თარგმნა ბულგარულიდან ქართულად და ქართულიდან ბულგარულად

ბულგარულ მიმართულებაზე ორი ნაკადი ორ განსხვავებულ ასაკობრივ ჯგუფსაც კი ემსახურება: ქართულიდან ბულგარულად ძირითადად ახალგაზრდების დოკუმენტები მიდის, აბიტურიენტების, სტუდენტების, ახალგაზრდა მეწარმეებისა და მუშაკებისა, რომლებსაც ბულგარეთის უნივერსიტეტი, საელჩო, მიგრაციის დირექცია ან დამსაქმებელი წაიკითხავს; ბულგარულიდან ქართულად კი ბულგარეთში სწავლადამთავრებული ექიმების დიპლომები, ბულგარეთში მცხოვრები ქართველების სამოქალაქო აქტები, ТЕЛК-ის დასკვნები, ბულგარული კომპანიების საბუთები და შავი ზღვის ლოგისტიკის დოკუმენტები, რომლებიც საქართველოს რეესტრს, სააგენტოებს, ბანკს ან საბაჟოს სჭირდება. ორივე მიმართულებას ცალკე პროცესი ემსახურება: ბულგარულად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი. ეს გვერდი აღწერს, რით განსხვავდება ორი მიმართულება, რომელი დოკუმენტი მიდის ხშირად საით და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ქართულიდან ბულგარულად: ვინ არის მკითხველი

ამ მიმართულების მკითხველი ბულგარეთის საელჩოს საკონსულო თანამშრომელი, უნივერსიტეტის მიმღები კომისია, რეგიონული განათლების სამმართველო (РУО), НАЦИД, მიგრაციის დირექცია, დასაქმების სააგენტო, ბულგარელი ნოტარიუსი ან დამსაქმებელია. ბულგარეთის უწყება ელოდება, რომ დოკუმენტი გამოიყურებოდეს როგორც ბულგარული ანალოგი: დაბადების მოწმობა удостоверение за раждане-ს ველებით, ნასამართლობის ცნობა свидетелство за съдимост-ის ლოგიკით, დიპლომის დანართი ბულგარული სასწავლო გეგმის ტერმინოლოგიით, სახელი სამწევრიან სისტემაში. ბულგარული ოფიციალური სტილი ფორმალური და ზუსტია, მიმართვის ფორმულებით (Уважаеми господин, Уважаема госпожо), განსაზღვრული არტიკლის სწორი გამოყენებით და გრძელი, წინდებულებზე აგებული წინადადებებით, და ქართული დედანი, რომელიც ამ ეტიკეტს არ შეიცავს, თარგმანში მას ჟანრის მოთხოვნით იძენს.

მნიშვნელოვანი დათქმაა: ბულგარეთის სახელმწიფო უწყებების ნაწილი 2018 წლის წესდების შემდეგ ითხოვს, რომ თარგმანზე მთარგმნელის ხელმოწერა ბულგარელმა ნოტარიუსმა დაამოწმოს. ამიტომ ამ მიმართულების თარგმანი ჩვენთან ორ ფორმატში არსებობს: ნოტარიულად დამოწმებული ბულგარული თარგმანი აპოსტილით, რომელსაც საელჩო, კერძო მიმღებები და უწყებების ნაწილი იღებს, და სამუშაო ვერსია, რომელიც ბულგარეთში ფიცის დადებული მთარგმნელის ბლანკზე გადადის და ბულგარელი ნოტარიუსი ამოწმებს. რომელი ფორმატია საჭირო, მიმღების მოთხოვნით ვადგენთ.

ბულგარულიდან ქართულად: რას ითხოვს ქართული უწყება

საპირისპირო მიმართულების მკითხველი საქართველოს იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, სასამართლო, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი, სოციალური და საპენსიო სააგენტო, ბანკი, საბაჟო ან სამედიცინო დაწესებულებაა. მათი მთავარი მოთხოვნა სისრულეა: ბულგარული დოკუმენტის ყოველი ველი, ბეჭდის ტექსტი, სამწევრიანი სახელი, ЕГН ან ЛНЧ, დამოწმების ფორმულა და აპოსტილის ველები ითარგმნება, გამოტოვების გარეშე. ბულგარული ტერმინი ქართული სამართლებრივი ეკვივალენტით გადმოდის და არა სიტყვასიტყვით: Агенция по вписванията „რეესტრის სააგენტოდ", Дирекция „Миграция" „მიგრაციის დირექციად", ТЕЛК „ტერიტორიულ საექსპერტო საექიმო კომისიად", областна администрация „რეგიონულ ადმინისტრაციად", ხოლო ბულგარული ტერმინი პირველად ხსენებისას ფრჩხილებში რჩება. სუფიქსიანი შუა სახელი მამის სახელის ველზე დაიყვანება, გადმოცემითი კილო ლექსიკური საშუალებით გადადის, სადაც ის იურიდიულ წონას ატარებს.

