თურქული ენის თარჯიმანი თბილისში

თურქეთი საქართველოს უმსხვილესი სავაჭრო პარტნიორია და სარფის საბაჟო გამშვები პუნქტი ყოველდღიურად ათასობით ადამიანსა და ასობით სატვირთოს ატარებს. ამ ნაკადს თან ახლავს დოკუმენტების ნაკადიც: ინვოისები და სასაქონლო ზედნადებები, ბინადრობის განაცხადები, ქორწინების მოწმობები, დიპლომები, სასამართლო გადაწყვეტილებები და კლინიკის ეპიკრიზები. ჩვენ ვთარგმნით თურქულიდან ქართულად და ქართულიდან თურქულად ყველა ამ ტიპის დოკუმენტს, ვამოწმებთ ნოტარიულად და, საჭიროებისას, აპოსტილსაც ვურთავთ იუსტიციის სახლში. ეს გვერდი აღწერს, რა თავისებურებები აქვს კონკრეტულად თურქულ ენასთან მუშაობას და როგორ არის მოწყობილი თურქეთის მხარეს დოკუმენტების მიღების სისტემა.

თურქეთის ნოტარიუსი და ფიცის დადებული თარჯიმანი: რატომ ჰგავს ქართულ სისტემას

თურქეთის სისტემა კონტინენტურ სამართალს ეფუძნება და საქართველოს მოდელს საოცრად ჰგავს. თურქეთში ნოტარიუსი (noter) იურისტია, რომელსაც სახელმწიფო ანიჭებს დოკუმენტების დამოწმების უფლებამოსილებას, ხოლო თარგმანის დამოწმება ხდება მხოლოდ იმ თარჯიმნის ხელმოწერით, რომელსაც ამ კონკრეტულ ნოტარიუსთან აქვს ფიცი დადებული. ასეთ სპეციალისტს თურქეთში yeminli tercüman ეწოდება, ხოლო ფიცის დადების ოქმს, რომელიც ნოტარიუსის რეესტრში ინახება, yemin zaptı. ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს კი noter onaylı tercüme ჰქვია.

ეს მსგავსება პრაქტიკულად სასარგებლოა, რადგან თურქი ჩინოვნიკები და ნოტარიუსები კარგად ესმიან, რას ნიშნავს ქართველი ნოტარიუსის ბეჭედი თარგმანზე. ამავე დროს, გასათვალისწინებელია ერთი დეტალი: თურქეთის ბევრი უწყება, განსაკუთრებით მოსახლეობის რეესტრის სამმართველო (Nüfus Müdürlüğü) და მიგრაციის სამმართველო (Göç İdaresi), მოითხოვს, რომ თარგმანი შესრულებული იყოს თურქეთის ტერიტორიაზე, თურქ ნოტარიუსთან ფიცის დადებული თარჯიმნის მიერ. ამიტომ, თუ დოკუმენტი თურქეთის სახელმწიფო უწყებაშია წარსადგენი, ჯერ ვაზუსტებთ, საკმარისია თუ არა ქართული ნოტარიული დამოწმება, თუ ჯობს დოკუმენტს აპოსტილი დაერთოს დედანზე და თარგმანი უკვე თურქეთში გაკეთდეს. ორივე გზას ვიცნობთ და ორივეზე გირჩევთ, რომელი დაზოგავს დროს.

აპოსტილი საქართველოსა და თურქეთს შორის

თურქეთი ჰააგის 1961 წლის კონვენციის წევრია 1985 წლიდან, საქართველო კი 2007 წლიდან, ამიტომ ორ ქვეყანას შორის დოკუმენტების მოძრაობა საკონსულო ლეგალიზაციის გარეშე, აპოსტილით ხდება. საქართველოში აპოსტილს გასცემს იუსტიციის სახლი, თურქეთში კი, დოკუმენტის ტიპის მიხედვით, ორი განსხვავებული ორგანო: ადმინისტრაციულ დოკუმენტებზე (დაბადების, ქორწინების ცნობა, დიპლომი, ნასამართლობის ცნობა) აპოსტილს ადებს რაიონის გამგეობა (Kaymakamlık) ან პროვინციის გუბერნატორის ადმინისტრაცია (Valilik), ხოლო სასამართლო და ნოტარიულ დოკუმენტებზე სასამართლოს იუსტიციის კომისია (Adalet Komisyonu Başkanlığı). ეს განაწილება ხშირად აბნევს კლიენტს, ვისაც თურქეთიდან მიღებული დოკუმენტი აპოსტილის გარეშე ჩამოაქვს და მერე უკან გაგზავნა უწევს.

პრაქტიკული რჩევა: თუ თურქეთიდან საბუთი მოგაქვთ, აპოსტილი დაადებინეთ იქვე, გამგზავრებამდე. თარგმნა და ნოტარიული დამოწმება საქართველოში უკვე აპოსტილიან დედანზე გაკეთდება, და დოკუმენტი ერთ სვლაში იქნება მზად სახელმწიფო უწყებისთვის.

რომელი დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

თურქულ მიმართულებაზე შეკვეთების სტრუქტურა თვალსაჩინოდ განსხვავდება, მაგალითად, ინგლისურისგან: აქ გაცილებით მეტია სავაჭრო და საოჯახო დოკუმენტი, ნაკლები კი აკადემიური.

• სავაჭრო და საბაჟო დოკუმენტები: ინვოისი (fatura), სასაქონლო ზედნადები (irsaliye), წარმოშობის სერტიფიკატი (menşe şahadetnamesi), ATR სერტიფიკატი, ხელშეკრულება მომწოდებელთან
• საოჯახო მდგომარეობის დოკუმენტები: ქორწინების უნარიანობის ცნობა (evlenme ehliyet belgesi), მოსახლეობის რეესტრის ამონაწერი (nüfus kayıt örneği), დაბადებისა და განქორწინების მოწმობა
• ბინადრობისა და სამუშაო ნებართვის საბუთები: ნასამართლობის ცნობა (sabıka kaydı), ცნობა შემოსავლის შესახებ, საცხოვრებლის ქირავნობის ხელშეკრულება
• საგანმანათლებლო დოკუმენტები: დიპლომი, ნიშნების ფურცელი, სკოლის ატესტატი ეკვივალენტობის (denklik) პროცედურისთვის
• სამედიცინო დოკუმენტები: ეპიკრიზი, კვლევის შედეგები, ოპერაციის ოქმი თურქულ კლინიკაში მკურნალობის შემდეგ
• კორპორატიული საბუთები: სავაჭრო რეესტრის ამონაწერი (ticaret sicil gazetesi), ხელმოწერის ცირკულარი (imza sirküleri), საწესდებო დოკუმენტები

თურქეთის საელჩო თბილისში და საქართველოს საკონსულოები თურქეთში

თურქეთის რესპუბლიკის საელჩო თბილისში და გენერალური საკონსულო ბათუმში ორივე აქტიურად მუშაობს სამოქალაქო საკითხებზე: ქორწინების რეგისტრაცია, ბავშვის დაბადების აღრიცხვა, მინდობილობის გაფორმება თურქეთში მდებარე ქონებაზე. თავის მხრივ, საქართველოს აქვს საელჩო ანკარაში და გენერალური საკონსულოები სტამბოლსა და ტრაპიზონში, სადაც საქართველოს მოქალაქეებს პასპორტისა და საკონსულო მომსახურების მიღება შეუძლიათ. ამ დაწესებულებებში წარსადგენი ბევრი დოკუმენტი წინასწარ თარგმნასა და დამოწმებას საჭიროებს, და ჩვენ ვიცით, რომელი მათგანი მიიღება ქართული ნოტარიული დამოწმებით და რომელი მოითხოვს დამატებით საფეხურს.

განსაკუთრებით ხშირია შერეული ქორწინების შემთხვევა: აჭარაში, ბათუმსა და ქობულეთში, ქართველი და თურქეთის მოქალაქეების ქორწინება ჩვეულებრივი მოვლენაა. თურქეთის მოქალაქეს საქართველოში ქორწინებისთვის სჭირდება თურქეთიდან ქორწინების უნარიანობის ცნობა აპოსტილით და მისი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი; ქართველ მოქალაქეს თურქეთში ქორწინებისთვის კი იგივე ცნობა იუსტიციის სახლიდან, აპოსტილითა და თურქული თარგმანით.

ტრანსლიტერაცია: ç, ş, ğ, ı და სხვა ხაფანგები

თურქული ანბანი ლათინურია, მაგრამ რამდენიმე ასო ისეთ ბგერას აღნიშნავს, რომელიც ქართულში ცალკე ასოთი გადმოიცემა და ხშირად არასწორად იწერება. ç ყოველთვის ჩ-ა და არა ც, ş შ-ა, c ჯ-ა (Cengiz იკითხება ჯენგიზ და არა ცენგიზ), ğ კი საერთოდ არ გამოითქმის და წინა ხმოვანს აგრძელებს (Erdoğan ქართულად ერდოღანად დამკვიდრდა, თუმცა ბგერითად უფრო ერდოან იქნებოდა). ცალკე პრობლემაა უწერტილო ı და წერტილიანი İ: Işık და İşik სხვადასხვა სახელია, და როცა თურქეთიდან მიღებული დოკუმენტი დიდი ასოებით არის ნაბეჭდი, სახელის სწორად წაკითხვა გამოცდილებას მოითხოვს.

პირიქით მიმართულებაზეც არის სირთულე: ქართული ყ, ძ, წ და ჭ თურქულ ანბანში პირდაპირ შესატყვისს ვერ პოულობს, ამიტომ ქართველის სახელი და გვარი თურქულ დოკუმენტში ისე უნდა ჩაიწეროს, როგორც ის საქართველოს პასპორტის ლათინურ სტრიქონშია, და არა თურქული ფონეტიკით. სწორედ ამიტომ თურქულ მიმართულებაზე მუშაობის დაწყებამდე ყოველთვის ვითხოვთ პასპორტის სკანს.

თურქეთის საგანმანათლებლო სისტემა და დიპლომის ეკვივალენტობა

თურქეთის უნივერსიტეტებში ყოველწლიურად ასობით ქართველი სტუდენტი სწავლობს, უმეტესად თურქეთის სახელმწიფო სტიპენდიის (Türkiye Bursları) ან საერთაშორისო სტუდენტების გამოცდის (YÖS) გზით. სტამბოლის უნივერსიტეტი, ბოსფორის უნივერსიტეტი (Boğaziçi), ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკური უნივერსიტეტი ანკარაში (ODTÜ), ჰაჯეთეფე და ტრაპიზონის შავი ზღვის ტექნიკური უნივერსიტეტი ყველაზე ხშირად გვხვდება ჩვენს შეკვეთებში. ჩარიცხვისთვის საჭიროა სკოლის ატესტატისა და ნიშნების თარგმანი, ხოლო თურქეთში მიღებული დიპლომის საქართველოში აღიარებას განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი ახორციელებს.

უკუმიმართულებაზე, ანუ ქართული დიპლომის თურქეთში აღიარებისთვის, არსებობს denklik-ის პროცედურა: უმაღლესი განათლების დიპლომს უმაღლესი განათლების საბჭო (YÖK) განიხილავს, სკოლის ატესტატს კი ეროვნული განათლების სამინისტრო (MEB). ორივე ორგანო ითხოვს დიპლომისა და დანართის აპოსტილიან დედანს და თურქულ თარგმანს, და ორივესთვის მნიშვნელოვანია, რომ სპეციალობის სახელწოდება ისე იყოს თარგმნილი, როგორც თურქეთის უმაღლესი განათლების კლასიფიკატორშია, თორემ განაცხადი დაზუსტებისთვის ბრუნდება.

თურქული ბიზნეს ენა: ძველი და ახალი ლექსიკის ორმაგი ფენა

თურქული იურიდიული და კომერციული ენა ორფენიანია. 1930-იანი წლების ენობრივი რეფორმის შემდეგ არაბულ-სპარსული წარმოშობის ბევრი ტერმინი თურქული ნეოლოგიზმით შეიცვალა, მაგრამ ორივე ვარიანტი დღემდე პარალელურად გამოიყენება: mukavele და sözleşme ორივე ხელშეკრულებაა, vekaletname და yetki belgesi ორივე მინდობილობის ტიპია, tebligat კი უწყების ჩაბარების ოფიციალური ტერმინია, რომელსაც სასაუბრო შესატყვისი არ აქვს. ძველი ხელშეკრულებები, სასამართლო გადაწყვეტილებები და განსაკუთრებით ქონებრივი დოკუმენტები (tapu) ხშირად ძველი ფენის ლექსიკით არის დაწერილი, და თარჯიმანმა ორივე რეგისტრი უნდა იცნობდეს.

ცალკე კატეგორიაა ოსმალურ ანბანზე, არაბული დამწერლობით შესრულებული დოკუმენტები 1928 წლამდე. ასეთი საბუთები საქართველოში სულაც არ არის იშვიათი: მუჰაჯირთა შთამომავლები, რომლებიც აჭარიდან, სამცხიდან და მესხეთიდან თურქეთში წასული წინაპრების კვალს ეძებენ, ან ქონებრივ საკითხებს არკვევენ, ხშირად სწორედ ოსმალური რეესტრის ჩანაწერებით მოდიან. ასეთი ტექსტის თარგმნა ცალკე კვალიფიკაციას მოითხოვს, და ჩვენ ვთანამშრომლობთ ოსმალისტთან, რომელიც ჯერ თანამედროვე თურქულად გადმოაქცევს ტექსტს და შემდეგ ვთარგმნით ქართულად.

ბიზნესი, ინვესტიციები და კორპორატიული დოკუმენტები

თურქული კომპანიები საქართველოში ენერგეტიკაში, მშენებლობაში, ტექსტილსა და საკურორტო ბიზნესში არიან წარმოდგენილი; თბილისისა და ბათუმის აეროპორტებს თურქული ოპერატორი მართავს, ხოლო ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზა და მილსადენები რეგიონული ვაჭრობის ხერხემალია. ამ გარემოში ორენოვანი ხელშეკრულება, ქართული და თურქული პარალელური სვეტებით, სტანდარტული პრაქტიკაა. ჩვენ ვთარგმნით წესდებას, პარტნიორთა კრების ოქმს, ხელმოწერის ცირკულარს, თურქეთის სავაჭრო რეესტრის გაზეთის ამონაწერს და ტენდერის დოკუმენტაციას ისე, რომ ტერმინოლოგია ორივე ვერსიაში ერთმანეთს ზუსტად შეესაბამებოდეს.

თურქეთის მხარეს კომპანიის რეგისტრაციისთვის ან ბანკის ანგარიშის გასახსნელად ქართული კომპანიის ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან აპოსტილითა და თურქული თარგმანით არის საჭირო, ხოლო დირექტორის მინდობილობა ხშირად თურქეთის ნოტარიუსთან ხელახლა ფორმდება. ასეთ დროს წინასწარ ვამზადებთ მინდობილობის თურქულ ტექსტს, რომელიც თურქეთის ნოტარიუსის სტანდარტულ ფორმულირებას მიჰყვება, რათა ადგილზე გადაკეთება არ დასჭირდეს.

ბინადრობა და დასაქმება თურქეთში: საბუთების სრული პაკეტი

თურქეთში ბინადრობის ნებართვა (ikamet izni) ელექტრონული სისტემით, e-İkamet-ის მეშვეობით იწყება, მაგრამ დოკუმენტების ფიზიკური პაკეტი მიგრაციის სამმართველოში მაინც წარსადგენია. ქართველი განმცხადებლისთვის ტიპური პაკეტია: დაბადების მოწმობა, ქორწინების მოწმობა (თუ ოჯახური ბინადრობაა), ნასამართლობის ცნობა, საბანკო ამონაწერი ან შემოსავლის ცნობა, სამედიცინო დაზღვევა და საცხოვრებლის ხელშეკრულება. ქართული საბუთები აპოსტილითა და თურქული თარგმანით მზადდება, ხოლო სამუშაო ნებართვისთვის (çalışma izni), რომელსაც შრომისა და სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტრო გასცემს, დამატებით დამსაქმებლის მიერ მომზადებული დოკუმენტები და დიპლომის თარგმანი ემატება. ჩვენ პაკეტს მთლიანად ვამზადებთ, ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით და ერთი ტერმინოლოგიით, რათა ყველა საბუთი ერთმანეთს ეთანხმებოდეს.

საპირისპირო ნაკადიც არსებობს: თურქეთის მოქალაქეები, რომლებიც საქართველოში ბინადრობის ნებართვას, ბიზნესს ან უძრავ ქონებას აფორმებენ. მათი თურქული საბუთები (nüfus kayıt örneği, sabıka kaydı, საბანკო ცნობა) აპოსტილით უნდა ჩამოვიდეს და საქართველოში ქართულად ითარგმნოს ნოტარიული დამოწმებით. აჭარაში ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი შეკვეთაა.

თურქული და აზერბაიჯანული: რატომ არ არის ერთი და იგივე

ხშირად გვეკითხებიან, შეუძლია თუ არა თურქული ენის თარჯიმანს აზერბაიჯანული დოკუმენტის თარგმნა, ან პირიქით. ორივე ოღუზურ ჯგუფს ეკუთვნის და ზეპირად ურთიერთგასაგებია, მაგრამ დოკუმენტის დონეზე ეს ორი სხვადასხვა ენაა: განსხვავებული ანბანი (აზერბაიჯანულში ə, x, q ასოები), განსხვავებული სამართლებრივი ტერმინოლოგია, რომელიც აზერბაიჯანში რუსული და საბჭოთა ტრადიციიდან მოდის, და განსხვავებული საქმისწარმოების ფორმები. ქვემო ქართლიდან მიღებული აზერბაიჯანულენოვანი საბუთი თურქეთის უწყებაში „თურქულ თარგმანად" არ ჩაივლის, ისევე როგორც თურქული დოკუმენტი ბაქოში. ამიტომ ორ ენას ცალკე თარჯიმნები ემსახურებიან, და როცა კლიენტს ორივე სჭირდება, ორივეს შესაბამის სპეციალისტს ვაძლევთ.

ტურიზმი, სასტუმროები და მარკეტინგული ტექსტი

თურქეთი საქართველოსთვის ტურისტების ერთ-ერთი მთავარი წყაროა, ბათუმის სასტუმროები, კაზინოები და რესტორნები კი თურქ სტუმარს თურქულენოვან მენიუს, ვებგვერდსა და მომსახურების წესებს სთავაზობენ. ეს უკვე დოკუმენტის თარგმანი კი არა, ლოკალიზაციაა: ტექსტი თურქი მკითხველისთვის ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, ქართული რეალიები (სუფრა, თამადა, ქვევრი) განმარტებით გადავიდეს, ხოლო ფასები, ზომები და ტელეფონის ნომრები თურქული ფორმატით ჩაიწეროს. იმავე მიმართულებით ვმუშაობთ ქართული ღვინის, ტურისტული სააგენტოებისა და უძრავი ქონების კომპანიების მასალებზე, რომლებიც თურქულ ბაზარს უმიზნებენ. მარკეტინგულ ტექსტს მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი ამოწმებს, რადგან ზუსტი, მაგრამ „თარგმანივით მჟღერი" ტექსტი სარეკლამო მიზნისთვის ვერ მუშაობს.

ვინ თარგმნის: თარჯიმნის კვალიფიკაცია თურქულ მიმართულებაზე

თურქული ენის თარჯიმნები საქართველოში სამი ძირითადი გზით ყალიბდებიან: თურქეთის უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და სხვა ქართული უმაღლესი სასწავლებლების თურქოლოგიის განყოფილებების სპეციალისტები, და თურქეთში წლების განმავლობაში ნამუშევარი პრაქტიკოსები. ნოტარიულად დასამოწმებელ თარგმანზე ჩვენთან მხოლოდ ის მთარგმნელი მუშაობს, ვინც ნოტარიუსთან თურქულ-ქართულ წყვილშია რეგისტრირებული და ვისაც კონკრეტული დარგის, იურიდიული, სამედიცინო ან ტექნიკური, გამოცდილება აქვს. თურქეთის მხარეს, საჭიროებისას, ვთანამშრომლობთ სტამბოლსა და ანკარაში ფიცის დადებულ თარჯიმნებთან, რაც კლიენტს საშუალებას აძლევს, თურქეთის უწყებისთვის საჭირო თარგმანი ჩვენივე კოორდინაციით მიიღოს.

რა არ შედის მომსახურებაში და სად გირჩევთ სხვა გზას

გულწრფელობა დროს ზოგავს, ამიტომ პირდაპირ ვამბობთ, რას ვერ გავაკეთებთ. ჩვენ ვერ დავადებთ აპოსტილს თურქეთში გაცემულ დოკუმენტს, რადგან ეს მხოლოდ თურქეთის ორგანოებს შეუძლიათ. ვერ „გავაფორმებთ" თურქეთის ნოტარიუსის დამოწმებას საქართველოდან, თუმცა შეგვიძლია ტექსტი მოვამზადოთ და თურქეთში პარტნიორთან გავაგზავნოთ. ვერ ვთარგმნით აზერბაიჯანულ დოკუმენტს თურქულის თარჯიმნით, რადგან ეს სხვა ენაა. და ვერ დავპირდებით, რომ ქართული ნოტარიული დამოწმება თურქეთის ყველა უწყებაში მიიღება, რადგან ეს კონკრეტული უწყების პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. სამაგიეროდ, ყოველ ასეთ შემთხვევაში ზუსტად გეტყვით, რომელი გზა მუშაობს, და საჭიროებისას პროცესს თურქეთის მხარეს ჩვენვე ვაკოორდინირებთ.

ვადები, ფორმატი და კონფიდენციალურობა

სტანდარტული პირადი დოკუმენტის თურქული თარგმანი ნოტარიული დამოწმებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში კი 1-2 საათში. მოცულობითი ხელშეკრულებისა და ტექნიკური დოკუმენტაციისთვის ვადა ინდივიდუალურად ითვლება და შეკვეთის დადასტურებამდე გეცნობებათ. მთელი პროცესი ონლაინაა: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, თარგმანს ელექტრონულად ან კურიერით იღებთ, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში მიგეწოდებათ. კომერციული ხელშეკრულებები და სამედიცინო ჩანაწერები კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება, და დამკვეთის მოთხოვნით ფაილები დასრულების შემდეგ იშლება.

ხშირად დასმული კითხვები