ბულგარული ენის თარჯიმანი თბილისში

ბულგარეთი საქართველოსთვის შავი ზღვის მეორე ნაპირია: ვარნისა და პოტის საზღვაო კავშირი, ბაჩკოვოს მონასტერი, რომელიც ქართველმა გრიგოლ ბაკურიანის-ძემ 1083 წელს დააარსა, ბულგარეთის სამედიცინო უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი პროგრამები ქართველი სტუდენტებისთვის და ევროკავშირისა და შენგენის სრული წევრობა, რომელიც ბულგარეთს ქართველი მუშაკებისა და მეწარმეებისთვის მიმზიდველს ხდის. ამ კავშირს დოკუმენტების ნაკადი მიჰყვება, რომელსაც ბულგარეთის სისტემა საკუთარი, საკმაოდ თავისებური წესებით იღებს. ჩვენ ვთარგმნით ბულგარულიდან ქართულად და ქართულიდან ბულგარულად პირად, სასწავლო, კორპორატიულ და სამედიცინო დოკუმენტებს, ვამოწმებთ ნოტარიულად და ვურთავთ აპოსტილს. ეს გვერდი აღწერს, როგორ არის მოწყობილი ბულგარეთის ლეგალიზაციისა და თარგმანების სისტემა, რას ითხოვს ბულგარეთის საელჩო და უწყებები, რა თავისებურებები აქვს ბულგარულ კირილიცას, სახელების სამწევრიან სისტემასა და გრამატიკას, და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ბულგარეთის სისტემა: ფიცის დადებული მთარგმნელი და ნოტარიუსი ერთდროულად

ბულგარეთი ევროპაში იშვიათი შემთხვევაა, სადაც ოფიციალური თარგმანის სისტემა ორ საფეხურს აერთიანებს. მთარგმნელი საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან, სათარგმნო სააგენტოს მეშვეობით, ფიცის დადებულ მთარგმნელად (заклет преводач) რეგისტრირდება, და 2018 წლიდან, ლეგალიზაციების, დამოწმებებისა და თარგმანების წესდების (Правилник за легализациите, заверките и преводите) ცვლილების შემდეგ, ბულგარეთში წარსადგენი უცხოური დოკუმენტის ბულგარულ თარგმანზე მთარგმნელის ხელმოწერას ბულგარელი ნოტარიუსი ამოწმებს. ეს ნიშნავს, რომ ბულგარეთის სისტემა ქართულს სტრუქტურულად ჰგავს (ნოტარიუსი ამოწმებს რეგისტრირებული მთარგმნელის ხელმოწერას), მაგრამ ბულგარეთის უწყებები, როგორც წესი, ითხოვენ, რომ ეს დამოწმება ბულგარეთში, ბულგარელ ნოტარიუსთან და ბულგარეთში რეგისტრირებული მთარგმნელის ხელმოწერით იყოს გაკეთებული. ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული ბულგარული თარგმანი, ჩვენი გამოცდილებით, ბულგარეთის საელჩოს ვიზის განაცხადებზე, კერძო კომპანიებში, უნივერსიტეტების ნაწილსა და ბანკებში მიიღება, ხოლო მიგრაციის დირექციაში, სამოქალაქო აქტების რეესტრსა და სასამართლოში ხშირად ბულგარეთში ხელახლა დამოწმებას საჭიროებს. შეკვეთისას ვარკვევთ, ვინ არის მიმღები, და ორივე გზას ვიცნობთ.

აპოსტილი საქართველოსა და ბულგარეთს შორის

ბულგარეთი ჰააგის კონვენციის წევრია 2001 წლიდან, საქართველო 2007 წლიდან, ამიტომ ორ ქვეყანას შორის დოკუმენტების მოძრაობა აპოსტილით ხდება, საკონსულო ლეგალიზაციის გარეშე. საქართველოში აპოსტილს იუსტიციის სახლი გასცემს, ბულგარეთში კი აპოსტილის გამცემი ორგანო დოკუმენტის ტიპის მიხედვით რამდენიმეა: სასამართლო და ნოტარიულ დოკუმენტებზე იუსტიციის სამინისტრო, საგანმანათლებლო დოკუმენტებზე განათლების სამინისტროს სისტემაში მოქმედი ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის ეროვნული ცენტრი (НАЦИД), მუნიციპალურ დოკუმენტებზე (დაბადების, ქორწინების მოწმობა) რეგიონული ადმინისტრაციები (областни администрации), ხოლო დანარჩენ ადმინისტრაციულ დოკუმენტებზე საგარეო საქმეთა სამინისტრო. ეს განაწილება ქართველ კლიენტს ხშირად აბნევს, და ბულგარეთიდან ჩამოტანილ დოკუმენტს აპოსტილი ბულგარეთშივე, სწორ ორგანოში უნდა დაერთოს; საქართველოში ამის „გამოსწორება" შეუძლებელია.

