ნორვეგიული ენის თარჯიმანი თბილისში

ნორვეგიულ თარგმანს საქართველოში სულ რამდენიმე, მაგრამ ძალიან კონკრეტული გზა მიჰყავს ჩვენამდე: ქართველი ექიმები და ექთნები, რომლებიც ნორვეგიის ჯანდაცვის სისტემაში ავტორიზაციას ითხოვენ; ინჟინრები და ნავთობ-გაზის სპეციალისტები სტავანგერისა და ბერგენის კომპანიებისთვის; სტუდენტები ოსლოს, ბერგენისა და ტრონჰეიმის უნივერსიტეტებში; ქართულ-ნორვეგიული ოჯახები, რომლებსაც ერთი ბავშვის დაბადება ორ ქვეყანაში უწევთ დარეგისტრირონ; და ბიზნესი, რომელიც ნორვეგიულ ორაგულს საქართველოში შემოაქვს ან ქართულ ჰიდროენერგეტიკაში ნორვეგიულ კაპიტალთან მუშაობს. ჩვენ ვთარგმნით ნორვეგიულიდან ქართულად და ქართულიდან ნორვეგიულად, თარგმანს ნოტარიულად ვამოწმებთ და აპოსტილს იუსტიციის სახლში ვურთავთ. ამ გვერდზე კი იმას ვხსნით, რითაც ნორვეგია დანარჩენი სკანდინავიისგანაც კი განსხვავდება: ორი წერილობითი ენა ერთ სახელმწიფოში, ავტორიზებული მთარგმნელის ინსტიტუტი, რომელიც აქ ჯერ კიდევ ცოცხალია, და ადმინისტრაცია, რომელიც ქაღალდს თითქმის აღარ ხმარობს.

ნორვეგია არ არის ევროკავშირში და ეს დოკუმენტებზეც აისახება

პირველი, რაც ქართველ კლიენტს ვუზუსტებთ: ნორვეგია ევროკავშირის წევრი არ არის, მაგრამ ევროპის ეკონომიკური ზონისა (EEA) და შენგენის სივრცის წევრია. პრაქტიკაში ეს სამ რამეს ნიშნავს. ქართველი მოქალაქე ნორვეგიაში უვიზოდ ჩადის, როგორც ნებისმიერ შენგენის ქვეყანაში, და მოკლევადიანი მოგზაურობისთვის არავითარი თარგმანი არ სჭირდება. სამუშაოდ, სასწავლოდ ან ოჯახთან გასაერთიანებლად კი ბინადრობის ნებართვაა საჭირო, რომელსაც საიმიგრაციო დირექტორატი (UDI) გასცემს, და სწორედ ამ განაცხადს მოჰყვება თარგმანების პაკეტი. მესამე: ევროკავშირის დირექტივები, მათ შორის კვალიფიკაციის აღიარების წესები, ნორვეგიაში EEA-ს ხელშეკრულებით მოქმედებს, მაგრამ ქართული დიპლომი ნორვეგიისთვის „მესამე ქვეყნის" დიპლომია და სრულ შეფასებას გადის.

ბუკმოლი და ნიუნორსკი: ერთი ენა, ორი წერილობითი ნორმა

ნორვეგიულს ორი თანაბარუფლებიანი წერილობითი ფორმა აქვს: ბუკმოლი (bokmål), რომელსაც მოსახლეობის დაახლოებით 85–90 პროცენტი წერს, და ნიუნორსკი (nynorsk), რომელიც დასავლეთ ნორვეგიის მუნიციპალიტეტებში, ზოგიერთ სასამართლოსა და სახელმწიფო უწყებაში ოფიციალურ ენად გამოიყენება. სახელმწიფო უწყება ვალდებულია მოქალაქეს იმ ფორმით უპასუხოს, რომლითაც მას მიმართეს, ამიტომ ნორვეგიიდან მოსული დოკუმენტი ორივე ნორმით შეიძლება იყოს დაწერილი. ნიუნორსკზე შედგენილი მუნიციპალური გადაწყვეტილება, სასკოლო ატესტატი ან სასამართლო დოკუმენტი ბუკმოლის მცოდნისთვის „თითქმის გასაგებია", მაგრამ ოფიციალურ თარგმანში „თითქმის" არ კმარა: ტერმინოლოგია, ბრუნვის ფორმები და უწყებების სახელწოდებები განსხვავდება. ქართულიდან ნორვეგიულად თარგმნისას, თუ კლიენტი სხვას არ ითხოვს, ბუკმოლს ვიყენებთ, რადგან UDI, უნივერსიტეტები და კომპანიების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ მას ხმარობს.

