ლატვიური ენის სინქრონული და ზეპირი თარგმანი

ლატვიური ზეპირი თარგმანი საქართველოში რამდენიმე ტიპურ სიტუაციაში სჭირდებათ: ლატვიის პარლამენტის (Saeima) და მთავრობის დელეგაციების ვიზიტები, ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განვითარების თანამშრომლობის პროექტების სემინარები, ლატვიური კომპანიების ბიზნესვიზიტები, ქართველი მომხსენებლების მონაწილეობა რიგის კონფერენციებზე, სასამართლო და ნოტარიული მოქმედებები ლატვიელი მოქალაქის მონაწილეობით, სამედიცინო და სოციალური სიტუაციები. ლატვიელები ინგლისურს კარგად ფლობენ, და ბიზნესშეხვედრების უმეტესობა ინგლისურად ტარდება; ლატვიური მაშინ ხდება საჭირო, როცა პროტოკოლი, კანონი ან მონაწილეთა შემადგენლობა ამას ითხოვს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ ვმუშაობთ თითოეულ რეჟიმში და როგორ ვაგვარებთ იმ ფაქტს, რომ ლატვიურ-ქართული სინქრონისტი მსოფლიოში იშვიათი სპეციალისტია.

ლატვიურ-ქართული ზეპირი თარგმანის რეალობა

პირდაპირი ლატვიურ-ქართული სინქრონული თარგმანი კაბინიდან პროფესიულ დონეზე იშვიათი უნარია, და ამას გულახდილად ვამბობთ. ჩვენ გვყავს ლატვიურის მცოდნე თარჯიმნები, რომლებიც თანმიმდევრულ რეჟიმში და ჩურჩულით პირდაპირ მუშაობენ, ხოლო დიდი კონფერენციებისთვის სინქრონულ რეჟიმში რელეს ვიყენებთ: ლატვიურიდან ინგლისურად ერთ კაბინაში, ინგლისურიდან ქართულად მეორეში. ევროპარლამენტსა და ევროკავშირის ინსტიტუტებში ლატვიური სწორედ ასე ითარგმნება, რელეთი, და ეს მეთოდი ხარისხს ინარჩუნებს, თუ ორივე კაბინა პროფესიონალურია და ორგანიზატორმა ლაგი წინასწარ იცის. როცა ლატვიური სავალდებულო არ არის, ვურჩევთ, რომ ლატვიელი მომხსენებელი ინგლისურად ისაუბროს და ჩვენ ინგლისურ-ქართულ სინქრონულ თარგმანს უზრუნველვყოფთ: უფრო სწრაფი, ერთსაფეხურიანი.

ლატვიური ენა ზეპირ თარგმანში

ლატვიურს რამდენიმე თვისება აქვს, რომელიც თარჯიმნის სამუშაოზე პირდაპირ მოქმედებს. მახვილი ყოველთვის პირველ მარცვალზეა, რაც მეტყველებას რიტმულს და, ქართველი ყურისთვის, ერთფეროვანს ხდის; ხმოვნების სიგრძე მნიშვნელობას ცვლის, და ცუდი მიკროფონით ეს განსხვავება იკარგება. სახელები ბრუნვებში იცვლება, და თარჯიმანმა ქართველი მონაწილის სახელი, რომელსაც ლატვიელი მთქმელი ლატვიური დაბოლოებით და ბრუნვაში ამბობს, ქართულად სწორად უნდა აღადგინოს. ლატვიური ოფიციალური მეტყველება ზომიერი და სტრუქტურირებულია, ემოციური რიტორიკის გარეშე; ქართული აუდიტორიისთვის თარჯიმანმა ეს ტონი უნდა შეინარჩუნოს და არა „გააძლიეროს“. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ვრცელი, მეტაფორული სიტყვა ლატვიურად ისე უნდა ითარგმნოს, რომ ლატვიელი მსმენელისთვის ბუნებრივი ზომიერება შენარჩუნდეს. ლატვიურში, ესტონურისგან განსხვავებით, გრამატიკული სქესი არსებობს, რაც სქესის გამოცნობის პრობლემას ხსნის, მაგრამ ტერმინოლოგიაში რუსული და გერმანული გავლენები ისტორიულად თანაარსებობს, და თარჯიმანმა უნდა იცოდეს, რომელი ტერმინი როდის არის ოფიციალური.

