არაბული ენის სინქრონული თარჯიმანი თბილისში

არაბული ზეპირი თარგმანი ერთ ენად არ იზომება: ყურის ინვესტორი, ეგვიპტელი სტუდენტი, ერაყელი პაციენტი და მაროკოელი დელეგატი ერთმანეთისგან ხშირად ურთიერთგაუგებრობამდე განსხვავებულ დიალექტებზე საუბრობენ, და თარჯიმანი, რომელიც ერთისთვის იდეალურია, მეორისთვის ნახევრად გამოსადეგია. ჩვენ ზეპირ თარგმანს არაბულ ენაზე რეგიონისა და ფორმატის მიხედვით ვგეგმავთ: სინქრონული კონფერენციებისთვის, თანმიმდევრული მოლაპარაკებების, ნოტარიუსის, სასამართლოსა და კლინიკისთვის, ჩურჩულით მცირე შეხვედრებისთვის, დისტანციური და სატელეფონო სასწრაფო სიტუაციებისთვის. ეს გვერდი აღწერს, სად რომელი ფორმატი მუშაობს, როგორ ვირჩევთ თარჯიმანს დიალექტის მიხედვით და როგორ მოვამზადოთ შეხვედრა ისე, რომ ენობრივი ბარიერი საქმეს არ აფერხებდეს.

სალიტერატურო არაბული და დიალექტები ზეპირ თარგმანში

ოფიციალურ გამოსვლაზე, კონფერენციაზე, სასამართლოსა და მედიაში არაბულენოვანი მოსაუბრე, როგორც წესი, სალიტერატურო არაბულს (ფუსჰას) იყენებს, და სინქრონული თარჯიმანი სწორედ ამ რეგისტრში მუშაობს. მოლაპარაკების მაგიდასთან, კლინიკაში, ბანკში და ყოველდღიურ სიტუაციაში კი დიალექტი ჟღერს: ყურის (საემიროები, საუდის არაბეთი, კატარი, ქუვეითი), ეგვიპტური, ლევანტური (იორდანია, სირია, ლიბანი, პალესტინა), ერაყული და მაღრიბული (მაროკო, ალჟირი, ტუნისი). ეგვიპტური დიალექტი, კინოსა და მედიის წყალობით, რეგიონში ყველაზე ფართოდ გასაგებია, მაღრიბული კი აღმოსავლელი არაბისთვისაც ხშირად ძნელი. ამიტომ შეკვეთისას ვეკითხებით, რომელი ქვეყნიდანაა მონაწილე, და თარჯიმანს შესაბამისი დიალექტის ცოდნით ვირჩევთ; პროტოკოლური ღონისძიებისთვის კი ფუსჰას სინქრონული გამოცდილებით.

სინქრონული, თანმიმდევრული და ჩურჩულით თარგმანი

სინქრონული ინტერპრეტაცია მოსაუბრის პარალელურად, კაბინიდან, ყურსასმენების საშუალებით მიმდინარეობს და ყურის ინვესტორთა ფორუმების, სამთავრობო ვიზიტების, ისლამური ფინანსების კონფერენციებისა და ტურისტული გამოფენების ფორმატია, სადაც არაბულენოვანი დელეგაცია ქართველ და ინგლისურენოვან აუდიტორიასთან ერთდროულად ურთიერთობს; კაბინაში ორი თარჯიმანი 20-30 წუთში ერთხელ ინაცვლებს. თანმიმდევრული ინტერპრეტაცია პაუზებით მიდის და ქართულ-არაბულ პრაქტიკაში ყველაზე გავრცელებულია: მოლაპარაკება, ნოტარიუსი, სასამართლო, კლინიკა, ბანკი, უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია. ჩურჩულით თარგმანი ერთ-ორ მსმენელს გვერდიდან ემსახურება: ყურის ინვესტორი ქართული კომპანიის კრებაზე, არაბულენოვანი მშობელი სკოლის შეხვედრაზე, პაციენტი კონსილიუმზე.