სახელმწიფოს მიერ ავტორიზებული მთარგმნელი ნორვეგიაში

დანიისგან განსხვავებით, სადაც ეს ინსტიტუტი გაუქმდა, ნორვეგიაში სახელმწიფოს მიერ ავტორიზებული მთარგმნელის (statsautorisert translatør) სისტემა დღემდე მოქმედებს. ავტორიზაციას ბერგენის ეკონომიკის უმაღლესი სკოლა (NHH) გამოცდით ანიჭებს, გამოცდა ენობრივ წყვილზე ტარდება, და ავტორიზებულ მთარგმნელს საკუთარი ბეჭედი აქვს. ქართველი კლიენტისთვის მნიშვნელოვანი დეტალი ისაა, რომ ქართულ-ნორვეგიულ წყვილში ავტორიზებული მთარგმნელი ნორვეგიაში პრაქტიკულად არ არსებობს: გამოცდა ამ წყვილში არასდროს ან თითქმის არასდროს ჩატარებულა. ამიტომ ნორვეგიული უწყებები ქართული დოკუმენტების შემთხვევაში იმ თარგმანს იღებენ, რომელიც საქართველოში ნოტარიულად დამოწმდა და აპოსტილით უცხოური საჯარო დოკუმენტის სტატუსი მიიღო, ან ინგლისურ თარგმანს, რომელსაც ავტორიზებული ინგლისურ-ნორვეგიული მთარგმნელი უკვე უპრობლემოდ იღებს. ეს ერთ-ერთი მიზეზია, რის გამოც ნორვეგიის მიმართულებით ინგლისურ თარგმანს ხშირად თავად ვურჩევთ.

ვინ მოდის ჩვენთან ნორვეგიული თარგმანისთვის

• ექიმები, ექთნები და სხვა ჯანდაცვის სპეციალისტები, რომლებიც ჯანდაცვის დირექტორატისგან (Helsedirektoratet) ავტორიზაციას ითხოვენ: დიპლომი, სასწავლო პროგრამა, პრაქტიკის ცნობები
• კვალიფიციური სპეციალისტები (faglært) სამუშაო ნებართვისთვის: დიპლომი, სამუშაო გამოცდილების ცნობები, შრომითი ხელშეკრულება ნორვეგიელ დამსაქმებელთან
• სტუდენტები ოსლოს უნივერსიტეტში, ბერგენის უნივერსიტეტში, ნორვეგიის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტში ტრონჰეიმში და საზოგადოებრივ კოლეჯებში: ატესტატი, დიპლომი, ნიშნების ფურცელი
• საოჯახო იმიგრაციის (familieinnvandring) განმცხადებლები: ქორწინების მოწმობა, დაბადების მოწმობები, ნათესაობის დამადასტურებელი დოკუმენტები
• ნორვეგიაში მცხოვრები ქართველები, რომლებსაც საქართველოში ნორვეგიული დოკუმენტი სჭირდებათ: ქორწინების, დაბადების, განქორწინების, მემკვიდრეობის დოკუმენტები
• ქართული კომპანიები ნორვეგიელ პარტნიორებთან, განსაკუთრებით ზღვის პროდუქტების იმპორტსა და ენერგეტიკაში
• ნორვეგიული კომპანიები, ფონდები და ჰუმანიტარული ორგანიზაციები, რომლებიც საქართველოში მუშაობენ