აპოსტილის მიმართულებაც შებრუნებულია

ქართული საბუთი ბულგარეთისთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, თარგმანი კი აპოსტილის ტექსტსაც მოიცავს. ბულგარეთიდან წამოსული საბუთი აპოსტილს ბულგარეთშივე იღებს, დოკუმენტის ტიპის მიხედვით ოთხი ორგანოდან ერთ-ერთში: იუსტიციის სამინისტრო, НАЦИД, რეგიონული ადმინისტრაცია ან საგარეო საქმეთა სამინისტრო. საქართველოში ჩამოსული ბულგარული დოკუმენტისთვის აპოსტილის „დამატება" შეუძლებელია, ამიტომ ბულგარეთიდან წამოსვლამდე ამ საფეხურის გავლა აუცილებელია, და სწორი ორგანოს არჩევა ბულგარულ მიმართულებაზე ცალკე ყურადღებას მოითხოვს, რადგან არასწორი ორგანოდან მიღებული აპოსტილი ისევე უსარგებლოა, როგორც მისი არარსებობა.

ტიპური დოკუმენტები მიმართულებების მიხედვით

ქართულიდან ბულგარულად ყველაზე ხშირად მიდის:

• ატესტატი, ნიშნები, სამედიცინო ცნობა და ჩარიცხვის დოკუმენტები სოფიის, პლოვდივის, ვარნისა და პლევენის სამედიცინო უნივერსიტეტებისთვის
• ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა და საბანკო ამონაწერი ბინადრობის ნებართვისა და ოჯახის გაერთიანებისთვის
• დიპლომი და დანართი НАЦИД-ის აღიარებისთვის დასაქმების მიზნით
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა ბულგარეთში ЕООД-ის დასაფუძნებლად
• შრომითი ხელშეკრულება და კვალიფიკაციის სერტიფიკატები ერთიანი ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვისთვის
• სამედიცინო ისტორია ბულგარეთის ბალნეოლოგიურ კურორტებსა და კლინიკებში მკურნალობის დასაგეგმად
• ქართული ღვინის, საკვები პროდუქტებისა და ტურისტული კომპანიების მასალები ბულგარული ბაზრისთვის

ბულგარულიდან ქართულად კი:

• ბულგარეთის სამედიცინო უნივერსიტეტების დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისა და ლიცენზირებისთვის
• ბულგარული სამოქალაქო აქტების მოწმობა (удостоверение за раждане, за граждански брак, за семейно положение) საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• ТЕЛК-ის ინვალიდობის დასკვნა და ბულგარეთის სოციალური დაზღვევის ინსტიტუტის (НОИ) საპენსიო ცნობები
• ბულგარული სასამართლოს განქორწინების გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის
• სავაჭრო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და აქციონერთა გადაწყვეტილება ბულგარული კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• ეპიკრიზი და კურორტის შეჯამება ბულგარეთში მკურნალობის შემდეგ
• საექსპედიტორო ხელშეკრულება, კონოსამენტი და საბაჟო დოკუმენტები ვარნისა და ბურგასის პორტების ლოგისტიკისთვის

