თარგმნა კატალონიურიდან ქართულად და ქართულიდან კატალონიურად

კატალონიურ-ქართული თარგმანი ორივე მიმართულებით იშვიათი, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული საჭიროებაა, და ეს ორი მიმართულება ერთმანეთს არ ჰგავს. კატალონიურიდან ქართულად თარგმანი კატალონიური ადმინისტრაციის, უნივერსიტეტების, საავადმყოფოებისა და ნოტარიუსების დოკუმენტებს ეხება, რომლებიც კატალონიაში მცხოვრები ქართველების ან ქართულ-კატალონიური ოჯახების ცხოვრებას საქართველოსთან აკავშირებს; ქართულიდან კატალონიურად თარგმანი კი თითქმის ყოველთვის ანდორას, კატალონიის სპეციფიკურ პროცედურებს ან კატალონიური აუდიტორიისთვის განკუთვნილ მარკეტინგულ ტექსტს უკავშირდება. ამ გვერდზე ვხსნით, რას ვითვალისწინებთ თითოეულ მიმართულებაში, ვინ უკვეთავს რომელს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

მიმართულება პირველი: კატალონიურიდან ქართულად

ეს მიმართულება მოცულობით ბევრად აღემატება საპირისპიროს, და მისი წყარო კატალონიის ადმინისტრაციული და ინსტიტუციური ცხოვრებაა, სადაც კატალონიური ყოველდღიური სამუშაო ენაა. კატალონიაში მცხოვრები ქართველი ოჯახები საქართველოში აგზავნიან: ბარსელონაში დაბადებული ბავშვის მოწმობას ქართული მოქალაქეობისთვის, კატალონიური მუნიციპალიტეტის საცხოვრებელი ადგილის ცნობას, კატალონიური საავადმყოფოს დოკუმენტებს ქართველი ექიმისთვის ან სადაზღვევოსთვის, კატალონიის სასამართლოს განქორწინების გადაწყვეტილებას, კატალონიური უნივერსიტეტის დიპლომს აღიარებისთვის, სამუშაო სტაჟის ცნობას პენსიისთვის. ქართულ-კატალონიური ოჯახები კატალონიელი მეუღლის დოკუმენტებს თარგმნიან საქართველოში ქორწინების რეგისტრაციის, ბინადრობის ან ქონების საკითხებისთვის. ამას ემატება კატალონიელი ინვესტორებისა და კომპანიების დოკუმენტები ქართველ პარტნიორებთან და ანდორული კომპანიების საბუთები.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

კატალონიური ადმინისტრაციული დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის ორ სირთულეს შეიცავს: კატალონიური ინსტიტუტების სპეციფიკას და ესპანურთან შედარების ცდუნებას. Generalitat, Ajuntament, Departament de Salut, Registre Civil, Batllia (ანდორაში), Consell Comarcal, ეს უწყებები ქართულ სისტემაში ეკვივალენტს არ პოულობს, და თარგმანი მათ სახელწოდებას ინარჩუნებს ფუნქციური განმარტებით. კატალონიური სამოქალაქო კოდექსის ცნებები, სავალდებულო წილი (llegítima), ქონებრივი რეჟიმი (separació de béns), სტაბილური წყვილი (parella estable), ესპანურისგანაც განსხვავდება და ქართულისგანაც, და მთარგმნელმა უნდა იცოდეს, სად არის ეს განსხვავება სამართლებრივად არსებითი. მთარგმნელი, რომელიც კატალონიურს ესპანურის ცოდნით „მიახლოებით" კითხულობს, სწორედ ამ ადგილებში ცდება.

კატალონიური დოკუმენტების ფორმა

კატალონიური ადმინისტრაცია ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე ციფრულია: დოკუმენტების დიდი ნაწილი ელექტრონულად, ციფრული ხელმოწერითა და გადამოწმების კოდით გაიცემა. ბევრი დოკუმენტი ორენოვანია, კატალონიური და ესპანური პარალელურ სვეტებში ან თანმიმდევრულად, ზოგი სამენოვანი, ინგლისურის დამატებით. ქართული თარგმანი ორენოვანი დოკუმენტის შემთხვევაში ხელმოწერილი ვერსიიდან სრულდება, ორივე ვერსიის შესაბამისობის შემოწმებით, და აღნიშნავს, რომ დედანი ორენოვანია. ბეჭდები, ციფრული ხელმოწერის ბლოკები, გადამოწმების კოდები და აპოსტილის ველები სრულად აისახება, რადგან ქართული უწყება თარგმანს დედანთან ვიზუალურად ადარებს.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან კატალონიურად