აპოსტილი: Statsforvalteren და იუსტიციის სახლი

ნორვეგია ჰააგის აპოსტილის კონვენციას 1983 წელს შეუერთდა, და ნორვეგიულ დოკუმენტზე აპოსტილს სახელმწიფო ადმინისტრატორის ოფისი (Statsforvalteren, 2021 წლამდე Fylkesmannen) გასცემს, რომელიც ყველა რეგიონში მოქმედებს. მნიშვნელოვანი დეტალი: ნორვეგიაში ნოტარიუსი (notarius publicus) რაიონულ სასამართლოსთან (tingrett) მოქმედი თანამდებობის პირია, და კერძო დოკუმენტს, მათ შორის ნორვეგიაში შესრულებულ თარგმანს, ჯერ სასამართლოს ნოტარიუსი ამოწმებს, შემდეგ Statsforvalteren აპოსტილს ურთავს. ეს ორსაფეხურიანი გზა ნორვეგიაში მყოფი ქართველისთვის დროსა და ორ ვიზიტს ნიშნავს. ქართული დოკუმენტი ნორვეგიისთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, რასაც შეკვეთის ფარგლებში ჩვენ ვასრულებთ, და საქართველოში მომზადებული ნოტარიული თარგმანი აპოსტილით ნორვეგიაში ხელახლა არ მოწმდება.

ციფრული ნორვეგია: BankID, Altinn და Digipost

ნორვეგიელი მოქალაქე სახელმწიფოსთან თითქმის ყველა ურთიერთობას ონლაინ აწარმოებს: იდენტიფიკაცია BankID-ით, უწყებებთან მიმოწერა Altinn-ის პორტალით, ოფიციალური წერილები Digipost-ის ციფრულ საფოსტო ყუთში. საგადასახადო ადმინისტრაცია (Skatteetaten), რომელიც მოსახლეობის რეესტრსაც (Folkeregisteret) აწარმოებს, დაბადების, საცხოვრებელი ადგილისა და ოჯახური მდგომარეობის ცნობებს ელექტრონულად, PDF-ფორმატში გასცემს. ქართული უწყება კი ნაბეჭდ დოკუმენტს აპოსტილით ითხოვს, და აქ ჩნდება პრაქტიკული კითხვა: როგორ იქცეს ციფრული ნორვეგიული ცნობა საქართველოსთვის მისაღებ დოკუმენტად. პასუხი ისაა, რომ Skatteetaten-ს ხელმოწერილი და ბეჭდიანი ვერსიის მოთხოვნა შეიძლება, რომელზეც შემდეგ Statsforvalteren აპოსტილს ურთავს; ჩვენ კლიენტს წინასწარ ვეუბნებით, რომელი ფორმით გამოითხოვოს, და თარგმანში დოკუმენტის ელექტრონულ წარმომავლობასა და გადამოწმების კოდს ვასახავთ.

ნორვეგიული ენა თარგმანში: სად ცდება „სკანდინავიური" მთარგმნელი

ნორვეგიული ბუკმოლი წერილობით დანიურთან ისტორიულად ახლოსაა, გამოთქმით კი შვედურთან, და ამ სიახლოვის გამო ბაზარზე ბევრი „სკანდინავიური" მთარგმნელია, რომელიც სამივე ენას ერთად სთავაზობს. ოფიციალურ დოკუმენტში ეს რისკია. ნორვეგიულ უწყებებს საკუთარი სახელწოდებები აქვთ, რომლებიც არც დანიური და არც შვედური ანალოგებით არ ითარგმნება; ნორვეგიული სოციალური და შრომითი კანონმდებლობის ცნებები უნიკალურია; ორთოგრაფიული რეფორმები ნორვეგიულს დანიურისგან ასი წლის განმავლობაში სისტემატურად აშორებდა. ამას ემატება ნიუნორსკი, რომელსაც დანიური ან შვედური საერთოდ ვერ ფარავს. ჩვენი ნორვეგიული მთარგმნელები ენას პირდაპირ ფლობენ, ნორვეგიაში ცხოვრების ან სწავლის გამოცდილებით, და ორივე წერილობით ნორმას კითხულობენ.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: A–F და 1–6