სამწევრიანი სახელი და კირილიცა ორივე მიმართულებით

ქართულიდან ბულგარულად თარგმნისას ქართული სახელი კირილიცით იწერება ბულგარული ფონეტიკის შესაბამისად (Гиорги Беридзе), ლათინური ფორმა საქართველოს პასპორტიდან უცვლელად ემატება, ხოლო მამის სახელი უცვლელად, ბულგარული სუფიქსის გარეშე გადადის, თუ მიმღები უწყება სუფიქსიან ფორმას თავად არ ითხოვს; ეს ის დეტალია, რომელსაც უწყების მოთხოვნით ვადგენთ, რადგან ბულგარეთის სისტემა ქართველს ხშირად თავად „ჩასვამს" სამწევრიან ფორმაში. ბულგარულიდან ქართულად თარგმნისას სუფიქსიანი შუა სახელი (Давидов) მამის სახელის ველზე დაიყვანება, სუფიქსის გარეშე, ბულგარული ფორმა შენიშვნაში ფიქსირდება, ბულგარული სახელის ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული წესით კეთდება (Николай ნიკოლაი, Петър პეტარი, Йорданова იორდანოვა), ъ ბგერა ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად გადმოდის, ლათინური ფორმა ბულგარული ბარათიდან ფრჩხილებში რჩება. ბულგარული გვარის სქესის ფორმა ისე გადადის, როგორც კონკრეტული პიროვნების დოკუმენტშია, შენიშვნით, რომ ეს ერთი გვარის სქესობრივი ფორმაა.

ბულგარული გრამატიკა: ხაფანგები მიმართულების მიხედვით

ბულგარულიდან ქართულად თარგმნისას მთავარი ხაფანგი გადმოცემითი კილოა: სასამართლო ოქმში, პოლიციის ახსნა-განმარტებაში, საექსპერტო დასკვნასა და ჟურნალისტურ ტექსტში ბულგარული ზმნის ფორმა აჩვენებს, მოსაუბრემ ფაქტი თავად ნახა თუ სხვისი ნათქვამიდან იცის, და ეს განსხვავება ქართულში ლექსიკური საშუალებით („მისი თქმით", „როგორც აცხადებს") უნდა გადმოვიდეს, თორემ ჩვენების სამართლებრივი წონა იცვლება. ქართულიდან ბულგარულად თარგმნისას კი პირიქით: მთარგმნელმა უნდა გადაწყვიტოს, ქართული დედნის რომელი განცხადება ბულგარულში გადმოცემით კილოში უნდა წავიდეს და რომელი პირდაპირში, და ეს გადაწყვეტილება იურიდიულ ტექსტში მნიშვნელოვანია. განსაზღვრული არტიკლი, რომელიც ბულგარულში სიტყვის ბოლოში ემატება და სქესის, რიცხვისა და სინტაქსური როლის მიხედვით იცვლება, ქართულიდან ბულგარულად თარგმნისას ყველაზე ხშირი შეცდომის წყაროა, რომელსაც მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს.

სასწავლო ნაკადი: სამედიცინო უნივერსიტეტები ორივე მიმართულებით

ბულგარეთის სამედიცინო უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი პროგრამები ქართველი აბიტურიენტებისთვის ევროპული სამედიცინო განათლების ერთ-ერთი ხელმისაწვდომი გზაა, და ჩარიცხვის სეზონზე ქართულიდან ბულგარულად მიმართულება პიკს აღწევს: ატესტატი აპოსტილით, ნიშნები, სამედიცინო ცნობა, ჩარიცხვის დოკუმენტები, ხშირად ინგლისურადაც, უნივერსიტეტის მოთხოვნით. ატესტატის აღიარებას რეგიონული განათლების სამმართველო ახორციელებს, და საგნების დასახელებები ბულგარული საშუალო განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს, ბიოლოგიისა და ქიმიის შეფასებები კი, რომლებიც სამედიცინო პროგრამაზე ჩარიცხვისთვის მნიშვნელოვანია, ზუსტად უნდა იყოს გადმოტანილი. ექვსი წლის შემდეგ ნაკადი უკან ბრუნდება: ბულგარული სამედიცინო დიპლომი და დანართი ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისა და პროფესიული ლიცენზირებისთვის, სადაც საგნების დასახელებები ქართული სამედიცინო განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს და კრედიტების სისტემა ქართულ სისტემასთან შესაბამისობაში უნდა იყოს ამოცნობადი. ეს ორმხრივი ნაკადი ყოველწლიურად იზრდება.