ბულგარეთის საელჩო თბილისში და ვიზების პრაქტიკა

ბულგარეთის საელჩოს საკონსულო განყოფილება თბილისში ხანგრძლივი ვიზების (D ტიპის) განაცხადებს იღებს: სწავლა, დასაქმება, ოჯახის გაერთიანება, ბიზნესი. ბულგარეთი 2025 წლიდან შენგენის ზონის სრული წევრია, და ქართველი მოქალაქეებისთვის მოკლევადიანი მოგზაურობა უვიზოა, ამიტომ საელჩოსთან ურთიერთობა ძირითადად ხანგრძლივ ბინადრობას ეხება. განაცხადის პაკეტში ქართული საბუთები აპოსტილითა და ბულგარული თარგმანით მიდის: ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, დიპლომი, ჩარიცხვის ცნობა, საბანკო ამონაწერი, სამედიცინო დაზღვევა. საელჩო, ჩვენი გამოცდილებით, ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ ბულგარულ თარგმანს ვიზის ეტაპზე იღებს, ხოლო ბულგარეთში ჩასვლის შემდეგ მიგრაციის დირექცია ბინადრობის ნებართვისთვის ბულგარეთში დამოწმებულ თარგმანს შეიძლება მოითხოვდეს, რასაც წინასწარ გეტყვით.

რომელი დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

• სასწავლო პაკეტი ბულგარეთის სამედიცინო და სხვა უნივერსიტეტებისთვის: ატესტატი, ნიშნები, სამედიცინო ცნობა, ჩარიცხვის დოკუმენტები
• ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვის პაკეტი: ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, დიპლომი, შრომითი ხელშეკრულება
• ბულგარული სამოქალაქო აქტების ამონაწერი (удостоверение за раждане, за сключен граждански брак) საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• დიპლომი და დანართი НАЦИД-ის აღიარებისთვის და ბულგარული დიპლომი საქართველოში აღიარებისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა ბულგარეთში ЕООД-ის დასაფუძნებლად ან ბულგარული კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• უძრავი ქონების ნოტარიული აქტი (нотариален акт) და კადასტრის დოკუმენტები ბულგარეთის შავი ზღვისპირეთსა და მთის კურორტებზე შეძენილ ქონებაზე
• სამედიცინო ისტორია ბულგარეთის კლინიკებსა და ბალნეოლოგიურ კურორტებზე მკურნალობისთვის, ТЕЛК-ის ინვალიდობის დასკვნები
• სატრანსპორტო და საზღვაო დოკუმენტები ვარნისა და ბურგასის პორტების, საზღვაო კომპანიებისა და ლოგისტიკისთვის

ბულგარული კირილიცა და ტრანსლიტერაცია

ბულგარული კირილიცით იწერება, და ბულგარულ დოკუმენტში ქართველის სახელი კირილიცით არის ჩაწერილი (Гиорги Беридзе), ხოლო ლათინური ფორმა ბულგარეთის ოფიციალური ტრანსლიტერაციის კანონით (2009 წლის „გამარტივებული სისტემით") ემატება, რომელიც საქართველოს პასპორტის ლათინურ სტრიქონს ხშირად არ ემთხვევა: ბულგარული ტრანსლიტერაცია ж-ს zh-ად, ц-ს ts-ად, ъ-ს a-დ გადმოსცემს, და ქართული გვარი ბულგარეთის ბინადრობის ბარათზე პასპორტისგან განსხვავებული ლათინური ფორმით შეიძლება იყოს. ქართულიდან ბულგარულად თარგმნისას ჩვენ სახელს კირილიცით ვწერთ ბულგარული ფონეტიკის შესაბამისად და ლათინურ ფორმას საქართველოს პასპორტიდან უცვლელად ვუთითებთ; ბულგარულიდან ქართულად თარგმნისას ბულგარული სახელის ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული წესით კეთდება (Георги გეორგი, Димитър დიმიტარი, Стоянова სტოიანოვა), ხოლო ъ ბგერა, რომელსაც ქართულში ზუსტი შესატყვისი არ აქვს, ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად გადმოგვაქვს, ლათინური ფორმა კი ფრჩხილებში რჩება.