ნორვეგიულ განათლების სისტემას ორი შეფასების შკალა აქვს, და ორივე ქართველი მიმღებისთვის განმარტებას საჭიროებს. უნივერსიტეტები 2003 წლის ხარისხის რეფორმის შემდეგ ასოებით აფასებენ, A-დან F-მდე, სადაც E უმდაბლესი გამსვლელი ნიშანია, F ჩაჭრა; საშუალო და ზოგადი სკოლა კი 1-დან 6-მდე ციფრებს იყენებს, სადაც 6 საუკეთესოა და 2 გამსვლელი მინიმუმი. ნორვეგიული დიპლომი (vitnemål) და ნიშნების ამონაწერი (karakterutskrift) ქართულ თარგმანში ამ შკალების განმარტებით მზადდება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომის აღიარებას 2023 წლიდან უმაღლესი განათლებისა და კომპეტენციის დირექტორატი (HK-dir) აწარმოებს, რომელმაც ეს ფუნქცია NOKUT-ისგან გადაიბარა; ინტერნეტში ბევრი ინსტრუქცია ჯერ კიდევ ძველ უწყებას ასახელებს. HK-dir დოკუმენტებს ნორვეგიულად ან ინგლისურად იღებს და ქართული დიპლომის შემთხვევაში სასწავლო პროგრამის აღწერასაც ითხოვს.

ნორვეგიის ჯანდაცვის სისტემა და ქართველი სპეციალისტები

ნორვეგია ქართველი ექიმებისა და ექთნებისთვის სკანდინავიაში ერთ-ერთი ყველაზე რეალური მიმართულებაა, რადგან ჯანდაცვის სისტემას პერსონალი მუდმივად აკლია, განსაკუთრებით ჩრდილოეთსა და მცირე მუნიციპალიტეტებში. EEA-ს გარეთ მიღებული სამედიცინო განათლების ავტორიზაცია ჯანდაცვის დირექტორატში (Helsedirektoratet) რამდენიმე ეტაპს გადის: დოკუმენტების შეფასება, ნორვეგიულის B2 დონის დადასტურება, ეროვნული საგნების კურსი (kurs i nasjonale fag) და პროფესიული გამოცდა (fagprøve). თარგმანი პირველივე ეტაპზეა საჭირო, და დირექტორატი დიპლომთან ერთად სასწავლო პროგრამის დეტალურ აღწერას ითხოვს, საგნებითა და საათებით. ამ ეტაპზე ჩვენ ერთ რამეს განსაკუთრებით ვუფრთხილდებით: საგნების სახელწოდებები დიპლომში, ნიშნების ფურცელსა და პროგრამის აღწერაში სიტყვასიტყვით ერთნაირი უნდა იყოს, თორემ შემფასებელი მათ სხვადასხვა საგნად აღიქვამს.

ქორწინება ნორვეგიაში: prøvingsattest და vigselsattest

ნორვეგიაში ქორწინებამდე წყვილმა საგადასახადო ადმინისტრაციისგან ცნობა უნდა მიიღოს, რომ ქორწინებას დაბრკოლება არ აქვს (prøvingsattest), რომელიც ოთხი თვე მოქმედებს. უცხოელი პარტნიორისთვის ამ ეტაპზეა საჭირო ქართული დოკუმენტების თარგმანი: დაბადების მოწმობა, ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ, წინა ქორწინების შემთხვევაში განქორწინების მოწმობა ან სასამართლო გადაწყვეტილება, ყველა აპოსტილითა და ნორვეგიული ან ინგლისური თარგმანით. სამოქალაქო ქორწინებას 2018 წლიდან მუნიციპალიტეტები ატარებენ, სასამართლოების ნაცვლად, და ქორწინების მოწმობა (vigselsattest) შემდეგ ისევ Skatteetaten-ისგან გაიცემა. ეს მოწმობა საქართველოში რეგისტრაციისთვის ნორვეგიული აპოსტილითა და ჩვენი ქართული თარგმანით მზადდება.