დასაქმების ნაკადი: ერთიანი ნებართვა და ბულგარეთის შრომის ბაზარი

ბულგარეთი ევროკავშირის სხვა ქვეყნების მსგავსად შრომითი რესურსის ნაკლებობას განიცდის და არაევროკავშირის მუშაკებს ერთიანი ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვით (единно разрешение за пребиваване и работа), ლურჯი ბარათით ან სეზონური სამუშაოს ნებართვით იღებს, დასაქმების სააგენტოსა და მიგრაციის დირექციის მეშვეობით. ქართველი მუშაკის პაკეტი ქართულიდან ბულგარულად მიდის: ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი ან პროფესიული კვალიფიკაციის საბუთი, შრომითი ხელშეკრულება დამსაქმებლისგან, სამედიცინო დაზღვევა, საცხოვრებლის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ბულგარეთში ჩასვლის შემდეგ შრომითი ხელშეკრულება, სამუშაო აღწერილობა და უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი ბულგარულიდან ქართულად ითარგმნება: ბულგარეთის შრომის კოდექსი (Кодекс на труда) გამოსაცდელ ვადას, გაფრთხილების ვადას, შვებულებასა და ზეგანაკვეთურ სამუშაოს ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად არეგულირებს, და თარგმანში ეს განსხვავება შენიშვნით აღინიშნება.

ლოგისტიკური ნაკადი: ვარნა, ბურგასი, პოტი

ვარნისა და ბურგასის პორტები და ვარნა-პოტის საზღვაო ხაზი ქართულ-ბულგარული სატრანსპორტო დოკუმენტების ნაკადს ორივე მიმართულებით ქმნის: ბულგარულიდან ქართულად საექსპედიტორო ხელშეკრულება, კონოსამენტი, სასაქონლო ზედნადები, ბულგარული საბაჟოს დოკუმენტები და ტვირთის დაზღვევის პოლისი ქართული საბაჟოსა და იმპორტიორისთვის; ქართულიდან ბულგარულად ქართული ექსპორტიორის ინვოისი, წარმოშობის სერტიფიკატი, ფიტოსანიტარული და ხარისხის სერტიფიკატები ბულგარული საბაჟოსა და დისტრიბუტორისთვის. ეს ტექსტი საერთაშორისო სატრანსპორტო კონვენციების ტერმინოლოგიაზე დგას, რომელიც ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს, ხოლო სისწრაფე აქ ხარისხზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია, რადგან ტვირთი პორტში დგას. მუდმივი ლოგისტიკური კლიენტებისთვის ტერმინთა ბაზას ვქმნით, რომელშიც პროდუქციის დასახელებები, საბაჟო კოდები და მხარეთა რეკვიზიტები ერთხელ ზუსტდება და ყოველ ახალ პარტიაზე ავტომატურად მეორდება.

ციფრები, თარიღები, ვალუტა და ერთეულები

ბულგარულში ათწილადის გამყოფი მძიმეა, ათასების გამყოფი ინტერვალი (1 250,50 лв.), თარიღი დღე.თვე.წელი ფორმატით და „г." სუფიქსით (15.09.2025 г.); ვალუტა ბულგარული ლევია (лв., BGN), რომელიც ევროსთან ფიქსირებული კურსით არის მიბმული და ხელშეკრულებებში ხშირად ევროსთან ერთად იწერება, ხოლო ბულგარეთის ევროზონაში შესვლის პროცესი ვალუტის მითითების პრაქტიკას ცვლის, რასაც თარგმანში ვითვალისწინებთ. ქართულ თარგმანში ეს ფორმატები ქართულ კონვენციაზე გადადის ორიგინალის დაკარგვის გარეშე, ხოლო ბულგარულ თარგმანში ქართული ლარი ISO კოდით (GEL) იწერება. ЕИК, ЕГН და ЛНЧ უცვლელად რჩება. ამ დეტალებს ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე ვამოწმებთ.

ორენოვანი დოკუმენტები და მესამე ენა

ქართულ-ბულგარული ხელშეკრულება ხშირად ინგლისურის გავლით იწერება, სამედიცინო უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი პროგრამების დიპლომი ინგლისურ-ბულგარულია, ლოგისტიკური დოკუმენტები ინგლისურია ბულგარული საბაჟო დანართით, ხოლო საბჭოთა პერიოდის ბულგარულ-რუსული საბუთები საპენსიო საქმეებში ჩნდება. ასეთ დოკუმენტში მიმართულება თითოეული ნაწილისთვის ცალკე დგინდება, თარგმანში აღინიშნება, რომელი ფრაგმენტი რომელი ენიდანაა, და შესაბამის წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი ან ორი ხელმოწერა ერთვის. ორენოვან ხელშეკრულებაში ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს, ხოლო ბულგარეთის სასამართლოში, გასათვალისწინებელია, პროცესი ბულგარულად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება ბულგარეთში დამოწმებული თარგმანით წარედგინება.