ყურის საქმიანი ეტიკეტი და მოლაპარაკების რიტმი

ყურის ქვეყნების საქმიანი კულტურა ურთიერთობასა და პატივისცემაზეა აგებული: შეხვედრა ყავითა და პირადი კითხვებით იწყება, ტიტულები და მიმართვის ფორმები მკაცრად დაცულია, უფროსი ასაკისა და რანგის პირს პირველი სიტყვა ეკუთვნის, ხოლო პირდაპირი „არა" იშვიათად ისმის და უარი რბილი ფორმულირებით გამოიხატება. თარჯიმანი, რომელიც ამ ეტიკეტს არ იცნობს, შესავალს ამოკლებს, ტიტულს გამოტოვებს ან ქართველი მხარის პირდაპირობას ისე გადასცემს, რომ არაბი პარტნიორისთვის უხეშად ჟღერს. ჩვენი თარჯიმნები ყურის საქმიან გარემოს იცნობენ და, დამკვეთის სურვილით, კულტურულ სიგნალებს ცალკე, „თარჯიმნის შენიშვნის" სახით განმარტავენ, თარგმანისგან მკაფიოდ გამიჯნულად. ლოცვის დროისა და რამადნის გრაფიკის გათვალისწინება შეხვედრის დაგეგმვისას ცალკე რჩევაა, რომელსაც ორგანიზატორს წინასწარ ვაძლევთ.

ინვესტორები, უძრავი ქონება და ბანკი

ყურის ინვესტორების ვიზიტები საქართველოში უძრავი ქონების, სასტუმრო ბიზნესის, სოფლის მეურნეობისა და ენერგეტიკის პროექტებზე რეგულარულია, და ასეთი ვიზიტი რამდენიმე ფორმატს აერთიანებს: პრეზენტაცია (სინქრონული ან თანმიმდევრული), ობიექტის დათვალიერება (თანმხლები თარჯიმანი), მოლაპარაკება (თანმიმდევრული), ნოტარიუსი და ბანკი (ოფიციალური თანმიმდევრული, ოქმის ხელმოწერით). ნოტარიუსთან არაბულენოვანი მხარის დასწრებით გარიგების გაფორმებისას (ბინის ნასყიდობა, კომპანიის დაფუძნება, მინდობილობა) საქართველოს კანონმდებლობა თარჯიმნის მონაწილეობას ითხოვს: თარჯიმანი ნოტარიულ აქტს სრულად, მუხლობრივად უკითხავს მხარეს, ტერმინებს განუმარტავს და აქტს ხელს აწერს. ბანკში შესაბამისობის განყოფილების გასაუბრება, სადაც შემოსავლის წყაროსა და საქმიანობის შესახებ კითხვებს ზუსტი პასუხი სჭირდება, იმავე ფორმატით მიდის.

სავაჭრო გამოფენები დუბაიში, რიადსა და თბილისში

დუბაის მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი, აბუ-დაბის, რიადისა და დოჰას საგამოფენო ცენტრები ყოველწლიურად კვების მრეწველობის, ტურიზმის, უძრავი ქონების, სამშენებლო მასალებისა და ჯანდაცვის გამოფენებს მასპინძლობს, სადაც ქართველი მეწარმეები მყიდველებსა და დისტრიბუტორებს ეძებენ; თბილისისა და ბათუმის გამოფენებზე კი არაბულენოვანი ექსპონენტები და ტურისტული ოპერატორები ქართველ პარტნიორებს ხვდებიან. გამოფენაზე თარჯიმანი რამდენიმე როლს ითავსებს: სტენდიდან სტენდზე გადაადგილებისას თანმიმდევრულად თარგმნის, მოლაპარაკების მაგიდასთან ჩურჩულით, ტექნიკური სპეციფიკაციების განხილვისას კატალოგებსა და ცხრილებს ადგილზე კითხულობს. თარჯიმანს დარგის ტერმინოლოგიით ვამზადებთ და, საჭიროებისას, მოკლე ორენოვან გლოსარს ვქმნით. ყურის ქვეყანაში მგზავრობისას თარჯიმანი დამკვეთთან ერთად მიემგზავრება, ან დუბაიში, რიადსა და დოჰაში მოქმედ პარტნიორ თარჯიმანთან ვთანამშრომლობთ.

სამედიცინო თანხლება

ყურის ქვეყნებიდან პაციენტების ნაკადი საქართველოს კლინიკებში ჯერ მცირეა, მაგრამ იზრდება, ხოლო საქართველოში მცხოვრები არაბულენოვანი სტუდენტები, ოჯახები და ტურისტები ქართულ კლინიკებში რეგულარულად ხვდებიან, ხშირად გადაუდებელი შემთხვევით. ჩვენი სამედიცინო თარჯიმანი კონსულტაციას თანმიმდევრულად თარგმნის, დიაგნოზსა და მკურნალობის გეგმას პაციენტისთვის გასაგებად, მაგრამ დაუმახინჯებლად გადმოსცემს, ინფორმირებული თანხმობის ფორმას მუხლობრივად უკითხავს და, პაციენტის თანხმობით, კონსულტაციის მოკლე წერილობით შეჯამებას ამზადებს. აქ დიალექტის მნიშვნელობა განსაკუთრებით მაღალია: ერაყელი პაციენტი სტრესის ქვეშ ფუსჰაზე არ გადადის, და თარჯიმანმა მისი დიალექტი უნდა იცოდეს. საპირისპირო მიმართულებით ქართველი პაციენტისთვის ყურის ან ეგვიპტის კლინიკაში, ან ონლაინ კონსულტაციაზე, თარჯიმანი დისტანციურად ერთვება.