რომელი რეჟიმი როდის

სინქრონული თარგმანი კაბინიდან

დიდი კონფერენციები უსაფრთხოების, ევროინტეგრაციის, რეგიონული განვითარებისა და განათლების თემებზე, სადაც ლატვიელი მომხსენებლები რეგულარულად გამოდიან. თუ მომხსენებელი ლატვიურად ლაპარაკობს, რელეს ვიყენებთ ორი კაბინით; თუ ინგლისურად, ერთი კაბინა საკმარისია. ორი თარჯიმანი კაბინაში 20-30 წუთით ენაცვლება ერთმანეთს, ტექნიკა ISO 4043 კაბინა, ინფრაწითელი ან რადიო მიმღებები, ხმის ინჟინერი ადგილზე.

თანმიმდევრული თარგმანი

Saeima-ს დელეგაციების შეხვედრები ქართველ პარლამენტარებთან, ლატვიის სამინისტროების ვიზიტები, ლატვიის განვითარების პროექტების ოფიციალური გახსნები, ინტერვიუები, ხელმოწერის ცერემონიები, ბიზნესმოლაპარაკებები. ლატვიურის მცოდნე თარჯიმანი პირდაპირ მუშაობს, ჩანაწერებით, ორივე მიმართულებით. ეს ჩვენი ყველაზე მოთხოვნადი ლატვიური ზეპირი მომსახურებაა, რადგან პროტოკოლური შეხვედრები სწორედ ამ რეჟიმს ითხოვს და ლატვიელი მხარე მას ხშირად თავადაც ამჯობინებს.

ჩურჩულით თარგმანი და პორტატული სისტემა

ერთი-ორი ლატვიელი მონაწილე ქართულენოვან ღონისძიებაზე: საბჭოს სხდომა, სემინარი, ღვინის დეგუსტაცია, საწარმოს ვიზიტი. თარჯიმანი გვერდით ზის და ჩურჩულით სინქრონულად თარგმნის, ორსაათიან სესიებში, ან პორტატული სისტემით, სადაც მონაწილე ყურსასმენით ისმენს და თარჯიმანი მასთან ერთად მოძრაობს.

თარჯიმანი ნოტარიუსთან, სასამართლოში, კლინიკაში

ლატვიელი მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ქონებას ყიდულობს, კომპანიას აფუძნებს ან ქორწინდება, ნოტარიუსთან თარჯიმანთან ერთად მიდის, და თარჯიმნის მონაწილეობა აქტში ფიქსირდება. სასამართლო პროცესებზე თარჯიმანი პროცესუალურ სტატუსს იძენს. სამედიცინო ვიზიტებზე თარჯიმანი ექიმსა და პაციენტს შორის მუშაობს პირველ პირში, არაფერს ამოკლებს და სამედიცინო ლექსიკას ორივე ენაზე ფლობს. საპირისპირო მიმართულებით, ლატვიის უწყებებთან ონლაინ პროცედურებზე ქართველ მონაწილეს ლატვიურის მცოდნე თარჯიმანი ონლაინ უერთდება.

