თურქული იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

იურიდიული და სამედიცინო დოკუმენტი ის ორი კატეგორიაა, სადაც თარგმანის ერთი უზუსტობა ფულად ზარალად ან ჯანმრთელობის რისკად იქცევა. თურქულ მიმართულებაზე ორივე კატეგორია განსაკუთრებით მოცულობითია: თურქეთი ქართველებისთვის ერთ-ერთი მთავარი სამკურნალო მიმართულებაა, ხოლო ქართულ-თურქული სავაჭრო ურთიერთობა მუდმივად წარმოშობს ხელშეკრულებებს, სასამართლო დავებსა და კორპორატიულ დოკუმენტებს. ეს გვერდი აღწერს, როგორ ვმუშაობთ თურქულ იურიდიულ და სამედიცინო ტექსტზე, რომელ ტერმინოლოგიურ სისტემებს ვეყრდნობით და რა ხაფანგებს ვუვლით გვერდს.

თურქეთის სამართლებრივი სისტემა: კონტინენტური ფესვები, საკუთარი კოდექსები

თურქეთის სამართალი კონტინენტური ტრადიციისაა და ქართულს სტრუქტურულად ჰგავს, რაც თარგმანს ამარტივებს: ორივე ქვეყანას აქვს სამოქალაქო კოდექსი, ვალდებულებითი სამართლის კოდექსი და სამეწარმეო კანონმდებლობა, რომელთა ცნებები დიდწილად ერთმანეთს ფარავს. თურქეთის სამოქალაქო კოდექსი (Türk Medeni Kanunu, No. 4721) შვეიცარიულ მოდელს ეფუძნება, ვალდებულებითი კოდექსი (Türk Borçlar Kanunu, No. 6098) ასევე შვეიცარიულს, ხოლო სავაჭრო კოდექსი (Türk Ticaret Kanunu, No. 6102) 2012 წელს განახლდა და ევროპულ დირექტივებს მიუახლოვდა. თარგმანში კოდექსების ნომრებს და მუხლების ნუმერაციას უცვლელად ვტოვებთ, რადგან თურქი იურისტი სწორედ ნომრით ცნობს ნორმას.

მსგავსების მიუხედავად, თურქულ სამართლებრივ ენაში არის ინსტიტუტები, რომლებსაც ქართული პირდაპირი შესატყვისი არ აქვს და განმარტება სჭირდება. Tapu, უძრავი ქონების რეესტრის საკუთრების მოწმობა, საჯარო რეესტრის ამონაწერის ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ფიზიკური დოკუმენტია და გარიგებისას თავად tapu-ს სამმართველოში ფორმდება. Kat mülkiyeti, სართულებრივი საკუთრება, ბინის საკუთრების თურქული ფორმაა, რომელსაც ქართულ სამართალში ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის ცნება მხოლოდ ნაწილობრივ ფარავს. Kefalet (თავდებობა), ipotek (იპოთეკა), rehin (გირავნობა) ერთმანეთისგან მკაფიოდ უნდა გაიმიჯნოს, რადგან თურქულ ხელშეკრულებებში სამივე ხშირად ერთად გვხვდება.

რომელ იურიდიულ დოკუმენტებთან ვმუშაობთ

• ნასყიდობის, ქირავნობისა და დისტრიბუციის ხელშეკრულებები ქართულ და თურქულ კომპანიებს შორის, ხშირად ორენოვან ფორმატში
• უძრავი ქონების ნასყიდობა და tapu-ს დოკუმენტაცია, მათ შორის ქართველების მიერ თურქეთში შეძენილ ბინებზე
• მინდობილობა (vekaletname) ქონების, კომპანიის ან სასამართლო წარმომადგენლობისთვის
• სასამართლო გადაწყვეტილებები განქორწინების, ალიმენტის, მემკვიდრეობის საქმეებზე, რომლებიც მეორე ქვეყანაში უნდა იქნას ცნობილი და აღსრულებული
• კორპორატიული საბუთები: წესდება (ana sözleşme), სავაჭრო რეესტრის გაზეთი, ხელმოწერის ცირკულარი, კრების ოქმები
• საარბიტრაჟო დოკუმენტები, სადაც სტამბოლის საარბიტრაჟო ცენტრი (ISTAC) ან ICC-ის არბიტრაჟია არჩეული
• სისხლის სამართლის საქმის მასალები, დაკითხვის ოქმები და ბრალდების დასკვნები საერთაშორისო სამართლებრივი დახმარების ფარგლებში