ეს მიმართულება მოცულობით მცირეა, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული: ანდორის სამთავრო, სადაც კატალონიური ერთადერთი ოფიციალური ენაა, კატალონიის ზოგიერთი მუნიციპალური, კულტურული და საგანმანათლებლო პროცედურა, სადაც კატალონიური ვერსია მოითხოვება ან უპირატესობას ანიჭებენ, და მარკეტინგული ლოკალიზაცია კატალონიური აუდიტორიისთვის. ანდორაში ბინადრობის, კომპანიის დაფუძნების ან ბანკის ანგარიშის გახსნისთვის ქართული საბუთები, ნასამართლობის ცნობა, სამოქალაქო აქტები, დიპლომი, კორპორატიული დოკუმენტები, ფინანსური ცნობები, კატალონიურად ითარგმნება აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით. კატალონიისთვის ქართული საბუთის კატალონიური თარგმანი კი, როგორც წესი, მაშინ სჭირდებათ, როცა კლიენტს ესპანურთან ერთად კატალონიური ვერსიაც სურს, მაგალითად, კატალონიური მუნიციპალიტეტის კულტურულ პროგრამაში მონაწილეობისთვის ან კატალონიური უნივერსიტეტის კატალონიურენოვანი პროგრამისთვის.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები კატალონიურად ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ კატალონიელი ან ანდორელი თანამშრომელი მათ საკუთარი სისტემის ლოგიკით ამოიცნოს. „იუსტიციის სახლი" ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, „პირადი ნომერი" კატალონიური პირადობის ნომრის ანალოგად უნდა წარსდგეს, „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან" კატალონიური კომერციული რეესტრის ამონაწერის ეკვივალენტად. ამავდროულად, კატალონიური ადმინისტრაციული ენა ესპანურისგან განზრახ განსხვავებულია და საკუთარ ნორმატიულ ტერმინოლოგიას იყენებს, რომელსაც კატალონიური ტერმინოლოგიური ცენტრი (TERMCAT) აწესებს; ქართულიდან კატალონიურად ნათარგმნი ოფიციალური დოკუმენტი სწორედ ამ ტერმინოლოგიას უნდა მიჰყვებოდეს, არა ესპანურის „კატალონიზებულ" ვერსიას. ამისთვის ქართულიდან კატალონიურად თარგმანს კატალონიური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს.

კატალონიური, ვალენსიური, ბალეარული: რომელი ვარიანტი

კატალონიური ენა ერთია, მაგრამ ნორმატიული სტანდარტი ორია: კატალონიის ენის ინსტიტუტის (IEC) ცენტრალური სტანდარტი, რომელსაც კატალონია, ბალეარის კუნძულები და ანდორა იყენებენ, და ვალენსიის ენის აკადემიის (AVL) სტანდარტი, რომელსაც ვალენსიის ადმინისტრაცია მიჰყვება. განსხვავებები გრამატიკულ ფორმებში, ლექსიკაში და ადმინისტრაციულ ტერმინოლოგიაშია, და ვალენსიის უწყებისთვის მომზადებული დოკუმენტი ვალენსიური ნორმით უნდა იყოს დაწერილი, კატალონიისთვის ცენტრალურით. ორივე მიმართულებით ვითვალისწინებთ: ვალენსიური დოკუმენტის ქართულად თარგმნისას ვალენსიური ტერმინოლოგიის ცოდნა გვჭირდება, ქართულიდან ვალენსიურად თარგმნისას ვალენსიური ნორმა. ბალეარული ვარიანტები ცენტრალურ სტანდარტს მიჰყვება ადგილობრივი ლექსიკური თავისებურებებით, რომლებიც ოფიციალურ დოკუმენტში იშვიათად ჩნდება.