სამწევრიანი სახელი: име, презиме, фамилия

ბულგარულ დოკუმენტებში სახელი სამწევრიანია: საკუთარი სახელი, მამის სახელიდან ნაწარმოები შუა სახელი (презиме, სუფიქსით -ов/-ова, -ев/-ева) და გვარი, და სამივე ველი სავალდებულოა. ქართული დოკუმენტების სისტემა სახელს, გვარსა და, ცალკე ველად, მამის სახელს იცნობს, მაგრამ ბულგარული სისტემა ქართველისთვის ხშირად შუა სახელს „აწარმოებს" მამის სახელიდან ბულგარული სუფიქსით (Гиорги Давидов Беридзе), და ეს ფორმა ბულგარეთის ბინადრობის ბარათზე, ЕГН-ის ან ЛНЧ-ის რეესტრში, სასწავლო და სამედიცინო დოკუმენტებში ჩნდება. ბულგარულიდან ქართულად თარგმნისას ბულგარულ სუფიქსიან შუა სახელს ქართული „მამის სახელის" ველზე დავიყვანთ, სუფიქსის გარეშე, და შენიშვნაში ვუთითებთ ბულგარულ ფორმას, თორემ ქართული უწყება „დავიდოვს" გვარის ნაწილად ან სულ სხვა სახელად აღიქვამს. ქართულიდან ბულგარულად თარგმნისას მამის სახელი უცვლელად, სუფიქსის გარეშე გადადის, თუ მიმღები უწყება ბულგარულ ფორმას თავად არ ითხოვს. ბულგარული გვარის სქესის ფორმა (Иванов/Иванова) ქართულში ისე გადადის, როგორც კონკრეტული პიროვნების დოკუმენტშია, შენიშვნით, რომ ეს ერთი გვარის სქესობრივი ფორმაა.

ბულგარული გრამატიკა: ბრუნვების გარეშე, არტიკლით და გადმოცემითი კილოთი

ბულგარული სლავურ ენებს შორის უნიკალურია: მას ბრუნვები პრაქტიკულად არ აქვს, სამაგიეროდ განსაზღვრული არტიკლი სიტყვის ბოლოში ემატება (документът, заверката), ხოლო ზმნას გადმოცემითი კილო (преизказно наклонение) აქვს, რომლითაც მოსაუბრე აღნიშნავს, რომ ინფორმაცია სხვისი ნათქვამიდან იცის და თავად არ უნახავს. ეს უკანასკნელი ოფიციალურ დოკუმენტებში ცალკე ყურადღებას მოითხოვს: სასამართლო ოქმში, პოლიციის ახსნა-განმარტებაში ან საექსპერტო დასკვნაში გადმოცემითი კილო იურიდიულად მნიშვნელოვან განსხვავებას ატარებს (მოწმემ „ნახა" თუ „ამბობს, რომ ნახა"), რომელიც ქართულში ლექსიკური საშუალებით უნდა გადმოვიდეს, თორემ ჩვენების სამართლებრივი წონა იცვლება. ბრუნვების არარსებობა, თავის მხრივ, სახელების თარგმანს ამარტივებს, მაგრამ ბულგარული სინტაქსი წინდებულებზე დგას და გრძელი ოფიციალური წინადადება ქართულად სტრუქტურის გადაწყობას მოითხოვს.

ბულგარეთის სამედიცინო უნივერსიტეტები და НАЦИД

სოფიის, პლოვდივის, ვარნისა და პლევენის სამედიცინო უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი პროგრამები ქართველი აბიტურიენტებისთვის ევროპული სამედიცინო განათლების ერთ-ერთი ხელმისაწვდომი გზაა, ხოლო სოფიის უნივერსიტეტი, ეროვნული და მსოფლიო ეკონომიკის უნივერსიტეტი, სოფიის ტექნიკური უნივერსიტეტი და ბლაგოევგრადის ამერიკული უნივერსიტეტი სხვა მიმართულებებს სთავაზობენ. ჩარიცხვის პაკეტში ატესტატი, ნიშნები, სამედიცინო ცნობა და ჩარიცხვის დოკუმენტები ბულგარულად ან ინგლისურად ითარგმნება, ხოლო ატესტატის აღიარებას სკოლის დონეზე რეგიონული განათლების სამმართველო (РУО) ახორციელებს, უმაღლესი განათლების დიპლომს დასაქმებისთვის НАЦИД, სწავლის გაგრძელებისთვის თავად უნივერსიტეტი. საგნების დასახელებები ბულგარული განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს, თორემ აღიარება დაზუსტებისთვის ბრუნდება. საპირისპირო მიმართულებით ბულგარული სამედიცინო დიპლომი ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისა და პროფესიული ლიცენზირებისთვის, და ეს ნაკადი ყოველწლიურად იზრდება.