სასამართლო, პოლიცია და მიგრაციის სამსახური

საქართველოს სასამართლოში, სადაც მხარე ან მოწმე არაბულენოვანია, თარჯიმანი პროცესის ოფიციალური მონაწილეა, ჩვენების ზუსტი გადმოცემისთვის პასუხისმგებელია და გაუგებრობისას განმეორებას ითხოვს, ვარაუდით შევსების ნაცვლად. ტიპური საქმეებია სავაჭრო დავები, უძრავი ქონების გარიგებების დავები, ბინადრობის სტატუსის ადმინისტრაციული საქმეები, საოჯახო დავები შერეულ ქორწინებაში, სადაც ისლამური სამართლის ცნებები (მაჰრი, ჰადანა) ქართველი მოსამართლისთვის ზეპირადაც განმარტებას მოითხოვს, და თავშესაფრის საქმეები, სადაც ერაყელი და სირიელი განმცხადებლების გასაუბრება მიგრაციის სამსახურში დიალექტის ზუსტ ცოდნას მოითხოვს. პოლიციაში ახსნა-განმარტების, საზღვარზე დამატებითი შემოწმებისა და საპატრულო პოლიციასთან საგზაო შემთხვევის გაფორმებისას თარჯიმანი ოქმს ხელს აწერს და მხარის უფლებების განმარტებას ზუსტად თარგმნის, ხშირად სასწრაფო გამოძახებით.

უნივერსიტეტი და სტუდენტური საკითხები

ერაყელი, იორდანიელი, ეგვიპტელი და სირიელი სტუდენტების რაოდენობა საქართველოს სამედიცინო უნივერსიტეტებში არაბული ზეპირი თარგმანის ცალკე კატეგორიას ქმნის: ჩარიცხვის გასაუბრება, დეკანატში დოკუმენტების საკითხების გარკვევა, აკადემიური დავა, საცხოვრებლის ხელშეკრულება, სადაზღვევო საკითხები, ბინადრობის განაცხადი. ინგლისურენოვანი პროგრამის მიუხედავად, ადმინისტრაციული საკითხები ხშირად ქართულად წყდება, და არაბული თარჯიმანი აქ სტუდენტსა და უნივერსიტეტს შორის ხიდია. ამავე ფორმატით ვემსახურებით არაბულენოვან მშობლებს, რომლებიც შვილის სასწავლებელს სტუმრობენ, და უნივერსიტეტებს, რომლებიც არაბულ ქვეყნებში ონლაინ ღია დღეებსა და სააგენტოებთან შეხვედრებს ატარებენ.

ოფიციალური ვიზიტები, კონფერენციები და მედია

არაბული ქვეყნების ოფიციალური დელეგაციები, სავაჭრო პალატების მისიები, ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციისა და ყურის თანამშრომლობის საბჭოს ფორმატის ღონისძიებები, სამეცნიერო კონფერენციები და კულტურული პროექტები საქართველოში სინქრონულ ან თანმიმდევრულ ინტერპრეტაციას მოითხოვს, სადაც არაბული ოფიციალური ეტიკეტი, მიმართვის ფორმულები, ტიტულები და პროტოკოლი ზუსტად უნდა გაჟღერდეს. პრეს-კონფერენციაზე, ხელმოწერის ცერემონიასა და მედიასთან ინტერვიუში ინტერპრეტაცია საჯაროა, გასწორების საშუალების გარეშე, და თარჯიმანს ხმის სტაბილურობა, ტემპი და პროტოკოლის ცოდნა სჭირდება. ცალკე კატეგორიაა აკადემიური და კულტურული ღონისძიებები: არაბისტიკის კონფერენციები თბილისის უნივერსიტეტებში, არაბული ლიტერატურის საღამოები, ისტორიკოსების სიმპოზიუმები, სადაც ქართულ-არაბული ისტორიული კავშირები (ქართველი მამლუქები ეგვიპტესა და ერაყში, იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი, არაბული ხანის თბილისი) განიხილება და ტერმინოლოგია სტანდარტულ საქმიან ლექსიკას სცილდება.