სამედიცინო დოკუმენტების მიმართულება: ვინ კითხულობს და რას ეძებს

ბულგარულიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანის მკითხველი ქართველი ექიმია, რომელსაც ბულგარელი კოლეგის დიაგნოზი, დანიშნული პრეპარატები და კურორტის რეაბილიტაციის შედეგები ზუსტად უნდა დაინახოს, ან სოციალური სააგენტო, რომელიც ТЕЛК-ის დასკვნას ქართულ სისტემაში აფასებს; ქართულიდან ბულგარულად თარგმანის მკითხველი ბულგარელი სპეციალისტი ან ბალნეოლოგი, რომელიც ქართული სამედიცინო ისტორიის საფუძველზე მკურნალობის გეგმას ადგენს, ან უნივერსიტეტის სამედიცინო კომისია, რომელიც აბიტურიენტის ჯანმრთელობის ცნობას ამოწმებს. ორივე მიმართულებაზე პრეპარატის სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, დიაგნოზი სამიზნე ენის კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ICD-10-ის (МКБ-10) კოდი ინარჩუნდება, ხოლო თარიღები, დოზები და ლაბორატორიული მაჩვენებლები ერთი-ერთში მოწმდება სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორის მიერ.

ლოკალიზაცია ბულგარელი ტურისტისა და პარტნიორისთვის

ბულგარელი ტურისტები საქართველოში მზარდი ჯგუფია, მართლმადიდებელი პილიგრიმების, ღვინის მოყვარულებისა და მთის ტურისტების სახით, ხოლო ბულგარული ბაზარი ქართული ღვინისა და საკვები პროდუქტის მიმართ ინტერესს იჩენს, თუმცა საკუთარი ძლიერი ღვინის ტრადიციით. ქართული ტურისტული კომპანიების, ღვინის მარნებისა და სასტუმროების მასალები ბულგარულად ლოკალიზდება: ტექსტი ბულგარულად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, განსაზღვრული არტიკლის სწორი გამოყენებით, კულტურული და საეკლესიო რეალიები ბულგარელი მკითხველისთვის ნაცნობი ტერმინოლოგიით გადავიდეს (ბაჩკოვოს მონასტერი აქ ბუნებრივი ხიდია), ხოლო ღვინის ტერმინოლოგია ორივე ტრადიციის ცოდნით იყოს გადმოცემული. საპირისპირო მიმართულებით ბულგარული კურორტების, სამედიცინო უნივერსიტეტებისა და უძრავი ქონების პროექტების მასალები ქართველი მომხმარებლისთვის ითარგმნება. ლოკალიზაციაზე მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი მუშაობს.

ტერმინთა ბაზა და თარგმანის მეხსიერება

ლოგისტიკური კომპანიებისთვის, საგანმანათლებლო სააგენტოებისა და იურიდიული ფირმებისთვის, რომლებიც ბულგარეთთან რეგულარულად მუშაობენ, ვქმნით ტერმინთა ბაზას (საბაჟო და სატრანსპორტო ტერმინოლოგია, ბულგარული უწყებების დასახელებები, საგნების დასახელებები სასწავლო პაკეტებისთვის, ტრანსლიტერაციის წესები სამწევრიანი სახელის გათვალისწინებით) და თარგმანის მეხსიერებას, რომელშიც ერთხელ დამტკიცებული ფრაზა შემდეგ ავტომატურად მეორდება. ეს თანმიმდევრულობასა და სისწრაფეს იძლევა. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას ექსპორტირებულ ფორმატში გადაეცემა.

ვადები და ხარისხის კონტროლი

ორივე მიმართულებაზე სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში; სასწავლო პაკეტისა და ლოგისტიკური დოკუმენტებისთვის ვადა მოცულობის მიხედვით ითვლება. ყოველი თარგმანი სამ საფეხურს გადის: თარგმანი, სამიზნე ენის მშობლიური რედაქტორის შემოწმება და ფორმატის კონტროლი, სადაც სამწევრიანი სახელი, კირილიცის ტრანსლიტერაცია, გვარის სქესის ფორმა, გადმოცემითი კილო, თარიღები, იდენტიფიკატორები და ბეჭდები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება. აპოსტილი ცალკე ვადას მოითხოვს. მთელი პროცესი ონლაინაა, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი კურიერით მიგეწოდებათ საქართველოში ან, საერთაშორისო კურიერით, ბულგარეთში.

ხშირად დასმული კითხვები