ლატვიურ-ქართული ღონისძიებების ტიპური სცენარები

• ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განვითარების თანამშრომლობის პროექტების სემინარები საჯარო მმართველობაზე, რეგიონულ განვითარებაზე, სასაზღვრო მართვასა და ევროინტეგრაციაზე, სადაც ლატვიელი ექსპერტები ლატვიის გამოცდილებას ქართველ საჯარო მოხელეებს უზიარებენ.
• Saeima-ს საქართველოს მხარდაჭერის ჯგუფისა და ქართველი პარლამენტარების შეხვედრები, ლატვიის საელჩოს ღონისძიებები, ლატვიის დამოუკიდებლობის დღის მიღებები.
• ლატვიური და ქართული მუნიციპალიტეტების პარტნიორობის ვიზიტები, სადაც ადგილობრივი თვითმმართველობის ტერმინოლოგია ორივე მხარისთვის სპეციფიკურია.
• ლატვიური კომპანიების ვიზიტები საქართველოს ბაზარზე, ბიზნესფორუმები, რიგის პორტისა და ლოგისტიკური კომპანიების პრეზენტაციები ქართველი ექსპორტიორებისთვის.
• ლატვიური კულტურის ღონისძიებები: კინოჩვენებები, ლიტერატურული საღამოები, ლატვიური გუნდის კონცერტები, სადაც სცენიდან თანმიმდევრული თარგმანი ბუნებრივია.
• ონლაინ შეხვედრები რიგასთან, სადაც დროის სხვაობა მხოლოდ ორი საათია და თარჯიმანი Zoom-ის თარგმანის არხში მუშაობს.

რიგის კონფერენციები ქართველი მონაწილისთვის

რიგა რეგიონული უსაფრთხოებისა და სტრატეგიული კომუნიკაციის კონფერენციების ცენტრია: რიგის კონფერენცია, ნატოს სტრატეგიული კომუნიკაციების ცენტრის ღონისძიებები, ბალტიის ეკონომიკური ფორუმები, სადაც ქართველი ექსპერტები, პოლიტიკოსები და ჟურნალისტები რეგულარულად მონაწილეობენ. ამ ღონისძიებების უმეტესობა ინგლისურად ტარდება, მაგრამ ლატვიურენოვანი პანელები, Saeima-ს კომიტეტების სხდომები და ლატვიური მუნიციპალური ღონისძიებები ლატვიურ თარჯიმანს ითხოვს. ჩვენი თარჯიმანი ქართველ დელეგაციას რიგაში მიჰყვება ან ონლაინ უერთდება და ჩურჩულით ან პორტატული სისტემით თარგმნის; ლატვიაში მივლინების შემთხვევაში მგზავრობა და საცხოვრებელი წინასწარ თანხმდება.

რუსული, როგორც რელე: რატომ არა

ლატვიაში მოსახლეობის დიდი ნაწილი რუსულს ფლობს, და ზოგჯერ ორგანიზატორი გვთავაზობს, ლატვიურის ნაცვლად რუსული თარჯიმანი გამოვიყენოთ. ჩვენ ამას არ ვურჩევთ და თავადაც არ ვთავაზობთ, თუ ლატვიური მხარე პირდაპირ არ ითხოვს. ლატვიის ოფიციალურ დელეგაციასთან რუსული, როგორც სამუშაო ენა, პროტოკოლურად უადგილოა და პოლიტიკურად შეიძლება შეურაცხმყოფელადაც აღიქმებოდეს, ხოლო ლატვიის სახელმწიფო ენის კანონი ოფიციალურ ურთიერთობებში ლატვიურს ადგენს; ლატვიელი საჯარო მოხელეები ინგლისურს პროფესიულად ფლობენ, ახალგაზრდა თაობა კი რუსულს ხშირად საერთოდ არ ლაპარაკობს. სამუშაო ენას ლატვიურ მხარესთან წინასწარ ვათანხმებთ, და თუ ლატვიური სავალდებულო არ არის, ინგლისურს ვთავაზობთ.