რიცხვები, თარიღები, ფორმატები ორივე მიმართულებით

კატალონიური დოკუმენტები თარიღს დღე/თვე/წელი ფორმატით წერს, თვის სახელი ხშირად სიტყვიერად, ნოტარიულ აქტში სრული ფრაზით. ათასების გამყოფი წერტილია, ათწილადის მძიმე (1.500,00 ნიშნავს ათას ხუთასს), და ქართულ თარგმანში ეს ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ორაზროვნება არ დარჩეს. კატალონიური პირადობის ნომერი (DNI ესპანელებისთვის, NIE უცხოელებისთვის, ანდორული NIA) ასოსა და ციფრების კომბინაციაა, რომელიც თარგმანში უცვლელი რჩება. ქართული დოკუმენტების კატალონიურად თარგმნისას თარიღები კატალონიური ფორმატით, რიცხვები კატალონიური გამყოფებით იწერება, ხოლო ქართული პირადი ნომერი 11-ნიშნა ფორმატით, განმარტებით. ეს დეტალები უმნიშვნელოდ ჟღერს, სანამ საბანკო ცნობაში ერთი გამყოფის გამო თანხა არ „შეიცვლება".

ტრანსლიტერაცია ორივე მიმართულებით

კატალონიური სახელები ქართულად კატალონიური გამოთქმით გადმოგვაქვს, არა ესპანურით: Jordi ჟორდი, Xavier შავიე, Josep ჟოზეპ, Núria ნურია, Montserrat მონსერატ. კატალონიური ორმაგი გვარები, ხშირად „i" კავშირით, ქართულ სისტემაში, რომელიც ერთ გვარს ელოდება, შენიშვნით გადმოგვაქვს, და ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. ქართული სახელი კატალონიურ თარგმანში პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, რადგან კატალონიელი ან ანდორელი თანამშრომელი დოკუმენტს სწორედ მასთან ადარებს; კატალონიური ორთოგრაფიის ლოგიკით (მაგალითად, „x" როგორც „შ") ქართული სახელის „კატალონიზება" შეცდომაა, რომელიც პასპორტთან შეუსაბამობას იწვევს.

ორმაგი რეგისტრაცია: ერთი ფაქტი, ორი ქვეყანა

კატალონიაში მცხოვრები ქართველი ოჯახებისთვის ხშირი სცენარია, როცა ერთი და იგივე ცხოვრებისეული ფაქტი ორივე ქვეყნის რეესტრში უნდა დაფიქსირდეს: ბარსელონაში დაბადებული ბავშვი საქართველოს მოქალაქეობასაც იღებს, კატალონიაში დაქორწინებული წყვილი ქორწინებას საქართველოში არეგისტრირებს, საქართველოში გაფორმებული განქორწინება კატალონიის რეესტრში აისახება. ყოველი ასეთი შემთხვევა ორმიმართულებიან თარგმანს მოითხოვს, ხოლო სახელების, თარიღებისა და ადგილების ჩანაწერი ორივე ენაზე ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს. ორმაგი რეგისტრაციის შემთხვევებში კლიენტს ერთიან ტრანსლიტერაციულ სქემას ვთავაზობთ, რომელსაც ორივე ქვეყნის დოკუმენტებში ვინარჩუნებთ, რომ წლების შემდეგ უნივერსიტეტში ჩარიცხვის ან მემკვიდრეობის საქმეში შეუსაბამობა არ წარმოიშვას.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

კატალონიური უნივერსიტეტების დიპლომები საქართველოში აღიარებისთვის ორენოვანი ან სამენოვანი ფორმატით მოდის, და ქართული თარგმანი შეფასების სისტემის განმარტებას მოითხოვს: ესპანური 10-ბალიანი შკალა Matrícula d'Honor, Excel·lent, Notable, Aprovat კატეგორიებით ქართულ სისტემასთან პირდაპირ არ ემთხვევა, და განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი ხშირად სასწავლო პროგრამის აღწერასაც ითხოვს კრედიტებით (ECTS). საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომი კატალონიური უნივერსიტეტისთვის ესპანურად ითარგმნება, რადგან ჩარიცხვაც და ჰომოლოგაციაც ესპანურ ვერსიას ითხოვს; კატალონიური თარგმანი მხოლოდ კატალონიურენოვანი პროგრამის სამოტივაციო წერილისა და პორტფოლიოსთვის ან ანდორის უნივერსიტეტისთვის სჭირდებათ. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება, რაც აღიარების კომისიისთვის შეუსაბამობის რისკს გამორიცხავს.