ორმაგი მოქალაქეობა და მოქალაქეობის დოკუმენტები

ნორვეგიამ 2020 წლის იანვრიდან ორმაგი მოქალაქეობა დაუშვა, და ეს ქართველი ემიგრანტების ერთ დიდ დილემას ხსნის: ნორვეგიის მოქალაქეობის მისაღებად ქართულზე უარის თქმა აღარ არის საჭირო. მოქალაქეობის განაცხადი ენობრივ მოთხოვნებს (ნორვეგიულის ზეპირი B1 და საზოგადოებათმცოდნეობის ტესტი) და დოკუმენტების პაკეტს მოიცავს, სადაც ქართული დაბადების მოწმობა და, საჭიროებისას, სახელის ცვლილების ან ქორწინების დოკუმენტები თარგმანით წარედგინება. ხშირად სწორედ ამ ეტაპზე აღმოჩნდება, რომ ათი წლის წინ სხვადასხვა მთარგმნელის მიერ შესრულებულ თარგმანებში ერთი და იგივე სახელი სამნაირად წერია; ჩვენ კლიენტის ყველა ადრინდელ დოკუმენტს ვითხოვთ და ტრანსლიტერაციას პასპორტთან ვათანხმებთ.

ბიზნესი ნორვეგიასთან: ორაგული, ენერგია და EFTA

ნორვეგია საქართველოსთან ევროპის თავისუფალი ვაჭრობის ასოციაციის (EFTA) ხელშეკრულებით ვაჭრობს, რომელიც 2017 წლიდან მოქმედებს და ქართული ღვინის, თხილისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციისთვის ნორვეგიის ბაზარს ხსნის, ხოლო ნორვეგიული ზღვის პროდუქტებისთვის ქართულს. ნორვეგიული კაპიტალი ქართულ ჰიდროენერგეტიკაშიც მუშაობს, და ნავთობ-გაზის სექტორის ნორვეგიული კომპანიები ქართველ ინჟინრებს ქირაობენ. ამ ურთიერთობის დოკუმენტები ბრიონოისუნის რეესტრების (Brønnøysundregistrene) ამონაწერებით იწყება: კომპანიის რეგისტრაციის ცნობა (firmaattest), ცხრანიშნა საორგანიზაციო ნომერი, წესდება (vedtekter), ხელმოწერის უფლება (signatur) და პროკურა. აქციონერული საზოგადოება (AS) ქართული შპს-ს ფუნქციური ანალოგია, მაგრამ მისი მართვის სტრუქტურა, სავალდებულო დირექტორთა საბჭოთი, ქართული უწყებისთვის განმარტებას საჭიროებს.

ნორვეგიული სოციალური სახელმწიფო: NAV და მისი დოკუმენტები

ნორვეგიაში მცხოვრები ქართველის დოკუმენტური ცხოვრება შრომისა და კეთილდღეობის ადმინისტრაციის (NAV) გარშემო ტრიალებს: ავადმყოფობის ფურცელი, მშობლის შვებულების ანაზღაურება, ბავშვის შემწეობა, უმუშევრობის შემწეობა, შრომისუუნარობის პენსია, საპენსიო ანგარიშის ამონაწერი სახალხო დაზღვევის სისტემიდან (folketrygden). ეს დოკუმენტები საქართველოში სასამართლო საქმისთვის, ალიმენტის დასადგენად ან სოციალური სტატუსის დასადასტურებლად სჭირდებათ, და თარგმანში ნორვეგიული კეთილდღეობის ცნებები, რომლებსაც ქართულ სისტემაში ანალოგი არ აქვს, ფუნქციური განმარტებით მიეწოდება. NAV-ის გადაწყვეტილებას ხშირად ერთვის მითითება, რომელი ფორმით შედგება საჩივარი და რა ვადაშია ის დასაშვები; ამ ნაწილს არასდროს ვამოკლებთ, რადგან სწორედ ეს ნაწილი ხდება ხოლმე ქართველი ადვოკატისთვის მნიშვნელოვანი.