ტურისტული სექტორი და გიდ-თარჯიმანი

ყურის ქვეყნებიდან ტურისტული ნაკადი საქართველოში ბოლო წლებში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდია, და სასტუმროები, რესტორნები, კლინიკები და ტურისტული კომპანიები არაბულენოვან გიდ-თარჯიმანსა და სამუშაო თარჯიმანს ითხოვენ რთული სიტუაციებისთვის (სამედიცინო შემთხვევა, სადაზღვევო ინციდენტი, პოლიციასთან ურთიერთობა). გიდ-თარჯიმანი, თარგმანის გარდა, ყურის სტუმრისთვის ქართულ კულტურულ კონტექსტს ხსნის, ჰალალ კვების, ოჯახური სივრცისა და კონფიდენციალურობის მოლოდინს ითვალისწინებს და ღვინის ტურებზე, ეკლესიებსა და რესტორნებში სტუმრის შეზღუდვებს პატივს სცემს. სასტუმროებისა და კლინიკებისთვის სეზონურ პაკეტს ვთავაზობთ, სადაც თარჯიმანი წინასწარ განსაზღვრულ დღეებში ან გამოძახებით მუშაობს.

ტექნიკური ტრენინგები და საწარმოო შეხვედრები

ყურის ინვესტორების პროექტებზე საქართველოში (სასტუმროები, სასოფლო-სამეურნეო წარმოება, ენერგეტიკა) ხშირად ყურის ან ეგვიპტის კომპანიების ინჟინრები და მენეჯერები მუშაობენ ქართველ პერსონალთან ერთად, და ყოველდღიური საწარმოო თათბირი, უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი და აღჭურვილობის ტრენინგი ორ ენაზე მიმდინარეობს. საწარმოში, ხმაურში, ტექნიკის გვერდით მუშაობა ინტერპრეტაციის ცალკე ფორმატია, სადაც ტერმინოლოგია მკაცრად ტექნიკურია და შეცდომა უსაფრთხოებას ემუქრება. ასეთი პროექტისთვის თარჯიმანს ტექნიკური სპეციალობის მიხედვით ვირჩევთ, წინასწარ ვთხოვთ ინსტრუქციასა და სქემებს და, საჭიროებისას, ტრენინგის მასალას წერილობითაც ვთარგმნით.

დისტანციური და სატელეფონო ინტერპრეტაცია

ყურის ქვეყნებთან დროის სხვაობა უმნიშვნელოა, და ონლაინ შეხვედრები დღის ნებისმიერ დროს იმართება. Zoom-ისა და Teams-ის ენობრივი არხები სინქრონულ ინტერპრეტაციას ონლაინაც შესაძლებელს ხდის, მცირე შეხვედრებზე თანმიმდევრული ფორმატი საერთო ზარშიც კმარა. ტექნიკური მომზადებისთვის ხმის ტესტს შეხვედრამდე 15 წუთით ადრე ვატარებთ და პრეზენტაციების წინასწარ გაზიარებას ვითხოვთ. სასწრაფო შემთხვევებისთვის სატელეფონო ინტერპრეტაცია გვაქვს: თარჯიმანი ზარს მესამე მხარედ უერთდება რამდენიმე წუთში, სამუშაო საათებში, და ეს ფორმატი კლინიკაში, პოლიციაში, საზღვარზე ან სასტუმროში მოულოდნელი სიტუაციისთვის შეუცვლელია. ამ ფორმატში დიალექტის სწორად შერჩევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სატელეფონო საუბარში ვიზუალური კონტექსტი არ არსებობს.

თარჯიმნის კვალიფიკაცია არაბულ მიმართულებაზე

არაბული ენის ზეპირი თარჯიმნები საქართველოში სამი წყაროდან მოდიან: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის არაბისტიკის სკოლა, არაბულ ქვეყნებში ნასწავლი ან ნამუშევარი ქართველები, და საქართველოში მცხოვრები ორენოვანი არაბულენოვანი სპეციალისტები, რომლებისთვისაც კონკრეტული დიალექტი მშობლიურია. ზეპირი თარგმანისთვის წერილობითი კვალიფიკაცია საკმარისი არ არის: თარჯიმანს რეაქციის სისწრაფე, ხმის სტაბილურობა, სტრესის ქვეშ მუშაობის უნარი და კონკრეტული დარგის ტერმინოლოგია სჭირდება. ამიტომ ყოველ შეკვეთაზე თარჯიმანს ფორმატის, თემატიკისა და დიალექტის მიხედვით ვირჩევთ: სასამართლოსთვის იურიდიული, კლინიკისთვის სამედიცინო, საწარმოსთვის ტექნიკური სპეციალიზაციით, პროტოკოლური ღონისძიებისთვის ფუსჰას სინქრონული გამოცდილებით.