სამედიცინო დოკუმენტები კატალონიის ჯანდაცვის სისტემიდან

კატალონიის ჯანდაცვის სისტემა (CatSalut) და მისი საავადმყოფოები, ბარსელონას კლინიკური საავადმყოფო, ვალ-დ'ებრონი, სანტ-პაუ, ბელვიჩე, დოკუმენტებს ხშირად კატალონიურად გასცემენ: გაწერის ანგარიში (informe d'alta), სამედიცინო დასკვნა (informe mèdic), გამოკვლევის შედეგები, დანიშნულება (recepta). კატალონიაში მცხოვრები ქართველები ამ დოკუმენტებს საქართველოში ქართველი ექიმისთვის, სადაზღვევო კომპანიისთვის ან შშმ პირის სტატუსისთვის თარგმნიან. კატალონიური სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ ფუძეებზეა აგებული და ქართველი ექიმისთვის ხშირად გამჭვირვალეა, მაგრამ მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ესპანური ბაზრისაა და ქართულ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას საჭიროებს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამედიცინო ისტორია კატალონიური საავადმყოფოსთვის, როგორც წესი, ესპანურად ითარგმნება, რადგან კატალონიელი ექიმი ორივე ენას თანაბრად ფლობს, ხოლო ესპანური ვერსია ესპანეთის სხვა რეგიონშიც გამოსადეგია.

რატომ არ არის მიმართულება „უბრალოდ შებრუნება"

გავრცელებული წარმოდგენაა, რომ თუ მთარგმნელს ერთი მიმართულებით კარგად შეუძლია, მეორეც ავტომატურად გამოუვა. კატალონიურთან ეს განსაკუთრებით არ მუშაობს. კატალონიურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელს კატალონიური ინსტიტუტების, სამოქალაქო კოდექსისა და ადმინისტრაციული ენის ღრმა ცოდნა სჭირდება, რომ ქართველ თანამშრომელს უცხო სისტემა სწორად აუხსნას; ქართულიდან კატალონიურად თარგმნისას კი კატალონიური ნორმატიული ტერმინოლოგიის ფლობა, რომ ტექსტი კატალონიელმა ან ანდორელმა ჩინოვნიკმა ბუნებრივად, არა „ესპანურიდან გადმოკეთებულად" წაიკითხოს. ჩვენს გუნდში ორივე მიმართულებაზე ცალკე რედაქტორები მუშაობენ: კატალონიურ ტექსტს კატალონიური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, ქართულს ქართული იურიდიული ენის სპეციალისტი.

ხარისხის კონტროლი ორივე მიმართულებით

ყოველი კატალონიურ-ქართული თარგმანი სამ ფილტრს გადის. პირველი ენობრივი რედაქტირებაა, სადაც სამიზნე ენის მშობლიური ან პროფესიული მცოდნე ტექსტის ბუნებრიობას ამოწმებს, კატალონიური ტექსტის შემთხვევაში კონკრეტული რეგიონული ნორმით. მეორე ფორმალური შედარებაა დედანთან: სახელები კატალონიური გამოთქმით და პასპორტთან, რიცხვები კატალონიური გამყოფებით, თარიღები, ბეჭდებისა და ციფრული ხელმოწერების ბლოკები, აპოსტილის ველები, ორენოვანი დოკუმენტის ორივე ვერსიის შესაბამისობა. მესამე დარგობრივი შემოწმებაა, სადაც იურიდიულ ტექსტს კატალონიური სამოქალაქო კოდექსის მცოდნე იურისტი-რედაქტორი, სამედიცინოს სამედიცინო რედაქტორი ადარებს. ეს სამსაფეხურიანი პროცესი სწორედ იმ შეცდომებს იჭერს, რომლებიც ესპანურის ცოდნით კატალონიურის „მიახლოებით" წაკითხვისას ჩნდება.

