პასპორტის გვერდი სახელისთვის. ნორვეგიულიდან ქართულად სტანდარტული ცნობა ან მოწმობა 1 სამუშაო დღეშია მზად, ექსპრესით 1-2 საათში; ქართულიდან ნორვეგიულად იგივე ვადაა, ინგლისურად ხშირად უფრო სწრაფად. მრავალგვერდიანი დოკუმენტები, სასამართლო გადაწყვეტილებები, ხელშეკრულებები, სასწავლო პროგრამის აღწერა, დღეში 6-8 გვერდის ტემპით მზადდება, რედაქტირების ჩათვლით. ნოტარიული დამოწმება იმავე დღეს ემატება, აპოსტილი იუსტიციის სახლის ვადებით. მზა თარგმანს სკანით ვაგზავნით ატვირთვისთვის, დედანს კი ოფისში, კურიერით ან ფოსტით ნორვეგიაში; ნორვეგიიდან შეკვეთისას ვიდეოზარით ვათანხმებთ დეტალებს, თუ ნოტარიუსს ან ადვოკატს კითხვები აქვს.

ხშირად დასმული კითხვები