აღჭურვილობა და ლოგისტიკა

სინქრონული თარგმანისთვის კაბინა, პულტი, გადამცემი და ყურსასმენები საჭიროა, მცირე ღონისძიებაზე პორტატული „ჩურჩულის" სისტემა საკმარისია; თბილისში აღჭურვილობას პარტნიორ ტექნიკურ კომპანიასთან ერთად ვუზრუნველყოფთ, ბათუმსა და რეგიონებში წინასწარი ლოგისტიკური დაგეგმვით. თბილისის გარეთ და საზღვარგარეთ მუშაობისას ვადარებთ, რა ჯობია: თარჯიმნის გაგზავნა თუ ადგილზე მოქმედ პარტნიორთან თანამშრომლობა. შეთავაზებას ფორმატის, ხანგრძლივობის, თემატიკისა და მონაწილეთა ქვეყნის მითითების შემდეგ ერთ სამუშაო დღეში ვაგზავნით.

ღონისძიების დაგეგმვის ჩეკლისტი

• მონაწილეთა ქვეყნის მითითება, რათა თარჯიმანი დიალექტის მიხედვით შევარჩიოთ
• ფორმატისა და მონაწილეთა რაოდენობის წინასწარ განსაზღვრა სინქრონულ, თანმიმდევრულ და ჩურჩულით ფორმატს შორის სწორად ასარჩევად
• დღის წესრიგის, პრეზენტაციებისა და მომხსენებელთა სიის გაგზავნა მინიმუმ სამი დღით ადრე
• ტექნიკური ან იურიდიული თემის შემთხვევაში ტერმინთა სიის ან ხელშეკრულების პროექტის მოწოდება
• ლოცვის დროისა და, რამადნის პერიოდში, გრაფიკის გათვალისწინება შეხვედრის დაგეგმვისას
• ონლაინ ფორმატისთვის ხმის ტესტი 15 წუთით ადრე
• ხანგრძლივი ღონისძიებისთვის შესვენებების დაგეგმვა და სინქრონული ფორმატისთვის ორი თარჯიმნის ჩართვა
• კონფიდენციალურობის მოთხოვნის წინასწარ განსაზღვრა არგამჟღავნების შეთანხმებისთვის

რელიგიური და საეკლესიო კონტექსტი

არაბულენოვანი აუდიტორია რელიგიურად ერთგვაროვანი არ არის: ყურის სტუმრები, ეგვიპტელი კოპტები, ლიბანელი და სირიელი ქრისტიანები, პალესტინელი და იორდანიელი მართლმადიდებლები, რომელთათვისაც იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი და ქართული საეკლესიო ისტორია ცალკე ინტერესია. საეკლესიო ვიზიტებზე, პილიგრიმულ ტურებზე, თეოლოგიურ კონფერენციებსა და რელიგიათაშორის შეხვედრებზე თარჯიმანს ორივე ტრადიციის ტერმინოლოგია სჭირდება: ისლამური ცნებები ქართულად და ქართული საეკლესიო ლექსიკა არაბულად, სადაც არაბულენოვანი ქრისტიანული ტერმინოლოგია საკუთარი, საუკუნოვანი ტრადიციით არსებობს და ისლამური ტერმინოლოგიისგან განსხვავდება. ამ ღონისძიებებზე თარჯიმანს შესაბამისი განათლებისა და გამოცდილების მიხედვით ვირჩევთ, ხოლო მოხსენებებისა და ლოცვითი ტექსტების ციტატებს წინასწარ ვამზადებთ, რათა დამკვიდრებული ფორმით გაჟღერდეს.

თარჯიმნის მიუკერძოებლობა და კონფიდენციალურობა

სასამართლო, ნოტარიული და სამედიცინო კონტექსტში თარჯიმანი მხოლოდ ენობრივი ხიდია: არ აძლევს რჩევას, არ აფასებს და საკუთარ განმარტებას არ ამატებს, თუნდაც ნათქვამი ბუნდოვანი ჩანდეს. ბიზნეს კონტექსტში კულტურული სიგნალის განმარტება დასაშვებია, მაგრამ ყოველთვის გამიჯნულად. ყველა შეხვედრის შინაარსი კონფიდენციალურია, ხოლო კომერციულ, პირად და საინვესტიციო საკითხებზე თარჯიმანი წინასწარ აწერს ხელს არგამჟღავნების შეთანხმებას.

ხშირად დასმული კითხვები