ორენოვანი ხელშეკრულება და უპირატესი ენის მუხლი

ქართულ-თურქულ ბიზნესში ხელშეკრულება ხშირად ორ პარალელურ სვეტად იწერება. ეს ფორმატი მოსახერხებელია, მაგრამ ერთ რისკს შეიცავს: თუ ორ ვერსიას შორის შინაარსობრივი განსხვავებაა, დავისას სასამართლო ან არბიტრაჟი გადაწყვეტს, რომელი ვერსია ჭარბობს. ამიტომ ჩვენ ორენოვან ხელშეკრულებას ორი მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, შემდეგ კი იურისტი ტერმინოლოგიური თანმიმდევრობის ცხრილს ადგენს, სადაც ყოველი საკვანძო ტერმინი, ვადა და თანხა ორივე სვეტში იდენტურია. და ყოველთვის ვურჩევთ, ხელშეკრულებაში ჩაიწეროს უპირატესი ენის მუხლი. თურქეთის სასამართლოში, გასათვალისწინებელია, პროცესი თურქულად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება ფიცის დადებული თარჯიმნის თარგმანით წარედგინება, ამიტომ თურქული ვერსიის ხარისხი დავის შემთხვევაში გადამწყვეტია.

თურქეთის სასამართლო გადაწყვეტილებების ცნობა საქართველოში და პირიქით

განქორწინების, ალიმენტისა და ქონებრივი დავის გადაწყვეტილებები რეგულარულად კვეთს საზღვარს. თურქეთის სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის (და პირიქით) მოითხოვს კანონიერ ძალაში შესვლის აღნიშვნით გადაწყვეტილების დამოწმებულ ასლს, აპოსტილს სასამართლოს იუსტიციის კომისიიდან და სრულ, ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს, სამოტივაციო ნაწილის ჩათვლით. სწორედ სამოტივაციო ნაწილი არის ის, სადაც არაკვალიფიციური თარგმანი ჩნდება: თურქული სასამართლო ენა გრძელი, ჩართული წინადადებებით წერს, სადაც კანონის მუხლი, ფაქტობრივი გარემოება და დასკვნა ერთ პერიოდშია. ქართველი მოსამართლისთვის ეს გასაგებად უნდა გადაიწყოს, აზრობრივი სიზუსტის დაკარგვის გარეშე.

სამედიცინო მიმართულება: თურქეთი როგორც სამკურნალო დანიშნულება

სტამბოლის, ანკარისა და ანთალიის კლინიკები ქართველ პაციენტებს ონკოლოგიაში, კარდიოქირურგიაში, ინ ვიტრო განაყოფიერებაში, ორთოპედიაში, თმის გადანერგვასა და სტომატოლოგიაში იღებენ. თურქეთის ჯანდაცვის სისტემა საერთაშორისო პაციენტებისთვის ცალკე სტრუქტურას იყენებს (USHAŞ, საერთაშორისო ჯანდაცვის სერვისების სააგენტო), ხოლო კერძო ქსელები (Acıbadem, Memorial, Medical Park, Liv Hospital და სხვები) დოკუმენტაციას სტანდარტიზებული ფორმით გასცემენ. ეს ნიშნავს, რომ თურქული ეპიკრიზი, ოპერაციის ოქმი და გამოკვლევის დასკვნა ჩვეულებრივ კარგად სტრუქტურირებულია, მაგრამ ტერმინოლოგიურად სამფენიანი: თურქული, ლათინური და ინგლისური ტერმინები ერთსა და იმავე დოკუმენტში მონაცვლეობს.

მკურნალობის დაგეგმვის ეტაპზე ქართული სამედიცინო ისტორია თურქულად ითარგმნება: ანამნეზი, წინა კვლევების შედეგები, ჰისტოლოგია, კტ/მრტ-ის დასკვნები. მკურნალობის შემდეგ კი თურქული დოკუმენტაცია ქართულად ითარგმნება, რათა ქართველმა ექიმმა მკურნალობა გააგრძელოს, ან დაზღვევამ ხარჯი აანაზღაუროს. ორივე მიმართულებაზე თარგმანს სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რადგან დოზა, პრეპარატის დასახელება და დიაგნოზის კოდი შეცდომას არ პატიობს.

ტერმინოლოგიური ხაფანგები სამედიცინო თურქულში

თურქულ სამედიცინო ენაში ტერმინი ხშირად სამ ვარიანტად არსებობს: თურქული ნეოლოგიზმი, არაბულ-სპარსული წარმოშობის ძველი სიტყვა და ლათინურ-ინგლისური ფორმა. Kalp krizi, miyokard enfarktüsü და MI ერთი და იგივე დიაგნოზია სამ რეგისტრში; böbrek yetmezliği და renal yetmezlik ერთი და იგივე მდგომარეობაა. ქართულ თარგმანში ერთი, ქართულ კლინიკურ პრაქტიკაში მიღებული ტერმინი გამოიყენება, ხოლო ICD-10-ის კოდი, რომელსაც თურქული დოკუმენტები თითქმის ყოველთვის უთითებენ, უცვლელად რჩება და დიაგნოზის ცალსახა იდენტიფიკატორად მუშაობს.

პრეპარატების სახელები ცალკე თემაა. თურქეთის ბაზარზე ბევრი პრეპარატი ადგილობრივი სავაჭრო სახელით იყიდება, რომელიც საქართველოში არ არსებობს. თარგმანში სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება, ხოლო გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება (INN) ემატება, რათა ქართველმა ექიმმა ან ფარმაცევტმა ანალოგი მოძებნოს. დოზირება, მიღების რეჟიმი და ერთეულები (mg, ml, IU) დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება.

სამედიცინო დოკუმენტების ტიპები, რომლებთანაც ვმუშაობთ

• ეპიკრიზი (epikriz) და გაწერის ფურცელი (taburcu özeti) სტაციონარული მკურნალობის შემდეგ
• ოპერაციის ოქმი (ameliyat raporu) და ანესთეზიის ჩანაწერი
• პათოლოგიისა და ჰისტოლოგიის დასკვნა, მათ შორის იმუნოჰისტოქიმია ონკოლოგიური დიაგნოზისთვის
• სხივური დიაგნოსტიკის დასკვნები: კტ, მრტ, პეტ-კტ, ულტრაბგერა
• ლაბორატორიული ანალიზები რეფერენსული მნიშვნელობებით, რომლებიც ლაბორატორიების მიხედვით განსხვავდება
• ინ ვიტრო განაყოფიერების პროტოკოლი და ემბრიოლოგიური ანგარიში
• ექიმის ცნობა (sağlık raporu), საექსპერტო დასკვნა (heyet raporu) და შრომისუუნარობის ცნობა
• სამედიცინო დაზღვევის პოლისი და ხარჯის ანაზღაურების დოკუმენტაცია

ექიმებისა და ექთნების კვალიფიკაციის დოკუმენტები

ცალკე ნაკადია ქართველი ექიმებისა და ექთნების დოკუმენტაცია, ვინც თურქეთში მუშაობას ან რეზიდენტურას გეგმავს, და თურქეთში ნასწავლი ქართველების დიპლომები, რომლებიც საქართველოში უნდა იქნას აღიარებული. თურქეთში უცხოური სამედიცინო დიპლომის ეკვივალენტობა YÖK-ის გავლით ხდება, ხოლო რეზიდენტურაში ჩარიცხვისთვის TUS გამოცდაა საჭირო. ამ პროცედურისთვის დიპლომი, დანართი, ინტერნატურის ცნობა და სერტიფიკატები თურქულად ითარგმნება ისე, რომ სასწავლო კურსების დასახელებები თურქეთის სამედიცინო ფაკულტეტების სილაბუსების ტერმინოლოგიას შეესაბამებოდეს, თორემ ეკვივალენტობის კომისია დაზუსტებას ითხოვს და პროცესი თვეებით იწელება.

შრომითი ურთიერთობა თურქ დამსაქმებელთან

ქართველი მუშაკები თურქეთის მშენებლობაზე, სასტუმრო ინდუსტრიაში, ტექსტილსა და საოჯახო მომსახურებაში დასაქმდებიან, ხოლო თურქი სპეციალისტები საქართველოს ენერგეტიკულ და სამშენებლო პროექტებზე. ორივე შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულება (iş sözleşmesi) იმ ქვეყნის კანონმდებლობას მიჰყვება, სადაც სამუშაო სრულდება, და თარგმანში ეს განსხვავება უნდა ჩანდეს. თურქეთის შრომის კოდექსი (İş Kanunu, No. 4857) ცნებებს, როგორიცაა kıdem tazminatı (სამუშაო სტაჟის კომპენსაცია გათავისუფლებისას), ihbar süresi (გაფრთხილების ვადა) და fazla mesai (ზეგანაკვეთური სამუშაო), ქართული შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად არეგულირებს, და სიტყვასიტყვითი თარგმანი ქართველ მუშაკს არასწორ მოლოდინს უქმნის. ჩვენ ტერმინს ქართული ეკვივალენტით ვთარგმნით და, საჭიროებისას, მოკლე შენიშვნას ვამატებთ, თუ თურქული ინსტიტუტი ქართულისგან შინაარსობრივად განსხვავდება. იგივე ეხება სოციალური დაზღვევის (SGK) ცნობებს, რომლებიც პენსიის ან სამედიცინო ხარჯების ანაზღაურებისთვის საქართველოში ითარგმნება.

საბაჟო დავები და სისხლის სამართლის საქმეები

სარფის საბაჟოზე დაწყებული დავა ხშირად სასამართლოში სრულდება, და საბაჟო დეკლარაცია, ინსპექტირების აქტი, ექსპერტიზის დასკვნა და საბაჟოს გადაწყვეტილება ორივე ენაზე სჭირდება მხარეებს. ამ დოკუმენტებში საბაჟო კოდები, ტარიფის ნომრები და პროცედურის სახელწოდებები ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს ორივე ქვეყნის საბაჟო ტერმინოლოგიას. სისხლის სამართლის საქმეებზე, სადაც თურქეთის მოქალაქეა ბრალდებული ან დაზარალებული, ან საერთაშორისო სამართლებრივი დახმარების თხოვნა თურქეთის მხარეს იგზავნება, დაკითხვის ოქმის, ბრალდების დასკვნისა და განაჩენის თარგმანი ნოტარიულად მოწმდება და აპოსტილით იგზავნება. ასეთი ტექსტი პროცესუალურ ტერმინოლოგიას მოითხოვს, სადაც şüpheli (ეჭვმიტანილი), sanık (ბრალდებული) და hükümlü (მსჯავრდებული) ერთმანეთში არ უნდა აირიოს.

ბავშვთა დოკუმენტები და ოჯახური საკითხები

შერეული ქორწინებიდან დაბადებული ბავშვის დოკუმენტები ორივე ქვეყანაში რეგისტრირდება, და ვაქცინაციის ბარათი, პედიატრის ცნობა, სკოლის სამედიცინო ბარათი და, განქორწინების შემთხვევაში, მეურვეობის გადაწყვეტილება ორივე ენაზეა საჭირო. თურქეთის სასამართლოს გადაწყვეტილება ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის შესახებ (velayet) საქართველოში ცნობას მოითხოვს, ხოლო ბავშვის საზღვარგარეთ გაყვანაზე მეორე მშობლის თანხმობა (muvafakatname) თურქეთის საზღვარზე თურქულად, საქართველოს საზღვარზე ქართულად უნდა იყოს. ამ დოკუმენტებს ხშირად სასწრაფოდ ვამზადებთ, რადგან მგზავრობის თარიღი უკვე დანიშნულია.

დაზღვევა და ხარჯის ანაზღაურება

თურქეთში მკურნალობის შემდეგ ქართული სადაზღვევო კომპანია ხარჯის ანაზღაურებისთვის კლინიკის ინვოისს, გაწერის ფურცელს, ჩატარებული პროცედურების ჩამონათვალსა და გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტს ითხოვს, ყველა ქართულად და, როგორც წესი, ნოტარიული დამოწმებით. თურქული კლინიკის ინვოისში პროცედურები SUT-ის (Sağlık Uygulama Tebliği) კოდებით არის ჩამოთვლილი, რომელთა ქართული ეკვივალენტი პირდაპირ არ არსებობს; თარგმანში კოდი უცვლელად რჩება და გვერდით პროცედურის ქართული აღწერა ემატება, რათა სადაზღვევო ექსპერტმა ხარჯი კატეგორიას მიაკუთვნოს. საპირისპირო მიმართულებით თურქეთის სადაზღვევო კომპანიები საქართველოში მკურნალობის დოკუმენტებს თურქულად ითხოვენ, და აქაც იგივე ლოგიკა მოქმედებს.

ფარმაცევტული და სამედიცინო ტექნიკის დოკუმენტაცია

თურქეთი საქართველოსთვის მედიკამენტებისა და სამედიცინო ტექნიკის მნიშვნელოვანი მომწოდებელია, და რეგისტრაციის დოკუმენტაცია ცალკე ნაკადია: პრეპარატის მახასიათებლების შეჯამება, პაციენტის ინსტრუქცია, ხარისხის სერტიფიკატები (GMP, ISO 13485), თურქეთის მედიკამენტებისა და სამედიცინო მოწყობილობების სააგენტოს (TİTCK) ნებართვები და კლინიკური კვლევის შედეგები. საქართველოს რეგულატორისთვის ეს დოკუმენტები ქართულად ითარგმნება მკაცრი ტერმინოლოგიური თანმიმდევრობით, სადაც ერთი და იგივე ტერმინი ასობით გვერდზე ერთნაირად უნდა გამოიყურებოდეს. ამისთვის ტერმინთა ბაზას ვქმნით ჯერ, თარგმანს შემდეგ, და ყოველი განახლებული ვერსია იმავე ბაზაზე მუშავდება. სამედიცინო ტექნიკის ინსტრუქციები, საოპერაციო და დიაგნოსტიკური აღჭურვილობის სახელმძღვანელოები ტექნიკურ და სამედიცინო ტერმინოლოგიას ერთდროულად მოითხოვს, ამიტომ მათზე ორი რედაქტორი მუშაობს.

საექსპერტო დასკვნები და სასამართლო მედიცინა

იურიდიული და სამედიცინო მიმართულებები ერთმანეთს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზაში ხვდება: საგზაო შემთხვევის შემდეგ დაზიანების ხარისხის დასკვნა, სამუშაო ტრავმის ექსპერტიზა, შრომისუუნარობის ცნობა სადაზღვევო დავისთვის, ან ფსიქიატრიული ექსპერტიზა ქმედუნარიანობის საქმეზე. თურქეთის სასამართლო-სამედიცინო ინსტიტუტის (Adli Tıp Kurumu) დასკვნა საქართველოს სასამართლოში, ან ქართული ექსპერტიზის დასკვნა თურქეთის სასამართლოში, ორივე სახის ტერმინოლოგიას მოითხოვს: სამედიცინოს დიაგნოზისა და დაზიანების აღწერისთვის, იურიდიულს დასკვნის სამართლებრივი კვალიფიკაციისთვის. ასეთი დოკუმენტი ყოველთვის ნოტარიულად მოწმდება და აპოსტილით იგზავნება, ხოლო თარგმანზე ორივე დარგის რედაქტორი მუშაობს.

ტელემედიცინა და მეორე მოსაზრება თურქეთის კლინიკებიდან

სულ უფრო ხშირად ქართველი პაციენტი თურქეთის კლინიკას ჯერ დისტანციურად მიმართავს: კვლევის შედეგებს ონლაინ აგზავნის და მეორე მოსაზრებას (ikinci görüş) ითხოვს, სანამ მგზავრობას გადაწყვეტს. ამ ეტაპზე თარგმანის ხარისხი გადაწყვეტილებას განსაზღვრავს, რადგან თურქი ექიმი მხოლოდ თარგმანს ხედავს. ქართული კვლევების პაკეტს (ჰისტოლოგია, კტ/მრტ-ის დასკვნა, ლაბორატორია, წინა მკურნალობის ეპიკრიზი) თურქულად ან, კლინიკის მოთხოვნით, ინგლისურად ვამზადებთ 1-2 დღეში, სააგენტოს დამოწმებით, რაც ამ ეტაპისთვის სრულიად საკმარისია. თურქეთიდან მიღებული წერილობითი მოსაზრება შემდეგ ქართულად ითარგმნება, რათა პაციენტმა და ქართველმა ექიმმა ერთობლივად გადაწყვიტონ. ეს ორმხრივი პროცესი ხშირად საერთოდ აცილებს პაციენტს ზედმეტ მგზავრობას.

კონფიდენციალურობა და მონაცემთა დაცვა

სამედიცინო და იურიდიული დოკუმენტი მკაცრად პერსონალურია. ჩვენ ვმუშაობთ ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში, ფაილებს დაშიფრულ არხებში ვინახავთ და შეკვეთის დასრულების შემდეგ, დამკვეთის მოთხოვნით, ვშლით. თურქეთის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონი (KVKK, No. 6698) და საქართველოს შესაბამისი კანონმდებლობა ორივე მოითხოვს, რომ ჯანმრთელობის მონაცემი მხოლოდ საჭირო პირებმა ნახონ, და ჩვენი პროცესი ამ მოთხოვნას ითვალისწინებს: სამედიცინო თარგმანზე მხოლოდ ერთი მთარგმნელი და ერთი რედაქტორი მუშაობს.

ვადები და დამოწმება

სამედიცინო ეპიკრიზისა და ხელშეკრულების სტანდარტული მოცულობა 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება, სასწრაფო შემთხვევებში, მაგალითად, როცა პაციენტი უკვე თურქეთისკენ მიემგზავრება, იმავე დღეს. ნოტარიული დამოწმება საჭიროა სასამართლო, კორპორატიული და სადაზღვევო დოკუმენტებისთვის, ხოლო კლინიკებს, როგორც წესი, სააგენტოს ბეჭდით დამოწმებული თარგმანი ჰყოფნით. რომელი ფორმაა თქვენს შემთხვევაში საჭირო, შეკვეთისას ვაზუსტებთ.

ხშირად დასმული კითხვები