როგორ გამოიყურება ერთი დღე: განვითარების პროექტის სემინარი

წარმოიდგინეთ ორდღიანი სემინარი, სადაც ლატვიური რეგიონული განვითარების სააგენტოს ექსპერტები ქართველ მუნიციპალურ მოხელეებს ევროკავშირის ფონდების მართვაზე ესაუბრებიან, ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაფინანსებით. ერთი კვირით ადრე ვიღებთ პრეზენტაციებს ლატვიურად ან ინგლისურად, ვადგენთ ტერმინთა სიას (ევროკავშირის ფონდების, პროექტული მართვისა და მუნიციპალური ბიუჯეტის ტერმინები) და ვუთანხმებთ ორგანიზატორს. პირველ დღეს პლენარული სესიაა თბილისში, სადაც ლატვიელი ექსპერტი ინგლისურად ლაპარაკობს და ერთი კაბინა ინგლისურ-ქართულ სინქრონულ თარგმანს უზრუნველყოფს, ხოლო ჯგუფური სამუშაოებისთვის ლატვიურის მცოდნე თარჯიმანი დარბაზში მუშაობს, რადგან ლატვიელი ექსპერტები ერთმანეთში ლატვიურად საუბრობენ და ქართველი მონაწილეები კითხვებს პირდაპირ სვამენ. მეორე დღეს საველე ვიზიტია რეგიონულ მუნიციპალიტეტში, სადაც თარჯიმანი დელეგაციასთან ერთად მოძრაობს და სპონტანურ საუბრებს თანმიმდევრულად თარგმნის. სემინარის შემდეგ ანგარიში დონორისთვის ორივე ენაზე იწერება, და თარჯიმანი მის თარგმანშიც მონაწილეობს.

მომზადება ღონისძიებამდე

თარჯიმანს სჭირდება პრეზენტაციები, მომხსენებელთა სია სახელებით (ლატვიური სახელების სწორი გამოთქმისთვის: Jānis არის „იანის“, Ieva „იევა“, Kristaps „კრისტაპს“), დღის წესრიგი, ტერმინთა სია და წინა შეხვედრების ოქმები, თუ ღონისძიება პროექტის ნაწილია. ლატვიელი მომხსენებლები ხშირად სლაიდებით ლაპარაკობენ და ტექსტს იშვიათად კითხულობენ, ამიტომ სლაიდების წინასწარ მიღება განსაკუთრებით ღირებულია. ტექნიკურ თემებზე (ევროკავშირის ფონდები, საჯარო მმართველობა, ლოგისტიკა, სასაზღვრო მართვა) ჩვენი ტერმინთა ბაზა უკვე არსებობს. პროტოკოლური შეხვედრებისთვის მონაწილეთა თანამდებობებსა და მიმართვის ფორმებს წინასწარ ვაზუსტებთ, რადგან ლატვიური თანამდებობების სახელწოდებები (Saeimas deputāts, valsts sekretārs, ministru prezidents) ქართულ ეკვივალენტებზე ზუსტად უნდა გადავიდეს.

თარჯიმნის ეთიკა და კონფიდენციალურობა

ლატვიურ-ქართულ შეხვედრაზე თარჯიმანი ხშირად ერთადერთია, ვინც ორივე ენა იცის. ჩვენი თარჯიმნები ნათქვამს არ ამოკლებენ, არ არბილებენ და არ აძლიერებენ, არცერთ მხარეს რჩევას არ აძლევენ, კულტურულ განმარტებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში ურთავენ, თუ მის გარეშე ნათქვამი არასწორად გაიგება, და შეხვედრის შინაარსს არავის უზიარებენ. ეს წესები კონფიდენციალურობის შეთანხმებაში ფიქსირდება, რომელსაც თარჯიმანი ყოველ შეკვეთაზე აწერს ხელს; მოლაპარაკებებზე, სადაც კომერციული საიდუმლო ან პირადი მონაცემები განიხილება, კლიენტის მოთხოვნით დამატებით NDA-საც.