პირადი კორესპონდენცია და სწრაფი თარგმანი

ორივე მიმართულებით არსებობს ტექსტების ჯგუფი, რომელსაც დამოწმება არ სჭირდება, სიჩქარე კი სასიცოცხლოდ: კატალონიური სკოლის შეტყობინება ქართველი მშობლისთვის, მუნიციპალიტეტის წერილი, ბინის მესაკუთრის შეტყობინება, საექიმო რეკომენდაცია, ანდორული ბანკის მოთხოვნა დამატებით დოკუმენტზე. ასეთი ტექსტებისთვის გვაქვს ექსპრეს ფორმატი დამოწმების გარეშე, სადაც მოკლე ტექსტი რამდენიმე საათში ბრუნდება ელექტრონულად. სიჩქარე ხარისხს არ ეწირება: ექსპრეს თარგმანსაც იგივე მთარგმნელები ასრულებენ, უბრალოდ ფორმალური რედაქტირების ეტაპი მოკლდება, რაც საინფორმაციო ტექსტისთვის მისაღებია.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• კატალონიურიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: ესპანური ან ანდორული აპოსტილი დედანზე + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი; ეს სქემა ყველა ქართულ უწყებაში მუშაობს
• კატალონიურიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ქართულიდან კატალონიურად, ანდორისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + აპოსტილი, ბანკების შემთხვევაში ზოგჯერ აპოსტილი თარგმანზეც
• ქართულიდან კატალონიურად, კატალონიისთვის: ნოტარიული დამოწმება + აპოსტილი, ხშირად ესპანურ ვერსიასთან ერთად ერთი ნოტარიული აქტით
• მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები ორივე მიმართულებით: დამოწმების გარეშე, ლოკალიზაციის ფორმატით

მარკეტინგული ლოკალიზაცია: სადაც კატალონიური არჩევანია

კატალონიური აუდიტორიისთვის განკუთვნილი მარკეტინგული ტექსტი ის სფეროა, სადაც ქართულიდან კატალონიურად თარგმანი იურიდიულად არ მოითხოვება, მაგრამ კომერციულად გამართლებულია: კატალონიელი მომხმარებელი მშობლიურ ენაზე მიმართვას აფასებს, და ბრენდი, რომელიც კატალონიურად საუბრობს, ლოიალობას იძენს. ქართული ღვინის, ტურისტული პროდუქტისა და გასტრონომიის კატალონიური ვერსია ესპანურთან ერთად ბაზრის მოთხოვნაა. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ ლოკალიზაციის ლოგიკით: ტექსტს კატალონიური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ადაპტირებს, კულტურულ მინიშნებებს ვითვალისწინებთ, ტერმინოლოგიას TERMCAT-თან ვამოწმებთ. საპირისპირო მიმართულებით კატალონიური კომპანიების მასალები ქართული აუდიტორიისთვის იმავე პრინციპით ადაპტირდება.

აკადემიური და კულტურული ტექსტები

კატალონია ქართველი მკვლევრებისთვის, მთარგმნელებისა და კულტურის მოღვაწეებისთვის აქტიური პარტნიორია: კატალონიური უნივერსიტეტების ერთობლივი კვლევითი პროექტები, ლიტერატურული თარგმანები, კულტურული გაცვლის პროგრამები, კატალონიური ინსტიტუტების გრანტები. აკადემიური კატალონიური საკუთარი სტილისტური კონვენციებით გამოირჩევა, და ქართული სამეცნიერო ტექსტის კატალონიურად თარგმნისას ამ კონვენციებს ვიცავთ, რათა სტატია სარედაქციო ეტაპზე ფორმალური მიზეზით არ დაბრუნდეს. კულტურული პროექტების დოკუმენტები, საპროექტო განაცხადები, ბიოგრაფიები, ანგარიშები, ორივე მიმართულებით ითარგმნება, და აქ კატალონიური ვერსია, ესპანურის ნაცვლად, ხშირად სწორედ ის ნიშანია, რომელსაც კატალონიური ინსტიტუტი აფასებს. საპირისპირო მიმართულებით კატალონიური აკადემიური და ლიტერატურული ტექსტი ქართული სამეცნიერო სტილის ნორმებს უნდა მოერგოს.

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებას, სამიზნე იურისდიქციასა და მიმღებს, ჩვენ ვაფასებთ, ვურჩევთ ენობრივ ვერსიას (კატალონიური, ესპანური თუ ორივე) და ვიწყებთ. სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; ნოტარიული აქტი, კორპორატიული პაკეტი ან ლოკალიზაციის პროექტი ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, თუ დოკუმენტი კონკრეტული პროცედურისთვისაა, ამ პროცედურის დასახელებას, რათა ტერმინოლოგია და დამოწმების ფორმა ზუსტად მოვარგოთ.

ხშირად დასმული კითხვები