ბიზნესი, სამეწარმეო რეესტრი და შავი ზღვის ქონება

ბულგარეთი ევროკავშირში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალგადასახადიანი იურისდიქციაა, და ქართველი მეწარმეები ბულგარეთში ЕООД-ს (ერთპიროვნულ შპს-ს) ან ООД-ს რეესტრის სააგენტოს (Агенция по вписванията) სავაჭრო რეესტრში აფუძნებენ, ევროპულ ბაზარზე შესასვლელად; ბულგარული კომპანიები საქართველოში ტურიზმში, ლოგისტიკაში, კვების მრეწველობასა და ფარმაცევტიკაში არიან წარმოდგენილი. ბულგარული კომპანიის ფორმები ქართული ეკვივალენტით ითარგმნება, სავაჭრო რეესტრის ამონაწერი და ЕИК (ერთიანი საიდენტიფიკაციო კოდი) უცვლელად რჩება, ორენოვანი ხელშეკრულება ორი მშობლიურენოვანი რედაქტორისა და იურისტის შემოწმებას გადის. შავი ზღვისპირეთსა და მთის კურორტებზე უძრავი ქონება უცხოელებისთვის მიმზიდველია, და არაევროკავშირის მოქალაქეს შენობის შეძენა თავისუფლად შეუძლია, მიწის კი, როგორც წესი, ბულგარული კომპანიის მეშვეობით; ნოტარიული აქტი (нотариален акт), კადასტრის სქემა და მინდობილობა ორივე მიმართულებით ითარგმნება.

ბულგარული სამედიცინო მიმართულება: კურორტები და ТЕЛК

ბულგარეთი ბალნეოლოგიური კურორტების ქვეყანაა: ველინგრადი, ხისარია, სანდანსკი, პაველ-ბანია, სადაც ხერხემლის, სასუნთქი და საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის რეაბილიტაცია ხდება, და ქართველი პაციენტები ამ კურორტებს რეგულარულად მიმართავენ; სოფიისა და პლოვდივის კლინიკები სპეციალიზებულ მკურნალობასა და სტომატოლოგიას სთავაზობენ. მკურნალობის დაგეგმვისთვის ქართული სამედიცინო ისტორია ბულგარულად ან ინგლისურად ითარგმნება, მკურნალობის შემდეგ ბულგარული ეპიკრიზი (епикриза) და ექიმის დასკვნა ქართულად. ბულგარეთში მცხოვრები ქართველებისთვის ცალკე კატეგორიაა ТЕЛК-ის (ტერიტორიული საექსპერტო საექიმო კომისიის) ინვალიდობის დასკვნები, ბულგარული სისტემის ცნება, რომელიც შრომისუუნარობის პროცენტს, ვადასა და შეღავათებს ადგენს და საქართველოს სოციალურ და საპენსიო სააგენტოსთვის შენიშვნებით ითარგმნება.

ვარნა, ბურგასი და შავი ზღვის ლოგისტიკა

ვარნისა და ბურგასის პორტები, ვარნა-პოტის საზღვაო ხაზი და შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ფორმატი ქართულ-ბულგარული სატრანსპორტო დოკუმენტების ნაკადს ქმნის: საექსპედიტორო ხელშეკრულებები, კონოსამენტი, სასაქონლო ზედნადები, საბაჟო დეკლარაცია, ტვირთის დაზღვევა, ხოლო ბულგარული საზღვაო კომპანიები და ვარნის საზღვაო აკადემია ქართველ მეზღვაურებთანაც მუშაობენ. ეს ტექსტი საერთაშორისო სატრანსპორტო კონვენციების (CMR, ინკოტერმსი, STCW) ტერმინოლოგიაზე დგას, რომელიც ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს, ხოლო ბულგარული საბაჟო და საპორტო უწყებების ტერმინოლოგია ქართული ეკვივალენტით გადადის. მუდმივი ლოგისტიკური კლიენტებისთვის ტერმინთა ბაზას ვქმნით, რომელიც ყოველ ახალ პარტიაზე ვადას საათებამდე ამცირებს.