თარჯიმნის შერჩევა თემის მიხედვით

ლატვიურის მცოდნე თარჯიმნების მცირე რაოდენობის მიუხედავად, თემატიკას სპეციალიზაციას ვუთანხმებთ: განვითარების პროექტების სემინარზე ის მიდის, ვინც საჯარო მმართველობისა და ევროკავშირის ფონდების ტერმინოლოგიას ფლობს, ბიზნესფორუმზე ის, ვინც ლოგისტიკისა და ვაჭრობის ლექსიკას იცნობს, ნოტარიუსთან ის, ვისაც სამართლებრივი ტერმინოლოგია აქვს. კლიენტს მოთხოვნისას თარჯიმნის ანონიმურ პროფილს ვუგზავნით: განათლება, ლატვიაში გატარებული წლები, ენის დონე, მსგავსი ღონისძიებების გამოცდილება. მრავალდღიან ღონისძიებაზე იგივე თარჯიმანი მუშაობს თავიდან ბოლომდე, რადგან თემისა და მონაწილეების ცოდნა დღიდან დღემდე გროვდება.

ღონისძიების შემდეგ

ლატვიურ-ქართული შეხვედრები, განსაკუთრებით პროექტების ფარგლებში, წერილობით კვალს ტოვებს: ოქმი, მემორანდუმი, ანგარიში დონორისთვის, სამოქმედო გეგმა, პარტნიორობის შეთანხმება მუნიციპალიტეტებს შორის. ვინაიდან ზეპირი და წერილობითი თარგმანი ერთ სააგენტოში ხდება, თარჯიმანი, რომელიც შეხვედრაზე იყო, ამ დოკუმენტების თარგმანში მონაწილეობს ან მთარგმნელს კონტექსტსა და ტერმინოლოგიას გადასცემს. ლატვიური მხარისთვის ეს ნიშნავს, რომ შეხვედრაზე ნახსენები ტერმინი ოქმში და შემდეგ ხელშეკრულებაში ერთნაირად ჩნდება.

სამედიცინო და სოციალური ზეპირი თარგმანი

ლატვიელი ტურისტი ქართულ კლინიკაში, ლატვიაში მცხოვრები ქართველი ონლაინ კონსულტაციაზე ლატვიელ ექიმთან, ლატვიელი მოქალაქე ქართულ პოლიციაში ან საბაჟოზე: ეს სიტუაციები ისეთ თარჯიმანს ითხოვს, რომელსაც ორივე ენაზე სამედიცინო და ადმინისტრაციული ლექსიკა აქვს და სტრესულ გარემოში წყნარად მუშაობს. ამ რეჟიმში თარჯიმანი პირველ პირში თარგმნის, არაფერს ამოკლებს და ექიმის ან მოხელის კითხვას ზუსტად გადასცემს. ლატვიის PMLP-სთან ბინადრობის გასაუბრებაზე ან ლატვიელ ნაფიც ნოტარიუსთან დისტანციურ გარიგებაზე ქართველ მონაწილეს ლატვიურის მცოდნე თარჯიმანი ონლაინ უერთდება, და აქ ლატვიური ენა, სახელმწიფო ენის კანონის გამო, ხშირად სავალდებულოა, ინგლისურით ჩანაცვლების გარეშე.

ბიზნესმოლაპარაკება ლატვიელ პარტნიორთან

ლატვიური საქმიანი კულტურა ბალტიისა და სკანდინავიური სტილის ნაზავია: პუნქტუალურობა, პირდაპირობა, დეტალებზე ორიენტაცია, ემოციური ჟესტების სიმცირე. ქართველი მასპინძლის თბილი, ვრცელი მისალმება ლატვიელისთვის მოულოდნელია, ლატვიელი პარტნიორის თავშეკავებული პასუხი კი ქართველს გულგრილობად ეჩვენება. თარჯიმანი ამ განსხვავებას ორივე მხარეს წინასწარ უხსნის და მოლაპარაკებისას ტონს ისე ინარჩუნებს, რომ არცერთი მხარე შეურაცხყოფილად არ დარჩეს. ლატვიურ მოლაპარაკებაზე ციფრები, ვადები და პირობები ხშირად პირდაპირ, ხმამაღლა თანხმდება, და თარჯიმანი მათ განსაკუთრებული სიზუსტით გადასცემს, რადგან ლატვიელი მხარე ზეპირ შეთანხმებას წერილობითის ტოლფასად აღიქვამს.

ტექნიკა, დისტანციური რეჟიმი, ლოგისტიკა

სინქრონული თარგმანისთვის ვუზრუნველყოფთ კაბინას, კონსოლებს, მიმღებებს, ხმის ინჟინერს და ჰიბრიდული ღონისძიების შემთხვევაში კაბინის აუდიოს Zoom-ის ან სხვა პლატფორმის თარგმანის არხში მიწოდებას. დისტანციური სინქრონული თარგმანი (RSI) რიგასთან შეხვედრებზე ხშირად საუკეთესო ვარიანტია: თარჯიმანი ჩვენს სტუდიაში მუშაობს, მონაწილეები არხს თავად ირჩევენ, ხოლო ხმის ხარისხისთვის ლატვიურ მხარეს ყურსასმენიან მიკროფონს ვთხოვთ, რადგან ლატვიური გრძელი და მოკლე ხმოვნების განსხვავება ცუდ აუდიოში იკარგება. თბილისის ფარგლებს გარეთ, რეგიონულ მუნიციპალიტეტებში, თარჯიმნის ტრანსპორტირება და ღამისთევა წინასწარ თანხმდება. ტექნიკის დამონტაჟებას ღონისძიების წინა დღეს ან დილით ვასრულებთ და ტესტს ორგანიზატორთან ერთად ვატარებთ.

ბალტიის რეგიონული ღონისძიებები: სამი ენა ერთ დარბაზში

ბალტიის ქვეყნების ერთობლივი დელეგაციები და ბალტიის ასამბლეის ღონისძიებები, სადაც ლატვიელი, ლიტველი და ესტონელი მონაწილეები ერთდროულად არიან, თარგმანის განსაკუთრებულ კონფიგურაციას ითხოვს: სამი ენა, რომელთა შორის ურთიერთგაგება არ არსებობს, და ქართული. ასეთ ღონისძიებაზე სამუშაო ენა, პრაქტიკაში, ინგლისურია, და ერთი ინგლისურ-ქართული კაბინა საკმარისია; ეროვნულ ენებზე გამოსვლებისთვის ცალკე კაბინები ან თანმიმდევრული თარგმანი ემატება. ჩვენ სამივე ბალტიურ ენას ცალ-ცალკე თარჯიმნები ემსახურებიან, და მრავალენოვანი ღონისძიების კონფიგურაციას ორგანიზატორთან ერთად ვგეგმავთ, რომ არც ზედმეტი კაბინა დაიდგას და არც რომელიმე დელეგაცია თარგმანის გარეშე დარჩეს.

რას გირჩევთ, თუ ლატვიურ ღონისძიებას პირველად გეგმავთ

• ჯერ ლატვიურ მხარესთან დააზუსტეთ, ლატვიური ენა სავალდებულოა თუ ინგლისურით ჩანაცვლება შესაძლებელია.
• რუსულს სამუშაო ენად არ შესთავაზოთ, თუ ლატვიური მხარე თავად არ ითხოვს.
• სლაიდები და მომხსენებელთა სია სახელებით წინასწარ გამოგვიგზავნეთ.
• დაჯავშნეთ სულ მცირე ორი კვირით ადრე, სინქრონული რელესთვის უფრო ადრე.
• ონლაინ ან ჰიბრიდული ღონისძიების ტესტი ერთი დღით ადრე დაგეგმეთ.

დაჯავშნა

მინიმალური შეკვეთა ორი საათია, ნოტარიუსთან ვიზიტისთვის ერთი საათი. დაჯავშნისას გვჭირდება თარიღი, ხანგრძლივობა, ფორმატი, თემა, მონაწილეთა რაოდენობა და ინფორმაცია, ლატვიური ენა სავალდებულოა თუ სასურველი; ამის საფუძველზე ერთ დღეში ვაწვდით რეჟიმის რეკომენდაციას. სასწრაფო შემთხვევებში, სასამართლოში ან ნოტარიუსთან, თარჯიმნის რამდენიმე საათში მიწოდებაც შესაძლებელია, თუ ის თბილისშია.

ხშირად დასმული კითხვები