ტრანსლიტერაცია: ნორვეგიული სახელები ქართულად

ნორვეგიული სახელების ქართულად გადმოტანა გამოთქმას უნდა მიჰყვებოდეს, არა ასოებს. Kjell ქართულად შელია, არა კიელი; Bjørn ბიორნი; Øystein ოისტაინი; Solveig სულვაი; Tromsø ტრუმსო; Bergen ბერგენი, Stavanger სტავანგერი. æ, ø და å ასოები ქართულ ანბანში მიახლოებით გადმოდის, და ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ან ადგილის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. ნორვეგიულ სახელთა სისტემას შუა სახელიც (mellomnavn) აქვს, ხშირად დედის გვარი, რომელიც პასპორტში გვართან ერთად იწერება; ქართული სისტემა ერთ სახელსა და ერთ გვარს ელოდება, ამიტომ თარგმანში მთელ სახელს დედნის თანმიმდევრობით ვინარჩუნებთ და შენიშვნით ვხსნით. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სახელი ნორვეგიულად პასპორტის ლათინური ჩანაწერით მიდის, და ამ ჩანაწერს არასდროს „ვასწორებთ", რაც არ უნდა უცნაურად გამოიყურებოდეს ნორვეგიელი მკითხველისთვის.

ტიპური შეცდომები ნორვეგიულ თარგმანში

გამოცდილება რამდენიმე განმეორებად შეცდომას აჩვენებს, რომლებსაც სხვისი თარგმანების გადამოწმებისას ვხვდებით: ნიუნორსკზე დაწერილი დოკუმენტის ბუკმოლის ლოგიკით თარგმნა, სადაც ბრუნვისა და ლექსიკის განსხვავებები აზრს ცვლის; NOKUT-ის მითითება იქ, სადაც 2023 წლიდან HK-dir მუშაობს; ავტორიზებული ნორვეგიელი მთარგმნელის ძებნა ქართულ-ნორვეგიულ წყვილში, რომელიც არ არსებობს, და ამის გამო თვეების დაკარგვა; ციფრული ცნობის თარგმნა აპოსტილის გარეშე; შუა სახელის გვართან შერწყმა; NAV-ის ან სასამართლოს გადაწყვეტილებაში გასაჩივრების ნაწილის გამოტოვება; ხელმოწერის უფლების (signatur) და პროკურის ერთმანეთში არევა კორპორატიულ დოკუმენტში. თითოეული ეს პუნქტი ჩვენს შემოწმების სიაშია და ყოველ თარგმანს რედაქტორი მისით ამოწმებს.

ჰუმანიტარული და საპროექტო თანამშრომლობა

ნორვეგიული ჰუმანიტარული და სამოქალაქო ორგანიზაციები საქართველოში 1990-იანი წლებიდან მუშაობენ, ხოლო ნორვეგიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განვითარების პროგრამები დემოკრატიის, ენერგეტიკისა და რეგიონული სტაბილურობის პროექტებს აფინანსებს. ამ საქმიანობის დოკუმენტები, საპროექტო განაცხადები, პარტნიორობის ხელშეკრულებები, ფინანსური ანგარიშები და აუდიტის დასკვნები, ჩვეულებრივ ინგლისურად მოძრაობს, მაგრამ ნორვეგიული მშობელი ორგანიზაციის შიდა დოკუმენტები, სამეთვალყურეო საბჭოს ოქმები და ნორვეგიული დონორის ანგარიშგების სტანდარტები ნორვეგიულიდან პირდაპირ ითარგმნება. ეს ის ენაა, სადაც ინსტიტუციური ჟარგონი, შეფასების მეთოდოლოგია და ნორვეგიული საბიუჯეტო ტერმინოლოგია მთარგმნელს დარგობრივ გამოცდილებას სთხოვს.

რა გამოარჩევს ჩვენს ნორვეგიულ თარგმანს

• ვიცით, სად კმარა ინგლისური და სად ითხოვს ნორვეგიული უწყება ნორვეგიულს, და ამას შეკვეთამდე გეუბნებით
• ბუკმოლი და ნიუნორსკი ორივე იკითხება, ნორვეგიულად წერა ბუკმოლზე, თუ სხვა არ არის საჭირო
• ნორვეგიის ციფრული დოკუმენტების ფორმატებისა და მათი აპოსტილირების წესის ცოდნა
• ნოტარიული დამოწმება ქართულ-ნორვეგიულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელით და აპოსტილი იუსტიციის სახლში ერთ შეკვეთაში
• სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1 სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში, პროცესი სრულად დისტანციურად, ნორვეგიიდანაც

ხშირად დასმული კითხვები