ბაჩკოვო, რილა და საეკლესიო კავშირი

ბაჩკოვოს მონასტერი, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის ქართველმა სარდალმა გრიგოლ ბაკურიანის-ძემ 1083 წელს დააარსა და რომლის ტიპიკონი ქართულ და ბერძნულ ენებზეა შედგენილი, ქართულ-ბულგარული საეკლესიო და კულტურული კავშირის ცენტრია, და ქართველი პილიგრიმები, მკვლევრები და ოფიციალური დელეგაციები მას რეგულარულად სტუმრობენ, ისევე როგორც რილის მონასტერს. ეს კავშირი დოკუმენტების სპეციფიკურ ნაკადს ქმნის: საეკლესიო ვიზიტების პროგრამები, სამეცნიერო კონფერენციების მასალები, ისტორიული წყაროების თარგმანი, საეკლესიო ქორწინებისა და ნათლობის მოწმობები, რომლებიც ბულგარეთში სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციასთან ერთად გამოიყენება. საეკლესიო ტერმინოლოგია, წმინდანთა სახელები და საეკლესიო თანამდებობები ორივე ენაზე დამკვიდრებული ფორმით უნდა ჟღერდეს, და ამ დოკუმენტებზე შესაბამისი განათლების მთარგმნელი მუშაობს.

ვინ თარგმნის და როგორ მოწმდება ხარისხი

ბულგარული ენის კვალიფიციური მთარგმნელები საქართველოში ბულგარეთის უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები, ბულგარეთში წლების განმავლობაში ნამუშევარი ქართველები, საქართველოში მცხოვრები ბულგარულენოვანი სპეციალისტები და სლავისტიკის განათლების ფილოლოგები არიან, რომლებიც ბულგარულს სპეციალიზაციად სწავლობდნენ. ნოტარიულად დასამოწმებელ თარგმანზე მხოლოდ ნოტარიუსთან ბულგარულ-ქართულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი მუშაობს; ქართულიდან ბულგარულად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, ბულგარულიდან ქართულად ქართული ენის რედაქტორი, ხოლო კირილიცის ტრანსლიტერაცია, სამწევრიანი სახელი, გვარის სქესის ფორმა, გადმოცემითი კილო, თარიღები და ბეჭდები ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე მოწმდება. ბულგარეთის მხარეს, საჭიროებისას, ვთანამშრომლობთ ფიცის დადებულ მთარგმნელთან და ნოტარიუსთან, რაც კლიენტს ბულგარეთის უწყებისთვის საჭირო ფორმას ჩვენივე კოორდინაციით აძლევს.

რას ვერ გავაკეთებთ და სად გირჩევთ სხვა გზას

ვერ დავადებთ აპოსტილს ბულგარეთში გაცემულ დოკუმენტს, რადგან ეს მხოლოდ ბულგარეთის სამინისტროებს, НАЦИД-სა და რეგიონულ ადმინისტრაციებს შეუძლიათ. ვერ „გავაფორმებთ" ბულგარელი ნოტარიუსის დამოწმებას ფიცის დადებული მთარგმნელის ხელმოწერაზე საქართველოდან, თუმცა ბულგარეთში პარტნიორთან ვთანამშრომლობთ. ვერ დავპირდებით, რომ ქართული ნოტარიული დამოწმება ბულგარეთის ყველა უწყებაში მიიღება, რადგან 2018 წლის წესდების შემდეგ პრაქტიკა უწყებების მიხედვით განსხვავდება. და ვერ ვთარგმნით მაკედონურ დოკუმენტს ბულგარულის თარჯიმნით: ორი ენა ახლოსაა, მაგრამ დოკუმენტის დონეზე განსხვავებულია და ცალკე რეგისტრაციას მოითხოვს. ყოველ ასეთ შემთხვევაში ზუსტად გეტყვით, რომელი გზა მუშაობს.

ვადები, ფორმატი და კონფიდენციალურობა

სტანდარტული პირადი დოკუმენტის ბულგარული თარგმანი ნოტარიული დამოწმებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. აპოსტილი იუსტიციის სახლის ვადებით ერთვის, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვასახელებთ. მოცულობითი ხელშეკრულებისა და სასწავლო პაკეტისთვის ვადა ინდივიდუალურად ითვლება. მთელი პროცესი ონლაინაა: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, თარგმანს ელექტრონულად ან კურიერით იღებთ საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში, ხოლო ბულგარეთში გასაგზავნად საერთაშორისო კურიერს ჩვენვე ვაფორმებთ. კომერციული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები